장음표시 사용
61쪽
pellant satis costat ex Dioscoride qui de eisdem In diuersis capti
Dus,tan qua natura &uiribus distantibus tractat. At nihil miru uirum huc tam absurda scripsisse, quando sere ubiqi mendacissimus reperiatur. Iam satis supero monstratum est, Isandem n5 satis perspectam fuisse Arabis ideo ne in re satis aperta plus aequo immoremur, hic delistide finem faciemus. Plura si legere anhelat ani mus, uide quae scribat Nicolaus Leonicenus, diligentissimae lectionis,& exquisiti iudicii uir in epistola ad Angelum Politianum,eκ quo certe,ut ingenue fateor, non Pauca toto hoc uolumine mu tuatus sum. Quem ob id etiam impiu duxerim, sua laude frustari, quod is serme primus sueri qui medicinam a barbarorum sordi bus, innumeri': erroribus uindicauerit, dignus hoc nomine, ut docti eundem certatim multis laudibus euehant.
HAllucinatur Avicenna,Calamentum cum Origano confundens: sub enim Calamenti nomine de omibus ferme origani speciebus pertractat, atq; utriusq; uires promiscue docet.
Avicenna η.Cano. cap. civis'. Calamentum hunc in modum describit: Calamentum aliud est fluuiale, Ac aliud montanum, si mile hyssopo in sapore,&similiter solia eius sunt ei similia. Et ea alia species eius quae nominat Alliauiu. Et est quaeda species eius. puae uocatur Calamentum hirci. Et montanu est sortius fluuiali. x his Avicennae uerbis nemo no, nisi talpa caecior sit, cernit euridem errasse, quando sub Calamenti nomine de omnibus Origa ni speciebus pertractet, id quod sole clarius monstrabit Dioscori des, qui lib. ita. cap. xxx. Origanum & non Calaminthen ad Aus cennae praescriptum depingit,uerba eius haec sunt, ρογανοσ ἰθυκλεχ nκή. οι , κονιλιω καλου M. φύλλπ-tμφεζερ υ ωπω. σκιαδεον δεεου focosatas ακρο eZ' πιεζεο- ω πυκνον. ἰ δεε ovκτο καλυμώη , die lςt. ε μαλλον ἰοncῆαυασωπ*. is ει α εἴμα cos me κορυμβους υεχῖσε κειμώους εχει. MDαν ζ-εmμωγάνω η crustra*-ο ιος τα φυχλα κν τα κλωπια.
Hoc est, Origanum Heracleoticum, sunt qui Cunilam uocant, - solium
62쪽
sellum Hygbpo simile habet, non tamen umbellam rotae figura, sed multifidam & ueluti diuisam. Semen illi in summis uirgis non densum durum est. Quae uero Onitis dicitur,candidior loliis est& Hyssopo magis similis, habetoe semen consertorum corymborum ruocio. Tragoriganus aute frutex est exiguus, Origano, Serpyllo ue agresti soliis 3c ramulis similis. In eum modum quoq; des ibit origanum Plinius lib. XX. cap. xvij. dicens: Origanum, quod in sapore Cunilam aemulatur, plura genera in medicina ha het, Sc Onitin uel Praston appellant, non dissimile Hvtapo. Tragoriga non simile est serpyllo sylvestri. Quod autem Avicena utra usta, hoc est, Calamenti oc Origani, uires miscuerit, facile depre hendent,qui eiusdem de Calamento caput, cum iis quae Dioscorides de utris inscripsit, contulerint. At ne ueritatis cupidi quid des
derciat, ecce nonnulla conseremus, ad quorum exemplar reliqua
diiudicabunt. Avicen na inter caetera de Calamenti uiribus sic scribit: Fit balneatio ex decoctione montani ad pruritu & scabiem, re quando separatur icteritia, & confert hydropis,quando GH
meditur cum ficu bus. Et solutione educit cholara nigram, &consera ulceribus oris, S extrahit superfluitates ex utrisin naribus. Hare singula Dioscoridis testimonio non Calamenio, sed Origa no debemur. De Origario enim scribens,sic inquit si δεε Θερ
dest ad conuulsa rupta , dc cutem subeuntes aquas cum fico coκmesta. Bibitur eadem siccata acetabuli mensura cum mulsa aqua Dioram bilem per inferna trahens. Prurigines itidem, scabies, dc sum, sos selle emendat decoctum eius his,qui eo lauantur. Succus etiam uirentis, tonsillas,columellairacli et oris ulacra sanat, de cum Irino oleo infusus naribus per eas purgat. Sunt & praeter has proprietates aliae quas Avicenna Calamento adscribit, Quae tamen ioscorides Tragorigano tribuit, qualia sunt haec,Sedare nause am, extenuare lienem, conserre stomachi doloribus 8c conturba: tioni, sicut animaduertetis,qui Dioscoridem ded ragoriga nostrii
Dciuem egerit. Praeterea sum non Pauca etiam, quae uem Cala'
63쪽
υ ira, Quando bibitur, avi ho ia: φη ' iunt, sicut sunt
tarat Avicen a, herbas quatuor inui tim. r
rura&figura plurimum ditarentes, sub uni a is inmuris appellationeconfundere,. μ
64쪽
ynguli seorsum istas depingui, quod equidem no secissem, si eas
dem figura aut natura non distare perspectu habuissent. Hoc non animaduertes Avicenna, easdem Eano. h. cap. xviri. sub Auriculae muris nomine confundit. Nec potest ab errore uindicari Aui/cenna,quod Alsine dc Myossitis quae proprie auricula muris dicitur, ac Anagallis, quia soliis murium auri Dus similibus constant, merito auriculae muris nomine nuncupari potuerint. Nam hoc
utcunq; de tribus iis dici possit, de Helxine certe, quae Conuoluolum ob id quod omnibus,in quas inciderit, plantis circumuoluatur, latine appellari potest: cuius solia, authore Dioscoride lib. iiij. cap. χκα. hederae soliis sunt similia,dici nequaqua potest. Quod
aute Anagallis sit diuersa ab auricula muris, fatetur met ipse Aui cenna, seorsum deinde sub proprio nomine de ea tractans, obli tus quod antea eius proprietates in auricula muris assignauerat. At ne uidear per calumniam falso reprehendere Avicenam, eius dem uerba ex secundo de Simplicib. Medic. libro in medium afferemus. Auricula, inquit, muris est herba,cuius uirtus secundum Galenu est propinqua uirturi herbae, qua uitru abstergit. His uer is his procul dubio Alsinen innuit, quam Galenus Sc Dioscorides testantur similes habere uires. Galenus enim lib. vi. de sinplicib. medica. p.xxv. de Alsine in hiic modum scribit: Haec est herba , . parua,& eius uirtus est smilis uirtuti herbae, qua uitrum abstergi tur, hoc est,Helicini, quam nostri Parietariam nominat. Dioscori ' 'des uero lib.tiq. p. cf θ. de Alsine ita tradit, u καθολου Mατα , , τααὐ-τῆεMI U . Id est, Et in uniuersum eadem Helaei nepotest. Ita Plinius quo lib. xxvq. cap. iiii. de eadem scribit, Alsine quam δε quidam Myosoton appellant, nascitur in Lucis, unde& Alsine dicta est. Usus eius ad collectiones inflammationes Q. Quin emenγ dat omnia quae Hetaine, sed infirmius. Subiungit Avicenna: Et 'hoc nomen concessum est duabus herbis, quarum una est, quam nominat Galenus. Haec quidem Avicennae uerba uera sunt: non 'enim solum huic herbae, quae proprie Myositis dicitur, auriculor muris nomen conceditur,sed etiam Alsini, ut ex Plinio iam patuit
culam aliqui dixerunt, quod murium auribus similia folia habet. , , Quod autem addit Avicenna, quod altera quam nominauit Dio , ,
scorides, sit similis Volubili, nisi quia habet minora solia, hoc per , ,
65쪽
omnia salsum est. Nam ne* de ea quae proprie Auricula Flu G
uocatur, neq; de altera, ae Alsine nuncupatur,dici potest, quando nulla earum sit Volubili similis, nec in soliis, r ec flore. Scribi. tiirtamen hoc de Helxine, quae dc Cissam pelos dicitur, quod habeat solia hederae similia, minora tamen. Est em duplex Helxine. Vna Mercurialis herbae soliis dc hirsutis, quae a nostris dicta est Parietaria. Altera hedera in uinetis nascens, ideo Cisia mpelos uocata, Sc est Convolvolum. Ege autem duas Hel xines, dissimiles naturae inter se notae ostendunt, is Post naturam antiquiores Graeci, praesertim Dioscorides, Paululur Aegineta, qui priuatim seor esum cphis uerbis de utracpin sexto egit, ελἔινη ρεοι δεε 'πιζ cιον, οι δεε παργνιω,οιδε sisse my. οι δεε ἔ,κλEαν. δεκαμις δεε α 'urio si ς ' πο-ia soli sit lucκ. Quoaest,Helmne sunt, qui Perdicium, qui Parthenium, qui Sideri tina, qui Heracleam uocent. Vis eius est abstergens,& cum frigida hu miditate aliqua sensim leniterin adstringens. Post haec idem inii lus ait, ελlmi ἱ κω κι αρυπιλοσ δεα peeimcῖσες Auαριεωσ. Id est, Helxine, quae Gisiampelos dicitur, discutiendi uim habet. Primia describit Dioscorides lib. iiij. cap. xxxvi. Et Plinius lib. Xxij. cap. xvij. Secundam uero idem Dioscorides libro eodem, cap. χκ α depingit. Post uerba paulo ante dicta Avicenna ira ait: Et est herchaexpansa super taciem terrae,paruos habens stipites,et inulino.
flores. Quae utiqet Avicennae uerba non conueniunt auriculae ma
μικρα Qποκογγυλα Q σ τα, ελ c. καλπον -ζερ. . Quod est Duplex diuerso floris colore Anagallidis genus est. Habet enim altera coeruleos,quae scemina est: altera quae mascula,puniceos flores. Breues sunt seu lices in terra iacentes, soliis in qua- .drangulo caule partiis,&modice ro ludis, Helmnes figura, semen habent circinatum. Nec dissentit Galenus libro de simplicibus medicamentis ad Paternianum, cap. X iij. dicens: Anagallidis duae species. Una meruleo flore, altera quas puniceo,uerum ambae in
aliis sibi similes. Sicut autem frutice humiles soliis mollibus &pusillisita
66쪽
silis, &subrotundis .Plinius quo ib. xxv. cap. xiri nihil a supe rioribus quod diuersum sit, scribit, inquiens: Duo genera eius. mas store phoeniceo, is mina Geruleo, no aluores Palmo, frutice tenero, soliis pusillis, rotundis, in terra iacentibus, nascuntur in hortis &aquosis. Porro essectus, qui deinde ab Avicenna adno tantur, hi Anagallidi proprii sunt, quemadmodudum ait: Illa, quam nominauit Dioscorides, extrahit spinas Scirculos, & facit adhaerere plagas. Hi enim a Dioscoride quom tribuuntur Aria gallidi dum in eam sententiam scribit, tum δε ἀμ πιρα πs inra κοα. α ἔλλενιαν ι, σκολοπ νἐ Cras κοω. Quod est, Lenienditiis utril est,inflammationes arcent,surculos extrahunt. Easdemetia proprietates Avicenna ipse, cum seorsum de utroci: Anagara lidis genere, cap. XXxiii. sub proprio tractat nomine Anagallidi adscribit. Adiicit tamen Avicenna superioribus aliam quandam proprietatem ex sententia Husathach cuiusdam, quod scilicet eius iuvamentum est iuvamentum ab synthii, quae certe non est Ana pallidis, sed refertur a Paulo Aegineta de ea herba, quae proprie Myosotis, id est, Auricula muris dicitur a graecis, qui eam ad oc
ciciendos uermes adhibet. Ideo in clam admodum esse arbitror, Avicennam in uno eodem capite quatuor herbas, natura pura disserentes miscuisse,primum referens ea quae Alsini,secun
oo quae Hebcini, tertio quae Anagallidi, re postremum quae Auriculae pluris conueniunt.
ERROR XXIII LIGnorant nostrae aetatis Medici, per Avicennam
erroneae medicinae magistrum seducti, non sine magno multorum periculo, herbam, Pedem corvinum nominatam priscis, a nostra esse diuersam.
Nemo miretur me Avicennam erron ex medicinae magistrum principemq; statuisse, cur enim eo nomine non dignus sit, qui re liquis tot errandi occasiones in re medica praestiterit, non uideo. Vtinam uero non tantae aliquando forent,ut istis uita humana periclitaretur,ita enim connivendi nonnunqua subesset ansa. Proinde cum illa errandi occasio quam medicis iunioribus in herba Pedis cor uini praebuit, tanta sit, ut sine uitae humanae ultimo discrimine tolerari nosveat, merito & hic inter reliqua eius errata locum
67쪽
habebit. Nihil autem mirum, aliis errandi occasione dedisse Aui cennam, cum ipse,quid esset Pes corvinus, ignorarit: id quod nomodo ambigua, uerum etiam contraria, quae de hac ipsa herba scribit, indicant. Canone enim secundo, p. Dix . de Pede cor, , uino in hunc modum disserit: Pes corvinus. Radix huius herbae, , cum decoquinar, confert solutioni uentris antiquae. Et diXerunt,
, , Paulus,& alii quod conseri colicae, & essicit operationem hermos, dactylorum absci: nocumento. Quid, per Apollinem obtestor, istis uerbis obscuriusc quid denio magis pugnanset Si em radix Pedis corvini solutioni antiquae prodes certe hermodactylorum operationem, qui sunt satis in soluendo potentes, facere non potest. Idem insuper Avicennarin XXh. Cano .iq. tracta. q. cap. viii Pedem corvinu non colicae, sed podagrae potius, ex eiusdem Pau,, ii sententia prodest e docet, ita scribens: Et dixeriit quidam, quod , , Pedi corvino inest operatio hermodactylorum, & no est eius, no, , cere stomacho. Utrobim tamen male Paulus super hac medicina quae facit operationem hermodactvlorum, ab Avicenna citatur. Nem enim usqua Paulus Coruinu Pedem hermodactylis comparat in iuuando podagricos, sed compositionem, quae nominatur apud Graecos usi κοροπιδεου, id est, per Pedem corvinum, alteri.
Praesersiquae apud eosdem Graecos δἰ ἐρμοδε Φυλων, id est, per
hermodad ylos nominatur, sicu i uidere licet apud Paulum in se
rumo. Itaqi ex ambigua ista atq falsa Avicennae descriptione nisil certi uenari potest. Hinc est,quod tam uaria eiusdem interpre res de eadem herba pronunciauerint. Quod si uero praedicti ex positores, ac tota etiam iunioru medicorum schola, cognouissentaliam esse herbam, a priscae aetatis medicis Pedem corvinu appet Ia tam , aliamqra nostris, nunquam tam uaria, tam J dubia de ea seripsissent. Ridiculum enim serme est, putare herbam, quam no stri temporis herbarii Pedem corvinum nominant,eta illa quam ueteres medici, Dioscorides, Galenus, Plinius& Paulus sub eo
dem nomine celebrarunt, quasi sit necessarium, ut quae nunc sunt nomina herbarum, etiam oriori seculo suerint. Et ut rem clarius. demonstremus, annotandum, quod antiquorum Pes corvinus Coronopiis est dicta, hanc describit Dioscorides libro secundo,,. cap. vid. in hunc modum: κοζωνοπιι - βατάνιον κατα, , τιcxcpota ἰκωμώονι καπιχ λαπινι Μοντα Qνῖδα. λακ Au λ κασ
68쪽
κεiλiα lamiουσαν. Hoc est, Coronopus oblonga herbula est . . per terram strata,& solia in cisuris diuisa habet. Estur olerum m do decocta. Radicem habet gracilem in cibo astringentem, ideoq;
coeliacis utilem. Nec aliter describui Galenus lib. via. de simplicib. medicam. cap. xlj. Et Plinius lib. XXη. cap. rix. inquiens: Coro nopus oblonga herba est cum fissuris. Seritur interim, quoniam radix praeclare facit coeliacis in cinere tota. Est autem dubio pro cui herba illa, quam uulgo Capriolam, aut Sanguinariam, quod naribus apposita sanguinem eliciat: aut Pedem Galli nominant. Quam etiam sub galli crurisnomine describit Apuleius madati xensis in libro de herbarum uirtutibus, cap. xlii'. in eum modii, Nasci amat herba Galli crux locis solidis, ct circa uias, eius cacu men instar pedis galli. Non esse uero herbam hanc diuersam a Coronopode ueterum, testatur Dioscorides, qui cons militer admo dum Coronopode describit, nνετα δε ε ν χεζ ia' το ic κω ἐνδύμασr κρυ εντωσ-. id est, nascitur locis incultis, aggeribus dc uiis. Iuniorum autem Medicorii Pes corvinus longe alia a pri ori existit herba: ea enim exulcerandi uim habet, δί non adstrin. Rendi, quemadmodum antiquorum, ato adeo extrinsecus appo ita, rodit, ampullast excitat ream Dioseoridi dc reliquis Graedix-αχιον, L aunis uero Ranunculus uocatur,quoniam ranis herbaequa eodem Hemento natales sint, aut quod inter eius frutices frequentes inueniantur ranae. medici uero iuniores no solum Pe dem corumum, sed etiam apium raninum & sylvestre nominant. Sunt eu qui Risus apium adhuc appellant, genus Sc noxam eius indicantes. Nam ea in Sardinia plurima nascitur, quae si in cibo,
Potu ue sumitur, mentis alienationem, dc cum labrorum contra-etione eas couulsiones facit, ut risus speciem uidentibus praebeat.
Ab eoo affectu tristi& amaro nimis, dii terio Sardonius risus im
ter homines quondam iactabatur. Huius herbae, quam ueteres a rana, cuius eis em repraesentat, nominarunt, oin quatuor faciunt species, eorum lia S caulem, si apponantur humano corpori, uim exulcerandi habere, Sc escharam facere do, cent. Id quod iacit Dioscorides lib. ij. cap. clxi l. de ea in hanc sen tentiam scribens, βαξαχιον Οι δεε σε λινον απιον νωλου . ,
69쪽
, , Batrachion sunt qui Apin agreste nominat. Huius plura sunt ge , , nera. Una tamen Omnia uis acris,& in exulcerando efficacissima. , , Habet omni u solia 6c caules teneri impositi exulcerandi, urendicti,, ignis modo, uim cudolore. Subscribit Galenus lib. V. de Simplia, , medic. cap. lovi. ita disseres: Genera huius plantaequatuor. Vir, , tus omnita est acris, sortis in tantum, ut si extrinsecus apponantur, , , exulceratione iacian t cum dolore. Ne dissentit Plinius lib. xxvi., , cap. xiij. ita scribens: Ranunculum vocamus,quem Graeci Batra , , chion, genera eius quatuor, omibus uis caustica, si cruda solia im/,, ponantur, pustulasq: ut ignis faciunt. Cogitent ita ueritatis stodiosi, quid detrimenti ex diuersitate ista duarum herbarii eiusdem appellationis non animaduersa acciderit. Arbitrati sunt enim quidam,cum Pedem corvinum apud Auicennam ad podagricos dolores prodesse legissent, hanc nostram, quae Ranunculus dicitur, intellexisse, adeo ignorantes esse uenenum, in catapotiis deuo randum exhibuerat. Quemadmodum Leonicentis, uir nunquasne honoris titulo nominandus, scribit se nouisse medicum, qui, ex radice Pedis corvini, quibusdam aliis adiunctis, pilulas conticiebat, ea sin podagra laborantibus propinabat, non sine magno quorundam, qui eas accepere,periculo, donec tandem per eum sui erroris admonitus, a tam periculoso medicamento abstinuit. Quod si medicus ille cognouisset, Coronopoda Graecorum essit diuersam a nostra, nunqua in animum induxisset, hanc aut in ca
tapotiis, aut alio quouis modo intus sne periculo adhiberi posse. Quare tu quisquis es, qui solidam medicinam ex animo sitis,disce. aliorum Periculo, delectum legendis authoribus adhibe.
HAllucinatur Auicenna cum tota Arabum schola fabuloso scilicet errore sed uctus, Carabe, id
Graeci Electrum,Succinum uero Latini uocant, Populi arboris gummi putans.
Aulcenna secundo Canonis, p. ccclxxiiij. Carabe historiam
ex professo tractans, scribit est e gummi arboris cuiusda, quae Nure Romana uocatur,quam cap. cccli. alio nomine Haurum appellat, Nam gummi,inquit, 'uxeX hac arbore Romana est, Carabe es
manifestum uero, Arabes per Haurum Romi seu Romanum iri telligi
70쪽
testi Populit nigram: id quod praeter caetera indicant Avicennae uerba, quae in capite Hauri Romani scribit in hunc modum: No minatur Achirosa,quae sane dictio corrupta est, quando Aegiros
pro ea scribendum era Graecis autem α ροσ Populum nigram significat. Quantum autem deceptus si Auicenna, at plures alii cum eo, ostendunt ea quae scribit Plinius libro naturalis historiae xxxvij. cap. 'Is enim fabulosum hunc errorem explodes,ita ait: Phaetontis fulmine icti sorores fletu mutatas in arbores Popue νηlos, lachrymis electrum omnibus annis sundere iuxta Eridanum , , amnem,quem Padum vocamus. Et Electrum appellatum, quo ni disam sol uoci tatus sit elector, plurimi Poetae di Xere, primim ut arbi/ sitror, Aeschylus, Philoxenus, Nicander, Euripides, Satyrus . s. Quod esse salsum, Italiae testimonio patet. Ita sabulosa etiam tecu/ s tus pro argumento operis Ouidius, lib. ij. metamore hostes, im , squit: Inde fluunt lachrym stillata sole rigescunt, eramis ele/ disctra nouis. Capite uero tertio eiusdem libri Plinius, post uarias de Succino opiniones,eius ortum ceruus describens,ita ait: Certum rus
est gigni in insulis Septentrionalis Oceani, & a Germanis appella , mri Glestum, ital & a nostris unam insularum ob id Glassariam ap , ,
pellatam Germanico Caesare ibi classibus rem gerente, Austrause , , ain a Barbaris dictam. Nascitur autem defluente medulla Pinei ge , , ne is arboribus, ut gummi in cerasis, resina pineis. Erumpit hu/ , , moris abundantia, Densatur rigore ues tepore autumnali. Cum , , intumescens aestus rapuit ex insulis, certe in littora expellitur, ita , , uolubile, ut pendere uideatur,atin consdere in uado,ciuod arboM , , iis succum prisci nostri credidere, ob id Succinii appellantes. Nee , , probatur euama Dioscoride ea fama ac opinio,quae ex Populi arhoris resina Succinii durari adstruit, id quod indicat libro primo, cap. ciiij. dum ait, L κρυον κατα Sν έ, , ,
ολψ ον. id est, Fertur utriusin populi lachryma circa Eridanum , fluuium in destillando densari,fieri quod Electrum uocant. Eo em
quoiast sertur,insinuat se id commentum non probare. Acceditiis omnibus,quod re ipsa iam hic error etiam explosus sit. Verum ad hunc error connivendum fuisset, quando & inter authores
no pauci adhuc hodie cum Avicenna sentiant, nis quo pugnantia sibi in Carabe scriberet Avicenna. Capite nans ccclxxii l assi:
nc rabe esse calidum parumper, id quod dcfacitin libello de us