장음표시 사용
171쪽
118 Tertiae Partis Philosophia. Q.VI.
Dices. Virtus prop edicta habet vel fari circa honum
proprium, ut faciat bonum habentem ἔ Atqui prudentia alia gubernatrix non quaerit bonum Proprium, immo pro Pter commune negligit proprium, ut uidere est in optimis principibus ct magistratibus: Ergo non est virtus proprie dicta . nee proinde species prudentiae .
Dico 1. Prudentia gubernatrix , seu moderatrix com . munitatis , dividitur 1n Oeconomicam , Politicam , Asin
Declaratur divisio. Cum enim gia hernatrix prudentiare pietat regimen multitudinis , distinguenda est secuniadum varias species cocialis multitudinis, ct fines diverissos, in quos tendit; Atqui triplex est species multitudiis Mis, triplexque finis, propter quem convenit: Ergo di triplex distingui debet prudentia gubernatrix . Dee aratur minor. Est enim in primi' multitudo adunata ad conrini tuendam familiam ct ad convivendum, cujus finis es vel educatio liberorum, vel paulo generalius, pacifi cus, tranquillusque convictus, nec dissidus domesticis
turbatus , nec necessariorum inopia molestus, nee posissessionum mala administiat one in brevi dissipandus e stad hine multitudinem regendam, illumque finem pro eum randum datur prudentia oeconomica, cujus est filios rite edueare , servis bene uti , possessiones conservare, quae ctui Iegitimo studere . Est autem alia multitudo, ncin hominum sub uno tectu convictuque altricia totum, sed Plu . . rium fami Iiarum convenientium sub iisdem legi hus a a constituendam civitatem,vel regnum, cujus finis est pax, tranquillitasque publica et & ad hanc multitudinem re gendam,ac in pace servandam datur Prudentia politica ἀEst demum aIiud multituditiis genus ad unum particula. re negotium, i ilicet Uictoriam, congregatae : ct huju&multitudinis regula est prudentia m. litaris . Prudentia politica dividi praeterea potest in Arelateas nitam, ct Politi ams 4r,t r dict/m. Prudentia archite
172쪽
ctonic est , qua , qui Pi aeeit, regit multitudinem , potisfietque subdividi in Menarebiram, Ar socratisam, & D mcerataeam , iuxta tres celebres regiminum formas; in suarum prima unicus est , qui caeteris omnibuS imperat , an secunda optimates supremum regiminis clavum tenent
in tertia popuIus se ipsum regit. Prudentia vero politica simplieiter dicta est , qua civis pro tua virili parte coli horat principi, seque disponit , quatenus est membrum reipublieae, in ordine ad bonum publicum; seu qua aliis recte convivit in ordine ad bonum publicum.
'DArs potentialis lumitur hic non pro correIatis tot α tius potentialis, de quo diximus in Logiea minora τ ed neundum analogiam ad divisionem virtutis rei in quasdam potentias essentiae adjuncta S, in quibus inadaeis quate teperitur, sicut supra dictum est β. t. Unde viri tes ili ae dicuntur Pam/potenti te prudentia, quae illi ad. iunguntur ae min,strant in quibusdam actibus min us principalibus, nec plene rationem Prudentiae assequuntur si. cut subjectivae. Tres sunt eiusmodi partes potentiales prudentiae , seu virtutes adiunctae . ut ei in serviant ad actus minus prinis vipa Ies circa materiam prudentialem, scilicet Eubulia. Sinesis , ct Gnome . Ita D. Thomas 1. 8. q. . - . Deςuratur. Ratio practica,quae dirigitur per prudenω iam , tres acias habet circa agibilia . scilicet eoas Ilumae agendis, iussietum de consiliatis, imparium appucans conriliata ad exis tionem ἰ quorum trium a luna ut pater , imperium est principali r: Erinneeesse est, pr dentiam quidem Immediate respicere amperium,ut actum principali remδ habere vero virtutes sibi adiunctas,quae mmediat e procurent a Ilos duos actus minus principales .
con si Itum scilicet S iudicium. virtus quae redifieat consilium, dieitur a Graecis, e . . Id est latine
.mst e sinatisa , seu so- co uvatis , cui opponitur soa.urtia , quasi latine callidum , vastitisa, sei asotia. quae malignis conlili S Pr curat assecutionem finis . Quae vero rectificat iudiciu M si rea conmiata, do ex eruri tera enim de consiIiatis iudieat secvadum commones, & haec dicitur . Onesis . a sertio omeaeis , qu aen Iatine maluere, seu . ιme tDν, aut secundum
alios sensate duerrare. e . lavit D. Thomas ,
173쪽
1 si Tertiae Partis Philosophiis. Q. VI. .
'etindiam on est na ieruntur aliqua syn et i, id Π fe ati , vel eu synite , ia ιst, inui fensor. Huic opponitur , Asyli na, id est , stoliἀitas , ae fluitis a . Altera demum de consilia. tis , in quihus leges communes deficiunt; iudicat secundum altiora p incipia ; sunt enim quandoque casus imisis it ι, quos aut lex non attingit; aut si attingat, patitur tamen exceptionem in illis propter aliquid circumstans, ct ideo necesse est recurrere ad altiora prin ripia . ut de illis rectum fel a tur judicium . Uirtus, quae id praestu, dicitur , suome, quae licet apud Graecos sonet simplicem sente resem , ex usu tamen siimitur pro aliqua iudicii excellentia, importatque quandam animi sublimem perspicacitatem altiori hus attendentem .
Eubulia , ut de singulis quidptam dieatur, duobus maxime corrumpitur, malo fine, vel malis mediis. Ut enim
eur ei beniensi mrdio . Requiritur insupet ad hanc virtutem non solum adinventio, solersque excogitatio eorum, quae sunt opportuna ad finem, sed etiam aliarum circum. tantiatum accessus, scilicet tempus evngruum, ut nec
Nimis tarde , nec praecipiti velocitate consultatio fiat . modus consiliandi, ut scilicet firmum , constansque se consilium, rice. Synesis, eum sit arbitra & ponderatrix consitatoriim, est maximi momenti in agendis : quippe cum multi sint bene consiliativi, qui tamen de consiliati S, inventi laudine sciunt recte sudieare ; Sicut etiam in speculativis quidam solerter . sagaciterque inquirunt, eo quod latio eo. Tum prompta si ad discurrendum circa diversa propter excellentiam imaginationis diversa phantasmata faci Ie, apteque formantis; qui tamen non pollent iud Icio discer- Mente, ct quid cuique congruat apposite dictante, propter defectum intellectus, qui maxime provenit ex mala sensus Communis dispositione , ut notat D. Thomas 2.2. 9uaest.
s . a. 3. Ad hanc vero virtutem tria maxime requiruntur.
Primo recta virtutis cognoscitivae dispositio, cid reci Diendas res, ut sunt in se ipsis. Haec enim comparatur peculo, quod si fuerita ecte dispositum , speries rerum fideliter reddit; si autem male disponatur, omnia subueris ea , dis ortaque repraesentat . Secundo, ut animus non sit falsis, pravisque iudiciis praeoccupatus, sed veris & re. Dis imbutus. Tertio demum , ut appetitus non si vitiis depravatus , nam de eligibilibus maxime iudica mugsecundum appetitus dispositionem ἰ quippe , inquit Ari.
174쪽
noteles: Izra,s uou qu qtie es, eam e is videtur Gnome , cum easdem requirat disposit ιones ac Syneolis, insuper exigit quin dam animi , Ita dieiique sublimi q. rem pes spicae item , quae non solum intentionem legis Penetret, ut videat in quibus casibus ab ea sit aliquando recedendum , propter quasdam speciales circumstantias: sed etiam sublimiora iuris principia comprehendat , ut luxta ipsa de illis casualibus possit apte decernere .
Ustitia inter virtutes post Prudentiam prima est . Neos rerum pubIiearum geniti ix, custos, ac moderatrix exissistit, legum optimarum parens , perpetdum humanae cietatis vinculum , malorum domitrix. honorum praesidium , iniuriarum propulsatrix , discordiarum arbitra , civitatum anima, humanorum ho0brum aequa dispenta. trix, ct , ut uno verbo dicam, publicus quidam paeis, tranquillitatis, totiusque publici honi thesaurus, ex quo cuilibet, quod sibi congruit, tribuitur . Unde illius elo. gium est apud Aristotelem lib. s. Et hic. suo si praeI. -
Sumitur Iustitia , praecipue in saeris Litteris, paulo Iatius pro omni virtute, ita ut vir justus idem sit, ae omisnium virtutum dotibus instructus iijus quidem ac eptio .ni3 ratio est, qui i sicut in omni vitio quidpiam injustitiae reperitur , quatenus vel D'o , vel proximo, vel nobis aliquid debitum subtrahitur . vel inde nitum tribuitur τita in omni viri ute aliqid iustitiae relucet, quatenus per am unicuique, q)D d aequumen , tribuitur ἔ aut secun dum qu d omnis uti tu in adaequatione eum rationis reis gula consistir,ciure aequatio, iustitia quaedam est, sed undum quod justum idem est, ae adaquatum. Ses PNprie lum. pta Iustitia spe etem quandam virtutis eonstitust, cuius est aequalitatem inter personas diversas, aut in te spem
175쪽
rsa rima Panis Philosoptiae. Q. VI.
marest a laquid gerens munus pei I nae,constae re,quae. a proinde semper est ad alterum . . Hoc modo sumpta iustitia definitur , Cavi πιωνετ ma Ianeatis flaramum remumqtie diutiena.' quae definitio a Iuristis desumpta est,redueituique a D.Thonia ad hane ea actiorem larmam: TVitia . oatitvι, feram in Dam,ietiis eo stami 9 eme eua uiaονιψιν 1us fun- nute grineribuis. HaIitus tenet lacum generis * tetae partieata proprios eharacteres iunitiae expi imunt. Haee enim inline tota versa tui , ut unicuique, quod suum est, rependat . verum ut huic definitioni, ac iustitia notioni tau
Ex hae definitione habetur primo . Ius aliae obiectum formale esse Ius ς materiam veFo , res illas. in quibus jus
constituitur, puta venditiones, emptiones, distributio. nes, &e. Sumitur autem jus triplieiter . Primo regulatiisve, pro lege determi ante,quid ex iustitia unicuique tria huendum sit,& sic sumptum jus dividitur in positi titi νι-- , Motuum , h m uum , civile, ς anon eum , t te. Se cundo sumitur ius quan fundamentaliter , pro potestatae in lege fundat qua nobis aliquid vindicamus;& sesum. tum nescribitur: Luuima potesar αδ rem obliusnda . iri ad atiquam Dactionem , -ot suisse functisnam, e vi olo Deio eo tistus ἔπι-ιam . Tettio sumitur ius formatiter αproprie, prout idem est, ac iustum, seu aquae ad Hirati Quamvis autem his tr hus modi S sumptum ius pertinean ad iustitiam , attamen primo modo pertinet ut regula . secundo modo ut quid Praesuppontum, tertin vero modoeut proprium obiectum. 1 initia enim facit militatem aa alterum, quae aequalit S regulatur a lege, & sundat ut ita
potestate , qua aliquis sibi rem debitam, id est, tuam fi
Habet ui ieeundo, medium I usti Nae esse , non solum medium rationis, sed etiam medium re . Medium rati
nis dieimus AEAaquati nem rei cum rat one; medium ver res adesu. tἰonem rei cum re . Pr mi m ergn medium farieiunt caeterae virtutes morales, adaequando operationem regulae rationis, nee curaodo an res rei adequetur et ut temperantia non curat, an res, quibus veleamur , sint
aut . iter se,aut ad aluerum adaequatae, sed quod ipsa eo. anestio sit adaequata rationi. At vero iustitia σon coIumarrendit meorum rationis, ut scilicet operario adaeque. 2ur rationi, sed etiam medium rerum . puta aequalitatem
i His eire a Iustitiam declaratis, ad planiorem Luius a piseationem luper si, ut singulas eius partes, se ilicet inategrales, subjectivas, di potentiades natu uim attins β. I.
176쪽
Partes integratis, di subiactivas Iustitiae sub uno titulis
comprehendimus. quod pQca admodum de primis dicenda oecurrant. Duplax assignatur pars integralis tu nitiae , scili eat, deelia a re a malo, & facere hdinum. V.-rum o his ruandum, quod honum ct malum sumuntur ali. quando in eommuni & generaliter: ct hoe modo fae erebouum st declinate a malo, non sunt partes integralis iustitiae, ted ad omnem virtutem pertinent . Sed aliquanis o bonum ct malum speei alius sumuntur , prout sinat ad δὲ erum, uti qua ratione aliquis dicitur mammua,eo quisa niuste malum asteri inserat, aut iam cur, eo quod b Num alteri proeuret: st hoc modo faceta honum S deciso mara a malo , quatenus sciIicet lune ad alterum , sunt Partes integralas iustitiae. Huius veto divisionis ratio est, quia partes integra salieulus uirtutis fiunt,quae ad laeta gratatem actus illi fais elunt. Actus autem iustitiae, ut patet ex eius definition est, unieuique ius suum trituere , seu medium aequalita temque ad alterum faeere Manifestum est autem ad hoc. N aequalitas ad alterum perfecte statuatur,duo concurruis re debere . Primo ut bonum fiat, seu, ut quod a leui de detur, tribuatur. Secundo, ut aiceantu nociva ct inj Tiosa , quibus bonum illud iam eonstitutum violaretur e
Ergo mites integralas iustitiae sunt & bona facere, ct ma
Quantum ad partes lubjectivas. Iustitia una serialiterrumpta dividitur in Commutativam , Distri tivam. αLegalem, tanquam in species suas. Prima in partis ad artem. ecunda totius ad parte S. Tertia Partium ad invi
mcIaratur Divino. Cum proprium Iustitiae munus siti aequalitatem inter aliqua constituere, ut odi licet unus. quisque a veri reddat, quod ipss debetur, iuxta diversas habitudines eorum , inter quae ponitur aeq alitas, diser. sae statuendae sunt speetes Iunitiae et Atqui hujusmoἀι ha. hitudo est tantum triplex: Ergo triplex quoque statuenda,' speetes iustitiae. me iratui minor . Lum enim homuhesei nstituant inter la societatem a Iiquam Politicam quae est quoddam eorpus mor .le,triplex est habitud εnis er homines, non laeus, ac inter membra corpo is R.
turalis . Primo enim homo dicit habitudiuem ad alitua
177쪽
1 64 Tertia Partis Philosephiae. Q. VI.
hominem , tanquam ad compari in coi pom S eolitici, culltenetur rependere quod suum est:& hoc respicit Iustitia Commutat. va , cuius est 'aluere aequaIitatem inter duos aequales homines in venditionibus, emption thus , comis mutationibus , a quibus ct nomen traxit, contracti has , caeterisque ossiciis quibus pars parti obligatur. Ad hanci pectat Iustitia punitiva , ut a Misti stratu exercetur,hu- ius enim est aequa e poenam eum offensa. Secundo res R.
hii ca, seu corpus illud politicum ex hominibus tanquam membris constitutum,dicit habitudinem ad fingulas suas 'Par tes,quibus uehet aliquid r pendere pio cuiusqu' cori ditione , largiendo per magistratus , ct eos . qui re u hlieae praelunt de publici honis unicuique pro meritas: hoc respicit D. stributiva Iustitia, ad quιm spectat aequa.
itatem facere in distributione dignitatum. honorum,ti Iorumque communium. Tertio tandem quaelibet hujus
mittiel corporis pars dicit habitudinem reciproeam ad -totum,cui aliquid vicissim debet, ut laille et talem se illi exhibeat pro tua virili parte, qualem decet,& dono to. xius convenit:&hoc respicit Legalis Iustitia , cujus es aequalitatem statuere in ossicii, , quae honus civis Impet
dere tenetur erga rem Publicam . . , . MI .
Caeterum, licet omnes istae speetes iustitiae respiciant
aequalitatem , attamen non eodem modo tuam conuintuunt. Nam iustitia quidem Cnmmutativa tespicit & con. nituit aequalitatem quasi quantitatum, diu ut vocant ara εhmeticam, quae in hoc consistit, ut tantam detur, quanis tum acceptum e si, v. g. si quis tres nummos mutuos acce- Pit , tres nummos creditori rependere teneatur , Cum enim haec justitia fit inter partes,quae sunt omnino Interre aequales, non est alia raticii, cur una det alteri, quia accepit ab ea: vel quod illius est, tetinet, ideoquet tantam quantitatem reddere debet, quantam accepiton quo conustit aequalitas quantitativa. At vero Iustitia Di Bributiva non attendit equalitatem quantitatum,sed ae qualitatem proportionum, seu , ut vocanx Geometraram squae in eo sita est , ut unicuique detur juxta merita, seu DPQ i vetur eadem proportio in t et praemia data, quae 'it Anter merita accipientium, ut si habenti sex gradus mer torum dentur tres nummi;habenti duodecim gradus meriti, dantur sex nummi. Eadem enim est porpori isterium ad sex, quae sex as duodecim. Hujus vero mode Procedendi injustitia distrib iva ratio est, quia rati dandi est habitudo partium ad totum , . Unde cum non Dmnes partes eandem habitudinem dicant ad totum,ie Quaedam sint in eo principistiores, non on ies idem de Eent recipere a toto, sed quaelibet juata dignitatis meriatique sui proportionem. Iustitia vero LegaIis attendit a
178쪽
Quid justitia , o c. Ar. II. I 63
aequalitatem aliquam x utraque praedicta temperatam ς quatenus enim quaelibet pars dat toti, v. g qui libit civis civitati,iuxta proportionem virium suarum, quae non ita omnibus eaedem sunt, videtur set vare aequalitatem proviPortionis; Seo qua te nus quaelibet pars in reddendo toti Non debet attendere, quid reddat alia; nec proinde debet servare proportionem inter id ,quod alia dat,& id,quoa ipsa rependit, sed quaelibet nulla habita ratione aliarum dare debet quantum potest & ab ea exigitur, sic videtur
esse quaedam aequalitas quantitatum, seu Aνrt-metiea .
Legalis Iustitia dividitur in Legat in Insiliam peialiter victam, & Epthiam; seu in eam, quae in operationibus ad verba legis attendit;& eam, quae ubi lex defixit propter speciales q iasdam circumstantia, a legislatore non prae . visas , omissis verbis legis attendit legislatoris inten. tioni. Dee Iaratur . Cum enim Iustitia Legalis id procuret,ut quaelibet pars tribuat toti, quod debet secundum lege ;aliquando debitum illud recte regulatur per verba legis, ut fieri solet in casibus ordinariis:& respectu huius de hi. ii reddendi locum habet Iustitia Legalis simpliciter dicta . Aliquando tamen quidam casus insoliti& a legisl tore non praevisi occurrunt, in quibuS si verba legis seris
Varentur, aperte iretur 2 contra bonum commune, quoa
est finis legis.& contra mentem legislatoris ζ v.g. Lex est, ne nicus sacra vasa contrectet, quae si ad litteram se ivaretur , dum furentes Haeretici irrumpunt in Ecclesiani , nu Ilo alio praesente nisi laico, sine dubio , iretur contra Bonum a legislatore intentum , scilicet mysteitorum reverentiam . Ad hos casus ordinatur sublimior quaedam iustitiae species a Graecis dicta , epuhia, Latini requita tem reddunt, cujus munus est in insolitis casibus , prae intermissis legis verbis, quid iuxta legislatori S intentionem aequum sit, statuere . Et haec iustitiae species dirigitur per Gnomen , quam superius di Simus, non iudicar de agendis secundum lege S communes, sed secundum alistiora principia . Verum non pigebit hic monere ,hanc iustitiae partem, ne deficiat, egere magna discre ione, perspicacitate, a sublimitate judicii non secus,ic de Gnome supra di ximus: ct quod praecipuum,st, diligenter cavendum, ne ob ali.
quod particulare nonum legi S praeceptum dimittatur. Cum enitia legis exacta, liter alisque obser vatio sit magnia, Publicumque bonum, non debet ob quamvis utilitatem Praetermitti, praecipue ob pravatum commodum, sed in lum ob insignem, evidentemque causam, eo quo .i nempuno possit observari sine praejudicio nonia legi latore ma.
sis intenti . Unde peccavit Saul contra epit Liami prae
179쪽
166 Tertiae Partu Philosophrae. Q.V I.
termittendo exactam, liti ratemque exsecutionem n n. dat , quo iubebantur intorseere mnes Auraleestas, rego
ad pompam triumphi, ct gregibus ad sacrificium, reser tratis; melior enim erat exacta obedientia , quam caeriffiscium ae triumphi apparatus. At vero David e uriens usus epithia. sine culpa Panes propostionis comedit . quos tamea lax loIis Saee dotinus ad cibum permittebat; quia vita hominis est maius bonum, magisque a Deo legi si tore intentum . quam ceremonialis observantia . Cirea Iustitiam, ut exercetur ba Iudiciis publicis, quae inrt lo et, an Iudex teneatur iudicare secundam alIesaiadi probata, etiam contra propriam scientiam. CONCLUSIO. . at
JUdex tenetur iudiearebuxta allegata di probata, et,
lam eontra propriam Nientiam . Ita S. T homas l. r.
Probatur eius ratione. Iudieare pertinet ad iudieem .seeundum quod langitur publica potestate; Atqui publica potestas non attendit ad privatam se lentiam, sed ad id , quod publiee eonstat depositione testium, secundum foris mam iuris facta : Ergo non ad tuam privatam scientiam sed ad hane publieam probationem attendere debet Iu
Resp. Mendacium non ella suscipiendum, cum eonnae esse tale . At depositio testium , quae ireundum formam luris refelli nequit, publice mendax non habetur , sed vera censetur . Aliis verbis cavetur , ne iudex iniquiseedat sententiis, quae scilicet legi palam repugnant , et. Iam fi plures in eas eant; at non ut pitvatam scientiam publicae probationi anteponat. Instabis. Homo in iudicando tenetur se e formare divinoJudieio e Sed iudieium Dei est lacundum verita istem: Ergo homo eam sequi debet, non falsam tentum
depositionem. Resp. Cum S. Thoma a. v.quaest. 67. ar. a. ad a. Deum
iudieare propria potestate, ae in larmari propria scientia. At iudex publiea judicat authoritate , quae attendit sapubliea testimonia,non ad privatam eujusque scientiam: unde iudex sequit punire, quae ipse punienda novit; dsolum , quia publice probata sunt. Umerus. Agere contra propriam scientiam est agere contra conscientiam; sed judex non debet agere conera
180쪽
conscientiam: Ergo nec iudicare contra propriam scienatiam.
Resp. Scientiam iudicis, ut iudex est, esse eam , quae iuridicis probationibus nititur;& ideo in hypothesi non
agit contra eam scientiam, qua regulari debet in eo astu, nec proinde contra eonscι entiam . Dices . IuS naturae non est violandum propter ius positivum et Sed si iudex eum, quem certo novit esse innocenatem capitalis criminis, qui tamen testibus leus convinciis tur, morti addiceret, violaret jus naturae: Ergo eum
um aferiant nocentem . Itaque in hypothesi , quod iudi-Cet, testes sequi debet: nee refert exinde consequens in . conue Diens, quia si Iudici sic liceret iudicare juxta pro Prium arbitrium, ac publicis non stare p obationibus . Peiora sequerentur. At tenetur tamen, quantum potest, ab eo abstinere iudicio . Unde si sit supremus judex , cui ius gratiae competat,tenetur poenam relaxare; si interior, rem ad superio tem remittere . At si neutrum fieri queat, quod vix contingit, an potius teneatur ossietum deponetare, alia qnaestio en ad Theologos morales spectans. . II. De sta eἱIus potent .itibus Iust tia, seu de Hirtutuus
NUmerosus virtutum comitatus adiungitur Iustitiae .
Cum enim ejus sit aeqv litatem constituere in ope. Tationibus ad alterum, pIures actiones lunt, in quibus haec aequalitas exacte observari nequit, quae proinde nota ab ipsa Iustitia, sed a virtutibus ei adjunctis regulantur. De illis ergo ut speciatim aliquid attingamus . virtutes, quae adjunguntur Iustitiae , quaeque proiade I rtes e jus potentiales habeatur, sunt ocio , ι cilicet ste.
Declaratur ex D. Thoma ibidem. Virtutes adjunctae Iustitiae sunt, quae cum aliquatenus cum ea conveniant sin