장음표시 사용
111쪽
8 Tertia Partu Philosophiae. Q. III.
E contra Odium est veluti pondus retra linis a malo. Fuinna est motus ex illo pondete causatus Titstitia est violenata quies in malum .
Passiones irascibilis sunt quinque spes & Desperatio .
Audacia & Metus, ct Ira, quae caret contrario. Spes animmum ad honum in arduo situm erigit. Desperatio depriis mit Audacia insurgit in malum arduum. Timor, seu Meatus su et cumbit. Ira vero in causam mali animum incen.
dit, ct ad vindictam acuit. Omnis passio partis irascibilis oritur ex passione partis concupiscibilis, ct in eam terin inatur. quippe cum pars ita scibilis sit veluti ministia partis concupi cibilis, iniusque sit & tendere in bonum ,
ct quiescere in hono; illius vero impedimenta removere. Quantum ad bonitatem ct malitiam passionum nota est stoicorum sententia , quae passiones non modo virtuti,nutiles asserebat, sed etiam omnes omnino ut malas da. innabat, ut cum e contra Peripatetici Iaudarent passiones moderatas, ct per rationem regulatas, tanqllam hona. Sed eum hae duae sententis adeo inter se pugnare vi dran. tur, D. Thomas I. a. quaest. 1Iq. ar. 2 annotat , discri menso lumin voce esse, caeteium in re convenire. Stoici enim, cum satis non discernerent voluntatem ab appeti. tu sensitivo, omne animi nostra affecti is per rationem reinsulatos vocabant voluntates; qui vero rationis praescriptum vel excederent, vel tardius i equerentur,et raece qui .d dem pathos, latine uero pertrarbat oues, ἀνιtud nis , NI r. oone appellabant. In quo sensu sumpta p s, ut te ilicet a rationis regula recedit, etiam apud Peripateticos main Ia est, ct vitiosa . At vero, ut rationi Obtena perat&co . Peratur, nec ab ipsis Stoicis condemnari potest , Sed dissicilior quaestio est, an pallio, dum rationi , Uo-Iuntatique cooperatur, diminuat, vel augeat volunt a. tis honitatem. An, v. g. Iudex, qui cum pastione, ardore. que partis sensitivae iustitiam exercet, melius, vel deterius agat, quam si silente appetitu sensitivo totum opus Pacata, nudaque uoluntate Perageret. Resp. Hic cum S. Thoma esse distinguendum . Passici enim duplia j ter ad rationem & volutatem comparaeri PO.test, uno modo ut antecedens, alio modo, ut subseque u S. Aliquando enim praecurrentes passiones sollicitant,& ur gent voluntatem, etiam ad rem bonam, puta ad misere nudum, puniendum, Scia Aliquando e contra praecurrens ratio & voluntas passionum motus excitat, ut opus non frigide, sed ardent et, ac vivide peragatur: quippe passio nes sunt veluti igniculi quidam , attentionem, vehe. mentiam , ardorem, vigoremque operi inspirantes. Sic Iudex ad malos terrendos iram excitat, & miles adversus hostem animum exacuit iracundia, quam eleganter ve. teres
112쪽
De Passionibus in communi. Ar. I. 9'
teres Acaae nuci follitudinis cotem dixerunt ζ unde vu)Extum illud Homeri; μHνttiti lanmItte furorem. Hoc posito facile elucescit dissicultas . Nam passo prae. Ueniens, trahensque post se voluntatem diminuit boni. tatem, tum quia obnubitet judicium rationis, ex quo, ut tome tuo dependet bonitas moralis,quae ideo, veluti turbato fonte rivulus, minus pura est. Tum quia diminuit libertatem, quippe cum voluntas passionis impetu ab re .pta, sit minus sui juris, ac actus domina . At vero passa lubsequens, non diminuit bonitatem; sed eum dupIieitet subsequi possit , uno modo Per quandam redundantiam . quatenuS voluntas, cum fuerit intensa, serum rapit appetatum inferiorem; alio modo per electionem , quatenus voluntas explesse, ac nominatim e Iigit aliquam passiane inputa irasci, ad incutiendum timorem. Dum sudsequitur Primo modo, non addit quidem Pioprie, sed ostendit m a. , orem bonitatem; immo quadante nuS extendit ipsam. Secundo veto modo addit bonitatem actioni: d persectio nem enim boni moralis spectati, non solum ut homo be- ire agat secundum partem rationalem, sed etiam ut mem Dra sua, omnesque affectu, exhibeat arma iustitiae, ut lo quitur Apostolus .
n partis Concupiscibilis incipimus, quod
'in lint& principia, ct termicli passionum partiqIrascibilis. Constat ex dictis, esse sex numero, Amorem stiadium. Denderaum & Fugam, Gaudium & Dolorem. Denis ordine hic dicendum . q. I. Da Amore Odχ .
Urrumque sub uno titulo comprehendimus , quia
contraria contrariis innotescunt, ideoque opposi- eorum eadem est scientia . Ut autem ab A ν ore incipiamus. Amor i ct idem dicendum de odio I duplex est, sen-ntivus & intellectivus . Amor intellectivus est ille affeωαutiquo voluntas sibi compIae et in bono per intellectum apprehenso. Amor vero sensitivus, est sen fitivi appeti. tus passio, qua sibi complacet in Ono per sensum apprehenso. Addi potest & tertius, scilicet naturalis , qui ea ne Iinatio uniuscujusque naturae in id, quod sibi conue. . E a niens
113쪽
roo Tertiae Partis Philosophiae. Q. III.
Niens est. De pramo ct tertio non agimus, sed solum defensitivo, cujus naturam, causas, ct effectus hie invenigabimus. De Natnνa Anx ri .
Amor varie a variis definitur . A PIaton cIs die Itur
De νrium puIr ἡ,smi A6 - n f tu puteόrtim. Ve rum haee definitio in duobus deficit. T. Confundit duas passicines, amorem scilicet & desiderium. 1. Diminuta est, quippe cum amor sit omnis boni, pulchrum vero non videatur esse nis quaedam boni species. Siquidem omne pulvichrum est bonum, sed non omne bonum est pulchrum Inon enim dicimus pulchros sapores , sed honos . Immo pulchrum saepe non videtur esse terminus amoris, sed potius hamus & esca , quo honum allicit ad sui amorem.
Est enim pulchritudo veluti nos , splendor, diffusoque
honitati S, quae amatur . Sed de his exactius, agendo det causis amotis. Alii definiunt amorem , M tum apperiens. gustam musto O adbaret, ad sonr, inquam , non effectiva, sed affectiva. Uerum haec definitio repugnanti him invicem terminis uti videtur,quippe cum moveri in honum ct adhaerere bono videantur invicem opponi; non enim
Per motum in bonum, sed potius per quietem in bono, fit vid hae fio. voluntatis ad ipsum bonum. Placet igitur pyae caeteris haec D. Thomae definitio, Amor est Complacentia
mpelisitis . seu bovi . . . Hanc ingeniosissimam definitionem explicat D. Thom. 1. a. quaest. 26. art. a. supponendo passionem esse effectu nasen iis in patiente. Quemadmodum ergo agens naturale dupliciter immutat patiens; primo quidem dando sormam, quae est principium motus: fecundo mediante foriano imprimendo motum , ut generans lapidem dat prim ei gravitatem, secundo medio te gravitate motum a a centrum: si , ut verbis ejus utar, appetibi e flat appetisui
ἀammodo utis in elinationem, sul est, imprimendo in ipsum
quasi pondus aliquid gravitans , &absque vi inclinans
alia coaptatio,qua bonum appetibila immutat appetitum. allum sibi appropriando, vindicando, ct ad se inclinando Per impressionem cujusdam metaphori ei ponderis,aegra vitatis, ciuae vi principium lendendi in ipsum a uscatur
114쪽
De Passon. partis Concup. Ar. II. Io I
Dices. Complacentia non videtur esD , nisi quoddam amoris rudimentum, inchoatio, delineatio , praelibatio a&, ut ita dicam, aurora: Ergo male definitur amor per complacentiam, sicuti si dies per auros am , si fructus perno rein definiretur. Resp. Complaeentiam esse ipsissimum amorem; Sed confiderari potest in duplici statu. Primo ut recens, infirma, tenera, nondum rapit, sed si tum leviter commo e et &agitat apPetitum: & tune non dicitur proprie amar , lectPolius inchoatio amoris, aut simpliciter romotaceutἱa. Se cundo considerari potest ut iam robusta, firma, constans, ct appetitus domina, cum scilicet honum non leviter tantum commovet, sed potenter inclinat ad se appetitum: ct tunc dicitur proprie, ae perfecte amor . Porro pet secta illa honi complacentia si sit cum ele. Gione, qua judicio discretivo ba.rum a Ii quod ex multis deligitur, in quod affectus tendat, dicitur D. lectis . Si Peris L Rcue ex impressioue forti ipsiuς honi rapientis
allectum, retinet simplicis amoris nomen . II id e pr ecla te Dionysius q. cap. de Divin. Nom. Uuil dam , inquit . nc Orum 'fu/n est, di υἱnius ese nomen amoris,m dilectionis: quia scilicet, ut egregie interpretatur D Thom. . a. qu. 26 ar. I. ad q Ma/is homo in Deum potest tenderepe' amo em pum, e quoin m do ab ipso Deo attractus , quam ad hae eum propria ratiosto sit Atiure, quod sertIn/t ad rationein dItesticu a: GV propter or diυInsor es amor . qu m dire cito. Si autem complacentiae accedat ingens quaedam boni amati appretiatio, quatenus id , quod amatur, magni Pretii aut matur, tun . vocatur e haritas, quae ideirco Io cum habet propite in amore divinorum ; noiI vero, nictim proprie, in amore bonorum corporalium, quae sunt v ι- is pretii. Si demum talis complacentia sit personae , cui tanquam nobis ipsis volumus bonum, vocatur amον gm.- cis Iae, Praecipue cum reciprocatur : vix en m placere pomi est in persona se ipsa, eique bonum velle possiimus, nisi
vicissimilla nobi bonum uelit. Complacentia vero boni, quod personae volumus, sive nostrae, sive alienae, vocatur Gmor concup scemiae; maxime cum tale bonum nobis ipsis
115쪽
aca Tertiae Partis Philosophia. Q. III.
A Μ oris causa prima ct praeeipua, immo quae est alia
rum ratio,est Bonum. Amor enim est passio quaedam appetitus, ct complacentia amantis ad rem amatam . Pa. et autem , solum bonum esse proprium appetitus moti tum, nullamque rem placere , nisi quatenus conveniens est appetitui, proindeque hona . Si autem dicas , etiam Pulchrum esse causam amoris, Immo inter ejus causas enficacissima. Resp. cum D. Thoma, pulchrum contineri sub hono, immo idem esse secundum rem eum illo,solum. que ab eo ratione differre. Unde se ut Pulchrum est Bonum, immo quaedam excellentia, diffusio , fios , splendorque bonitatis, iuxta Platonicos, ita est causa essicacissima amoris. Discrimen autem Boni& Pulchri egregie D. Th.
onius Iog, anν eheu piae et . Ex quo inserendum obiter , res tanto puIchriores eme , quanto magis habent de ea
Inoscibilitate, proindeque in spiritualibus pulchritu. inem Ionge excellentiorem reperiri, quam in corporali
Secunda causa Amoris est Similitudo. Unde proverinhium: simile s militati de ; 2 Ecelet ι3 Omne Ommat a Dait με fmge. verum praeclare D. Thomas duplitem di. ninguit similitudinem . Primam , quae sit a sit an eo, quod utrumque habeat idem actu ; sicut duo homines sunt inhumanitate similes, ct duo alba in albedine . Secur adam , quae in eo sta sit,ut unum in potentia, non pure susceptiva , sed coapi ita di inclinata , id habeat , quod aliud haber in actu . Potentia enim habet quandam fi- militudinem ad actum suum,non soIum quatenu3 est quae clam inchoatio ejus, ct in ipsum tendit & in elluatur, sed etiam quatenus est ipsi commensurata: omnis autem commensuratio est quoddam similitudinis genus. Primati militudo fundat amorem amicitiae : simile enim reputa-4ur ut unum suo simili,proia deque affectus unius se had et . ct ten.
116쪽
De Passion. partis Cou p. Ar. II. Io 3
ct tendit acl aliud, licui ad seipsum, in quo lita est iatici amicitiae. Unde naturaliter homo homini amicus est pro . Pter naturalem similitudinem, & civis civi propter poliisti eam similitudinem,&e. Secunda vero similitudo est causa amoris concupiscentiae , quia unicuique exsistenti inpotentia inest appetitus sui actus, in cuius consecutione delectatur, si sit sentiens & cognoscens. Attamen per acincidens prima similitudo causat odium , quatenus in Con. secutione boni unum simile impeditur aliquando a sui simili, quo fit, ut ipsum odio habeat tanquam noxium ii. hi. Unde Proverbium ex Aristotele depromptus e Flu. Aulo In υidet, quatenus ab eo impeditur in suo lucro;& inter superbos semper sunt iurgia,quia se invicem imis Pediunt in propria excellentia, quam singulariter cupiunt . Ad has amoris cau as aliae reduci videntur, ut familiaritas,sympathia, societas,di communicatio in aliquo bono, &C. E setius Amstris a
E Fsectus amoris, cum innumeri sint, sex preeipue a
D Th. recensentur. t. Unio, a. Adhaesio , Eesta. sis, ε. Zelus, P Leno amantis, ε. demum uni ver salis quia dam innuxus in omnia, quae aguntur ab amante . Unio adeo propitus amoris effectus est, ut Dionysius eum vocaverit virtutem unitrvam & S. Augustinus 8. de Trinit.cap. Io. amor, inquit,est quaηjunctu a gnad .m duo
Ust enim Plin phtis meis a. Posit. em 2 ar flvhanes dixit, Quod amantes desiderarent e M ambobus fieri unum: fed
117쪽
1o Tertiae Partis Philosophiae. Q. I II.
amatum in apprehensione amantis Uude v Irgilius Didi nis amorem describens ait:
. Gentis honos ἔ harent in I pectore titiIttis et vicissimque idem amor amantis cogitationem defigit in amatum, sicque essitit, ut perpetua contemplatione ipsi an haereat. Secundo quantum ad effectum, quatenus S ab atum possidet affectum amantis, ipsique per intimam complacentiam imprimitur, ac omnes ejus motus causar, Mon quasi per extrinsecam vim, sed per interiorem inc Itam attonem, unie ct amor dicitur intimias, ct dicuntur via De ecaritat B; ac vicissim amans omnes affectus suos dest Ros habet in amato, ut non immerito dixerit Plato: Ania
aem amι citiae ea inhaesio mutua perfectius fit per affecti. am quandam identitatem, quatenus amicus amicum re Putat unum sibi, ct ut alterum se . E cstasim causat Amor, ct tecundum apprehensionem , B te cundum affectum.secundum apprehensionem quidem quatenus facit, ut amans seu oh litus de amato duntaxat Nogitet; sicque teratur extra propria, in quo ratio Ec staris consistit. Secundum affectum vero , quatenus amatumata curaS, affectusque omnes amantis rapit, ut propriis neglectis, de amato solum sollicitiidinem habeat, sicque ex
tra se ipsum exeat. Zelus causatur ab Amore, quatenus Amor cum inten. us 'uerit, non solum fertur in amatum , sed etiam acri
ter repellit omne sibi contrarium & repugnans , in quoluta est ratio 2eIi. Verum in hoc differt amor concupiscentiae ab amore amicitiae, quod ille repellat non tam contraria amato, quam possessioni , quam de ipso habere quaerit: sicut vir, cujus gelus in amore concupiscentiae fundatur, non tam repe Ilit ea, quae displicent uxori, ipsi que contrari hiatur, quam quae opponuntur so gulari eius Possessioni. At vero amor amicitiae per zelum repellit ea, quae opponuntur ipli amjco, ac bono illius, insurgendo titua, quibus ille offenditur. Et ideo de illis bonis , quae sic Nossidentur a pluribus, ut a singulis integre habeantur. qualia sunt bona divina, non est zelus concupiscentiae aled solum relus amicitiae. Laelionem amantis causat Amor, vel ratione sui male iam alis, id est, illius corporaIis transmutationis, quae ad rationem omnis passionis pertinet; quippe eum intentior est, spiritus, quibus prae caeteris passionibus amor domi natur , nimis commovet, intendit . ae consumit. Velotiam rat one sui Ormalis, qu uido in ordinatus est , de
his rebus adhaeret,qilae nec decent,nee congruunt aman
ti. At vero si rectus sit, ct veto bono adhaeteat, non lae dit a
118쪽
dit, seu magis Perncitiam autem. Quippe, ut inquit D. Tliomas , amor Anisat coaptationem quandam appetit diae virititis ad at gnod bonum . NihIι arate ur , quod coaptati rad aliqu/A , ν ἀ est sill eon Maleui, ex θ e ipso Le si mr Ie.ι magis , i si myibite, frincit 9 melioratur . ΓusA vers aptatur ad asi ι ἀ , quod non e i βόι convenisus , ex bse l. Aitur 9 deterioratur . Praecipue quia cum amor sit fons affectuum & motuum , si sit malus , eos omnes in sua radice , ac fonte corrumpie . Est demum Amor causa omnium,quz ab amante agunatus , non modo quatenus , ut inquit Dionysius cap. q. d r
agunt, aut quatenus bonum amarum habet rationem fi. nis, qui movet agens ad agendum; sed etiam quia est dominus appetitus, cujus est applicare ad agendum; radix omnium assectitum , ac passionum , quibu3 mo e tur animal , ct potentissimus motor urgentissime stimulans, essi. cacissime applicans, immo agendi vires , industriam, ae Perseverantiam miro quodam modo inspirans . Praeter hos celebriores Amoris effectus, quatuor alios proximos ei attribuit S. Tliomas I. x. quaest 28. ar. 6. Hlhmi Lique actio. Fruitio, Languor, & Fervor . Lique factio opponitur congelationi. Ea enim , quae sunt congelata , in se ipsis tonstricta sunt, ut non possint de facili subintrationem alterius pati. Ad amorem autem pertinet,quod appetitus eo aptetur ad receptionem noni am . ti, quatenus, ut dictam est , amatum .sob mirat amantem , ipsumque penetrat ' intime pervadit . Unde corariis congelatio, vel durities est dispositio repugnans amnis ri. Sed Liquefactio importat quandam cordi S mollinca. tionem, qua se ipsum pervium exhibet amato subintra nisti. Si vero amatum est piaesens, amor exusat F sultionem, quae est affectivus quidam boni possessi complexus, quo amans ipsum veluti altringit , ad ardenter retinet . Si au. tem honum amatum fuerit absens, amor Languorem cata sat , qui est dolor, taedium ct quidam impatientis animi desectus,' ae deliquium . Sed ne in hoc misero statu tor. ptat animus , amor reiicit , egeitat , acuit, eontenditisque omnes vires; sicqile causat Fervorem , qui est veluti quedam aestuantis animi ebullitio; sicque fiunt Amores quis parogysmi, qui hus animus a deliquio languoris in Ardotem , impetum , vivacitatemque fervori 3 ait eruatim
Quae de Odici dicenda essent, ex his, quae de Amore dicta sunt,statas innotese uni. Unum adm ratione dignumen , odium scilicet , quantumvis sit ab amore diversum ab eo tAmen pro suci, nasci, ac educari. Amor enim quoddam manus antini est: unde sic it ab eodem Pondere Es Pro
119쪽
1ω Tertiae Partis Philosophiae. Q. III
producitur & accessus ad centrum, ec recessius a puncto x quod centro opponitur οῦ ita & ab eodem Amore fit, fiequod animus inclinetur in bonum, ipsique commensure intur, coaptetur, conformetur , ac in illo complaceat, α quod ea , quae hono amato repugnanta repugnent quo
DE siderium & Fuga sunt veluti quaedam animi pen
nae, quibus S ad bonum absens fertur& malum , quam longissime potest,devitat & fugit. Quippe cum an μι malis commoda & bona extra ipsum sint, mala vero ii ipsum incurrere possint, conveniens fu.t , ut his duobusi veluti pennis, aut pedibus in trueret ur,quibus 9 mala fuinsere, ct bona prosequi valeret. De his ut paucis dicamus. Des derium variis nominibus exprimi solet ia Dicitur enim in primis eupiditat, atque eonem scentis, quamquam haec nomina paulo latius sumi soleant pro. aliis appetitus concupiscibilis affectibus, praecipue pro amore ἔ nec Ra desiderium significandum derivata, simplex , ιnnocens aut qualecumque desiderium signent, sed ardentius , erussaene, immoderatum, ac rationem non sequens, sed turia trans, ac rapiens. Solet etiam aliquando vocari libido, Siva vox ex usu ferme testringitur ad illum. impetum R. snificandum, quo voluptates Tactus in ordinate appe- tuli tui: sicut ambitio , ae avaritia non simplex, sed vitio. sum h onoris, ac pecuniae appetitum exprimunt. Underi jus affectus, prout ab ordinato α inordinato a rahit, Proprium nomen est desiderἱum. Definitur autem Desiderium, Mesus, seu a qua οπμ
possessionem Anti Quatenus dicit ut convenit cum aliis passicialibus; caeterae vero particulae distinguunt de si derium ab aliis affectibus partis concupiseihilis. Nam amor est affectus, quo complacemus nobis in bono, uu gaesente, sive ablente . Delectatio vero versatur c Ircδoaum praesens ct possessium. At vero desiderium est pro Prie boni absentis. Immci per easdem particulas differt desiderium a passionibus partis irascibilis, propue a spe. Cui magis amne videtur; spes enim non eri , qualiscum qua absentis boni prosecutio, sed ardui , ae dissicultati bus circumsepti; nee quomodocumque in illud tendit sed cum quadam erectione, conatu , ac lucta contra dissi cultates animum deprimentes. At vero desiderium eit si
120쪽
Plex an inu motus & affectus in Donum abiens , quatenus praecise bonum. Verum natura Desiderii praeciarius adhue elueescet, si observemus ex dictis , hune affectum medium esse inter amorem ct gaudium, illumque habere , ut principium, illud vero ut terminum. Q ippe amor pondus quoddam animi est, ipsum inclinans tortiter & suaviter in bonum. Unde, ut in rebus naturalibus, si avulse, ae remotae sinta centro suo, ex pondere nascitur conatus, ac motus ad repetendum centrum, quo adepto, cessat talis motus, e
que quies succedit : ita in animo si bonum amatum litabiens, ex amore naseitur ille motu , ac impetus, quo rapimur in illud ,quippe dιsiderii nomine intelligitur; ob. tento vero bono, illi motui succedit quies in boao, quuest delectatio . . .
Desideria, cum sint innumera, generalius dividuntur in Naturalia ,& non Naturalia . Desiderium naturale est, quod oritur ex indigentia naturae, ac tendit in bo. num, quo talis indigentia removetur: ejusmodi sunt cupiditates cibi ct potus, ct aliorum naturae necessariorum. Desiderium non naturale est, quod oritur , non es natu .rae necessitate, sed ex appetentis j adicio ,& fertur in id, quod appetens sibi judicat conveniens, praeter id , quod natura requirit: cujusmodi sunt I utiores cibi, pretiosa vestimenta, pecunie, honores, i es pulchrae, ilic. Deside rium naturale tacite expleri potest, ct tendit non modo in aliquid finitum,sed etiam modicum; natura enim paucis contenta est At vero desiderium non naturale in ex plebile ac , infinitum, ideoque x quibusdam non immerito
vocatur m ne, non solum quia tendit in res minime necessarias, sed quia nullo bono plene satiari, ae impleri
Potest. Unde praeclare Lucretius Cor aestuans ejusino didesideriis voeat Vertusum, quod nullo hono impleatur . Hujus ratio est, quia procedit ex rationi apprehen .sione: ratio autem in infinitum procedit, qu , tenus ex una cognitione sibi viam parat ad aliam , sicque perpe4tuam quandam desideriorum seriem in fibulat. Aliam huius rationem affert S. Thomas ex eo petitam, quod natu ra Ie desiderium fertur solum ad ea,quae habent rationem medii ad solatium naturae . Cum ergo media in tantum P petantur, iii quantum conducunt fini, naturale desiderium non appetit res in infinitum , sed solum quantum exigit naturalis necessitas'. At uero ratio sibi prae institue. e potest finem in his , quae eupit, pura in divit as: cum ergo finis appetatur, non secundum aliquam menturam, sed quantum possibile est, desiderium conterquens apprehentionem rationis cupit i eS hsque mensu.