Errata recentiorum medicorum, 60. numero, adiectis eorundem confutationibus, in studiosorum gratiam, iam primum aedita. Leonardo Fuchsio medico, authore

51쪽

hi uel nigri, quos eodem capite Avicenna salso innuit esse specie, meetereon, sed Chanael tan id, ut habetur ex Dioscoride, cuius, , haec de Chamelo uerba αναλαμβανομα λειανν ν πσανακαθωρου ταν ins L suci ἐχαρωμώα. Quod est Repurgant cum melle concita tolla, sordida, re quae crustas coim traxerunt, ulcera. Quae deinde sequuntur apud Auicennam, ea Chamaeleoni albo conueniun scut est educere lumbricos, con ferre hydropis,& reliqua. Testis est Dioscorides, qui haec omnia

Chamaeleoni albo adscribi hinquiens, ρίω H αλεον ris λω

, , tos uentris lumbricos pellit. Datur Zc contra cutem subeuntes, , aquas utiliter drachmae pondere cum uino,extenuat enim ac miγα, luit eas. Hunc errorem cotinuans Avicenna Fen vi. canon. iiii. Tract. i. Summa η. p. vij. accidentia atq; remedia, quae Chamaeleoni nigro, radici uenenatae a Paulo Aegineta asssignantur, ipse . ad merereon,id est, Cham elaeam transfert. Nec eius erroris ex pers suit Melae, is enim non aliter u Avicenna, cuius simia existi Meetereon adscribit, quae debentur Chamaeleoni scribit enim in terficere lumbricos, collutionemo eius ex aceto conserre doloria' dentium, dc fieri ex eo unguentum bonum ad scabiem: quae sin gula a Dioscoride Chamaeleoni albo & nigro tribuuntur. Nihil uero horum conuenirem ereon, sue Cham elaeae ex Dioscori de liquet, qui uniuersas ius proprietates breuissime his uerbis cos plexus est, -τκτα φυλλα κα καθω B-λ λ , ἱ νε λι- ω καταποτιψλαμcανο . μι υμ ω διαλασι feriet αιιν ν Θίω uem πιυ. αναλαμβαneca δε ευμ n οῦ μάγγν λιπε, καταποτιν. εs Aεαδεκτα. δαπιεῖταzelim λαμta nτια. id est, Purgant per inserna solia eius pituitam &bilem, ma/κime si deglutienda dantur, uni soliorum parti duabus absynthii

mixtis: consormantur autem aqua mulsa in pilulas. Non conficiuntur in stomacho, sed qualia sumpta suerunt, excernun tur. Iam arbitror, ad taedium usin ostensum est, aber irasse in Mezereon descriptione Arabes, com

modum ital ut ad alia festinemus. ii Erros

52쪽

Non temere Avicenna Cicutam, Napellum , uulgares admodu herbas, ignoras te dicimus, quando praeter id quod in iis describendis anceps dubius infuit, etiam ea quae Cicutae debentur, N pello tribuat.

Ex hoc errore deprehendent, manifeste agnoscent ueritanis

. amatores, quanta in caligine uersentur hi, qui mordicus tenent Avicennam, uniuersaecv medicurae principem statuunt ac omnia quae idem scripsit sine ullo rationis examine, pro uero admittunt:

adeo ut non immerito quis sortem humanam deplorare posset, Prot seculis mirum in modum sub Avicennae placitis periclitata sit. Certum enim est, Avicennam nihil eorum, quae scripsit, explo rata. Rex enim fuit, & curandis infirmis operam non dedit, transscriptorci; tantu Aliabatis ac Rasi aliorum fuit. Proinde ubi suis

uelis nauigare tentauit, mota nauem impegit, ita ut recte admodu brosius Leo. N olanus, no ri obesiae naris uir,de eodem sic pronuncia uerit, Avicenna dum res naturales ingenio proprio tractare aggressus est, usin adeo argutule disputauit, ut prosperata gloria, mali philosophi nomen adeptus sit. Et haec uera esse, sentient omnes,qui ea quae de Cicuta et Napello scribit, exacto iuditio trutinauerint. Animaduertendum iram Sucaram apud Auicennam eandem esse cum Cicuta, eosdem siquidem Sucaram tribuit eme ctus, quos Cicutae Dioscorides. Libro em secundo, cap. DCIxxi. Sucaram in hunc modum describit, Crus huius plantae est, sicut crusserulae, Sc habet florem album, & semen sicut Anisum. Dio storides uero lib. iiq. cap. lxxij. Cicutam ita depingit, κωνειον καν

. muco τε α δε ε ηαι β ρνοφα, ἐπ' ακτον Αἰ ἀπιφύαις Γλ αδ α . 32πολωκον. πεζμα εἱι pi ρες ανισω λωico Προν .Quod est, Cicuta geniculatum profert caulem,seniculi modo,&grandem. Eolia ferulae similia,angustiora tamen,&grau iter odo rata, in cacuminibus 8c umbellas habet, florem subalbidum, somen simile Aniso, sed candidius. Quis est iam, qui colla tis utro rumo descriptionibus, Sucaram esse eandem cum Cicuta non ut

53쪽

deate Vmmi Avicenna tanqua parum sibi costans, descriptione

ista non contentuS,Sucaram aliquando soliis cucumeris, aliquando mandragorae, iuxta diuersorum authorum opiniones consta re tradit. Eandem etiamnunc Euphorbium nunc Alpharphas, Inonnunqua Hyoscyamum nigrum uocat. Nam Fen vi..cap. iij. tractat. i. cap. q. tibi de uenenis agit, Cicutam non Sucaram, sed Alpharphas appellat, existimato esse Napellum, aut uenenum interficiens homine,& non interficiens turcios. Quod & n. Canon. cap. Diri. de Napello facit, coturnices tamen pro turdis nominati dicens: Coturnices ex eo cibantur,& non moriuntur. Quae equidem Galenus lib. iq. desiimplicib. medica. distin. iiij. cap. i. O Napello & turdis, sed Cicutae Sc Sturnis adscribit, cuius haec quidem

uerba sunt:Cicuta hominem sane interficit,Ob meatuum latitudi nem, Sc coloris abundantiam,ac propter magnam, Quam habent arteriae in attrahendo vim, pollens adhuc pertingit aci cor, non manimat uero Sturnos ex contrariis caussis. In eandem quo a seri tenuam scribit Galenus lib. d. de alimem is, &lib. iq. de tempera mentis, cap. ii l. dicens: Cicuta Sturno nutrimentum est, homini uenenum. Quamuis, ut obiter dicam, antiquus interpres perpe

ram semper pro Sturnis, turdis uerterit. Id quod & Alexando Aphrodisiecis in prooemio suorum problematum indicat, inquiens: Veratro coturnices Cicuta Sturni uescuntur, quae toxica nominibus esse certii est. Videmus ital manifestissime, Avicennam Napello tribuisse, quae ex aut horitate omni u ueterum debentur Cicutae, quem etia nostri seculi medici imitantes, de Napello constanter assii mat quod nulla experientia habent copertum. Quod autem Cicutam Hyoscyamu nigrum nominat, id manifestum sit ex capite Een vi. canon. iiii. tractat. i. summa ij. Ubi omnia signa quae scribuntur ab Avicenna in eo, qui hausit Hyoscyamu nigrmae contra idem uenenum remedia non sunt alia, si quae in Cicuta Dioscorides notauit. Avicennari an ita ait: Accidunt ex eo proesocatio Sc stigiis extremitatum &tentio uehemens praefocans, et tenebrositas uisus,& forsitan non uidet aliquid, & destruit imam

nationem, & in frigidat extrema, deinde spasmat δc praefocat & interficit. Cura. Administra in primis clysteria & uomitum, dc ueri tris solutionem, deinde da in potu de uino puro aliquid post ali quid, quoniam est magni iuvamenti cum eo quod bibit &absyriinium, Sc detur in potu piper cum uino, smiliter castoreum Mruta &c. Dioscoricies uero libro sexto, cap. m. in hunc modum.

54쪽

MEDICORUM. XXVIII.

oculis tantas Cicutae potus affert, ut nec minimum, uidere liceat. α Singultus itidem, mentis alienationem, Sc extremarum corporis I vi artium perfrictiones. Postremo conuulsione strangulantur,ces, avsantea motu omni in arteriis spiritu. Aprincipio igitur,quemas πνmodum in aliis decretum est, uomitionibus eam educemus,mox v vexinanitione hac facta, delapsam in intestina eius partem purgabi x mus tunc ueluti ad efficacissimuna remedium, meracas uini po stiones tramibimus, per interualla dantes, & in interuallis his asi 'ssi 'num bubulum ue lac, uel absynthium cum pipere, castoriocp, aut rutam dcc. Caeterii non cognouish Avicennam, Napellum, ea: multis colligi potest. Primo,quia signa, quae ab Avicennapo. nuntur, in eo qui hausit Napellum, sunt eadem iis,quae a Diosco ridestriciuntur in iis,qui toxicum biberunt, id quod dilucide eo rundem uerba monstrabunt. Avicenna enim Fen vi. lib. iij. capite prim0 ta de Napello docet: Napellus est ex deterioribus, bc actidit potanti ipsum, ut apostementur labia ipsus,& lingua eius frequentes fiunt super ipsum uertigo & sncopis , dc ex eo raro eoadut, ex eiusΦ succo tinguntur sagittae. Quae ossita Dioscorides tib vi. cap. t. nbii Aeonito, quod idem cum Napello est, ut diximus errato quinto,sed toxico adscribi in utens, S Al τοἱιμον δε , ,

55쪽

..imittens imagines: quo fit, ut dissicilima curatione sanentur, raro, , incolumes evadant haurientes. Hoc autem ueneni genus A uicenna, oblitus quod antea de eo scripserit, mox insta cap. xxi κ. cor rupto uocabulo, pro toxico Tusom uocat, cuiu&se neo natura . nein curam nosse fatetur: eosdem tamen in eo ex aliorum lenien ' tia tradi tesseetiis quos Dioscorides in toXsco notat, ac quos paulo antea ipsemet Avicenna in Napello assignarat, adeo nihil penitus eorum, quae scribit, meminit: ita ut deierare quis possesi hominem omni cerebro ac memoria caruisse, quod tam pugnantia non animaduerterit. Secundo, non cognouisse Avicennam

Napellum,& ex eo colligi potest cum Napellus barbaris nihil aliud lit, si quod Aconitum Graecis & L atinis,hoc ' duplex est,au moribus Galeno lib. vi. de simplicib. medica. dc Dioscoride lib. iij. cap. ci. unum Iratio λαι cla, ab enecandis Pantheris sedictum. Aliud λαι--ογ, quod lupos interficiat, ita appellatum. Avicenna de iis duobus generibus Aconiueosdem secutus, Fenui . lib. iiq. de uenenis,sub nomine stranetulatoris Adip, id est, lupi ct strangulatoris leo pardi seorsum a Napello, tanquare diuersa egit, quod nullo pacto fieri potuisset, si Napellum cognitum ha huisset. Iam uideant medici iuniores, quo pacto suum idolii, Aut cennam tueantur,quem existimant concinno quodam ordine uafium illum suu Canonem texuisse, & si Diis placet, uniuersam medicinam per compendium tradidisse posteris. Si enim diligenterea quae de Napello ac Cicuta,ac multa alia, quae de curandi ratione conscripsi, quorum partem in secundo tomo prosequemur, examinassent, n qn Ordinem &lucem, sed Cimmerias tenebras. ac consulam chaos offendissent. Veru, veritatis studiosi sacile ex uno errore aestimabsit, quantum in aliis sit fidendum Avicennae. quem etiam, nisi iuditium accedat ac delectus, consultius est per Demo non attigisse.

ERROR XX.

ERrat Anicenna, uicinitate nominis apud Gra, cos deceptus, laon, id est, uiscum, quem Aldo

bicuocat, pro Ixia inter uenena enumerans, quam

quia ad diuersa capita transfert, penitus ignorasse

conuincitur.

Avicenna

56쪽

HEDICORVM. XXIX.

Avicenna Fen vi. Canon. iij. summa ij. p.xxxiii. de Visco sub nomine Aldibisiita enim Arabice appellatur, tanqua ueneno loquitur: eidem enim eadem sere signa at remedia attribuit, quae Dioscorides in Iriae ueneni potione recenset, adeo Q deceptus nominum propinquitate, qον , id est, uiscum, pro ἰIiste ueneno de seripsit. In quem etiam errorem Plinius incidit,idi genus ueneni, quod Graeci uocant, no semel, sed iterum atqr iterum Viscii appellauit. Quare inter iuniores quoch nonnulli salsi, eutant tam Avicenam, quαm Plinium loqui de Visco, quo aues aeci utur. At fieri no potuit, ut aut Avicenna aut Plinius Viscum aucupum inter uenena c5numerarit. Avicena siquide lib. d. cap. ccxxviii. de Visco tanquam salubri medicina, haud aliter qua m Dioscorides lib. iii. cap. κω. plurima scribit,nulla dans in eo ueneni mor tiseri notam. Non minus Plinius lib.xvi. cap. xliin. accuratissime de uariis Visci generibus scribes, rantum abest, ut uiscum uenenuesse dicat, ut in robore arbore natum, certa tamen Fligione decerptum, secundum Druidum opinionem, contra omia uenena esse remedio astruat. uare fateri oportet, utrosin abusos esse uocabulo, lxum pro Ixia accipientes. Etsi hoc nomine possint a calumnia uindicari non est tamen, quod reliqui Auicerinae errores, quibus in Ixia multipliciter implicat, queat tolerari. Inter quos is primus

est, quod eos effectus Thephisae tribuit quos Dioscorides Ixiae

ueneno, quum ramen ab ista si diuersa. Verba autem Avicennae Fen vi. canon. iiii. summa h. tracta. i. cap. xiii. de Thephisahaee sunt: Haec est gummi rutae montanae, & quandocu sentiturinia

fore eius, scut sapor Albedarungi, dc est calida, & accidit illi qui

ibit eam, retentio eorum omnium quae currunt eκ utris uiis,&apostematur lingua Sc accidunt motus & inflatio. Has notas uniuersas Dioscorides lib.vi. cap. xxi. triae ueneno adscribit, in hane

dicitur, simile quiddam cium bibitur Ocymo m gustu et odore re fert. Facit grauem linguae inflammationem, in Ianiam cp. Cuncta corporis eXcrementa compescit,&cum desectu animae intestino

57쪽

, , rum strepitus ac in stationes excitat, nec quicqua tamen excernis., , Ex praealtas aut Avicentiae uerbis iterii tres colliguntur errores. Unus est,quod salso Thephisiam gummi rutae sylvestris interprotatur, id quod non solum hoc loco secisse constat, sed etiam q. Ca non. cap. DccX. ubi inquit: Thephisa est gummi rutae agrestis. Quena errorem deinde secuti iuniores ornes, Thephisiam passim ita exposuerunt. Verum si caput hoc secundi Canonis de Thephisia exactius examinasse, accum capite de Tapsia apud Dioscori dem contulit sent, procul dubio intellexissent hoc nomen Thephisiam esse apud Auicennam deprauatum, dc pro Tapsa scriptum esse Theplusiam. Unde ex errore scripturae salsa etiam expositio habuit originem. Potuissent autem ex eodem Dioscoride aiscere, Tapsiamatio nomine non rutam sylvestrem, sed serulam potius. sylvestrem appellari. Vide iam,quantum linguarum inscitia ad in.

telligenda authorum scripta obsit, adeo certe, ut non modo deli rent hi, uerum etiam infamat, qui linguarii cognitionem medico. non esse necessariam contendant. Insuper,&uerroris ex salsa uo. cabuli tantum scriptura promana uerit,necessarium lamen erat, ut hunc indicaremus, quando non pauci sint usqadeo morosi, qui ueterem hane Avicennae translationem caeteris omnibus praesta

reputent,citiusq mori eligant,quαm ab ista quicquam dissentire. . Alter error qui ex praedictis colligitur, prioribus multo grauior est quod sibi ipsi Avicenna in Thephisia contradicit. Nam in se .cuncio Canone de Thephis scribit,. in radice eius et corticibusa , ipsius Sc lachryma eius est solutio, hic uero de ea inter uenena tra , , ctans, ait Et accidit ei qui bibit eam retentio eorum omnium quae ar currunt ex utriscpulis. Quare cum solutio & retentio supersulta tum seu incrementorum,sint effectus contrarii, liquet manifestis s , me sibi ipsi contradixisse Avicennam. Dioscorides autem lib. vi. sa cap. xxxiij. Tapsam inter ea enumerat, quae salutis quidem causia a s dantur, non tamen minora aliis uenenis pericula asserunt. Stran σα gulationes facientes,aut ultraquαm opus est purgantes. Non ea iram, ut Avicennam quis ab errato uindicet, quin apertissimam ii eius uerbis esse con tradictionem dicat. Ternus error est,qui ex sui perioribus colligitur, quoniam his se de una eademq; re scripsisselub diuersis nominibus no animaduertit. Nam cum paulo antea

de Thephisia tanquam de Ixia scripsisset, iterum eodem libro de eadem Ixia sub Aldibic nomine tractat eosdem l effectus quos su

ia e pra Theplusiae inbupat, iam Alcibic , idest, uisco adscribit, ia

58쪽

quod mox deprehendent,qui sibi utriusqr capitis uerba contule rint. intelligent 3c ex isto errore medicae professionis candidati, apallim ambigua scribat Avicenna, de quo certe nihil mirandum:

transscriptor enim tantummodo aliorum sui omniacti utcunc sese obtulerunt, citra iuditium at delectum in unum corrasit, noaliud studens, nisi ut hoc pacto Canonem suu ad iusti uoluminis magnitudinem deduceret, non curans utcunq; consarcinan eritones sibi responderent,tanquam sua taecis esset obtruturus.

ERROR XXI.

IGnoraueriat Serapion,Avicenna at* Arabes alii Isat idem herbam, quam ipsi Nil siue Nilein ap/Pellant, ideo tam uarii atq; ancipites in ea deseri

benda suerunt.

Quod praeter tenebras nihil offundant Arabes,sacile uidebui, cui ea, quae de Isatide scripserunt, diligenti iuditio perpenderint. Isaudem uero herbam, quam nostra aetas G uadum appellat, elle eam, uuam Arabes Nil silue Nilech nominant,ostendunt ea,quae de Nilech scripsit Serapio, nam ea sere omnia de Italide lautia α svluestria Dioscoride tradiitur. Serapionis autem de Nilecti haec sunt uerba : Est de Nilech domesticus δc sylvestris. Domesticus est ille quo tinctores utuntur, cuius solium est simile solio planta ninis . nisi quia est magis uiscosum, & sortioris nigredinis, cx naruet stipitem logitudinis brachii unius. Sed agrestis assimilatur do mestico nisi quia solium eius est magis simile solio lactucae, oc na het ramulos longos,plures,graciles, cum multis ramusculis,quorum color tendit ad rubedinem, & in summitatibus hamoris lunt Daginule multae similes linguis. Et est in eis semen,& habet liorem paruum, subtilem. Haec omnia Dioscorides lib. n. paXXlin. dellaude quoq; scribit,inquiens, ι απισ' spumeu-αρνος ωοσ2 ψ. 'M. λιπαροτρον δεε τεIον.

Quod est, Isatis domestica, qua lanarumlinsectores

59쪽

., seu finctores utuntur, solium habet plantagini simile, pingulus ta, , men 6c nigrius caulem duobus cubitis altiorem. I satis uero sylue., stris satiuae similis existit solia tantum minora habet, ad laeuicae so, , lia accedentia, caules graciliores, diuisiones multas habentes, ro, bescentes, in summo ueluti solliculos linguarum figura multos , , pendulosa: habentes, in quibus semen est, florem fert lutheum de gracilem. Adde quod Isaiidem Graecorum esse Nil Arabum colli' gitur etiam ex Avicenna h. Canon. cap. Oxv. ubi eidem hos tri buit effectiis, quos Dioscorides suae is audi. Eius, inquit, aliud est , , domesticu m, aliud uero sylvestre, cuius operatio est operatio do , , mestici. Est stipticum, dc prohibet fluxum sanguinis, cietumescere iacit apostemata, 5c consert exituris malis in membris duris, con uenit Erysipilae, honum est ulceribus putridis. Dioscorides singu

s , -- κομῶν ζαμρρα αστes Μειρ, οὐ φαγAομνικα, κω m , τας ιρροσπιλατα πιμπιοῦ - λρα-pli. Hoc est, Possunt Isatis, , dis folia illita omnes tumores, tuberculach discutere, cruenta uul , , nera glutinare, sanguinis eruptiones sistere, phagedaenica come , , dentia ue dc serpentia, sacros ignes Sc exedentia sanare. Caeterum etsi ex Dioscoridis sententia Nil seu Nilecti Serapio at Avicena descripserint, tamen id non cognouisse, o eo arguuntur, quod ancipites in eadem depingenda suerunt. Serapio nan praedii tit

otificatione non contentus, assert etiam aliorum authorum sen

tentias quorum aliqui Nilech habere florem Coriandri, aliqui so lio phaseolorum constare dixerunt. Quas equidem opiniones sacile improbare potuisset,si herbam ipsam non tam ex aliorum scriptis, quam ex seipso cognitam alet perspecta habuisset. Et ne quis meum esse commentum putet, ecce Serapionis uerba subiiciam, , , quorum haec est sententia: Nilecti est arbustum pulverulentum, eleuamrociim stipite suo longitudine unius brachii, &habet ger, , mina ramorum. In summitate sua est flos, sicut flos Coriandri. Et, , iterum: Est planta habens solium Ionsum, plusquam folium sali , , cis & assimilatur soliis laseoli coloris aurei. Avicenna quo , etsi eadem de Nil scripserit, ciuae de Isaude Dioscorides, ut paulo su pra patuit, quoniam mammodo diuidit in satium aloe sylve strem, easdem sere uires huic tribuit, quas Dioscoridcs Isaudi, si

tamen ipse etiam de ea tribus in locis sub Nil uocabulo scriba me

. . ruin

60쪽

MEDICORVM.

XXXI.

vlto suspitionem asser se etiam titubasse at' suisse ancipitem,quidnam Isaus esset. Nam h. Canon. cap. ccxcvii Ata scribit: Guasmen est soliti Nil, in ipso est stiplicitas 5c abstersio, tingit capillos. Quae uniuersa quo paulo post in capite de Nil de eodem solio scribit,

ob id reprehensione carere non potest, quod frustra de eadem rein diuersis capitibus tractat. Plurimum praeterea a Dioscoride acueritate discrepant, quae idem Avicenna cap. cccvi. de grano Nil in hunc modum scribit: Granum Nil est Cariamum Indum. Item solutione educit humores cratas, multasq; alias proprietates subε inseri quae nihil ad Isa idem pertinent,pro qua Nil cap. Uxvi. re tulerat. Quae iteru suspitionem augent, Avicennam i fatidem non cognouisse. Non praeterire ualeo hic crassum Pan dediarii errore, apud quem in eisdem rebus nominibus mira est colluvio. Nari falsum admodum est, quod docet Nigel Arabice dictum, a G rae cis Nesine, a Latinis autem Indicum appellari. Netae enim aeque ut Nigel barbarum est uocabulum. Indicum uero tam Graecoru αm Latinorum aliud multo ab Isaiideest, ut uidere licet apud Dioscoridem Sc Plinium. Dioscorides enim lib. v. cap. lxi. inter lapides connumerans Indicum, ita de eo tradit, mn Ae

sponte sua nas irin harundinibus Indicis spumae modo erunt pens. Alterum, quod insectivum uocant, ueluti flos purpurae arreis cortinis supernatans, quem despumantes insectores,sccant. Plinii autem, Dioscoride imitantis, lib. xxxiii. cap. vi. de Indico haec sunt uerba: Ab hoc maxima authoritas Indico. Ex India uenit harundinum spuma adhaerescente limo, cum teritur nigrum. At in diluendo mixturam purpurae ccerulei mirabilem reddit. Alterumnus eius estin purpurariis ossicinis innatans cortinis. Ex istis satis apparet,quantu Indicum ab Isaride differat. Insuper idem Pan dectarius alio in loco,in litera uidelicet L Osatidem uel potius Isa iidem & Lorith Graece, Arabiceautem Agis do, Latine uero Sa ponariam, ues herbam sullonum, eandem herbam esse docet, at mendacissime. Nam lsatim, quam ipse uitiose Osatum uocat, non esse herbam, quam Graeci Struthion, Latini radiculam suetana pisi herbam, eo quod fullones ea inpurgandis lanis utuntii v