장음표시 사용
271쪽
nm esse essiceret 61.: Ergo nec Alario distingui de ciet mouvens a mobili, seu eausa emeten S mutationis ab eius
Atque exinde confutata manet responsio , quae peti possiet ex fontibus Scoti; nempe in eo , quod mutatur a posse esse virtutem mutationis causatiVam , ut in pipero est virtus causativa caloris. Ut ut enim se habeat hae Iairarte opin Io Scoti, non enervat vim nostri argumenti pquippe semper oportet, illam vii tutem esse re ipsa distin tiam a tubjecto, quod transmutat . Unde vel illa virtus, quae suppomtur primuq sons mutationum, est etiam per se mutabilis, vel non . Si non est mutabilis, iam tenemus id,quod quaerimus, nempe motorem immuta nilem solum. 9ue discutiendum supererit, an illa virtus Primo motrix immobilis sit aeeidens, vel substantia; subsistens, vel re cepta, &c. Si autem illa uirtus motrix sit rurius muζabr. Iis , iam oportebit, eam comparari ad aliam priorem , ud subjectum transmutabile ad suum transmutati sum. Unicum effugium superesse potest Atheis adversus es.ficacissimum hoece ratiocinium , nempe illud quidem satis demonstrare inesse rebus tomem quendam minus , aumutationum: at illum non eme Deum , sed aut naturam,
ut vult Plinius; aut elementa, ut vult Empedo te εἰ aut pyroprium semper fuit Philo horum Atheirantium per fugium, Atomos, seu particulas infinitas in infinito spa.ti O ab aeterno, ct in aeternum innata sibi vi agitata S, Sed acile ege Iuduntur ab hoc effugio . in primis enim natura vacuum ct inane nomen est , nisi determinetur ad aliquam primam naturam moventem . Elementa vero scum ipsa mutationi, ae generationi obnoxia sint , aliun . deque constet ex jam d ctis, portere Primum Ontem mu4tationis esse immutabi Iem,manifeste non possunt esse Primma moventia. Porro Alcimi, praeter quam quod sunt maagna fabula, etsi darentur, ad summum haberent ratio. nem materiae, ut lapides respectu domus. Undo praeterea oporteret addere causam eri trigem rerum , ac moven. tem iIIam materiam . Ut merito Tullius reprehenderit
ineptim philoλphandi modum Epicuri, qui cum ponotis infinitis atomis immensam materiam quasi collegeri vad fabricam Mundi, causam ericientem praecipuam Prae. termisit. Replicari posset, in Atomis duo esse , moIem ct gravitate iu; quae duo ita se habent Invicem , ut moles quidem sit quasi materia patiens, gravitas vero quasi primum saeternumque hujus materiae principium movens . Sed facile confutatur . Etenim gratis admissa aetern Agravitate atomorum , haec esse non pomi primus mus omnium mutationum. Primo , quia cum gravitas sit Vir. tus
272쪽
tus inhaerens substantiae atomorum, non potest esse illis mmutabilior, proindequi nec prima virtus movens aim mobilis. Secundo , quia cum subiectum ex se nequeat se reducere in actum, oportet assignarr causam, quae ab ae. terno secit, ut substantia atomi, quae ex se est subjectum capax gravitatis, esset actu gravis. Tertio demum , quiadportes ,primam virtutem motrie em esse fontem omnium motuum, quos in mundo cernimuS. Quis autem adeo deisnpiat, ut ubi persuadeat, vitam, sensum, appetitum , rationem, libertatem, aliosque tam praeclaros motus, quos in nobis experimur, oriri ex illa caeca, nupida , mortua. que gravitate Furor est protecto, furor, negato Deo virivo ct vero, quem natura inspirat, ratio de mons rat, totus mundus praedicat, haec portenta clii maerarum Ioeo eius substituere, illisque ah surdissimis principiis mentem, sapientiam,omnia bona accepta referre. At impiissimis hominibus haec poena debebatur , ut qui optimum patrem,
ae principem agnoscere recusant,ean o libus primis primcipi Is se se turpiter subjiciant .
SEeunda demonstratio exsistentiae Dei petita ex ratis. ne otimae causae hoc pacto confici poteri. Mani stun
est , in rerum natura quaedam emi, cum antea nem esissent, id est, accipere esse ab alio, nempe a sua causa ere. ctrice . Etenim nobismet conscii sumus, nos non semperfuisse, sed ab aliquo prae exsiste iue accepisse es' quod αidem merito sentire possumus de aliis vili 0ribus anima nostra, nempe tellere, aqua , igne, immo ast iis ipsis, aciccetis; quippe cum haec sint imperfectiora mentes ratio. ne in no his ab aliquibus annis exit ita & vigente. Atqui impossibile est, omnia accepisse esse ab alie, ita ut nihil ira Mundo fit a se: Ergo deveniendum pst ad primam cauasam in causatam ; quaeq te sit a se, p imaque origo essen. di. Maior patet. Ninor ita demonstratur. Quae habentes ab alio, non sunt, nisi fit illud aliud , a quo habent esse; Sed si omnia sint ab alio, non est illud aliud , a quo
omnia dicuntur esse : Ergo si omnia essent ab alio , re. psa nihil esset. Major nota est . Μinor deelaratur . Etenim non est aliud ab omnibus; non enim diceres.
omnia , si aliud supponeres praeter illa: Ergo si omnia fund
273쪽
sunt ab alio, sunt ab eo, quod non est, seu, non eit id, a
Responderi solet nomine Atheorum , omnia quidem divisive sumpta esse ab alio, non tamen colle tive,ut ominnes homines singulatim suinptos esse quidem ab alio , ut Roboam a Salomone , Salomonem a Davide, Davi dema
Iesse, Iesse ab Obed , ct sic in infinitum procedendo ver.
sus aeternitatem; caeterum ipsum genus humanum a nulla alia causa extra se posita esse causatum, quia nunquam coepit.
Sed hae e responsio puerile est effugium , ad quod antia qui illi Philosophi, etiam si qui Deum negavere, norare currebant; quippe qui omnino persuasum habuere , nece Tario admittendum esse tu rebus aliquem primum essendi fontem . Primo , quia tota collectio entium ab alio, seu effectuum, est ejusdem rationis, aet singula οῦ nihilque illis addit , quam numerum . Patet autem,quo a numerus effectuum non excludit causam, sed quanto magis multipli eantur effectus, tanto magis urgetur necessitas causae: Elgo si intelligi nequit unus effectus sine cau. la, ita nee a fortiori infinita collectio effectuum . Secunis do , qued ex sui ratione dicit uom esse a se , nunquam in. cipiet esse , nisi sit aliquid extra illud , a quo esse aeci inpiat; Sed ex sui ratione colle t o entium ab alio dicit τx fe i. on esse , non enim dicuntur entia ab .r lo, nisi quia ex se non habent , quo sint; Ergo supponit causam, aqua acceperit esse . Tertio, disti ilius est esse per totam aeternitatem , quam per annum; Sed ea, quae sunt ab alio hoc anno, nunquam fuissent, nin fuisset aliquia extra illa, a quo accepere esse : Ergo a fortiori collectio entium ab alio esse non potuit per totam aeter ita. tem, quin fuerit extra illam caula aliqua aeterna dans illi non modo e se, sed etiam perennem illam effindi successionem . Sicque luce clarius demonstratum manet, a d. inittendam esse caulam emendi aeternam , a Qua sint, quae
sunt ab alio. Quod ratiocinium duobus verbis comple xus est Propheta Regius et Seitote , inquit, qu utam misminus Ipse essi Dem ς ipse fecit nos, oe nou ipse nor. Quali diceret, ut nas nobis esse non dedimus, ita nec ullus unquam hominum . Unde quaerendus est aliquis gene. ris nostri Author, eui acceptum esse, & nosci quicunque fuere homines, debeamus; quique ob id fit DeuS
Tertia Demonstratio petita ex dote entis necetarii sic breviter.conficitur. Impossibile est, ut omnia uni contingentia; cum enim contingens sit, quaa Poluuile est non esse , possibile en t nihil fuisse, immo nihil eis:
Potuisset, quia quod pallibile est esse , non Potest uda
274쪽
25a IV. Partis Psilo ph. Dio. II. O I
rendi hasim, cui necessario competat e ς immo Ouν μνapsum esse subiastens. Non enim ei necessario ct is e
spsum disse, quia omnis essendi potentia ab alιo exsisto te an actu debet habere esse: ex se enim est privatio en ' Iam repugnat esse caulain ejus effectricem : aut forma Antiqua Athei videntur, ad id respondisse. necessaritim
non esist ab aeterno, nisi aetern quaedam essendi privatio. Unde hac in Da te Dec istim
Quarta Demonstratio petita ex ente infinite uersectn
datur Deus. Et confirmatur. Etenim
nam, sed totam rerum summam . Etenim , Quia ιn i D sa
ΠΤ, in quihus relucent omnes agentis perfectissime in istet is
275쪽
telligent ιs, ac sapient illime universa disponentis chara Geres. Alias enim, quod absurdum est , tribueretur effectibus causa, a quale totis abhorrent; & denegaretur il4Ia cognata ac germana , quim se totis exigunt; Atqui ita dispositione Mundi , ac effectibus naturae relucent onianes agentis propter finem characteres : Ergo Mundo, Se Naturae praesidet causa agens propter finem, id est, sapientissima ct inteli. gentissima. Minor , in qua sola est dici. cultas, fuit a nobis satis luculenter demonstrata in Phy. sica agendo de Causa Finali, ut nihil necesse sit iam satis inculcata repetere . vide ibi.
PReter has quinque illustres demonstrationes, exli. stentia Dei potest aliis rationibus confirmari; sed
quas brevitatis causa indiealse sume iat. Prima petitur ex consensu omnium aetatum, ac n tia num Mundi, ae ve Iuli communi conspiratione in agno scenda, eo lendaque Divinitate. Hecque enim tanta vis
tot homines , tam in aliis dissentientes, in hac semen intia collιsavit, coegit qua etiam sapientissimos, & inde. Pendentiae avidissimos. ut Diyinitatis dominium sponto, constanter, laetique agnoscerent, si totum chimaericum esset Plane ea alia non fuit, quam ipsius Ru . trioris naturae Dei; qui sui notionem omnibus in se. ruit, ut totius vitae rationalis Praecipuum fundamen.
secunda peti potest ex ipsa anima nostra. quam sen timus ratione, sensu libertateque praeditam esse, di . vinumque aliquid respirare, ac eorporibus naturali. ter prae eminete, immo dum illis iungitur, praesidere ae dominari ; nec tamen prorsus inde pendentem esse , sed
alicui subjici , ct qui ct eam effecerit, 2 eorpori alliis sarit, ct legibus quibuslam astrinxerit, die. Quis igitur est author hujus animae Quis eam corpori huici mortali praefeeit Quis alligavit Quis etiam repugnan. tem coorcet Quis ei corpus aptavit Ruis subjeeit
Quis utrique ut iusque tantum amorem inspiravit Z Α agens irrationale , ae eorporeum Λt ipla natur aliter Praeeminet corporibus, repugnatque irrationale rati .
nali essendi, vivendique, atque omnium rerfectionum Prin.
276쪽
IV. Pariis Philos p. Di p. II. Q. I.
1i incipi um esse . Rgnoscamus igitur Patrein illum spit r. tuum, ct rationis fontem , eumque non mortuum, acvIvum
i i rationalem , sed persectissime
Tertia repeti potest ex analogia Mundi cum homine. Quippe sapient illime celebrarunt Antiqui, ὀominem es Mundρ quod iam compendio/n. Ut igitur anima praeest corpori,& ratione tua illud regit: ita par est aestimare , totam hanc molem corporum in unum uniger sum, ut Piura membra in unum corpus , adunatam subesse alicui universali rationi. Neque enim ratio nDstra regenS eos. Pus,tot, tamque insignibus indiciis se proinde prodit e g. trinsecus, ac ratio illa suprema regens mundum . Qui p. re nimium felices tumu , si in componendis nostri S nego. tiolis, Mundi, Naturaeque ordinem vel a longe possumus imitari. Quiirta demum, ne plura aecumulem, repeti potest ex illis ipsis, qui Deum ignorant, aut negant . Ruippe primi sunt homines stupi :i, ae tantum non bellu in ianam inter omnes politiores popuIos Divinitatis notitia, ct cultus semper naruere . Secundi vero sunt homines aut atra bilios, ct quodam furoris cestro eorrepti, qui imma nem hanc impietatem, ut non vulgaris ingenii audaciam affectant. Aut facinorosi, ac perditissimae eonscientiae, qui ut omne humanum , divinumque jus liberius violent,exstirpatis caeteris equi, ac boni columinibus , hoe postre muni totius bonae vitae fundamentum in corde suo subivertere nituntur. Aut scioli quidam re ipsa inepti, sed usque ad insaniam superbi, ae praefidentes, quibus heroi cum quoddam facinus videtur certissima quςque auda Lis. si me pernegate. Aut voluptuosi , ae vitae molliti' pe di. ti, quorum mens sepulta in carne ct sanguine nihil clivi num potest sapere . Aut demum scurrae, ac ridiculi nebuloties, nullius frugi, nullius nisi ad malignas nugas ingenii, toti ad sera a & optima quaeque facetiis corru: ii. Penda geniti. Ex hac hominum col uvie , ex his huma. ni generis opprobriis emergunt Athei, qui omnes sub Iato, negatoque Deo , maligne exsultant, ut de quo-dim egregio facinore, instar seditiosorum civium opti. o principe, ae reipublicae parente obtruncato . His omnibus addi possent i l lustres confirmationes ex ordine gratiae petitae . Sed hoc genus argumenti tolum Theologicum est , a quo proinde abstinemus; quippe cum ad veritatem tam apertam demonstrandam ea pauza, quae de lontibus naturae deprompsimus, sint suci lentis.
Nune ad objectiones pergamus. Quamquam infirmae admodum sunt, quaeque nullam aliam vian habent, quam Ue I
277쪽
vel in audacia proponentium, qui ut su is fabulas cori. fidentissime di υendunt, ita quidquid suae perfidiae adversatur, pertinacissime inficiantur; vel certe in im- hecillitate audientium, qui innata quadam cordis humani improbitate, cum in ver Is, ac optimis, dogmatibus, non nisi multis argumentorum arietationibus defigi vale aui; minimo probabilitatis statu in praerupta talsitatum, ac malignarum opinionum facile abripiuntur. Sed ut se habent hae objectiones, reserendae nobis sunt, ac re utandae .lgitur obj ci potest primo . Res tanti momenti, ut es Deus, non debet in duri in rerum natura sine gravissimo fundamento. Mala enim consulo retur liberati hominum. si tantus , tamque timendus Dominus eorum cervicibus gratis imponeretur; Atqui rationes, quae Deum probant,
esto sint efficaces, non tamen omnino convincentes sunt.
quippe videntur solvi posse : Ergo non videtur admit
s eundo. Si exstaret Deu 3 summe honus, nihil mi Idifieret: non enim summe bonus est , qui mala impedire non vult, aut non potest . Atqui Plurima mala sunt: Ee
go non datur Deus summe bonus.
Tertio . Nemo pruden S patitur sibi a subditis irrogari iniuriam, si prohibere Mossit ἔ Sed ab impiis, & hiasphe.
trus videmus impune irrogari iniuriam Deo: Et go vide tur, non exsistere Deus, qui illos coercere possit. Quarto videmus, res humanas pessime administrari. malos prospere agere , bonos opprimi , sed uno resct hy. poetitas tu im uirus late diffundere, simplices ct veraces contemni, Elgo videtur, non esse Deus, qui heu
Quinto. Si esset Deus, curaret utique homines , neque proinde sineret, eo tot aerumnis misere confici: Ergo nullus esse Uidetur . sexto . verus Drus vero suo cultui provideret, ac pro is inde tot religiones erroneas non permitem ; Atqui in innumerae sunt inter se pugnantes, et genus humanum mi. serum in modum discerpentes : Ergo aut Deus non est
Hae , similisque furfuris argumentationes sunt , quaSAthei jactare iolent, ut invictis demonstrationes. At quis sanae mentis non videt, puerilia ratio: inia esse ἔquae ue comparatione gravissimarum rationum , quibusnahi Iitur exsistentia Divinitatis, nullius prorsus momen. ti habeantur . Atque ut in singulis , quam facile confutari possint, ostendamus . Resp. Ad primum, in primis nullam veritatem, etiam earum , quibus homines maximo confidunt, tot tamque Philas. R. P. Gaudis. Pars IV. Μ vali.
278쪽
266 IV. Panis Philos . Diis. II. Q. I.
argumentis stabiliri, ac aivinitatis exsistentiam. . . nihil mirum , Atheos eorum vim minime sentire;
quippe qui nihil magis cordi habent , quam ut ab oculis .moliantur motiva , quibus ad Deum reduci possent; cum ς contra toti sint in exaggerandis iis, quae orae perfidiae
antisper favent. Addo tamen praeterea, hominem ho. Num, ac minime protervum , etsi essent minus, quam sunt, valida haec argumenta, debere iis libenter aequiein 1 cere e quia Deus non est aliquid grave & onerosum , ut illi inepte calumniantur . sed optima, convenientissi mare S, quae cogitari, ac optari possit, proindeque di-sna, quam omnes honi cupiant exsistere. Sed radix totius
mali est, quod Athei, cum sint pessimi, optimi principis
Potestatem, ae censuram reformidant , ut rei judicem quantumvis honum . Atque idcirco nullum non moliuntur lapidem , ut illum recusent. Quam m lius foret, ut lvmnes honi esse satageremus , atque t Ies, in quibus ne- lmo bonus quidquam valeret reprehendere . Plane tun sentiremus Deum,non esse formidabilem Dominum,quemno his expediat non esse; sed magis optimum patrem, quem totis votis nobis praeesse cupiamus. Qui sunt hujusmodi. facile agnoscunt , quam validis argumentis stabilita sit Dei exustentia. Resp. Ad secundum, decere summum bonum , ut ea mala non impediat, ex quibus majora bona redundane . Unde nihil mirum , si Deus , licet optimus, non omnia mala tollat, ne maiora bona impediat ἰ praecipue , quia ita fert conditio rerum ob origina Ie nihilum. Resp. Ad tertium, Dei sapientiam decere , ut unum quodque regat iuxta suam conditionem . Cum igitur ho mo ex naturae suae conditione sit liber libertate defeci .va, oportuit, ut tantisper sibi permitteretur, suaque frueretur libertate , etiam si illa esset aliquando ab iis uia rus in contemptum Dei. Non enim contemptus ille nocet Deo; sed magis suo tempore Punitus, ejus justitiam
commendabit . Ad quartum resp. Res humanas, plerumque male administrara, quia administrantur ratione humana, quae pIerumque deficIt; sed corrigetur suo tempore a ratione cli
vina. Neque interim praejudicium fit bonis, quia iniuriae .psae transeunt illis in illustrem materiam virtutis. Unde non sunt jacture, sed semina copiosa messe suo tempore
Ad quintum resp. Admodum ingratum esse , qui videre nolit,quanta bona hominibus largita sit divina benigni tas. Quod si quibusdam malis pel mixta sint, ea fere ominnia proficiscuntur ex malignitate hominu divinis beneficiis,ac sua libertate abutentium ad se se mutuo deuorari. dum a
279쪽
dum , ac divexanaum . Sed ecce Epicureos Ha hac Parte
sibi egregie contradicentes. Quippe ex una parte celebrant miserias humanas ad eliminandam Divinitatis pro . videntiam ἔ cum aliunde jactitent, nemini male esse , ni a Propter suam insipientiam , naturamque nobis bonorum plusquam satis semper tribuere ad bene , beateque viis
Ad sextum resp. Deum satis providisse cultui suo , tum per lumen naturale , quod nos Dei agnoscendi, amandi. que continuo admonet; tum per specialem instructio. nem, quis m primis parentibus commisit posteritati tra.dendam , atque identidem colIapsam restauravit. Secthominum socordia , & malitia in causa est tot errorum utrumque lumen extinguentium, quatenus alii quidem seducere gestiunt , alii vero seduci. Quam pruriginem aut docet Theologia , ct confirmat experientia , malus quidam ginius inflammat. Unde ex eo argumento, pihi
quidem adversus Dei providentiam colligi debet i se a
tantum eoniectandi locus datur , genus humanum scelere quodam in omne, vulgato iram Dei rotuisse provocare a atque ideirco pio priae nequitiae, ae majorum geniorum potestati esse permissum.
D. A er 'stitis De , ae potumnum de Deo Crearare sDEmonstrata Dei exsistentia , ae posita communi it Iadivinitatis notione , qua omnes inteIligunt nomine Deἰ Ens a se , quod iis omnibus, quae sunt, en ut fons , ct principium essendi, taei Ie deduci possunt eius attributa. Atque ut rem , quam pro merito expendunc Theologi , tantisper solum , & ut aiunt, crassa Mineris va delibemus. In mireris, cum tantopere celebraverimus actum in potentiam ut constitutiva entis, sequitur manifeste, Deum esse actum purissimum , plenissimamque essendi actualita intem nulla potentialitate dilutam.Quippe cum in compo stis ex actu & potentia essendi, oporteat, potentiam rea
ductam uita ad actum essendi ab aliquo exsistente in actu non enim ex se iera reducta esse potest, cum magis ex is ipsa dicat erivationem actuis eum nuda capacitate illum ab alio reeipiendi: Eri rimum essendi principἰum . scilicet Deus, non potest esse per constitutionem p. tenariae ct actus , sed per omnimodam actualitatem. Segundo sequitur: Deum esse unicum & in fialtum.
Quia actus non finitur & multiplieatur, nili per poten tiam , in qua recipitur , ut supra ostentum est: Erga
280쪽
268 IV. Partis Philosop. P. II. Q. I.
ι ui vitium e si auus iraeceptus, uot unicus , de
Tertio sequitur, Deum esse immutabilem. Omnis enim mutatio si irponit potentiam ad terminum mutationis, stetiam supponit causam mutantem & moventem. Deus au rem nec est in potentia ad aliquid , nec subjacet causae , a qua moveri possit. Quarto sequitur, Deum esse aeternum, quia aeternitas est naensura entis omni ex parte immutabilis. Ru lato sequitur, Deum esse immaterialem & spiritu a. Iem . Est enim actus purus , ac proinde omnis materiali
Sexto sequitur, Deum esse intellectit,& voluntate prae . lditum . Quia istae perfectiones conveniunt substantiis
spiritualibus. Ergo se ut Deus est maxime spiritualis, ita ct maxime intellectualis . Sequitur septimo, Deum esse libertate praedit lim, pro indeque omnia libere producere . Quia libertas est pro . Prietas, ct perfectio voluntatis.. Sequitur octavo, Deum esse summe bonum . Qitia con tinet in Ie plenitudinem omnium persectionum , quaScommunicat creatutis. S uuitur nono , Deum esse omnipotentem . Ouia cum contineat totam essendi plenitudinem, omnia potest in inta a lineam etatis . Non potestaamen contradictoria,quia contradictio destruit ens . Sequitur decimo, Deum esse immensiim,' ubique ν Σ: sentem, ae omnia cognoscentem.Cirm enim sit hominum causa , necesse est, ut ubique rit prasens, & omnia coin- si rosat , sic tit peritus arti lex cognoscit sua arte lacta .
Uerum iis leviter delibatis , solum tantisper dicendum de emanatione rerum a Deo: quippe de qua ide uti Aemnientio nobis incidit in decursu Philosophiae .l gitur, cum omnes , qui Deum agnovere, illum semper
habuerint, ut omnium alio in m causam & Dominum, riori omnes tamen eodem modo intellexere hanc rerum a Deciem anationem. Quippe aliqui, cum non satis caperent ima in ensam Dei potestatem,putavere, huic emanationi Prae su ponendam esse materiam , quam proinde aeternam ha huere , ct ex qua Deus cuncta conficeret. Alii vero e contra , non modo Deo, sed ei iam aliis rebus potesta tem retribuere producendi aliquid ex nihilo. Ut utrum. que confutetur .
DEUῆ ereavit omnia , etiam materiam primam . Probatur ratione D. Thomae. Causa universalis . entis