장음표시 사용
171쪽
II 8 DE AMICITIA. tota disputatio est de amicitia, quam legens tes ipse
II. FANNIUS. Sunt ista, Laeli; ne enim melior vir fuit Africano quisquam ne Clarior. Sed exi Stimare debes omnium Culo in te SSe Coniecto unum te Sapienteni et appellant et existimant. Tribuebatur hoc modo M. Catoni, Cimus L. ACilium apud patre noStros appellatum SSe Sapientem, Sed uterque alio quodammodo Acilius quia prudens esse in iure Civili putabatur, Cato quia multarum rerum usum habebat multa eius et in senatu et in foro Vel provisa prudenter vel acta ConStanter Vel reSponSa acute ferebantur, propterea quasi cognomen iam habebat in Senectute Sapientis. Te autem alio quodam modo non OlUm natura et moribus, verum etiam Studio et doctrina SSe Sapientem, ne Sicut volgus, sed ut eruditi solent appellare Sapientem, qualem in Graecia reliqua neminem - nam qui Septem appellantur, eo qui Sta Subtiliu quaerunt in numero Sapientium non habent Athenis unum CCepimu et eum quidem Apollinis oraculo sapientissimum iudicatum an esse in te Sapientiam existimant, ut omnia tua in te posita esse ducas humanosque Casu Virtute inferiore putes. Itaque ex me quaerunt, Credo e lio item Scaevola, quonam pacto mortem Africani feraS, eoque magis quod proximis Nonis, cum in hortos D. Bruti auguri Commentandi auSa, Ut SSolet, VeniSSemuS, tu non assutSti,
qui diligentissime semper illum diem et illud munus solitus esse obire.
SCAEVOLA. Quaerunt quidem, C. Laeli, multum, ut 8 est a Fannio dictum, sed ego id reSpondeo, quod animum adverti, te dolorem quem CCeperi Cum Summi viri tum amicissimi morte ferre moderate, ne Potui SSe
172쪽
non CommoVeri, ne fuiSSe id humanitatis tuam quod autem Nonis in Collegio noStro non assui SSes, Valetudi
enim ab isto officio, quod Semper USurpaUi Cum alerem, abduci incommodo meo debui, ne ullo Casu arbitror hoc constanti homini pOSse Contingere, ut ulla intermis si fiat offici. Tu autem, Fanni, quod milii tantum tribui dicis, quantum ego ne agnoSCO ne PoStulo, facis amice Sed, ut mihi videris, non recte iudica de Catone. Aut enim nemo, quod quidem magi Credo, aut, Si quisquam, ille Sapien fuit. Quo modo, Ut alia mittam, mortem fili tulit Memineram aulum, Videram Gal-him; sed hi in pueris, Cato in perfeCto et Spectato viro. io Quam ob rem Cave Catoni antepona ne Stum quidem ipSum, quem Apollo, Ut aiS, Sapienti Ssimum iudicavit: huius enim facta, illiu diCta laudantur. De me autem, ut iam Cum utroque VeStrum loquar, Si habetote. III. Ego si Scipionis desiderio me OVeri negem, quam id recte faciam viderint SapienteS, Sed Certe mentiar. Moveor enim tali amico orbatuS, qualiS, Ut arbitror,
nemo umquam erit, Ut Confirmare POSSUm, nemo Certe
fuit. Sed non egeo medicina me ipSe ConSolor et maxime illo solacio, quod eo errore Careo, quo amicorum deCessu plerique angi Solent. Nihil mali accidisse Scipioni puto mihi accidit, si quid accidit suis autem
incommodis graviter angi non amicum, Sed se ipsum I amantis est. Cum ill Vero qUi neget actum SSe praeclares Nisi enim, quod ille minime putabat, immortalitatem optare vellet, quid non adeptu eSt, quod homini fas esset optare, qui Summam Spem CiVium quam de eo iam puero habuerant, Continuo aduleSCenS
173쪽
IV. 3 DK AMICITIA. incredibili virtute superavit; qui Consulatum petivit
numquam factus ConSul Si iS, Primum ante tempUS,
iterum sibi suo tempore, rei publi Cae paene ero; qui duabus urbibus eversi inimiCissimi huic imperio non modo PraeSentia, verum etiam futura bella delevit tQuid dicam de moribus facillimis, de pietate in matrem, liberalitate in SororeS, Onitate in suos, iustitia in omni. Nota sunt vobis. Quam autem Civitati Carus fuerit, maerore funeri indi Catum est. Quid igitur hunc
paucorum annorum CCOSSi iuvare potuiSSedit Senec- tu enim quamvi non it gravis, ut memini Catonem anno Ante, quam Si mortuuS, meCum et Cum Cipione disSerere, tamen aufert eam Viriditatem, in qua etiam
nun erat Scipio. Quam ob rem vita quidem talis fuit 12 vel fortuna vel gloria, ut nihil OSSet CCedere moriendi autem sensum Celeritas abstulit. Quo de genere
mortis difficile dictu est; quid homines suSpi Centur videtis: hoc vere tamen licet dicere, P. Scipioni ex multis diebus, quos in vita Celeberrimo laetissimoSque viderit, illum diem clarissimum fuiSSe, Cum senatu dimisso domum reduCtuS S ad Vesperum a patribu Con-
ScriptiS, populo Romano, Socii et Latinis, pridie quam exCessit e vita, ut ex tam alto dignitatis gradu ad superos videatur deos potius quam ad infero perUeniSSe. IV. Neque enim adsentior eis, qui nuper hae dis I 3 Serere Coeperunt, Cum Corporibus simul animos interire atque omnia morte deleri. Plus apud me antiquorum auctorita valet, Vel OStrorum maiorum, qui mortuis
tam religiosa iura tribuerunt, quod non fecissent profecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur, vel eorum qui in hac terra fuerunt magnamque GraeCiam, quae nunc quidem deleta St, tum florebat, inStituti et prae-
174쪽
Cepti sui erudierunt, vel eius, qui Apollinis oraculo sapientiSSimia est iudicatuS, qui non tum lio tum illud,
ut in pleriSque, sed idem Semper, animo hominum esse divino ei Sque, Cum X Orpore XCESSiSSent, reditum in Caelum patere optimoque et iustiSSimo cuique expedi-
14 tissimum. Quod idem Scipioni videbatur, qui quidem,
quaSi praeSagiret, perpaUCi ante mortem diebuS, Cum et Philus et Manilius deSSet et alii plureS, tuque etiam, SCaevola, meCum eniSSeS, triduum disseruit de re publica, cuius disputationis fuit extremum fere de immortali late animorum, quae Se in quiete per visum ex Afri Cano audisse dicebat. Id Si ita St, ut optimi uiu Sque animus in morte facillime evolet tamquam e Custodia in-Cli Sque Corpori S CULCen Semu Cursum ad deos faciliorem fuisse quam Cipio nil uocirca maerere ho eius eVentu Vereor ne invidi magis quam amici sit. Sin autem illa veriora, ut idem interitus Sit animorum et
Corporum ne ultu Sensu maneat, ut nihil boni est in morte, si Certe nihil mali. Sensu enim amisso fit idem, quaSi natu non SSet Omnino, quem tamen SSenatum et Os gaudemu et haec Civitas, dum erit, laeta-
1 bitur. Quam ob rem Cum illo quidem, ut supra dixi, actum optime St, meCum incommodiuS, quem fuerat aequius, ut prius introieram, Si prius exire de vita. Sed tamen recordatione noStrae amiCitiae Si C fruor, ut beate vixisse Videar quia cum Scipione ViXerim, quocum mihi coniuncta cura e publica re et de privata fuit, quoCum et domus fuit et militia communis et id in quo omnis
vi est amicitiae, voluntatum Studiorum Sententiarum SUmma ConSensio. Itaque non tam ista me Sapientiae, quam modo Fannius Commemoravit, fama deleCtat, falsa PraeSertim, quam quod amicitiae moStra: memoriam
175쪽
spero sempiternam fore, idque eo mihi magis est cordi, quod ex omnibu Saeculis vix tria aut quattuor nominantur paria mi Corum, quo in genere Sperare videor Scipionis et Laeli amicitiam notam posteritati fore. FANNIUS. Stu quidem, Laeli, ita necesse est. Sed 16 quoniam amicitiae mentionem feCisti et Sumu otiosi, pergratum mihi feceriS-Sper item CaeVolae - si, quem ad modum Sole de Ceteri rebUS, Cum ecte quaeruntur, Si de amicitia disputari quid sentias, qualemeXiStimeS, Uae praecepta deS SCAEVOLA. Mihi vero erit gratum, atque id ipSum Cum teCum agere Onarer, Fannius antevertit: quam ob rem utrique nostrum gratum admodum feceris. V. LAELIUS. Ego ero non gravarer, Si mihi ipse 17 Confiderem, nam et praeclara res Si et SumuS, ut dixit Fannius, otioSi. Sed qui ego Sum aut quae S in me faculta. DOCtorum est ista ConSuetudo eaque Grae- Corum, ut ei ponatur de quo di Sputent quamvis subito. Magnum opuS Si egetqUe XerCitatione non PATUR. Quam ob rem quae disputari de amicitia possunt, ab eis CenSeo petatiS, qui ista profitentur: ego vos hortari tantum PoSSum, Ut amiCitiam omnibus rebus humanis anteponatis nihil est enim tam naturae aptum, tam Conveniens a re Vel SeCundas vel adversas. Sed hoc I 8 primum sentio, nisi in bonis mi Citiam SSe non poSSe: neque id ad vivum reseco, ut illi, qui haec Subtilius disserunt, fortasSe vere, Sed ad Communem utilitatem parum negant enim quemquam esSe virum bonum nisi Sapientem. Sit ita an sed eam sapientiam interpretantur, quam adhuc mortali nemo Si ConSecutuM; OS autem ea, quae Sunt in Su itaque Communi, non ea, quae finguntur aut optantur, Spectare debemus Numquam
176쪽
ego dicam C. Fabricium, M'. Curium, Ti. Coruncanium, quos sapientis nostri maiore iudicabant, ad Storum normam fuisSe Sapientis. Qua re Sibi habeant Sapientiae nomen et invidiosum et obscurum, On Cedant ut
viri boni fuerint. Ne id quidem facient; negabunt id 19 nisi sapienti posse ConCedi Agamus igitur pingui, ut
aiunt, Minerva. Qui ita se gerunt, ita Vivunt, ut eorum probetur fides integritas aequitas liberalitas, ne sit in eis ulla cupiditas libido audacia, Sintque magna ConStantia, ut ei fuerunt, modo quo nominavi ho viro bonOS, ut habiti sunt, si etiam appellando putem VS, quia Sequantur, quantum homine POSSunt naturam optimam
bene vivendi ducem. Si enim mihi perspicere Videor,
ita nato OSSe OS, ut inter omni ESSO SOCieta quaedam, maior autem, Ut qui Sque Proxime CCederet. Itaque Cive potiore quam peregrini, propinqui quam alieni cum his enim amicitiam natura ipsa peperit, Sed ea non satis habet firmitatis. Namque o praeStat amicitia propinquitati, quod ex propinquitate benevolentia tolli potest ex amicitia non potest Sublata enim benevolentia ramicitiae momeri tollitur, Tropinquitatis 2 manet. Quanta autem Vis amicitiae sit ex hoc intellegi maXime potest, quod ex infinita societate generis humani, quam Conciliavit ipsa natura, ita Contracta re eStet adducta in angustum, ut omnis Caritas aut inter duos aut inter paucos iungeretur. VI. Est enim amicitia nihil aliud nisi omnium divinarum humanarumque ortam Cum benevolentia et Caritate Consensio, qua quidem haud SCio an excepta Sapientia nil quicquam melius homini sit a dis immortalibus datum. Divitias alii praeponunt, bonam alii valetudinem, alii potentiam, alii honoreS, multi etiam voluptates Beluarum o quidem eXtre-
177쪽
mum, illa autem Superiora Caduca et inCerta pOSita non tam in consiliis nostri quam in fortunae temeritate. Qui autem in virtute summum bonum ponunt, PraeClare
illi qui dem, sed hae ipsa virtus amicitiam et gignit et
Continet, ne Sine virtute amicitia eSSe ullo pacto potest. Iam Virtutem ex Consuetudine vitae noStrae Sermonisque 2 inostri interpretemur nec eam, ut quidam docti, verborum magnifiCentia metiamur, Virosque bono eos qui habentur numeremuS, Paulo Catone Gallos Scipiones Philos
hi communi vita Contenta est eo autem mitta-INUS, qui omnino nUS Uam reperiuntur. Tali igitur a inter viros amicitia tanta opportunitates habet, quantas
vix queo dicere. Principio qui potest esse vita vitalis, ut ait EnniuS, quae non in amici mutua benevolentia conquiescio Quid dulcius quam habere quicum omnia audeas sic loqui ut tecum Qui esset tantus fructus in prosperi rebus, ni Si haberes qui illis aeque ac tu ipse gauderet 8 Adversas vero ferre dissicile esSet sine eo, qui illas gravius etiam quam tu ferret. Denique Ceterae
reS, quae Xpetuntur, Opportunae Sunt Singulae rebus fere singulis divitiae, ut utar opeS, ut Colare 'OnΟ-reS, Ut laudereri VoluptateS, Ut gaudeaS; Valetudo, ut dolore areas et muneribu fungare Corpori amicitia res plurima Continet quoquo te Verteri praeSto St, nullo loco excluditur, numquam intempeStiVa n Umquam moleSta eSt. Itaque non aqua, non igni, ut aiunt, pluribus locis utimur quam amicitia. Neque ego nun de volgari aut de mediocri, quae tamen ipsa et delectat et prodeSt, Sed de vera et perfeCta loquor, Uali eorum, qui pauci nominantur, fuit. Nam O seCundas res plendidiores facit amicitia et adverSaS, partien Comm Uni Can Sque leviores VII. cumque pluri ina et maximas 23
178쪽
commoditates amiCitia Contineat, tum illa nimirum praestat omnibuS, quod bonam Spem praelucet in OSterum, nec debilitari animos aut Cadere patitur. Verum etiam amicum qui intuetur, tamquam Xemplar aliquod intuetur sui. Quocirca et abSentes ad Sunt et egente abundant et imbecilli valent et, quod dissicilius dictu est,
mortui vivunt tantu eo hono memoria desiderium proSequitur amicorum, e quo illorum beata mor videtur, horum vita laudabili S. Quod si exemeri ex rerum natura benevolentiae ConiunCtionem, ne domu ullane urbs stare poterit, ne agri quidem Cultu permanebit.
Id si minus intellegitur, quanta vi amicitiae OnCordiaeque Sit, ex dissensionibus atque discordiis percipi poteSt. Quae enim domu tam Stabilis, quae tam firma Civitas St, quae non odiis et discidiis funditus possit evertit Ex quo, quantum boni sit in amicitia, iudicaria poteSt. Agrigentinum quidem doctum quendam virum carminibus Graecis vaticinatum ferunt, quae in rerum
natura totoque mundo On Starent quaeqUC OUerentur,
ea Contrahere amicitiam, dissipare diSCordiam. Atque hoc quidem omnes mortale et intellegunt et re probant. Itaque, si quando aliquod ossicium exstitit amici in peri- Culi aut adeundi aut Communicandis quis est qui id non maximis efferat laudibus t Qui clamores tota cavea nuper in hospitis et amici mei M. Pacuvi nova fabula. Cum ignorante rege uter Orestes eSset Pylades restem
se esSe diceret, ut pro illo neCaretur, reSte autem, ita ut erat, reStem e SSe per Severaret Stantes plaudebant in re ficta : quid arbitramur in vera facturos fuissed Facile indicabat ipsa natura vim Suam, Cum homineS, quod facere ipsi non possent, id recte fieri in altero
179쪽
UII1. 26 DE AMICITIA. Ii Hactenus mihi videor de amicitia quid Sentirem potuisse dicere Si quae praeterea Sunt - Credo autem eSSe multa - ab eis, Si videbitur, qui ista disputant, quaeritote. FANNIUS. Nos autem a te potius quamquam etiam 25
ab istis saepe quaesivi et audivi non invitus equidem, sed aliud quoddam filum orationi tuae. SCAEVOLA. Tum magi id diceres, Fanni, Si nuper in hortis Scipionis, cum est de re publica disputatum, affuisses ualis tum patronus iuStitiae fuit contra ac-CUratam orationem hi litFANNIUS. Facile id quidem fuit iustitiam iustissimo viro defendere. SCAEVOLA. Quid i amicitiam nonne facile ei, qui ob eam summa fide, ConStantia iuStitiaque Servatam maximam gloriam Ceperit Z VIII. LAELIUS. Vim hoc quidem est afferre quid 26 enim refert qua me ratione Cogatis Cogitis Certe. Studiis enim vienerorum, praeSertim in re bona, Cum difficile est tum ne aequum quidem ObSi Stere. Saepissime igitur mihi de amicitia cogitanti maxime illud considerandum Videri Solet, utrum propter imbecillitatem atque inopiam desiderata sit amicitia, ut clandis recipiendisque meriti S, quod qui Sque minus per Se ipse posset, id acciperet ab alio vicissimque redderet, an esset hoc quidem proprium mi Citiae, Sed antiquior et pulchrior et magis a natura ipsa profecta alia Cau Sa. Amor enim, e quo amicitia nominata est, prinCepS Stad benevolentiam coniungendam. Nam utilitates quidem etiam ab eis ei Cipiuntur saepe, qui simulatione amicitiae Coluntur et observantur temporis Causari in amicitia autem nihil fictum, nihil simulatum est et, quid-
180쪽
27 quid est, id est Verum et Voluntarium. Quapropter a natura mihi videtur potius quam ab indigentia orta amicitia, applicatione magis animi Cum quod an Sensu amandi, quam Cogitatione quantum illa res utilitatis esset habitura. Quod quidem quale sit, etiam in bestiis quibusdam animadverti pote St, quae ex se nato ita amant ad quoddam tempti et ab eis ita amantur, ut facile earum Sensus appareat. Quod in homine multo est evidentius, primum ex ea Caritate quae est internato et parentis, quae dirimi nisi detestabili scelere non potest, deinde Cum similis sensus exstitit amoris, Si aliquem nacti Sumus, Cuius Cum moribu et natura Congruam US, quod in eo quasi lumen aliquod probitatis et 8 et virtutis perSpicere videamur. Nihil est enim virtute
amabilius, nihil quod magis alliciat ad diligendum:
quippe cum propter Virtutem et probitatem Otiam OS, quo numquam Vidimus, quodam modo diligamus. Quis est qui C. Fabrici, M'. Curi non tam Caritate aliqua
benevola memoriam Surpet, quo numquam Uiderit. 'Quis autem est qui Tarquinium Superbum, qui Sp. Cassium, Sp. Maelium non oderit Z Cum duobus ducibus de imperio in Italia est decertatum, Pyrrho et
Hannibale ab altero propter probitatem eius non nimis alienos animos habemus, alterum propter Crudelitatem semper haec Civitas oderit. 29 IX. Quod si tanta vis probitatis est, ut eam vel in eiS, quo numquam VidimuS, Vel quod maiuS St, in hoste etiam diligamus, quid mirum est, si animi homi
eSS POSsunt, Virtutem et bonitatem perspi Cere videantur Quamquam Confirmatur amor et beneficio accepto et Studio perspecto et ConSuetudine adiuncta, quibuS