장음표시 사용
41쪽
tempore aetatiS, quamquam id quidem maximum est, verum etiam quia ConSCientia bene actae vitae multorumque bene factorum recordatio iucundissima St. IV. Ego Q. Maximum, eum qui Tarentum CCepit Iosenem adulescen ita dilexi, ut aequalem. Erat enim in illo viro comitate Condita gravitaS, ne SeneCtUS more mutaverat. Quamquam eum olere Coepi non admodum grandem natu, Sed tamen iam aetate provectum. Anno enim OS Consul primum fuerat quam
tulus mile ad Capuam profectu Sum quintoque anno
post ad Tarentum. Quaestor deinde quadriennio postfaCtu Sum, quem magiStratum esSi Consulibus Tuditano et Cethego, cum quidem ille admodum Senex suasor legis Cinciae de donis et muneribus fuit. Hic et bella gerebat ut adulescenS, Cum plane grandi CSSet, et Hannibalem iuveniliter exsultantem patientia Sua molliebat de quo praeclare familiari noster EnniuSQIιnus homo nobis cruruando restituit rem noenum rumores ponebat anu salutem pergra plusque magisque viri nunc gloria claret. Tarentum vero qua vigilantia, quo Consilio recepit Ii Cum quidem me audiente Salinatori, qui amisso oppido fugerat in arcem, glorianti atque ita dicenti mea opera, Q. Fabi, Tarentum recepisti', certe' inquit ridenS, nam niSi tu amisiSSes, numquam recepiSSem . NeCVero in armi praestantior quam in toga; qui ConSuliterum, Sp. Carvilio collega quiescente, C. Flaminio tribuno plebis, quoad potuit, restitit agrum i Centem et Gallicum viritim contra senatus auctoritatem dividenti;
42쪽
augurque Cum SSet, di Cere auSu est optimis auspiciis ea geri, quae pro rei publi Cae Sal Ute gererentur; quae Contra rem publi Cam ferrentur, Contra auspicia ferri.
ra Multa in eo viro praeClara Cognovi, sed nihil admirabilius quam quo modo ille morten fili tulit, clari viri et Consularis. Si in manibu laudatio, quam Cum legimuS, quem philoSOplaum non Contemnimus t Nec vero ille in luce modo atque in oculi Civium magnuS, sed intus domique praeStantior. Qui Sermo, quae Praecepta Quanta notitia antiquitatis, scientia iuris augurii Multae etiam, ut in homine Romano, litterae : omnia memoria tenebat non domestica Solum, Sed etiam externa bella. Cuius sermone ita tum Cupide fruebar,
quasi iam divinarem, id quod evenit, illo exstincto fore
t V. Quorsu igitur haec tam multa de Maximo Quia
profecto videtis nefas esse dictu miseram fuisse talem Senectutem. Ne tamen omne possunt Sse Scipiones aut Maximi, ut urbium Xpugnationes, ut pedestriSiaaValiSVe pugnas, ut bella a Se geSta, ut triumphoS recordentur. Est etiam quiete et pure atque eleganter actae aetatis placida a leni SeneCtuS, qualem CCepimu Platonis, qui uno et octogeSimo anno Criben SeSt mortuuS, qualem Isocrati, qui eum librum, qui Panathenaicus inscribitur, quarto nonageSim anno ScripSiSSedicit vixitque quinquennium postea Cuiu magi Ster Leontinus Gorgias Centum et Septem CompleUit annoS, neque iam quam in Suo Studio atque opere CeSSavit. Qui, Cum X eo quaereretur Cur tam diu vellet esse invita nihil habeo, inquit quod accusem Senectutem '. 4 Praeclarum responsum et docto homine dignum i Sua enim vitia insipientes et suam culpam in Senectutem
43쪽
conferunt, quod non faciebat S, Cuius modo mentionem feci, EnniuM: sic ut forsis ecus, Spalio qui saepe Supremo viri Gumpia, nam senio confectu quiescis. Equi fortis et victoris Senectuti Omparat Suam quem quidem probe meminiSSe poteStix anno enim undevi-CeSimo post eius mortem hi ConSules, T. Flamininus et
M'. Acilius, facti sunt ille autem Caepione et Philippo
iterum Consulibus mortuu eSt, Cum ego quinque et SeXaginta annos natu legem VoConiam magna voce et bonis lateribus Suasissem. Annos Septuaginta natus, tot enim vixit Ennius, ita ferebat duo quae maxima putantur Onera, Paupertatem et Senectutem, ut ei paene delectari videretur. Etenim, Cum Complector animo, quattuor reperio IsCauSa Cur Senectu mi Sera Uideatur : Unam, quod avocet
a rebus gerendis alteram, quod Corpus faciat infirmius tertiam, quod privet omnibus fere voluptatibus; quartam, quod haud proCul abSit a morte. Earum, si placet, auSarum quanta quamque Sit iuSta una quaeque videamUS.
VI A rebus gerendis senectus abstrahit. QuibusqAn eiS, quae iuventute geruntur et viribus t ullaene igitur re Sunt seniles, quae Vel infirmis Corporibus animo tamen administrentur Z Nihil ergo agebat Q. MaXimuS, nihil L. Paulus, pater tuus, socer optimi viri fili mei t Ceteri senes, Fabricii Curii Coruncanii, Cum rem publicam consilio et auctoritate defendebant, nihil agebano Ad Appi Claudi senectutem accedebat etiam
ut CaeCuS SSet; tamen S, Cum Sententia Senatu in I 6
44쪽
clinaret ad pacem cum Pyrrho foedusque faciendum, non dubitavit dicere illa, quae verSibu perSecutus St
tamen ipsius Appi XStat oratio. Atque haec ille egit
SeptemdeCim anni poSt alterum OnSulatum, Cum inter duos Consulatu anni decem interfuisSent Censorque ante Superiorem On Sulatum fuiSSet, ex quo intellegitur Pyrrhi bello grandem Sane fuiSSe, et tamen Si a patribu Si accepimus. Nihil igitur asserunt qui in re gerenda VerSari SeneCtutem negant, Similesque sunt ut Si qui gubernatorem in navigando nihil agere dicant, cum alii malos Candant, alii per foros CurSent, alii Sentinam exhauriant, ille clavum tenens quietus Sedeat in puppi, non faciat ea, quae UUeneS. At Vero multo maiora et meliora facit. Non viribus aut velocitate aut celeritate Corporum re magnae geruntur, sed con Silio auctoritate Sententia, quibu non modo non orbari, Sed etiam augeri 18 senectu Solet nisi forte ego vobis, qui et miles et tribunus et legatus et consul versatus sum in vario genere bellorum, CeSSare nunc Videor, Cum bella non gero. At senatui quae sint gerenda praescribo et quomodo marthagini male iam diu cogitanti bellum multo
ante denuntio, de qua vereri non ante desinam quam I illam exscisam esse cognovero. Quam palmam Utinam di immortales Scipio tibi reservent, ut avi relliquias perSequare, Cuius a morte tertiu hi et tricesimus annus est, Sed memoriam illiu viri omnes excipient anni Consequentes Anno ante me menSorem mortuUS St,
45쪽
novem anni poSt meum On Sulatum, Cum Consul iterum me ConSule Creatu OSSel. Num igitur, si ad Centesimum annum ViXiSSet SeneCtuti eum Suae paeniteret. Ne enim XCurSione ne Saltu, ne eminus hastis aut
comminus gladii uteretur, Sed ConSilio ratione Sententia, quae niSi essent in SenibuS, non Summum Consilium maiores nostri appellaSSent Senatum. Apud LaCedae Iomonios quidem ei, qui ampliSSimum magi Stratum gerunt, ut Sunt, Si etiam nominantur Senes. Quod si legere aut audire voleti externa, maxima re publica ab adulescentibus labefactatas, a Senibu SuStentata et restituta reperietis.
Cedo qui vestram rem sublicam tantam amisistis tam ciso rSi enim percontantur in Naevi poetae Ludo. Respondentur et alia et hoc in primis: proveniebant oratores novi, stulti adulescentuli. Temeritas est videlicet florenti aetatis, prudentia SeneScentiS. VII. At memoria minuitur. Credo, niSi eam X 2Ierceas, aut etiam Si Si natura tardior Themistocles omnium civium perceperat nominari num igitur Censetis eum, Cum aetate proCeSSiSSet, qui Ari Stide esset Lysimachum Salutare solitum Z quidem non modo eos novi qui sunt, Se eorum patre etiam et VOS, ne Sepul Cralegen Vereor, quod aiunt, ne memoriam perdam his enim ipsis legendi in memoriam redeo mortuorum. Ne Vero quemquam Senem audivi oblitum, quo loco thesaurum obrui SSel. Omnia quae Curant meminerunt,
vadimonia Constituta, quis ibi, Cui ipsi debeant. Quid a iuri ConSulti, quid pontifices, quid augures, quid phi-
46쪽
losophi sene. Quam multa meminerunt Manent ingenia senibus, modo permaneat Studium et industria, neque ea Solum Clari et honoratis viris, sed in vita etiam privata et quieta SophoCle ad Summam Senectutem tragoedia fecit; quod propter studium Cum rena neglegere familiarem videretur, a filiis in iudicium o
Catu est, ut, quem ad modum noStro more male renagerentibus patribus boni interdici solet, sic illum quasi desipientem a re familiari removerent iudices. Tum senex dicitur eam fabulam quam in manibus habebat et proxime CripSerat, Oedipum Coloneum, recitasse iudicibus quaesisseque num illud Carmen desipientis videre-23 tur, quo recitato Sententiis iudicum est liberatus. Num igitur hunc num Homerum Hesiodum Simoniden Stesichorum, num quo ante dixi Isocraten Gorgian, num philosophorum principes, ythagoran Democritum,
num Platonem Xenocraten, num OStea Zenonem Cleanthen, aut eum, quem VOS etiam Vidistis Romae,
Diogenen Stoicum coegit in Sui studiis obmutiscere senectus At in omnibus studiorum agitatio vitae et aequalis fuit Z ge, ut ista divina studia omittamus,
poSSum nominare X agro Sabino rustiCo Romanos, vicinos et familiari meos, quibus abSentibus numquam fere ulla in agro maiora opera fiunt, non Serendi S, non percipiendis, non Condendi fructibus. Quamquam in aliis minus o mirum St, nemo enim est tam SeneX qui Se annum non putet poSse vivere sed idem in eis elaborant, quae Sciunt nihil ad se omnino pertinere serit arbores, quae Peri saeclo proSint. 's ut ait Statius noster in Synephebis. Nec vero dubitat agricola, quamvi Sit Senex, quaerenti Cui Serat reSpon-
47쪽
UIII. 26 DE SENECTUTE. IIderes di immortalibus, qui me non accipere modo haec a maioribus voluerunt, Sed etiam OSteri prodere . VIII. Et melius Caecilius de Sene alteri Saeculo prospiciente, quam illud idem
edepol, Senectus, si nil ρrticquam aliud vitia porte Iecum, cum advenis, unum id sat est, quod diu vivendo multa quae non volt videt. Et multa fortasse quae Volt, atque in ea, quae non Volt, Saepe etiam adulescentia incurrit. Illud vero idem Caecilius vitioSiu :tum equidem in senecla hoc depulo miserrimum,
sentire ea aetate eumpse Se dictSum Peri.
Iucundum potiu quam odiosum Ut enim adulescenti 26bus bona indole praeditis Sapiente sene delectantur, leviorque fit senectus eorum qui a iuventute Coluntur et diliguntur, si aduleSCente Senum praecepti gaudent, quibus ad virtutum studia ducuntur, ne minus intellego me obi quam mihi vos esse iucundos. Sed videtis, ut Senectus non modo languida atque iners non it, verum etiam sit operosa et semper agens aliquid et moliens, tale scilicet, quale Cuiusque studium in Superiore vita
fuit. Quid, qui etiam addiscunt aliquid, ut et Solonem Versibus gloriantem videmus, qui se cotidie aliquid addiscentem dicit senem fieri, et ego feci, qui litteras
Graecas Senex didici, qua quidem si avide arripui quasi diuturnam sitim explere Cupiens, ut ea ipsa mihi nota eSSent, quibu me nunc exempli uti videtis. Quod cum fecisse Socraten in fidibu audirem, Vellem equidem etiam illud discebant enim fidibus antiqui, Sed in
48쪽
27 IX. Ne nunc quidem viri deSidero adulescenti S is enim erat locus alter de Vitii SeneCtutiS, non tu quam adulescens tauri aut elephanti desiderabam. Quod est, eo decet uti et quidquid aga agere pro viribus. Quae
enim o poteS OSSe Contemptior quam Milonis Crotoniatae: Qui Cum iam Sene OSSO athletaSque e Xer- Centis in Curriculo videret, aSpexiSS laCertos suos dicitur
illacrimansque dixisse, in hi quidem mortui iam Sunt'. Non vero tam isti, quam tu pSe nugator, neque enim ex te umquam es nobilitatus, Sed ex lateribus et lacertis tuis. Nihil Sex. Aelius tale, nihil multis annis ante Ti. Coruncanius, nihil modo P. Crassus, a quibus iura Civibus praeSCribebantur, quorum Sque ad Xtremum Spiri-28 tum est provecta prudentia. Orator metuo ne langueSCat SeneCtute Si enim unu eius non ingeni solum, Sed laterum etiam et Virium. Omnino Canorum illud in voce splendescit etiam neSCio quo pacto in seneCtute, quod equidem adhu non amisi, et videti annoS. Sed tamen est decoru seni Sermo quietu et remi SSUS, ACitque persaepe ipsa sibi audientiam diserti Seni Composita et mitis oratio, quam Si pSe XSequi nequeaS, POSSi tamen
Scipioni praecipere et Laelio. Quid enim est iucundius
a Senectute stipata studiis iuventutis An ne illas quidem viri Senectuti relinquimus, ut adulescenti doceat, instituat, ad omne ossici munus instruat Z Quo quidem opere quid potest esse praeclarius 8 Mihi vero et Cn. et P. Scipiones et avi tui duo L. Aemilius et P. Africanus comitatu nobilium iuvenum fortunati videbantur, ne Culli bonarum artium magistri non beati putandi, quam Vi SConSenuerint vires atque defecerint. Etsi ipsa ista defectio virium adulesCentiae vitii efficitur saepius quam Senectute ; libidinoSa enim et intemperan aduleSCentia
49쪽
essetum Corpia tradit Senectuti Cyrus quidem apud 3o Xenophontem eo Sermone, quem morien habuit, Cum
tutem suam imbecilliorem factam quam aduleScentia fuisset. Ego L. Metellum memini puer, qui, Cum Uadriennio post alterum On Sulatum pontifex maximus faCtus esset, viginti et duo annos ei SaCerdotio praefuit, ita bonis esse viribus extremo tempore aetatis, Ut aduleSCentiam non requireret. Nihil necesse est mihi de me ipso dicere, quamquam S id quidem Senile aetatique nostrae Conceditur. X. VidetiSne, ut apud Home 3Irum saepissime Nestor de virtutibus Suis praedicet tTertiam enim aetatem hominum videbat, ne erat ei
Verendum ne vera praedicans de Se nimi Videretur aut insolens aut loquax. Etenim, ut ait Homerus, e eiuS
lingua melle dulcior fluebat oratio ; quam ad suavitatem nullis egebat corporis viribus. Et tamen dux ille Graeciae nusquam optat ut Aiacis similis habeat decem, sed ut Nestoris, quod si sibi acciderit, non dubitat quin brevi sit Troia peritura. Sed redeo ad me. Quartum a
ago annum et OCtogeSimum : vellem equidem idem posse gloriari quod CyruS, Sed tamen O que dicere, non me quidem ei eSse viribus, quibus aut miles bello Punico aut quaestor eodem bello aut Consul in Hispania fuerim aut quadriennio post Cum tribunus militaris
depugnavi apud Thermopylas '. Glabrione consule
sed tamen, ut o VidetiS, O plane me enerVaVit, non afflixit senectus non curia viris mea desiderat, OnrΟStra, non mi Ci, non ClienteS, non hospites. Ne enim umquam Sum Ssensus veteri illi laudatoque proverbio, quod monet mature fieri senem, Si diu veli Senex SSe. Ego vero me minu diu Senem SSe mallem quam SSe
50쪽
Senem ante quam eSSem. Itaque nemo adhuc convenire 33 me Voluit Cui fuerim occupatus. At minus habeo virium quam UeStrum torvi S. Ne VOS quidem T. Ponti enturionis viris habetis : num idcirco est ille praestantior ZModeratio modo virium adsit et tantum quantum OteStqui Sque nitatur, ne ille non magno desiderio tenebitur virium. Olympiae per Stadium ingressus esse Milo dicitur, Cum umeris Sustineret bovem: utrum igitur has
Corpori an Pythagorae tibi malis viris ingeni darit
Denique isto bono utare, dum adSit, Cum absit, ne requiras nisi sorte aduleSCente pueritiam, paulum aetate progressi adulescentiam debent requirere. Cursus eSt certus aetati et una in naturae eaque Simplex, Suaque cuique parti aetatis tempestivitas est data, ut et infirmitas puerorum et ferocita iuvenum et gravitas iam constantis aetati et Senectutis maturitas naturale
3 quiddam habet, quod Suo tempore percipi debeat. Audire te arbitror, Scipio, hospes tuus avitus Masinissa
quae faciat hodie nonaginta natu annOS: Cum ingreS-Su iter pedibu sit, in equum omnino non SCendere Cum Utem equo, e equo non descendere nullo imbri, nullo frigore adduci ut Capite operto Sit Summam eSSe in eo Corporis siccitatem, itaque omnia exsequi regis ossicia et munera. Potest igitur exercitatio et temperantia etiam in seneCtute Conservare aliquid pristini robori S. XI. Ne sint in senectute vires ne poStulantur quidem Vires a SeneCtute. Ergo et legibus et institutis
VaCat aeta noStra muneribu ei quae non OSSUnt sine viribus Sustineri. Itaque non modo quod non POSSUmUS. Sed ne Uantiam possumus quidem Ogimur.3 At multi ita sunt imbecilli Senes, ut nullum ossici aut