장음표시 사용
191쪽
restricte ne plus reddat hiana CCeperit neque enim verendum est ne quid XCidat aut ne quid in terram defluat aut ne tu aequo quid in mi Citiam Congeratur.
Tertius vero ille finis deterrimus, ut, quanti quiSque Se 59 ipse faciat, tanti fiat ab amicis Saepe enim in quibusdam aut animus abiectior est aut spes amplificandae fortunae fractior. Non est igitur amici talem esse in eum, quali ille in Se est, Sed potius eniti et efficere, ut amici iacentem animum excitet inducatque Spem Cogitationemque meliorem. Alius igitur finis verae amicitiae constituenduS St, Si prius quid maxime reprehendere Scipio solitus Sit, dixero. Negabat ullam vocem inimi- Ciorem amicitiae potuisse reperiri quam eius, qui dixi SSetita amare oportere, ut Si aliquando SSet Suru ; OCVero Se adduci poSse, ut OC, quem ad modum putaretur, a Biante esse dictum Crederet, qui sapiens habitu esset unu e Septem impuri CuiuSilam aut ambitiosi aut omnia ad suam potentiam reUOCanti eSSO Sententiam. Quonam enim modo qui Squam amicuS SSe poterit ei, cui se putabit inimicum Sse OSSest Quin etiam ne-CeSSe erit Cupere et Optare ut quana Saepi SSi me peccet amicus, quo pluris et ibi tamquam ansa ad reprehendendum: rursum autem reCte faCti Commodisque ami- Corum necesse erit angi dolere invidere. Qua re hocino quidem praCCClJlum, CuiuSCumque est, ad odendam
amicitiam valet illud potius praecipiendum fuit, ut eam diligentiam adhiberemus in amicitii ComparandiS, Ut ne quando amare in Ciperemus eum, quem aliquando odi SSe possemus. Quin etiam si minus elices in diti:-gendo fuissemus, ferendum id Scipio potius quam inimicitiarum tempta Cogitandum Putabat. XVII. His igitur finibus utendum arbitror, Ut, Cum I
192쪽
emendati mores amicorum Sint tum sit inter eo omnium rerum On Siliorum voluntatum Sine uda eXCeptione COmmunitaS, ut etiam si qua fortuna acciderit ut minus iuStae amicorum voluntate adiuvandae sint, in quibus eorum aut Caput agatur aut fama, declinandum de via sit, modo ne Summa turpitudo Sequatur; Si enim quatenus amicitiae dari venia OSSit. Ne Ver neglegenda est fama, ne mediocre telum ad re gerendaSexistimare oportet benevolentiam civium, quam blanditiis et assentando Colligere turpe St VirtUS, quam 6 Sequitur Caritas, minime repudianda St. Sed - Saepe enim redeo ad Scipionem, Cuiu omnis Sermo erat de amicitia- querebatur quod omnibus in rebus homines diligentiore essent Capra et vi quot qui Sque haberet dicere posSe, mi CO quot haberet non OSSedicere ; et in illi quidem parandi adhibere Curam, in amicis diligendis neglegentis esse ne habere qua Si Signa quaedam et notas, quibu eos, qui ad amicitiam essent idonei, iudicarent. Sunt igitur firmi et stabiles et Constantes eligendi, Cuius generi S Si magna penuria et iudicare dissicile est sane ni Si X pertum, Xperiendum autem aes iri ipsa ramicitia, cita praecurrit amicitia 63 iudicium oditque experiendi potestatem. Est igitur
prudenti suStinere ut Cursum, Si impetum benevolentiae, quo tamur, quaSi qui temptatis si amicitia, aliqua parte periclitatis moribus amicorum. Quidam Saepe in ParUa peCunia perspi Ciuntur quam Sint leve
SCuntur in magna. Sin vero erunt aliqui reperti qui peCuniam praeferre amicitiae sordidum existiment, ubi eo inveniemus, qui honore magistratu imperia pote-
State Ope amicitiae non anteponant, ut Cum X altera
193쪽
parte propoSit hae sint, ex altera ius amicitiae, non multo illa malino Imbecilla enim est natura ad Contemnendam potentiam : quam etiam si negleCt amicitia consecuti sint, obscuratum iri arbitrantur, quia non Sine magna Causa Sit negleCta amiCitia. Itaque erae mi 64citiae dissicillime reperiuntur in ei S, qui in honoribus reque publica versantur. Ubi enim Stum invenias, qui honorem amici anteponat suo Quid Z haec ut omittam, quam graves, quam dissicile pleriSque videntur Calamitatum societates, ad qua non Si facile inventu qui descendant uamquam Enni u recte :amicus certus in re incero cernuur ptamen haec duo levitatis et infirmitatis pleroSque Convincunt, aut Si in bonis rebus Contemnunt aut in malis deserunt. Qui igitur utraque in re gravem ConStantem stabilem se in amicitia praestiterit, hun ex maXime raro genere hominum iudicare debemus et paene divino. XVIII. Firmamentum autem stabilitatis Constan 65tiaeque est eius quam in amicitia quaerimus fides.
Nihil est enim stabile, quod infidum est. Simplicem
praeterea et Communem et Con Sentientem, id est, qui rebus isdem moveatur, elegi par est quae omnia pertinent ad fidelitatem. Neque enim clum potest esse multiplex ingenium et tortuosum, neque ero, qui non isdem rebus movetur naturaque Consentit, aut fidus:i ut stabili potest esse. Addendum eodem St, ut ne criminibus aut inferendis deleCtetur aut credat oblatis, quae pertinent omnia ad eam, quam iam dudum tracto,
constantiam. Ita fit verum illud, quod initio dixi, amicitiam nisi inter bonos esse non posse. Est enim
194쪽
boni viri, quem eundem Sapientem ii Cet licere, haec duo tenere in amicitia primum, ne quid Ctum sit neve Simulatum aperte enim vel odisSe magis ingenui est quam fronte OCCultare Sententiam: deinde non solum ab aliquo allatas Criminationes repellere, Sed ne ipsum quidem SS SUSpi CiOSum, Semper aliquid exi Stimantem 66 ab amico esse violatum. ACCedat ut SuaUita quaedam oportet Sermonum atque morum, haudquaquam mediocre Condimentum amicitiae. Tristitia autem et
in omni re severitas habet illa quidem gravitatem, sed amicitia remissior esse debet et liberior et dulcior et ad Onanem Comitatem facilitatemque proclivior. 67 XIX. Exsistit autem hoc loco quaedam quaeStio subdissicilis num quando amici novi, digni amicitia, veteribus sint anteponendi, ut equi vetulis teneros anteponere solemus indigna homine dubitatio; non
enim debent esse mi Citiarum, Sicut aliarum rerum Satietates Veterrina quaeque, Ut ea in quae VetustR-tem ferunt, esse debent suavissima, verumque illud est, quod dicitur, multos modios salis simul edendos Sse, 68 ut amicitiae munus X pletum sit. NOUitate autem, Si Spem afferunt, ut tamquam in herbis non fallacibus fructu appareat non Sunt illae quidem repudiandae
VetuSta tamen Suo loCo Conservanda ; maxima OS enim vis vetustatis et Consuetudinis. Ipso eqUΟ. Uita modo
feci mentionem, Si nulla res impediat nemo St Uin eo, quo Consuevit, libentius utatur quam intractato et novo; ne vero in hoc, quod est animal, Sed in eis etiam, quae Sunt in anima, Consuetudo valet, cum locis ipsi delectemur, montuosi etiam et silveStribus, in quibus diutius
195쪽
esse inferiori. Saepe enim XCellentiae quaedam Sunt, qualis erat Scipionis in nostro, ut ita dicam, grege. Numquam se ille Philo, numquam Rupilio, numquam Mummio antepoSuit, numquam inferiori ordini amiciS. Q. Vero Maximum fratrem, egregium Virum omnino, Sibi nequaquam parem, quod i anteibat aetate, tamquam Superiorem Colebat SuOSque omni Per Se posse esse ampliore volebat. Quod iaCiendum imitandumque eeS OmnibuS, ut, si quam praeStantiam Virtutis ingeni fortunae ConseCuti sunt, impertiant ea Sui Communi Centque Cum proXimi S Ut, Si parentibus nati sint
humilibus, si propinquo habeant in ibecilliore vel animo Vel fortuna, eorum augeant opes eisque honori sint et dignitati : ut in fabulis, qui aliquamdiu propter ignorationem stirpis et generi in famulatu fuerunt, Um Cogniti sunt et aut deorum aut regum filii inventi, retinent tamen Caritatem in paStorOS, UOS patre multo ann OS esse duxerunt. Quod est multo profeCto magis in veris patribus Certisque faCiendum. Fructus enim ingeni et virtutis omnisque praestantiae tum maXimu Capitur, Cum in proXimum quem Ue ConfertUr. XX. Ut igitur ei qui sunt in amicitiae ConiunCtioni S 7Ique neceSSitudine Uperiores, Xaequar Se Cham inferioribus debent si inferiores non dolere se a Suis aut ingenio aut fortuna aut dignitate superari. Quorum plerique aut queruntur Semper aliquid aut etiam X- probrant, eoque magi S, Si habere se putant quod ossiciose et amice et Cum labor ahquo suo faCtum queant dicere: odiosum sane genu hominum ossicia exprobrantium, quae meminisse debet S in quem Collata Sunt non Commemorare qui Contulit. Quam ob rem, ut ei qui a Superiore 'unt, Submittere Se debent in amicitia sic
196쪽
quodam Dodo inferiores extollere. Sunt enim quidam, qui moleStas amicitias faciunt, Cum ipsi Se Contemni putant: quod non fere Contingit nisi eis, qui etiam Contemnendos Se arbitrantur, qui ha opinione non modo 73 verbis, sed etiam opere OVandi sunt. Tantum autem cuique tribuendum, prim Una quantum ipse moere OSSi S, deinde etiam quantum ille, quem diliga atque adiuVeS,
omnis tuos ad honore amplissimo perduCere, ut Scipio P. Rupilium potuit consulem efficere, fratrem eius LuCium non potuit. Quod si etiam possis quidvis deferre ad alterum, videndum est tamen quid ille possit 7 SuStinere. Omnino amicitiae Corroborati iam Confirmatisque et ingeniis et aetatibu iudicandae Unt, neC, si qui ineunte aetate venandi aut pilae studiosi fuerunt, eo habere neCeSRarios, quos tum eodem studio praeditos dilexerunt. Isto enim modo nutrices et paedagogi iure VetuStatis plurimum benevolentiae postulabunt. Qui neglegendi quidem non sunt, sed alio quodammodo aestimandi aliter amicitiae stabiles permanere non OSSunt. Dispa is enim mores disparia studia Sequuntur, quorum dissimilitudo dissociat amicitias, nec
ob aliam Causam ullam boni improbis, improbi bonis
amici esse non possunt, ni Si quod tanta Si inter OS, quanta maXima potest SSO, Ortam Studiorumque diS-73 tantia. Recte etiam praecipi potest in amicitiis, ne intemperata quaedam benevolentia, quod persaepe fit,
impediat magnas utilitates amicorum. Ne enim, ut ad fabulas redeam Troiam Neoptolemia Capere potuiS-Set, Si 3 Comeden, apud quem erat educatuS, multis Cum lacrimis iter suum impedientem audire voluisset. Et saepe incidunt magnae res, ut discedendum sit ab
197쪽
XXI. 784 DE AMICITIA. 29ami Cis quas qui impedire volt, quod desiderium non facile ferat, is et infirmus est molli Sque natura et ob eam ipsam Causam in amicitia parum iustus Atque in 76 omni re Con Siderandum est, et quid poStule ab amico et quid patiare a te impetrari. XXI. Est etiam quaedam calamitas in amicitiis
dimittendis non numquam neCeSSaria iam enim a
sapientium familiaritatibus ad volgaris amicitias oratio
nostra delabitur. Erumpunt Saepe vitia amicorum tum in ipsos amicos, tum in alien OS, quorum tamen ad amicos redundet infamia. Tale igitur amicitiae sunt remissione Su eluendae et, ut Catonem dicere audivi, dissuendae magis quam discindendae, nisi quaedam admodum intolerabilis iniuria eXarserit, ut neque rectum neque honestum Sit ne fieri poSSit ut non statim alienatio disiunctioque facienda sit. Sin autem aut morum 77 aut studiorum Commutatio quaedam, ut fieri solet, facta erit, aut in rei publicae partibus dissensio intercesserit loquor enim iam, ut paulo ante dixi, non de Sapientium, sed de Communibus amicitiis mavendum erit ne non Olum amicitiae depositae, sed etiam inimicitiae suSCeptae videantur. Nihil enim est turpius quam Cum eo bellum gerere, quocum familiariter vixeris. Ab amicitia Q. Pompei meo nomine se rem OVerat, Ut CitiS, Scipio ; propter dissensionem autem, quae erat in Opublica, alienatus est a Collega nostro Metello utrumque egit graviter a temperate et offera Sione animi non acerba. Quam ob rem primum danda opera est ne 78 qua amicorum discidia fiant: in tale aliquid evenerit, ut exstinctae potius amicitiae quam oppreSSae esse videantur. Cavendum vero ne etiam in gravi inimicitia Convertant se amicitiae, ex quibus iurgia maledicta
198쪽
Contumeliae gignuntur. Quae tamen si tolerabiles erunt, ferendae sunt et hic honos veteri amicitiae tribuendus, ut is in Culpa Si qui faciat, non S qui patiatur, iniuriam. Omnino omnium horum vitiorum atque in Commodorum Una Cautio Sta atque Una proVisio, ut ne nimis
7 cito diligere incipiant neve non dignos. Digni autem sunt amicitia, quibus in ipsis inest Causa cur diligantur:
rarum genu ; et quidem Omnia praeClara rara, DOCquicquam dissicilius quam reperire quod sit omni ex parte in Suo genere perfectum Sed plerique neque in rebus humani quicquam bonum norunt nisi quod fructuosum Sit, et amico tamquam pecude eo potissimum diligunt, ex quibus sperant se maximum fruCtum SO SS CapturoS. Ita pulcherrima illa et maxime naturalicarent amicitia per se et propter Se expetita, ne ipsi sibi exemplo sunt, hae vis amicitiae et qualis et quanta sit; ipse enim se quisque diligit, non ut aliquam a Seipse mercedem Xigat Caritati Suae, Sed quod per se
quisque sibi carus est; quod nisi idem in amicitiam
8 enim is, qui est tamquam alter idem. Quod si hoc apparet in bestiis volucribus nantibus agreStibus, Cicuribus feris primum ut se ipsae diligant, id enim pariter Cum omni animante nascitur deinde 'ut requirant atque appetant ad qua Se applicent eiusdem generi animantiS, idque faciant cum desiderio et cum quadam similitudine amoris humani, quanto id magis in homine fit natura, qui et se ipse diligit et alterum quirit, uita animum ita Cum Suo misceat, ut TCiat paene unum ex duobus 8a XXII Sed plerique perverse, ne di Cana impudenter, habere talem amicum Volunt, quale ipSi SSe On OS-
199쪽
Sunt, quaeque ipsi non tribuunt amicis, haec ab eis deSiderant Par est autem primum ipsum CSSe Virum bonum, tum alterum Similem ui quaerere. In talibus ea, quam iam dudum traCtamus, stabilitas amicitiae confirmari potest, Cum homines benevolentia coniuncti primum cupiditatibus eis quibus Ceteri serviunt imperabunt, deinde aequitate iustitiaque gaudebunt omniaque alter pro altero suSCipiet neque quicquam umquam niSi honestum et rectum alter ab altero OStulabit, neque solum colent inter se ac diligent, Sed etiam Verebuntur. Nam maXimum ornamentum amicitiae tollit, qui ex ea tollit verecundiam. Itaque in eis perniciosus Si error 83 qui existimant libidinum peccatorumque omnium Patere in amicitia licentiam. Virtutum amicitia adiutri a
natura data St, non Vitiorum ComeS, ut, quoniam Solitaria non OSSet Virtus ad ea quae Summa Sunt er-Uenire, ConiunCta et ConsoCiata Cum altera perUeniret.
Quae si quos inter societas aut est aut fuit aut futuraeSt, eorum est habendus ad summum naturae bonum optimus beatissimusque Comitatus. HaOC St, inquam 84 SocietaS, in qua Omnia insunt, quae putant homines expetenda, honestas gloria tranquillitas animi atque iucunditaS, ut et, Cum hae adsint, beata vita sit, et sine his esse non possit. Quod iam optimum maximumque sit, Si id volumus adipisci, virtuti opera dandaeSt, in qua ne amicitiam neque ullam rem expetendam ConSequi OSSumus ea ero neglecta qui se amicos habere arbitrantur, tum se denique erraSSe Sentiunt, Cum eo gravi aliquis Casu experiri cogit. Quocirca, sdicendum est enim saepius Cum iudicaris, diligere Oportet non, Cum dilexeris, iudicare. Sed cum multis in rebu neglegentia plectimur, tum maxime in amicis
200쪽
et diligendis et colendis praepoSteri enim utimur Consiliis et aCta agimus, quod Vetamur Vetere Proverbio. Nam implicati ultro et citro vel usu diuturno vel etiam ossiciis, repente in medio CurSu amicitia exorta aliqua
86 offensione disrumpimus; XXIII quo etiam magi SVituperanda est rei maXime neCessariae tanta inCuria. Una est enim amicitia in rebus humanis, de Cuius utilitate omne uno ore Con Sentiunt; Uamquam a multis virtus ipsa Contemnitur et venditatio quaedam atque ostentatio SSe dicitur; multi divitias despiciunt, quo ParUO Contento tenuis victus Cultusque delectat; honore Vel C, quorum Cupiditate quidam inflammantur,
quam multi ita Contemnunt, ut nihil inanius, nihil esse levius existimenti Itemque Cetera, quae quibuSdam admirabilia videntur, permulti Sunt qui pro nihilo putent. De amicitia omnes ad unum idem Sentiunt, et ei qui ad rem publi Cam e Contulerunt, et ei qui rerum Cognitione doctrinaque delectantur, et ei qui Suum negotium gerunt otiosi, postremo ei qui se totos tradiderunt Voluptatibus, sine mi Citia vitam esse nullam, si modo 8 Velint aliqua ex parte liberaliter vivere. Serpit enim
neSCio quo modo per omnium vita amicitia ne ullam aetatis degendae rationem patitur AS EXPCriCm Sili. Quin etiam si quis asperitate ea est et immanitaten Atharae, CongreSSu ut hominum fugiat atque oderit, qualem fuisse Athenis Timonen nescio quem ACCOpim US, tamen is pati non possit ut non anquirat aliquem apud quem evomat Virus Cerbitati suae. Atque o naaxime iudicaretur, si quid tale possit Contingere, ut aliouis nos deus ex hac hominum frequentia tolleret et insolitudine uspiam Collocaret atque ibi suppeditan Somnium rerUm, qua natura desiderat, abundantiam et