장음표시 사용
261쪽
P cipiunt, est conforme objecto . Sed feeundremodo est solum in judicio , quo intellectiis hane eon et is P Π1ud ς-Πdo determinat, ct enuntiat. is DP 'ir ratione S. Thomae . Cum veritas pro orie si
Prae eit, quae hanc adaequationem exprimit& enum inr
ut conitat ex terminis; sola secunda operat: ci hangi. - , , Π primit ct en tiat; prim emm apprehendit quidem aliquid de rebus, at illud ipsis non a tri. 'ς R-ς millis conforme pronuntiat, sed hoe tu, ne ad Iudicium , quo mens determinat, hor illi inesse : E:
go proprie veritas est solum in secunda mentis operatio
cto, nec vera, nec falsa dicitur, ner ipsae ideae ct termin p
ud exprimens. Ex quo eonfirmari potest conelusici rii l. V. ' νς ς. Risu sopponantur, unum est utrius que stiriectum; Sed talsitas solum locum habet in judici , Nientis, cum rei difforme est: Ergo & veritas proprie di. Confirmatur amplius. Ut enim aetate arguit s. Thomaso i, ii ' ς ε eum veritas sit maxime pro ἀP' intellectu ι, in eo solum proprie te peritur , Quod es maxime proprium intellectui; Sed si irplex rei pe eeodo
ra re lilii id proprium intellectui, uam ct sensus res
L, Α-I hQ st ςum i Hreuehus solum rem percipit, nihil ἡά- si mrm3m rei, quae etiam in re ipsa reperit: at cum ιudicat, tune incipit habere aliq a sibi maxime 'quod rubus f ut sui et in seipsis, commensu est, is et ''T in V 4 ςM , quo determinat , hors e in re . Nam hic actus exercet actualem respectum aue sterna luiS, qui respecti is si sit adaequatis.
rebuS, ut cum desinitionem rei apprehendo, aliquid con
h his PQ d 'l'glio maiorem : veritas quinalis ea . . 'st , in isti lectus cum re intelliacta, conformita, ct per importata in ipso actu intellectus . soncedo; per accidens ei adjut icta, sed nec expressa 'L s nec
262쪽
etueo IV. Partis Philos . Disp. I. Q. I II.
nec importata in vi actus , nego . Et aistinctione appli. Cata minor I , t ego consequent ιam . Explicatur so Iut io , lquae est C tetani super art. a. q. 36. - p.Con formatio adiem duobus modis in actu intellectus in vendri pote R. rimo, materialiter , ct per accidens, ut aliquid per se
Nec importatum , nec expressum a tali acta. Seeundo, ut Per se expressa & importata in ipso actu. Primo solummodo repetitur conformitas ad rem in apprehensione . Nam appi ehensio ct tei minus apprehensionis nec exprimunt, nec per te ιmportant aliquem respectum at rem . Cum enim apprehendo album , aut animal lationale , eo actu nullum ad ut Iam rem respectum exprimo nec an idea haec sit alleui conformis, aut difformis cogito : unde per accidens est , ut sit alicui conformis , aut difformis : Et adeo hie actus , seu intellectus exercens hunc actum,cum Mullum ad res exprimat , aut importet respectum, forma in iter nec conformis, ne dii r mi Si adeoque nee veru S , nee falsus dicitur . At secundo modo conformitas , aucdifformitas reperitur in actu iudicii: Cum enim mente dico, parietem elle album, hominem esse mima I ratio. nate , ille actus per se ct ex propria ratione exercet &importat respectum aequalitatis,aut inaequalitatis ad rem, quae est extra intellectum;& ideo per se ct ex propria ratione veritatem , aut lalsitatem importat. Si enim rei, Quam respicit, concordet,. verus est . sin minus, falsus.
Et ideo proprie solum ac formaliter intellectus verus est, aut falsus, cum in hunc actum prorumpit - Sicut iudex antequam judicet, qua tum vi Spercipiat litem& momen ta utriussue partis, i0iquu3 , aut aequus dici non potest, quia nihiI exercet, quod per se respiciat ius, eique com . mensurari postulet. At ubi sententiam profert, quod ea ver se respiciat rem S ius, tum aut iustum, aut iniquum esse oportet. Haec paulo fusius, quae probe intellectae . tum allatum , tum quae afferri possent, argumentae radricitus solvent ..
VEritas intellectus est sImpnei ter prior .guam ueritis
rerum .. At veritas intellectus creati est posterion veritati rerum Baturalium .. Declaratur cones usio ex S. Thoma Quaest. r. de verit,ar. a. Et quidem primi pars . Nam , ut ipse inquit, res
inius antem in inteι Mia . Nempe in illo, ad quem per sages eomparantur , scilicet Divinum. Secuadam vero Partem eMegie sic egelicat. R I aliter Cooste
263쪽
C Um falsitas veritati opponatur, e disjtur 1 eam
consistere in difformitate rei ct intellectus: ita ut fires destriat in conformitate intellectus, a quo origina. tur & regulatur,sau dieatur: ut g. si monet a fabricetur deficiens a regulis monetae, quas intellectus principi Praescripsit . fama dieitur . Et si quaedam res naturales Possent deficere ah idea , quam de ipsis hah 't diginus in rellectus, dicerentur simpli ter μιμνes. Unde actu liberi , ut peeeata, qui dene ιunt ab ordine legis aeternae reu intellectus divini , passim in Seriptura dicuntur falsis rates si mendae a o Intell'ctus vero, qui dependet a reis tus, dum ab ipsis defieit in iudieando, dicitur: ut si judicet , Petrum aegrorare , cum nran aegrotat: auis mulas Antipodas esse, qui ramea re ipsa e Riissunt. Secunω dum quid tamen aliqua ab intellecta nostro non depen. dentia dieuntur falsis, quatenus licet in se sint entia, aciProinde simpliciter ὐera , apta tamen ri, ne inparere; auae uatia ποπ Gnt , aut qaa non ιν ν ν ut tim, a , pi ura ,nomma . Hae enim sent quirim aitquid , 'a mn sunt ea, s meum faerunt existimationem, ut inquit Aristoteles s. metaph. is
264쪽
usa IV. Partis Philosoph. Din I. III.
aera explieu , solum jud cium per te includit rei pectuti ad res . Attamen aliqua minus proprie dicta falsitas ist a sensust in arp ehensione inteluctus reperitur, qua tenus tensus defectu quodam aut organi, aut medii, nut jecti , non restim objecti speeiem recipiens , ae ad iri. rellectum referens, dat ei oecasionem falsi iudieir. Iaapprehensione vero intellectus, quatenus e admire et uraliqua compositio, idque duobus modis . Primo quatenus antellectus definitionem unius altribuit arteri . , rndo, quatenus in definitione rei admiscet aliquM attributum repugnans , ut ii dicat , Animal rationale quadrupes .
Bonitas definitur ab AristoteIe. a uam omnia a est ne. Quae definitio non sic accipienda est, ut nihil sthonum, at si ab omnibus appetatur ; sed quia quidquid
appetitur , quatenus appetitur, honum est . Unde quia vi mnia appetunt esse, ideo ens dieitur honum. Circa honum tria quaerimus. Primo quid sit. Secundo qubtuΑPlex sit. Tertio quibus conveniat. Dico t. Bonum est ipsum ens,prout dicit ordinem eoum formitatis ad voluntatem , praecipue divinam. Et in primis , quod bonum sit ipsum en ς, patet: nam quodlibet ens, in quantum estens, en honum ς ideoque appetit citam conservationem . Deficit autem a bonita. te , in quantum deficit a sua entitate . Quod vero enstit bonum , ut dicit conformitatem ad appetitum , eoninnat: Quia bonum idem est, ae appetibile, quod sine dubio importat respectum ad voluntatem. Sed quia dio atina voluntas est regula ceterarum, quae in tantuni dicuntur bonae, in quantum concordant cum divina, deo ens dicitur bonum per ordinem ad voluntatem, praecipue divinam . Dico a. Bonum dividitur in transcendens & morale. Declaratur . Ea enim , quae appetuntur , quatenus a p. petuntur praecise , sunt bona transcendentaliter; quate- .uq vero appetuntur conformiter ad aliquam regulam , cui subiicitur voluntas appetentis , dicuntur bona mora. iter . Unde bonum transcendentale est ipsa rei entitas praeei se ut movere Potest appetitum. At vero bonitas moralis est ipsa eonior mitas rei cum regulis morum, se ille et Iege aeterna & recta ratione dirunt e quomodo,
ct quantum quaelibet res sit appetenda, de qua tu Morali
265쪽
Dividitur prat dii ea bonuinin Utile, Honestum, &Iectabile. Ea enim . quae appetuntur a natura rat onali , vel quaeruntur, ut serviant alteri,scut medicina sanitata, ct haec dicitur titis ab .el propter se ipsa,& haec dicuntur
Hus , honestum p nim est, quod propter se est appetibi lea natura rationali, & rationaliter appetente. Uncle definitur ab Aristotele lib. I. Rhet. cap. 9. Qiod cum per metiribi e st, ιatida fi e 6l; a Cicerone vero lib. 2. de finib. Muod ea te est, tit detrat a o navi titis tote, sue tit is pram ii ,
ktictibmqtie νer e i mn pust jure laua ri;nempe praeci se , quia decet, & congiuit rationi ac legibus ab ea consit tutis. Demum quatς nus quietant appetitum Per sui frui. tionem , dicuntur ae letiarisia ς nam delectatio est quies in bono possesso . Quia tamen appetitus irrationabilitet agens in quibusdam jucunde quiecit, quae minime lio. nesta sutat, ideo delectabile latius patet, quam hone-
Dico 3. Bonum convenit rebus in ordine an exsisten tiam. Unde res non die untur bonae , nisi ut dicunt ordi,
nem ad exsistendum; ideoque possibilia , praecise ut possi.
bilia, non sunt bona .i 'roba ur conclusio, quae est communior inter autho.
re S. Bonum enim est, quod perficit appetitum; Sed appetitus non perficitur a rebus , nisi quatenus Potii. dentur & exsiliunt : Ergo res non lunt bonae , nisi per ordinem ad exsistentiam. Μajor pater. Minor proba tur, tum ratione, tum inductione . Ratione quidem, quia in hoc differt intellestias a voluntate , quod intel Iectus trahat res ad se , ideoque abstrahit eas ab exit. cientia , quam habent in se : at vero voluntas tra hitur ad res ipsa S . ideoque tendit in eas , ut in se exsisten .
tes. Inductione etiam idem suadetur . Voluntas en in avari s v. g. non pellieitiar a dividiis nisi possessis & ex. sistentibus. Nee Infirmus iuvatur a sanitate, nisi quλte laus eam realiter possidet ; unde voluntas non amat sani
Latem fit di itias ut possibiles praecise , sed ut acquire n. das, ac proinde in ordine ad exsistentiam Confirmatur. Bonum habet lationem finis; Sed fistis dicit ordinem ad exsistentiam; movet enim ad sui affecti- eionem , quae assecutio non est sine exsistentia: Ergo,&c. Deinde voluntas movet ad exsecutionem, intellectus vero movet solum specifieative , unde id , quod termi Nat intellectum, debet solum esse specifieatum ς sed id, quod movet S terminat voluntatem , debet cadere sub του secutionem, ac proinde dicere ordinem ad exsisten
Circa malum , eum sit oppositum hono , sequitur si Pium esse duplex scilicet morale , ct metaphysicum .
266쪽
FIalum mei a physicum est priva, io elitii itis aeuit Bἰ'uς Mi oculus desit homini, si pes, ii sanirrus. si virtus.&c. hiniusmodi privatio dicitur m Mum inermersicum Malum vero mora Ie consistit in deformit arct ad reguIas morum , Dis homo oecidat innocentem, si rapiar aliena , hujus. modi actio est malum mora Ie,quia discol dat a regulis morum, scilicet recta rarione, tum divina , tum humana Utrum aurem iIIa deformitas fit respectus post Uus k vclPura privatio, nota est presentis Ioci disinitate, sed id ex professis di se utitur a Theosogis . Dividi piae terea potest a Ium in noeivum, quod opponitui uti Ii; turpe,quod o P. Ponitur honesto; ct dolorificum, quod opponitur delectam
bili Me quibus omnibus speciatim dicere non ea decesse a
267쪽
De Enee Spirituali, seu de Rebus πmateria re ius abstractis.
REs spirituales , seu a materia re ipse ab ractae ἀι
euntur quae non sola mente concipiuntur . sed ea ipsa exsistunt iub omni materia separatae. De his parcius agemus, quod illae ad Theolagiam,quam hic tradere nota,nstitu MS, maramae pertineant . ιtaque disputationem quatus his complectemur Qiraestionibus. I. De Deo. a. De Angelis S Anima rationali separatae . I. DF inlluxta Dei ita causas secundas. εώ De Accidentibus spathi ualudus.
Q m dc Deo naturali lumine investigari quem se eae
iunci in primis ejus exsistentia: deindτ quaedam eiuS attributa-De his agemus, duobus Acticulas
n. Ex totia mi Eiis eonespitur ens a seipso, a quo' eaeterru dependent & procedunt, ct in quo consequenter reperti eur rota essendi plenitudo, ut in primo tonre ., mri ominnes nationes latentur P dum ipsum adorant invo-
268쪽
: 16 IV. Partis Philosep . Diis. II. Q .
l nono ipsa natura fundamentalem hanc veritatem inseruit menti,quam ideo vocat Cicero, Anti Uatiovem ua. Dirae, quis sue. Doctore,flne more, e ιe e onmis niusta eri .
Hanc tamen cognitionem quaedam gentes immani stupi. dit a te & leritate ad bruta declinantes in seipsis oppri. unt ; ct in politioribus populis quidam impietate pro . Pria excaecatit ita obruunt, ut sibi persuadeant, noli dari Deum impietatis ultorem, ne illum timere cogantur. Sed lmapnum divinitatis testimonium est , ni ejus notitia non nisi cum humanitate & virtute ab homininu S exuatur . Dubit ari solum p cit est, ut tum exsistentia Dei, ut mentihus nostris naturaliter indita est , sic rationibus quoqtie demonstrari possit, iisque ita essicacibus , ut convincantitatellectum recte dispositum.
E X sistentia Dei naturaliter demonstrari potest sta te.
nuere famosiores antiquitatis Philosophi, ct tenere debent omnes Catholici, cum dieat Apostolus : μυμ i. ID Deiper ea, qua iacta furit Intelιωt. Et reprehendantur
Ψm esset ari sex Conclusio nop alia via nabiliri potest, quam adducen. do dempsi nati es qui natorali lumine haberi pol sunt de Dei exsistentia . 1 orro eae reduci citent ad 9uinque
Ca Pita, iuxta quinque praecipua attributa, sub quibus Di. vinitas nobis innotescit. Haec sunt, ratio ptimi Motoris immobilis, ratio Primae cauta, Entis necessarii, item En Us perfectissimi, si demum latio supremi Mundi Gubernatoris. Sι demonstremus , este in mundo naturam aliquam Iaasqu/i que dotes obtinentem, res confecta est . Immo iaNel uua ea iis pio bestabiliatur, statim caeteiae conse liten tur, Neque enim esse potest primus motor immo ili', lutustatim sit prima caula; nee prima causta, quin sit a se necessario, i e. Age igitur haec praeclarissima rationis hu manae de Divinitate testimonia tantisper attingamus,quj hus addemus aliquas confirmationes. ac postremo CDiveta talionem objectionum, quibus Athei conantur tam fulgicia Iumina obscurare . Nem instratur exstst mi a DG m, ratione primῆ, Moto as immob iis .
NEmini dubium est, ct nos& ea , quae circα Dossunt, mutationi obnoxia esse , ad est , non unifornuter Perseverare in suo es e , sed ab uno effendi modo
269쪽
De risissentia Dei. Ar. I. 23 I
ad alium transire. Ex hoc notissimo Phaenomeno,cus to ta Phystea incumbit, quodque unicum est omnium , quae in satura conspiciuntur, exploratissimum, hoc pacto erui Potest extillentia primi Motoris immobilis. χDatur in natura fons, & principium omnium mutatio num a quae in rebus cernuntur; Sed fons ille debet esses Primus Motor immobilis: ergo datur Primiis Molor ii'. mobilis. Μajor est certa. Cum enim videamus ad oeu. Ium , mutationes ii Ias prodrdete ab una re in aliam , ut ab anima procedit motu S in manum s a maenu in bacuo um, a Baeulo in lapidem , &c. necesse est, istius , ut ita dicam torrentis, quo eun Ia abripiuntur , exstare sontem & causam : cum etiam per se notum sit, nihil fieri sine causa . Minor vero, in qua totum negotium Positum est, duo dicit, lontem illum debere esse primum aliquod movens ; est praeterea primum illud movens debere esse immobile , quibus semel demonstratis, re Somnino confecta censebitur. Probatur ergo prima pars. In moventibus ct motis, seu quod idem est, in mutantibus & mutatis non potest procedi in infinitum : Ergo fons motus & mutationis necessario eollacandum est in aliquo primo movente. Conis
equentia patet ex terminis: quippe illud , in quo sisti.
tur processus, est primum movens. Antecedens probatur tripliciter . Primo, in moventibus motis subtracto Primo medium non movet; etenim non movet, nisi quia
movetur, id est, quia supponit aliquid prius , a quo motum sit; Atqui si procederetur in infinitum, omnia essent moventia mota, ct nullum haberet simpliciter
rationem primi moventis : Elgo nunquam movere pol tcent et Ergo extra totam collectionem moventium moto rum oportet esse aliquid movens non motum ab alio, id est, Primum movens. Et certe si tota coIlectio sit mota
ab alio, vitare nequit, quin , si nihil aliud sit praeter collectionem die a tur mota ab eo , quod non est , quod
Secundo . Causa instrumentalis non movet nisi mota a principali, utpote cum de ejus ratione si, ut agat in virintute principalis ; Sed si procedatur in infinitum in mo.
ventibus motis, omnia erunt instrumenta motus , ct nulla ejus principalis causa : Ergo impossibile est, ut proce, datur in infinitum in moventibus motis, ita ut non assi. gnetur extra illa aliquid per se movenS principaliter. De Claratur minor. Etenim id, quod movet motum , se ha Dei in motu, ut instrumentum ejus , a quo movetur , ut moveat : Ergo si omnia sint moventia mota , & nullum movens ab alio non motum , omnia erunt instrumenta .
270쪽
etue 8 IV. Pactis Philosoph. Di . II. Q. I.
Tettio cumum. Movens minum non se habet, nisi urmedium, & ut canalis deferens motum,& magi rit mobi-Ie, quam ur movens : Ergo vel assignandus et it fons mo. tus, a quo primo derivet in illos, quasi canales, fit respectu cujus tota illa multitudo se se habebit, ut unum mo. hile; vel fatendum est, aliquod esse mobilε , quod move. tur sine in olore, & canalem , qui si uit sine fonte in il Ium innuinte . quae tam repugnant, quam , Ut Uulgoajunt, esse baculum sine extremis, ct montem.sine Val.
Dιci tantum posset, Aristote Iem admittendo genera. tiones ab aeterno, debui ira admittere processum in infini., tum in gener antibuS genitis. . . . . Sed facile respondetur, Aristotelis positionem nihiI ob. nare ratiocinals iam factis : quippe quorum vis posita est non in eo, ut esse nequeant infinita generantia genita, ct moventia mota; sed in eo,ut praeter illam multitudinem. seu finitam, seu infinitam, moventiam moloi em oporteat esse aliquem fontem motus , qui ab alio illum non acci. piat, & huic multitudini communicet . Et certe si repu.snal, esse unum, aut duo moventia mota , quin statim sit aliquid praei et illa, a quo moveantur;a ioitiori repugnat, esse infinita n ouentia mota, nisi praeter illa sit aliquid a. I iud a quo infinita illa multitudo constituatur In motu, exciteturque ι Ihid, ut ita dicam, commercium , quod est .n accipiendo , & dando motum . Unde confugiendo
ad infinita moventia mota Athei non vitant necessitatem primi motori , , sed niag S commendant motus aB eo de
rivari essicaciam, quod potue iit in infiti ita propaga.
Probatur vero secunda pars minoris principalis, nemore primum illum Notorem debete esse immutabilem. . oe, quod mutatur, ab atici mutatur; Sed primus ille mo. ror ab alio mutari nequit: Ergo est prorsus immutabiIis. Μinor patet ex terminis . Neque en inesset primus m . ltor, si priorem supponeret, a quo mutaretur. Major VNro nobis demosti ata fuit in fine Physicae. Et praeterea ma. nifesta est, tum experientia , qua videmus mobilia quirascere, donec aliquid in eis motum ego et t. Tum communi animi notione, qua notum habemus, inter movens, ct mobile esse relationem di subjectionem , quatenus id squod mutatur, dependere censetur a suo motore ς patet autem non esse relationem, dependentiam, ac sui je x Oionem ejusdem ad se ipsum. Tum demum ex ipfiu,sin tibus mutationis. Etenim per se subjectum mutationi est potentia privata actu; at vero per se causa essiciem mutationis est actus . Patet autem, quod privatio actus