장음표시 사용
181쪽
168 Tertia Partis Philosephiae. Q.VI.
la quantum sunt ad alteium, deficiu t lamen a perfecta ratione illιus; Atqui octo enumeratae virtutes, etsi eum iustitia conveniant, quatenus sunt ad a Iterum, ac rectis cant voIuntatis operationes in reddendo debito alteri,
tit de se patet; deficiunt tamen a perfecta ratione illius e Ergo sunt habendae pro adiunctis iustitiae . DecIaratur minor. Cum enim ratio iustitiae in eo sta ut,ut reddatur alteri fecundum aequalitatem , quod ipsi debetur, dupliaciter virtus ad alterum poten a iustitiae ratione defieere, tino modo ex parte aequalitatis, quam non exacte faeit palio modo ex parte debui,quod non est rigorosum S per. lectum. virtutes, quae deficiunt a rigo rosa iustitia ex parte aequalitatis sunt in primis Religio, qua solvit qui. dem debitum Deo, sed non aequale. Secundo Pietas, quae debitum cultum parentibus rependit quidem, non ita taωmen exsolvit, quin semper remaneamus obligati, ut diei e Aristoteles 8. Ethie. cap. I 6. Tertia observa ilia , quae virtuti, dignitatique in altero exsistenti debitam re verentiam exhibet , sed non plene ad aequalitatem attingit , quia, ut inquit D. Thomas ex Aristotele η. Et hic.
cap. 6 Nora potes Οι undum aequa praΠuram recompst Maria, homine viretis .
Ex parte vero debiti eae virtutes defietunt a rigo rosa Iustitia , quae reddunt alte i id . quod ipsi debetur , non quidem debito rigore so , ac legali, quod scilicet rea.dendum ex ips i compellat; sed debito quodam mora It de .n sola honest te morum fundato. In quo quidem debito duplex est gladu . Quoddam enim debitum ita est ad ho,
Destatem servandam necessarium , ut sine eo talis honeissas esse non possit:& ad hoc debitum reddendum ex par te debentis ordinatur Veritas , seu veracitas , qua quisse talem in dictis & factis exhibet aliis, qualis est . Ex
Parte vero ejus, cui de elur, ordinantur duae virtutes, scilicet Gratitudo, eugratia,qua vicem rependimus pro
acceptis beneficiis etes vendicatio , qua pro malis illatis servato legitimo ordine poena auctor i instig tur. ε' au. tem aliud debitum morale minus necessatium, sine quo morum honestas flare potest:& ad hoc reddendum duplex ordinatur vi tus, Amicitia scilicet , qu dictis, factιsve quis se alteri gratiosum amabilemque exhibet; ct Libe-Taliens, qua ultro hona su ι aliis moderate largitur . De his omnibus, ut verbo dcarius .
In primis Religio a reieIndo dicta, ut vult Cicero, e quod ea, quae sunt Divini cultus, relegat & inculcet;vel
lecundum Augustimim a reriri udo,quod per eam reeliga mus Deum, quem Per peccatum amiseramuS; vel tandem,
bi etiam deducit idem Augustinus , Met ardo, eo quoavos lini vero Deo Iiget aς jungat; Definitur a Cicerone
182쪽
ius secundum Theologos, Quae debitum cultum Deo triis huit , tanquam primo rerum omnium principio; cultum. inquam, cum quadam submissione, ac propriae dependen tiae protestatione , tum interioribus actibus, tum AExteri iaribus signis . Huius virtutis actus sunt, primo Devotio , quae est quaedam promptu udo & a Iaeritas voluntatis ad ea, quae Dei sum, ac ad ipsius cultum spectini. Seeundo oratio , quae est petitio decentium a Deo , seu desideria coram Daci ex elicatio ad aliquid ab eo impetrandum . Τertio Adoratio , quae est honor externo corporis gestia
ea hibitus. Quarto oblatio , quae res sensibiles Di .inta cultui manet pat, cuius sacrificium quaedam specios est superadditque simplici oblationi immutationem rei, quae offertur , ad protestandum Dei in omnia summum domi ianium . Ruinto vistum , quod proprie significat, non χώlam simplex propositum, sed promissionem, qua homo se Deo ad aliquid praestandum obligat. Sexto tuta mentum, quod est invocatio Divini testimonii seu attestatio Divini nominis ad fidem faciendam, Septimo tandem Laus Divini nominis, quae Persermonem De egeelle tiam dilucidat. Piet vis definitur a D. Augustino lib. 83.qq. quχn 8a. x
taeeio me : Vimus, per suam famumst mustuu , 'o apti elen is o ἱum , smilie σι eribuitur cultus. Und- priamo te spicit patrem , ct matrem tanquam eonjunctio νεὴ Secundo patriam , quae nos , Parentesque continet Τεe lao consanguineos, quibus ratione Parentum conjungi. observantiam definit ex eodemCieerones Austust In iis
I irtutem , per quam εοmines aliqua diguitate anteee Ie 3 'enteti gtiodam ω houore ἀgnantur. Hic inter vires, maxime necessaria ad servandam suboidinationem in ρ--
homines, in primis quidem respicit Per sonas, quae nobis ex ossicio praesunt , scilicet super ore S ἰ sed praeter α μυtenditur ad omnes , virtute , sapientia , dignita. - ἰοῦ, aliqua alia dote veneratione digna in lignes.Comoret, ndit autem varios gradus pro merito Personarun . ouinrespicit, sed praecipue obedientiam respectu Superio in quae nos ad eorum implenda mandata exactos emois 'veritas, seu veracitas , est virtus, qua nos ea Ioc Aptiis, factisque exhioemus, quales re ipsa sumus virtus non modo ad humanum convictum omnino neeed cartae , cum,si ne ιlla nulla Mes stare possit , sed etiam adeo evicax ad cone illandum aliorum amorem ut a re tante Aristotele Rhetor. a. cap. etiam eo I
su 3 4ngenue fatentur, a metuus. 3 q' vitia
183쪽
etro Tertiae Partis Philosophia. Q. VI.
Thomas. Primo heneficium agnoscendum. Seeundo pro eo gratias agere . Tertio retribuere loco N i mpore pro neultate recipientis . . Vindieatio definitur a Cicerone latus, ter quam Hs aut insa , ω qtii/ριώ - ανπm est, aes indenas , ane πι
aeum ab ea in vitium acilis, lubricusque ni grastus. EIus
enim munus est modum statuere in rependendis iniura saicuae respensio in primas fi fiat animo nocenda a ter , e
Euxta illud: M M vi sita, ω era νε --m, ct ideo nomaeertinet ad privatas personas , sed ad Apsum Deum, α ad eos, qui locum Des tenent 1n republica , apud quos ille deret publica aut horitas , quique ob id gladaum pom. rant, ut ait Apostolus. Unde huius virtutis obiectum enviindicta a legitimo iudice requisita, non animo nocend area veI studio repetendi ho orem iniuste ablatum, vel amore illius honestati , quae splendet in punitione malle actori. . eui per ce eoiiseirat fi debetur poena se ut he. Mefactori erat ἰa; ut fie servetur ordo,in quantum qua per aulpam h ordine recti piolapsus est,ad illum per Poenam
suo modo revocatur. Attamen 'uemadmodum virginitas conjugali continentiae praestat, ta & condonatio in auri Evrae virtute vindicationis longe commendatur.Non enim tenemur iniuriam propria tum ultionem prosequi, ineo. sue I -πplum Salvatoris ea ultro remittere laudabi. I ius est, si nihil ea inde mali emergat. Liberalitas est virtus , Qua homu fit peeuniarum,aliauetumque rerum pecunia aest mabit um bene profusivus. Quippe in latriaigdione egeessus esse Narcitate , iMel immode ala Prod salitate; adeoque . ut A efinter fiat. metvvirtute videralitatis. Ad hane variti ram tres caut tres inig Cicero. Piama in raras . Secunda , Λ. Musini ra-βι , Tertia. lis Moesinum Monstue issem tribuastur . Ut emit
amicitia duobus modis sumi potesta.Strictius,pro asse au quedam benevoIo a/auos,qui est ε. recaproca one
184쪽
De Temperantia, o c. Ar. III. ryi
a. Latius : pro affabilitate, qua aliquis in exteriori conavertatione ad omnes sese amicabiliter habeat. Primo mo. eo amicitia videtur magis aliquid consequens virtutem. quam virtus, ut dicit D. Thomas 2. 1. quaest. 23. a. 3. Ea η. Nam , ut ipse ait ibidem, non habet rationem laua sitities' honesti , nM ex οἷ iecto , se nudum quοῶ μ ιὶieeton latur per honestatem υirtutum . At se undo modo amicitia
Itis , quam in dinis. Me Dἱlis et ad senumqtiemque e Baliaent decet: ideo Mortet , esse quaviam specialem virtutem. qua eane convenientiam ordιnis offervet. Et hae Meatae amicitia , seu afatilitas .
UT Prudentia rationem in agendis regit,Iustitia vois
Iuntatem in operationibus ad alterum perficit, so mperantia IIIam partem appetitus nostri, quae reneul. Ubilis dicitur, mod . ratur . Unde ordinem ipsarum po tentiarum secuti , postquam de duabus primis νι itutibus esimus, nunc dicendum de Temperantιa, aede Fortit dine deinceps arti ut sequenti. Temperantiae elogia nemo uliqua omnia complectetur. Haec optιma generis humani commensalis est,eorporis αanimae s Ius, honestatis , dignitatisque hominis lupra pecudes vide x, delectationum noxiarum rigida piopuIsautrix , innocentium veto aequa dispensa arix& ueluti sal . quo conditae sapiunt, ct a putredine preservantur,pas. Non iam importunissimai um domitrix : m eua, ut ait Aae4t Erosius i. otne. cap. 43. m, imo oone ιιι σω a, de ον Ligusti consederat . meri istuν ω g α πυε , quam Graeci , Sophro. Aynnm , quas fervorr.'m'rrademia ἔ a Pythagora veis
mi potest. ἐ'rimo paulo latius pro animi moderatione actiones omnes ad quandam temperiem redueenter ct nanon una virtus est , sed modu, quidam in omni uirtutisi fimbibatus. Secundo specis liter, Iro illo habitu, q- temperate nos habemus an usu deleta a bilium sensibilium
185쪽
1 1 Tertia Partis Philosophiae. Q. v I.
ct se specialem virtutem constituit inter alias cardina las repositam . Definitur Temperantia a Cieerone Iib. a. de Inventi Ra . onii in ulldinem , aeqne aι os non rectos pretia ani r qua parte scilicet rapitor ad sensibiles voluptatemfirma
tus, secundum quam modus ponitur in perceptione v Iuptatum eorporalium, id est, ad corpo is conser vatio. nem pertinentin,quales sunt voluptates tactus S gustus. Ut enim ibidem observat Aristote Ies, cum duo generas ni delectationum , quatenuS quaedam ad animum pertiis inent, ut delectatio honoris, scaentiae cupiaitas, discend sudium;quaedam vero ad corpus,ut deIectatio cibi,' p tus; primae ad t emperantiam proprie non attio ent , sea solum secundae,sciliret eorporales ac sensibiles. Immo ineorporalibus cum quaedam sint, in quibus aliquid spiritualitat Is re Iucet, quaeque proinde sol ι homini propriae sunt, ut delectatio,quae percipitur ex flosum,puIchrarum. que rerum aspectu, ex music concentu, ex suavitate odo. rum, haereon pertinent directe, ac primario ad temper an αtiam,sed solum illae,quae pure corporeae sunt, quaeque eorporeo contactu percipiuntur, nobisque cum pecudibus communes sunt, scilicit voluptas gustus S tactus, quas dem Aristoteles vocat ferv s ω beuurnas. ., Verum pro luculentiori huius virtutis .explicatione .
aliquid de partibus ejus tum integralibus , tum subjecti. sis, tum potentialibus est attingendum.
T IT a partibus integrali hus Temperantiae in eipiamusis duas assignat D. Thomas he eeundiam, & rec- tem . Vercundia ex Damasceno est timor turpis actus, eonfusionisque ex illo provenientis. Non est pro uri evirtus, s d potius quaedam passio , bona tamen δε Clauda hilis. Nam timere turpitudinem,exprobrationemque eam consequentem est bonum, eo quod fundetur In amo. re boni onesti. Unde verecundia non cadit nec ire petas mos , nec in optimos: in pessimos quidem , quia turpia Non ampIius apprehenduntur mala, nec proinde ex i lis assiciuntur timore ζ in optimos veto, quia cum In rige sint
ab omni actu turpi, nihil in se habent, de quo verecua
186쪽
De Temperantia, o c. Ar. III. I73
HOnenas lumitur clup Iι citer. Pri uo objective, pio ιpsarcilicet pulchritudine ac formositate spirituali rei petita ex commensuratione ad regulas rationis; in quo sensu D. Rugustinus lib 83. qq. quaest. o. dicit, Honestatem voco Deeιιθεόilem ρtitetrittidinem . Cujus vim incredibilem ad incendendos animos celebrans Cicero I. a..Tuscul. 'urnus, inquit, uatui a su iis imi, si .eleutissimique εο 0tatu a. custis ri quas tumen aliqtiod aspeaerimus , nihil est , quod .rat σο ρOtiamur , noulpa atν semus G ferre ει perpeti is Hoc modo s impia honestas non est pars temperantia, se a omnis vatutis objectum . 'ecunda formal ter prn amore
talis pulchritudinis spiritualis; & sic sumpta specialiter
Pertinet ad temperantiam , ut pars ejus integralis. Ratio, ut verecundia ct Honestas ponantur partes integrales temperantiae , reddi potest ex D. Thoma.2. a. q-1 s. a. . quia Temρerantia inter volutes vina eat sibi gnouis dana decorem , ω vitia tute erantia maxime turpitudia. nem ba ent. Unde ut animus perfecte firmetur in hujus virtutis actu , necesse est, ut turpitudinem, exprnhratio nem qu .refugiat , quod fit per Uerecundiam, quae proinis de , ut ait Ambrosius lib. de Olliciis, cap. η . faeit fundamenta temperavit ;decoi em Vero, pulchritudinemque spiritualem in moderatione corporalium Voluptatum , unlidus quoddam in tenebris , praeclarius fulgentem amet claamplectatur , quod fit per honestatem. Partes subiectivae Temperantiae, seu species eius, qua . tuor enumerantur; Αbllinentia , Sobrietas , Castitas, de Pudicitia. ἐRatio hujus diuisionis est ex eodem D. Thoma , quia species alicujiis virtutis attenduntur juxta diversitatem formalem materiae, circa quam vectatur. Est autem Tem Perantia clica illis deleti itiones sensibiles, quae ad naturae consei vationem pertinent,quae dividuntur in duo geia nera . Quaedam enim ordinantur ad conservatione in lata dividui per nutrimentum ς & in his quantum ad cibum est.Αbstinentia , quantum vero ad Potum Sobriet a s . Quaedam vero ordinatur ad conservationem speciei pecι generationem , ct in his quantum ad princι palem actum est Castitas; quantum vero ad quosdam actuS praeambu- OS , aut circumstantes, ut sunt oscula, ratius, amplexus, aspectus libidinis in dentivi, est Pudicitia . De his ut spectatim dicamuS. Α stinentia est virtu et moderatrix cupiditatum , volu .ptatumque cluae circa esculanta versantur. Ad quam Ue ro mensura trimi mo ius in cibis constituendus, luculenter explicat S. Augustinus lib. de Moribus Ecelesse c. r. his verbis : Habet υἐν temperans in hujusmodi restis vita regulam in utroque testamento matMm ; ut eaetim
187쪽
modo delectent, is nutri nx ibi
tus tam lem quae nuptiis moderate utitur & vidua δ' , qu
188쪽
De Temperantia, o c. Ar. III. I s
nta principalium ad predictim contai p. scemiam perti. Matium , ut sunt oscula, tactu S, aspectu S, amplexus, ser mones I scisi, ct c. Non est tamen auxia D.Thomam spe eialis vilius a castitate distincta, sed solum eandem casti.
tat m exprimens,quatenus versatur circa circumstantias aliquas . , i quidem omnes illi actus libidinosi antecedenis te S ,aedon comι tante RPrincipalio lem, eadem regula, odie una m finem , ac eoae mmodo a ratione coercentur. Diiscitur autem Ptidι ita a Pudore, eo quod de his auibus . etiam dum licite fiunt ,.honelius animus maxime vere. eundetur,tum quod minus i ationi subjaceant; tum quoa in eis homo ad conditionem brutorum Proximu accedat.
CVm proprius character virtutis Temperantiae sit a
petitum refraeuare ae coercere,ne prorumpat immo
aera e in haec ensibilia bona, in quae propendet, prinei. sialis quidem virtus, quae nomine remperantia uitellaei tur, id , quod in hac materia praecιpuum est ac dissipinia mim sibi moderandum assumit, tanquam Proprium oboiectum, delectationes scilicet ad individui conservati nem 6r spe iet ,it pagationem pest nentes , quarum acttrahendum assectum, turbandamqtierationem insignis es vehementia. Quae vero νιrtutis affectuum noctiorum i m. tum minus ex se Uehementem coercent ac moderantur, nabentur pro partibus potentialibus Temperantiae, set Pro virtutibus ei adiunctis . Hae vero virtutes adiunctae tres enumerari possunt, etineet, Continentia , Μansuetudo , Modestia . Cuius diis vilionis ratio est , quod cum remperantia versetur ei rea dissiciliores motus appetitus retinendos, eae virtutes ta quam minus erin et aales ei adjunguntur, quae moderatio. nem adhibet in aliqua minus dissici I. mat et ia, ct appetitum prorumpentem in quaedam bona minus emeaeia act psum rapiendum refraenant . Hoc vero tri I/citer eo tingit. Uno modo in ipsis motibus voluntasi commotae ea, impetu passionis; nam propter connexi nem voluntas na. ta est moveri, ae inllicitari motibus appetitus censitivi rct ad hoe ponitur continentia , ex qua fit ut Iicet homoe immoderatas passiones patiatur,voluntas tamen non vitiac tur . Alio modo in motibu& appetitus paulo vehemen. tioribus,ae rationem conturbantitius, quales sunt molns
Dae, appeti tuique vindictae ἔ qui licet non ita diuturni . importuni, stulecebrosi sint, ac motus libidinosi, subiis ,
189쪽
r, Tertiae partis PMIosephiae. GH.
o tamen impetu rationem obnubilant, voluntatem qu
sortiter impellunt : ct pro his modera nilis ponisur Μa suetudo . Tertio modo haec refraenatio fieri potest ara motibus paeatioribus, ae rationi vicinioribus, quales sunt amor eaee lentiae , gestus corporis, cte. S pro his ponitur Μodestia , quae hic paulo generat Fus usuris
matur pro moderatione cuiuscumque motuq interior Ss
live ellterioris, in quo & vehementia minor eximit τ& cum ratione maior connexio relucet. De his utra gillatim dieamus. . . Continentia hic sumitur, non generaliter Pro retra octione appetitus ab eo omni, in Quod immoderate tenait ἔNec pro virtute appetitum a lini dinosis delectationibus coercente. quo pacto coincidit cum castitate; sed spectata ter pro habitu residente in voluntate , eamque ad Uersus palliolium insurgentium impetus ita obfirmante,ut quan tumuis intumelcant,non trahatur ab illis in pravum consensum . Haec non censetur perlecta , lad Lolum dimidia ta virtus: quia virtutis est opus perfectum facere , quoatamen continentia non facit. Haec enim obfirmat quidem Noluntatem contra rebellantes passionum motu', non tamen eos, ne immoderate insurgant , coercere iussicit :
deoque non plene subjicit appetitum rationi, sed solumax duobus .principiis, quae concurrunt ad a um , Pr Inc Palius , se ilicet voluntatem, in ossicio continet; minus principale vero insanire permittit . . Μansuetudo est virtus irae moderatrix. verum quia It ira duo sunt , motus irae, ae vindιcta inflicta, haec virtus duas sub te continet : alteram , qua interiorem Dadi m . tum moderatur , ct ad illam redigit medior ritatem , quae rationi congruit; & hee retinet nomen commune Μal insuetudinis , voeaturque praetei ea seu Lνmtas. Alteram vero, que externam vindictam, seu poenam ob
injuriam instigendam temperat, quantum jussitia linit ,
vocaturque C lementia . Hanc definit Seneca , Temperam. tia νn amma tu potestate nιGLandra, seu κοάerationem au- quid ea poena debita ramittantem. M 4 , inquit D. Tho . Asa. a. quaest. Is . ar. 3. ad. 3. pro Deu t ex g Modam ἀοι- cedine affec us a quis albo iret omne illud,quod potes alium
Modestia, pro ut hie paulo latius sumitur, definiri potest , virtus, qua quis in motibus internis & externis a 2xteriorique apparatu modum conditioni suae consonum tenet: unde dicitur modestis, quasi modum aut immodo flai Dividi potest in Humilitatem, Studiositatem. Nodestiam morum , Eutrapetram , & modestiam cultus . Huius divisionis ratio est, quia ea. In quibus moderandis
Mediocris tantum dissicultas exsistit, quaeque proinde
190쪽
De Temperantia, o c. Ar. III. I 77
Ponuntur ob; e tum modestiae,iunt quγ tuos. Primum est motus animi ad quandam excellentiam, ' circa illud po . nitur Humilitas, eujus est ita moderari appetitum, ut iit affectu, amoreque excellentiae suam sortem non exeddat Secu dum est desiderium eorum , quae pertinent ad c .gnitionem , ct circa illud ponitur Studiositas, quae opponitur Curiositati , essicitque, ut appetitus moderatere nabeat in discendo . Tertium autem pertinet ad cor pota Ies motus & actiones, ut scilicet decenter & honeis ne fiant , tam in his quae serio , quam in his, qu D ludo aguntur. Pro seriis ponitur modestia morum, cujus est debitam gravitatem appone te gestibiis , nutibus, alii λ ue motibus exterioribus. Pro ludicris vero ponitur utra pelia, cuius est temperatam festivitatem , Iepidi tatemq te miscere in ludis, Iocis, ali sque , quae relaxandi animi gratia fiunt. Qua cum demum pertinet ad exteriorem cultum & apparatum; ct circa illud Versa. tur modestia cultus, cujul est in e X teriori ornatu mo dum stituere , ut & fastus vitetur ct decorum tamen odi,
SUperest, ut de fortitudine dieamus, quae ii ascibi Iem
appetitum perficit, ae rationi commensurata Haeci virtus, licet nobis ordinem potentiarum o servantibus ultimo reponatur loco . dignitate tamen Temperantiam antecedit, quippe cum sit Heroum pi opria dos, ae prae cipuum de em,oppressorum opitulatrix, publici honi mu animentum, virtutum omnium armigera , qu rum, inquit Ualemus Maximus lib. . eap. I. ρο ae ν os ima diu cu i rupi mr taceri in fortu radi .e eo Us e. Definitur a Cicerone 2.cle Invent . Consi er . ea peraeu
ut idem ibidem habet ex Chrysippo , Gι-sentis fauens
en, Virtus, quae in metu de audacia moderandis positam . Quemadmodum Temperanria est appetituS imperum , quo in bona irrisibilia irruit , fraenare , ' ad me diocritatem reducere; si proprius Fortitudinis characteres, eum in malis arduis ac Peraculis ita confirmare.