장음표시 사용
41쪽
dis uirgam tenuem duorum Palmorum emittit, ad nascentias paucas, , habentem, & circa totam ipsam fructus in summo modice latus, , , in duo exiguum semen est nasturtio simile, disci figura, ueluti in/, , fractum unde Sc nome inuenit. ElCs illi subalbus, nascitur in uus, s s seoulchris, sepibuscp. Semen illi acre est. Easdem notas tribuit Scs, Plinius Thiaspi Lib.xxvii. Cap. xiii. dicens,Thiaspeduum genes s rum est angustis soliis, diritali longitudine & latitudine in terramo i uersus,in cacumine diuisis, cauliculo semipedali, non sine ramis, s s oeliarum specie, semine incluso, lenticulae emgie, nisi quod infrins s gitur unde nomen flos albicat. Nascitur in semitis&sepibus. Se si men asperi gustus. Galenus quo Lib. de limpii. medica. Eap. cclxxx. nihil a praedictis dissentit. Avicenna uero in destrietione Theriaces Andromachi,no sine magno errore, M nomine Thia Oeos, siseleos scripsit. Porro Trochisci Hedychroi, qui in eadem Theriaces eompositione iungutur, corrupto uocabulo trochisci Alindaracoronab Avicenna quinto sui Canonis dicuntur: a Ni colao autem Trochisci diacoralli, demutato itidc m hedychroi uocabulo in diacoralli. Nicolaus naiam cui summa atJ praecipua oetate nostra in describendis medicaminum compositionibus fides adhibetur hac uocabuli deprauatione deceptus, pro Darssaban, quod idem est apud Arabes quod Aspalath us graecis, po nit corallos.cum tamen longe alia res sit a corallis, id quod graece Aspala thus uocatur, quemadmodum ex Dioscoridis Lib. i. Cap. xviii
42쪽
t est lignosus, crebris spinis achleatus. Mascitur ad Istrum Sc in dii syro, in Syria & Rhodo, quo ad spissanda unguenta utuntur
unguentarii .Probatur ponderosus, re qui detracto cortice rube scit, ad purpureu ue vergit, densus odoratu sep est, dc in gustu amarescens. Ex his colligitur Aspalathum diuersum esse a Corallis errarare in eos, qui, Uth. Canon. refert Avicenna, radicem spicae Indicae Aspalathum esse putauerusi quil malum Punicum sylvestre, qui Spinam albam, dc qui Cinnamomum esse dixerunt. Denim hallucinatur Auicenna loco praedicto, ut obiter & id indicem, ubi ioco Asbalathi ponit semen Allembut id est, Chylocaractae. Galerius etenim, cui hac parte magis qua Avicennae credendum, pro Aspalatho no semen Chylocaracthsed agni casti, ut uulgo uoca in is iν succidaneis recipi adseruit. Postremum, quod uulgus medicorum calamum aromaticum uoca radix est,non calamus, adeo
ut dubium non sit, eum calamum non esse, quem Dioscorides ii hro primo, cap. xvij. describit iis uerbis. καλαμος αραγ ιαπικοι γ' τα όω ἰν ἰνδία. . ες δε αυτ κί--o , πυκνοαναπυ, via i et mmola mimo λμοM, ἰν Αε τη- λ, ος, rosti M. Hoc est, Calamus odoratus in India nascitur. Probatissimus est, qui colore russio oc crebris geniculis est, Sc in multas assulas fractus, secundum fistulam araneis plenus, albescens, 5c in commanducando olutinosus,adstringens, Sc subacer. At satis de iis dictum est. Iam si ut scribit Galenus in libro de Theriacae com positione ad Pamphilianu, unius rei edicaminis adulterati uitium potest totam Theriaces structuram corrumpere, qui nos sperare possimus eandem mixturam optime confici, ubi maXima ac praein cipua smplicium medicaminii,quae in ipsa iunguntur,pars igno ratur Ateius ignorantiae nulla alia causa, nisi quod a Graecis ad Arabum barbarorum lupanaria defecimus. Cum itacphi, qui Arabum placita sectantur,in magna caligine rerum uersentur,sa oleo in sinitis errorum nexibus implicentur, cogitent studiosi, ut a sontibus potius Graecis, s Arabum lacunis medicina hauriant.
ERrant, qui antiquoru Saccharum, quod ab eo
quod nuc uoce parum mutata, Tuccharum uocint, diuersum est,a sese Indo differre existimant.
43쪽
' saccharum antiquorum est id, quod Dioscorides,Galenusae inius describit, speciem mellis esse dicentes, Sc ob eam eda rem
-καλι' me οι αλλ. id est, Vocatur & quoddam Saccharum, ' quod mellis genus est in India, selicit Arabia concreti. lnvenitur id in harundinibus concretione sua tali simile, Sc sub dentibus in ' siar salis confringitur. Galeni uero lib. vq.deumplicibus medica mentis, cap. xc v l. de Saccharo haec est sententia,Saccharum auto uocatu ex india sollicichasportatur Arabia, in harundinibus con cretum,estq; mellis species. Hadtenus Galeni uerba recitauimus. Plinius etiam lib. m. cap. vid. de Saccharo scribens, nihil a supe rioribus uariat, eius haec sunt uerba: Saccaron dc Arabia seri, sed υ laudarius India. Est autem mel in harundinibus collectum, gum a mium modo candidum,dentibus fragile. Amplissimu nucis auel lanae magnitudine ad medicinae tantum usum. His quot substri hit Aeκandor Aphrodisieus lib. h. problem. lxxiiii. ita inquiens,' ' Quod Saccar Indi appellant, mellis coagulum est, sole cogente ro res,conuertenteni ad mellis dulcedinem,quod idem monte etiam Libano fieri certum est,fit Sa car id prominum salis glebulis can
didum, fragile, uim id ouol tergendi purgandicu melli similem
habet. Saccharon uero hoc antiquorum nihil disterre a sale Indo, in primis ostendit Archinen es antiquissimus medicinae profestarcui id indicum salem, α narundineti mel uocauit. Paulus itidem Aegineta libro secundo, Saccharii salem Indum nominat,aitem, dis κροαλσ o ινδε κρο --sασυ ομοιω κοίν ἀλιγε ueta
δὲ MNHωAir. Hoc est, Et sal Indicus colore quidem & concre
non e communi fili similis, gustu autem melleus. Hoc idem Aui cenna quom iiij. Canon. capite de averitate linguae febricitanti si di, scribit inquiens. Teneat in ore salem qui ab Indis deportatur, coo, lore falis,dulcedine mellis. Cur autem -liarii salem Indum nominarint, nulla alia caussa est, u quod sua cocretione sali simile sit, candoremq: ac mabilem in eo siccitatem,& cum diluitur humore aliquo, isque actione, qtiae in sale sunt, una hac similitudine osten
dat. Dictu est di hoc Sacchari genus, quod ex India scelicior Arabra portabatur,Candum, quia nimia solio caecatiscentia mulcum obduruerat
44쪽
obduruerat. Est autem sal Indusseu Mecharum Candum, aliud a
Tuccharo nostro Candi atq; Taberreth. Nam Tuccharum T heretem nostro tempore non portatur ex India, sed ex Tuccharo nostro quater uel quinquies excocto, lucelli maioris corradendi gratia, seplasarii Veneti sacere didicerunt, harundines quolim mitrentes, supra quas uideri possit conglobatum, & gosapio inuoluentes, ut naui exorientalibus regionibus inuectum putetur. Ita etiam nostrum Tuccharum Candi res lacticia est, cuius male via est Tuccharii album. Proinde errant Avicennae expostores,
Gentilis Herculanus,& alii, per salem Indum Tuccharum Candi intelligentes, nam praeter hoc quod non est naturale, sed facti uir,
etiam colore non est album, uerum potius subluteum. Candum autem naturale, antiquis Saccharum nominatum, in foetici Ara
hia, ut diximus, & lndia tantum in harundinibus, maioribus seu .siis,maiori duritia, ob uehementiores radios solis, aptioracp ad id tolerandum harundinum solia, coapulatur. Est uero Saccharullocantiquorum a Tuccharo nostro at uersum. Nam res Tuccharum a nostris dicta, nihil aliud est, usuccus a proprii generis plan
ta bene contrita expressus, calore ignis plus minus ue excoctus, coactus ac desecatus, in Tuccharia tanto candidius & durius eua dens, quanto plus concoctionis desecationis toleraverit. Et ut
Iohannes Ha nardus, acerrimi iuditii uir, in suarum Epistolarum medicinalium libro secundo, se a Lusitanis& Siculis cognouisse scribit, planta, a qua Tuccharum exprimitu humectis locis pro prio semine seritur, exteriore quidem specie arundini magnae similis,interiore substantia ualde clissimilis. Pulposa enim est, grauis, mollis, dc succi plena, quum arundo econtrario sit leuis, dura,
Dacua. Quare si ista cum antiquorum Saccharo contuleris, nihil quod eidem conueniat, deprenendes. Nam cum antiqui omnes baccharum suum, v t pau lo an te diximus, mellis materiam ac ro rem esse lateantur, certe ab eo tam differt racchari materia, qua
planta dissert ab aqua. Forma denim, quam illi adscribunt,minime huic nostro congruit. A Dioscoride enim salibus, quo ad consistentiam concretionemve simile ac dentibus,salis instar, perfringi dicitur, Sc a Plinio gummi modo candidum. Nostrum uero, Priusqua coquatur, colore potius nigricans, & subrustum, si candidum inuenies: nee dentibus fragile, sed per suctum, no per dentium attritionem deglutiendum. Efficiens quom nostri primur est
sorma ipsa plantae: secundum artifex calore ignis coquens & dee
45쪽
ferans.&demum in hane quam videmus, metae formam in ligneis quibusdam vasculis deduces. Antiquorum autem Saccharum noctis primo frigus adglutinat, dehinc superueniens solis calor obdurat. Nostrum etiam plantae pulpa in Siciliae & Canariae insit lis continet, estigie tantum arundini similis. illud supra arundinis Derae folia in India scelicio Arabia, δc monte Libano, teste Gale nO,libro tertio de alimentis,cap. xxxviii. Sc Alexandro Aphrodiseo, coagulatum inuenitur. Nostrum gulae proceribus suauisti mas dapes ministrat, illud ad medicinae tantum usum, Plinio scri i hente, uenit:& ut docet Dioscorides, εἰμι αχον, id est, uentricu lo bonum existit. Nostrum potius pectori cu ueniriculo utile experimur. Illud postremii non liticulosum, teste Paulo, sicut mei: no strum uero non minorvin sitim si mel facit. Quis est iam, qui Sac- . orarum annquorri & Tuccharu nostru esse res diuersas ambigatrquando forma,materia,essiciente, loco, uiribus4 longe euarient.
ERROR XUI.LApsi sunt Avicenna & Serapio, herbam ex qua
fit Ladanum, uel ut barbari uocant, litera addita
Laudanum, Cissi, id est, hederae speciem dicentcs.
Avicenna ii. Canon. cap. CCCCxxxq. de Laudano sic scis s , bit: Laudanum est humiditas pendens in pilis caprarum pascen a s tium,& barbis earum,cum pasciit plantam, quae nominatur Cti si sus. Quibus sane uerbis Avicenna innuit, Laudanti est dispectent
us, id quod & cap. Clintil. manifestius indicat, dum inquit:
, , Et una quidem specierum eius est, quae nominatur Laudanum. Cusum autem Avicenna corrupto uocabulo pro Cisitim posuit, miscuit autem Sc hoc capite Avicenna Hederae uires cum alterius herbae, quae Ladanum seri,uiribus, id Quod perspicuum erit, hoc,
caput de Cuso conserenti cum capite cle Cistho apud Dioscors dem. Serapio quoin haud aliter u Avicenna de Laudano scribit, , , dicens : Laudanu colligitur ex una specie Cissi. Ex quibus etiam uerbis manifesto deprehendimus, eundem perinde ac Avicenna Hederae naturam,quae Graecis κι vir dicitur, n5 satis cognouisse: nec enim a Cisso, hoc est,Hedera, Cisthon herbam Ladaniseram secernere potuerunt, sed nominis uicinitate decepti, quae Cistho debentur,una tantu mutata literat ad Cisson transtulerunt. Nam
46쪽
pingue illud quod a Lada herba, quae Graecis etia dicitur,
Ladanum nuncupatur, barbis hircorum adhaerescit, nose O
pue Hedera, sed de Cistho, quemadmodum Dioscorides, Vale
nus, Paulus, dc alii ueteres uno consensu tradunt, colligitur. i scorides enim libro primo,cap .cxiκ. de eo in hunc modii u init.
tur, frutex Cistho similiter nascens, longiora tantu nigrio MLlia habet, quibus per uer pinguitudo quaedam, quae adiiringe Usit,inhaeret, omnibus quibus 8c Cisthus accommodata. ite Ladanu, folia eius pascentes hirci caprae pinguitudine Daruis ec semoribus,quoniam uiscosa sit, inhaerentem reportant,quam depectentes per colum liquant, seruantin in ossas consormatam. Galenus etiam lib.vij. simplicium medicamentorum, cap. AN . ita de Cistho scribit: Si filios in calidioribus quidem locis generariar. Fit autem exeo Ladanum medicamentum. Accedit aulus Aegineta, qui non aliter spraedi H de Ladano disserit, cuius haec sunt uerba, λαδλ- ἀπο ici Θου τ λσωνος λεπμ es nλτο . - δεε ἐν κυωω,Hoc est,Ladanum ex Cistho,quam Ladona uocant. si est uero in Cypro. Iam consederandum quo pacto fieri tot et in t eX He rq colligeretur, seret ueladanum, quando in Uypro insula si Theophrasto grauissimo authori credimus, nec Hedera quidem nascatur. Est igitur.Cisthos uel Lada,sue Ledon non au
tem Cissos, id est Hedera, cuius flore depasto, La nil hircorum
hamis adhaerescit. In hoc equidem errore, quemadmodu in mutis aliis, fuit author pandectarum,qui uolens sorte Avicennam tueri, Hederae nomen aliquanto etiam, A caeter usius accepit, adeo ut omnem herba,qua caprae libenter uescerentur, ab edendo taederam appellari posse non tam doeteu stulte arbitratus lit.in eun
dem errorem incidit & Plinius, utriuso enim historiam conium
47쪽
dam haec Cisso tribui quae Cisilio Dioscoridis ae resIquom proin
harissimoru testimoniis conueniunt. Plura ea de re offendes apud Nicolaum Leonicenum, nunqua laudatae eruditionis hominem,
in eo libro,quem de Plinii erroribus aedidit.
HAllucinatur Avicenna, qui Sucu tu Sempera
uiuam, aut speciem Mandragorae, secundum duas opiniones, utran tamen falsam interpretan tur, cum tamen nihil aliud sit, si id quod antiquitas Symphytum petraeum nominauit.
Avicenna secundo Iibro sui uasti canonis, cap. D v. ait: mi Semperuiua est Suculum. Et cap. DXlq. dicitur, quod Suculum v est Semper uiua,& dicitur,suod est species seminis mandragors,sa S dicitur aliud. Ex quibus satis constat, ignorasse Avicenna, qui clesset Suculum, naen uarias de eo sen tenuas afferens, uni prae aliis no inhaeret, sed solum resert alios existimasse, quod esset Semper. Huiua, alios mandragorae cuiusdam semen, alios aliam rem, nihiItamen interim certi in re tam dubia pronuncians. Id quod fecit quoΦFen M. Canon. iii. Tradiar. nil. cap. vi. de spuri languinis, , curatione in hanc sententiam scribens: Sucutum est Semperuiua, , Sc scripsit uir quidam in suis aggregationibus esse calamenti speci, , em, nascentem inter lapides. Quia, quaeso, certi ex ambigua illa descriptioe uenetur medicae professionis studiosus c Ah resipiscae tandem, qui Avicennam sibi tanqua idolum erexerunt, quia ab eo dissentire, piaculum ducunt, cognoscantΦ non solum in nocauthore omnia dubitatioibus esse plena, sed & omnes eius libros, secundum praesertim, in quo de simplicibus medicinis tractat, in numeris scatere erroribus, quom magnam partem hoe libro at tingimus. Suculum uero nem est Semperuiua, ne semen mari dragorae, ne species calamenti,sed est Dioscoridis acaliorum ueterum Symphytum, id quod dilucidum admodii erit,si quis A ui cennae caput de Suculo, cu capite Dioscoridis de Symphyto com*arauerit. Avicenna nan. Suculum in hunc modum aescribit: tacuti duae sunt species, una petraea dicta,alia non petraea. In ip ,, est humiditas calida temperata, & tenuitas, habens odore dc dul a , cedinem quandam, cuius Qqua saliuam amabit, de conglutinat Partes
48쪽
paries carnis in uase. Dioscoridis uero lib. iiiit. cap.X. haec de Sum , , Phyto uerba συμφοπν πιξουον φυχτομέν πιξουν. κλωνια δὲ ε ει ,. ἔμια όυγέν* λενι a. φυ λλα κεφαλια δε Ac θυμου. E A ' oλον isti νω- χ λω προκλhm νηκον. ριων δεε εχει μακραρ. ποποςυςον, o ν δεκτυλου παχος. . . τακρεα δεε συμπιέει ἐυε α Iria'. Id est Symphyton e M νη omento petraeum, nascitur in petris, ramulos habet origano , , similes, graciles, solia capitu 'a, ut Thymi, totum est lignofum 5c , . odoratum, dulcem gustu, & saliuam prouocans. Radicem habet , . longam, subrusam, digitali crassitudine. CarneS etiam, cum c M , , quuntur, costipat. Haud aliter Plinius lib.QVR. p.vi. Symphy ., ton depingit.Alum,inquit nos vocamus,Graeci Symphyton pe , , traeum, simile cunilae bubulae, soliis paruis, ramis tribus aut qua , . tuor a radice,cacuminibus Thymi,surculosum,Odoratum,gustu . . dulce, saliuam ciens, longa radice, rutila, nascitur in Petris, ideo , ,
tinat addita. Existi iam luce meridiana clarius est, Suculum cum , , Sumphyto idem esse: utrius Q enim descriptiones conueniunt, adeom errasse Avicennam, certum est, eo quod Suciatum idem quod Semperuiuii esse dixit, quando Sucuu descriptio nihil commune habeat cum Semperuiui descriptione,ut constat cap. lxxxi. tib. iiii. Dioscoridis de Airoo seu Sedo maiorelegenti: uerum singula eius descriptionis Symphyto magis, quam Consolidam uul 'go uocant,conueniunt, qua uel Semperuiuo, mandragorae, aut alamento, ut ex eorundem descriptionibus,quas consulto prae
T Apsi sunt Avicenna, mesue, Serapio, ac Ara
H bes fere omnes, quod Mezercon, quae Graecis Chanaelaea uocatur, inter laetariorum genera posuerunt, multa* huic, quae Chamaeleoni debentur, nominis uicinitate decepti, tribuerunt.
Primum omniti, ut errorem hunc probe conuincamus, Ara
hum descriptiones more nostro praemittamus,eκ quibus liquido monstrabimus, eosdem toto coelo errasse. Inter Arabes aute Aui
49쪽
cenna lib. q. cap.CCCCloii. de merereon in hunc modum stu, bis: HGereon estlacticinium magnum, quod est duorum modo in rum, unum eorum est,magna habens solia S spissa & hoc est di se terius amborum: dc quod nigrum est,peri tuosum exi t. VI elius, , , Meetereon est, in quo sunt solia plurima, dc similia soliis olivae, M , , subtiliora. Est acutum ekcoriatiuum, &eius acrimonia est uelle
mens. Mesue uero in suo de simpliciti. medicam. libro ita tradit. ω, meetereon est planta, uocata apud Persas rapiens uitam, cuius so, , liadunt similia soliis olivae, sed maiora. Est & pIanta lacticiniorum, , maiorum,cuius species sunt plures. Est enim quaedam magna ha , bens folia 6c subtilia. Est 8 parua habens solia sicut solia olivae,5c spissa nimis: 5c est solia habens crispa & aspera: dc ex eis aliud - , , est colorem habens uiridem, & aliud habens colorem subnigru- Serapioni per omnia ferme eum praedictis conuenit, nisi quod ex tr genere lactariarum herbarum non facit. Ex quibus collige prima
plantam, quae ab Arabibus Meetereon nominatur, Graecis esse eam, quamChamesaeam nocan t, ut constat, conser i caput de Cham elaea apud Elioscoridem, cutis,quae de meetereon ex Ara. buvisententi, iatri retulimus. Dioscoridis enimlib. iis . cap. cimri.
-α Ac uia πυκ Na, ἐγκνοντα την γνMF, κν mum τινα--. Quod est, Chamelaea dodrantales habet ra mulos, frutexsurculosus solia habet oleae similia, tenuiora tamen , &frequentia,amara, usi si erodentia, & scarificantia fauces. Haec iomnia Arabes suo adscribunt mezereon, adeo ut nullus, nas lata rpa caecior sit, non uideat me reon Arabum, esse Graecorii Cha metruam. Quae ideo hoc nomen apud Graecos sortita est quia habet solla similia olivis. Secundo ex Arabum descriptionidus colli ige, Aulem nam dc Mesuen in duplicem incidisse errore. Primus
est, quod Mezereon inter lactaria connumerant. Secundus, qui Chamaeleonem herbam cum Chamesaea sue meetereon consum
dunt,quarum tamen non 'Odo nominum, sed.eu mnatur ra. . itio diuersa est. Non esse autem Meetereon inter lactarias herbas collocandii, ex Dioscoride in primis manifestum sit, qui suae Cha lmelaeae nihil tale tribuit. Praeterea si herba esset ex habentibus la aliquam esse speciem Tithymallaru cosequeretur, aut aliam quan istam Iactariam herbam quorum tamen neutrum recte dici potest, i. sit consitat
50쪽
Mi xesistat x Dioscoride singulas Tithymalorum specIes, ac herhas reliquas lactarias describente. Quod uero multa Mezereori seu Cham Hebe ivbuerint Arabes, quae magis Chamaeleoni ccn- . . ueniant, probari potest ex his,quas ipsi suo Gereon adscribunt . .
proprietatibus. Narra quod primum plures eiusdem iaciunt species, album aliquod esse dicentes, aliquod uero nigrum, hoc nihil ad Mezereon attinet. Nigrum enim dc album non sunt Hezereonis, id est, Cham elaeae fruticis disserentiae, sed Chamaeleonis herγhae aculeatae, cuius duo quidem genera, alterum albi, alterum ni
eri discrimine non modo a Dioscoride, sed etiam a Plinio diiun/Ruitur: immo ab ipso quoq; Serapione,qui postea in alio loco dcxapite diuerso de Chamaeleone MDo & nigro eadem serescribit. quae de ambobus Dioscorides: nem tamen meminit se de eisdem serbis, capi se Hezereon secisse mentionem, cuius tamen ume .plex species est secundum Dioscoridem, Plinium ac Paulum, qui
omnes Chamaeleonem album &. nigrum sui generis herbasieceκ . unt,a Chamesaea,id est, meetereon differentes. Hunc eundem ererorem repetens Avicenna ii. Canon. cap. CCClxxvid. Chamae , .leon, inquit,est species de Mezereon nigra, mortifera. Idem inlue
per Avicenna capite de Hezereon, proprietates eius enarrans, in
Danc scribit sententia: Omes species administrant ad Morpheam, o et albara et ad lentigines linitae exterius,& quandocpadmiscetur , . ei sulpitur Colluitur os cum decoctione eius,& proprie decocti nnis nigri, & sedatur dolor dentis. Quae singulae proprietates a , , Dioscoride libro tertio,capite decimo no Chamelsae, sed Chamaeleoni nigro tribuuntur. Eius eiii de Chamaeleone haec sunt uel ba, παλπν nos λα ουσα κω -υ λισα cis καταπιθεῖσα .-νν-A. Id est, Potest σν
concita radix addito exiguo atramento sutorio,Cedrino oleo, so& Axungia, scabies exterere. Abstergit dc impetigines, admiXtis assulphure oc asphalio, in aceto cocta 8c inuncta. Colluuntur dein s scocto eius utiliter in dolore dentes. Subiungit Avicenna, qtiod omnes species Meetereon administrantur ad impetiginem, Sc u ce isra sordida cum melle,& eradicant cortices. Hoc quoqr dicium, ut is praecedens, salsum est,quia ista proprietas pureandi ulcera sordi da, οὐ quae Escharam liabent cum melle, non est Chamaeleonis es