장음표시 사용
61쪽
XUII 6o DE SENECTUTE. 23 copiose ab eo agri Cultura laudatur in eo libro, qui est de tuenda re familiari, qui Oeconomicus inscribituri Atque ut intellegatis nihil ei tam regale videri quam studium agri colendi, SoCrates in eo libro loquitur cum
Critobulo Cyrum minorem PerSarum regem, PraeStRntem ingenio atque imperi gloria, Cum Lysander LacedaemoniuS, Vir summae Virtuti S, VeniSSet ad eum Sardis eique dona a sociis attulisset, et Ceteris in rebu Communem erga Lysandrum atque humanum fuisse et ei quendam Consaeptum agrum diligenter ConSitum ostendisse. Cum autem admiraretur Lysander et proceritates arborum et direCto in quincuncem ordines et humum subactam atque puram et Suavitatem odorum qui amarentur ex floribuS, tum eum dixisse mirari se non modo
diligentiam sed etiam sollertiam eius a quo essent illa dimensa atque diScripta et Cyrum respondiSSe atqui
ego ista sum omnia dimenSuS, mei Sunt ordines, mea discription multae etiam Starum arborum mea manu sunt Satae.' Tum LySandrum, intuentem purpuram eius et nitorem Corpori ornatumque PerSi Cum multo auro
multisque gemmis, dixiSSe 4eCte vero te, Cyre, beatum ferunt, quoniam Virtuti tuae fortuna coniunCta esti'
Hac igitur fortuna frui licet senibus nec aetas impedit 6oquo minu et Ceterarum rerum et in primis agri Colendi studia teneamu usque ad ultimum tempus SeneCtutiS. l. quidem Valerium Corvinum CCepimus ad Centesimum annum perduXiSSe, Cum esset acta iam aetate in agri eoSque Coleret, Cuius inter primum et SeXtum Consulatum sex et quadraginta anni interfuerunt. Ita quantum Spatium aetati maiore ad senectuti initium esse
voluerunt, tantus illi cursu honorum fuit atque huius extrema aetas hoc beatior quam media, quod auctori-
62쪽
tatis habebat plus labori minuS; ape eSi autem SeneC-61 tutis auctoritas. Quanta fuit in L. Caecilio Metello, quanta in A. Atilio Calatino In quem illud elogium :
Im uniis rimae consentiunt g ni populi primariuva utSSe Pirum. Notum est totum Carmen in Cisum in sepulcro. Iure igitur gravis, uita de laudibu omnium esset fama ConsentienS. Quem Utrum nuper P. Crassum, pontifiCem maximum, quem poStea M. Lepidum eodem Sacerdotio
praeditum vidimus t Quid de Paulo aut Africano loquar,
aut, ut iam ante de Maximo uorum non in Sententia solum, Sed etiam in nutu residebat auCtoritas. Habet SeneCtuS, honorata praeSertim tantam auctoritatem, ut ea pluris Si quam omne aduleSCentiae VoluptateS.
62 XVIII. Sed in omni oratione mementote eam me SeneCtutem laudare, quae fundamenti adulescentiae Constituta sit. Ex quo efficitur id, quod ego magno
quondam Cum RSSenSu Omnium dixi, miSeram SS SeneCtutem quae e ratione defenderet. Non Cani nec rugae repente aUCtoritatem arripere possunt, Sed honeste acta superior aetas fruCtu Capit auCtoritati extremOS.
63 Haec enim ipsa sunt honorabilia, quae videntur levia atque Communia, salutari appeti decedi assurgi deduci reduC Consuli, quae et apud nos et in aliis civitatibus,
ut quaeque optime morata est, ita diligentissime obser- Uantur Lysandrum Lacedaemonium, Cuius modo fecimentionem, dicere aiunt Solitum Lacedaemonem esSehonestissimum domicilium senectutis; nuSquam enim tantum tribuitur aetati, nuSquam est Senectu honoratior. Quin etiam memoriae proditum est, cum Athenis ludis quidam in theatrum grandi natu VeniSSet, magno
63쪽
ConSessu loCum nusquam ei datum a Sui Civibus, cum autem ad Lacedaemonio aCCeSSiSSet, qui legati cum essent, Certo in OC Con Siderant, On SurreXiSSe omnes illi dicuntur et senem sesSum recepiSSe quibus una qa UnCto ConSOSSU PlauSUS SSet multiplex datus, dixisse ex eis quendam AthenienSi SCire quae recta essent, Sed facere nolle. Multa in noStro Collegio praeclara, sed hoc, de quo agimuS, in Primi S, quod, ut quisque aetate antecedit, ita Sententiae prinCipatum tenet, neque Solum honore antecedentibUS, Sed eis etiam, qui cum imperio
Sunt, maiore natu UgUre anteponuntur. Quae sunt igitur voluptate Corpori Cum auCtoritatis praemiis Comparandae t Quibus qui splendide usi sunt, ei mihi
videntur fabulam aetati peregisse ne tamquam ineXercitati histriones in Xtremo actu CorrUiSSO. At sunt morosi et anxii et iracundi et dissiciles senes. 65 Si quaerimus, etiam avari; sed hae morum Vitia Sunt, non SenectutiS AC moroSita tamen et a Vitia, quae
dixi, habent aliquid excusationis, non illius quidem iustae, Sed quae probari OSSe videatur: Contemni Seputant, despici, illudi praeterea in fragili corpore odiosa omnis offensio est; quae tamen omnia dulciora fiunt et moribus bonis et artibus, idque Cum in vita tum in SCaena intellegi potest ex eis fratribus qui in Adelphis Sunt. Quanta in altero diritas, in altero comitas Sic
se res habet ut enim non omne vinum, Si non OmniS natura vetuState CoaCescit. Severitatem in senectute
probo, Sed eam, SiCut alia, modiCam Cerbitatem nullo modo ; avaritia vero senili quid sibi velit, non intellego. Potest enim quicquam SSe absurdiu quam, quo viae 66minu reStet, eo plus viatici quaerere tXIX Quarta restat cauSa, quae maXime angere at-
64쪽
que sollicitam habere nostram aetatem Videtur, appropinquatio OrtiS, quae Certe a Senectute non poteSDeSSelonge. O miSerum Senem, qui mortem Contemnendam esse in tam longa aetate non viderit Quae aut plane neglegenda est, Si omnino XStinguit animum, aut etiam optanda, si aliquo eum deducit ubi Si futuru aeternuS.
67 Atqui tertium certe nihil inveniri potest. Quid igitur
timeam, Si aut non miSer OS mortem, aut beatus etiam futurus sum uamquam qui eSt tam StultuS, quamvis sit adulescens, cui sit exploratum Se ad OSperum SSevicturum Quin etiam aetas illa multo pluri quam nostra Casus mortis habet facilius in morbos incidunt adulescenteS, graViu aegrotant, triStius Curantur. Itaque pauci veniunt ad Senectutem quod ni ita accideret, melius et prudentiu viveretur. Mens enim et ratio et consilium in Senibus est, qui si nulli fuissent, nullae omnino civitates fui Ssent. Sed redeo ad mortem impendentem Quod est istud Crimen senectutis, Cum id ei 68 videatis cum adulescentia esse communes Sensi ego in optimo filio, tu in exspectatis ad amplissimam dignitatem fratribus, Cipio, mortem omni aetati SSe Communem. At Sperat aduleSCen diu se Victurum, quod sperare idem Sene non poteSt. Insipienter Sperat quid enim Stultius quam incerta pro Certis habere, falsa pro veri. At Senex ne quod speret quidem habet. At est eo meliore Condicione quam aduleSCen S,NUoniam
id quod ille sperat hic consecutus est ille volt diu 69 vivere, hi diu vixit. Quamquam, o di boni, quid est in
hominis natura diu λ Da enim Supremum C mPUS, CX-SpeCtemus Tartessiorum regi aetatem : fuit enim, utSCriptum video Arganthonius quidam GadibuS, qui OCtoginta aegnaVeradi annos. Centum viginti vixerat.
65쪽
Sed mihi ne diuturnum quidem quicquam videtur, in quo est aliquid Xtremum Cum enim id advenit, tum illud, quod praeteriit, emuxit; tantum remanet, quod
virtute et recte factis ConSecutu Sis. Horae quidem cedunt et die et menses et anni, ne praeteritum tem- pu umquam reUertitur ne qui Sequatur Ciri potest.
Quod cuique temporis ad vivendum datur, eo debet esse contentuS. Neque enim hi Strioni, Ut placeat, peragenda ofabula est, modo in quoCunque fuerit actu probetur; neque sapientibus usque ad ' plaudite ' Veniendum est, breve enim tempus aetatis Satis longum est ad bene honeSteque vivendum; sin processerit longius, non magis dolendum est, quam agricolae dolent praeteritaverni temporis Suavitate aeStatem autumnumque VeniSSe.
Ver enim tamquam adulescentia significat ostenditque fructus futuros; reliqua autem tempora demetendis fructibus et percipiendis accommodata Sunt. Fructu 7 Iautem SeneCtuti est, ut Saepe dixi, ante partorum bonorum memoria et Copia. Omnia autem, quae QCundum
naturam fiunt, sunt habenda in bonis quid est autem
tam Secundum naturam quam senibus emori Quod idem contingit adulescentibus adversante et repugnante natura. Itaque adulescentes mihi mori Sic videntur, ut cum aquae multitudine flammae vi opprimitur, SeneSautem SiC, Ut Cum sua sponte, nulla adhibita vi Consumptus ignis exstinguitur, et quasi poma X arboribUS, Cruda si sunt, vix evelluntur, si matura et Coota, e-Cidunt, si vitam adulesCentibus Vis aufert, SenibUS maturitas quae quidem mihi tam iucunda St, ut, quo propiUS ad mortem accedam, quasi terram videre videar aliquandoque in portum ex longa navigatione CSSE UEnturus. XX Senectuti autem nullus est Certu termi 72
66쪽
nUS, recteque in ea vivitur, quoad munus ossici exsequi et tueri possit mortemque Contemnere, e quo fit u animosior etiam Senectu sit quam adulescentia et
fortior. Hoc illud est, quod iSistrato tyranno a Solone reSponSum St, Cum illi quaerenti qua tandem refretus sibi tam audaciter obsisteret respondisse dicitur senectute. Sed vivendi est finis optimus, cum integra mente Certi Sque Sensibus opus ipS Suum eadem quae Coagmentavit natura dissolvit. Ut navem, ut aedificium idem destruit facillime qui construxit, si hominem eadem optime quae Conglutinavit natura dissolvit. Iam Omni Conglutinatio recens aegre inveterata facile divellitur. Ita fit ut illud breve vitae reliquum ne avide appetendum Senibu ne Sine Causa deserendum sit;
73 vetatque Pythagoras iniussu imperatoris, id est dei, depraesidio et Statione vitae decedere Solonis quidem sapienti eSt elogium, quo Se negat elle Uam mortem dolore amicorum et lamenti UaCare. Volt, Credo, Seesse Carum sui S Sed haud scio an melius Ennius: nemo me lacrumis decoret, neque funera fletu faxit. Non ense lugendam SSe mortem, quam immortalitas 7 Cola Sequatur. Iam sensu moriendi aliqui eSSe potest, isque ad exiguum tempus, praeSertim Seni poSt mortem quidem SenSu aut optandus aut nullus est. Sed hoc meditatum ab adulescentia debet esse, mortem ut neglegamuS; Sine qua meditatione tranquillo animo esse
nemo poteSt. Oriendum enim Certe est, et incertum
an hoc ipso die. Mortem igitur omnibus horis impen-73 dentem timens qui poterit animo consisteret De qua
non ita longa disputatione opuS SSe Videtur, Cum re
67쪽
XXI. 77J DE SENECTUTE. Icorde non L. Brutum, qui in liberanda patria est interfectus, non duo Decios, qui ad voluntariam mortem Cursum equorum in Citaverunt, non M. Atilium, qui ad supplicium Si profeCtus ut fidem hoSti datam Conservaret, non duos CipioneS, qui iter Poenis vel Corporibus sui obstruere voluerunt, non Uum tuum L. Paulum, qui morte luit collegae in Cannensi ignominia temeritatem, non . Marcellum, Cuiu interitum ne Crudelissimus quidem hostis honore Sepulturae Carere PASSUS St, Sed legiones nostras, quod scripsi in Originibus, in eum loCum saepe profectas alacri animo et ereCto, Unde ereditura numquam arbitrarentur. Quod igitur adule- Scentes, et ei quidem non solum indocti sed etiam rustici contemnunt, id docti Senes extimescent Omnino, ut 6 mihi quidem videtur, rerum omnium satietas vitae facit satietatem. Sunt pueritiae studia Certa num igitur ea desiderant adulescente. Sunt ineuntis aduleSCentiae num a ConStan iam requirit aetas, quae media dicituri
Sunt etiam eius aetati : ne ea quidem quaeruntur in Senectute. Sunt Xtrema quaedam Studia senectutis: ergo, Ut Superiorum aetatum Studia OCCidunt, si occidunt etiam seneCtuti quodium evenit, Satieta vitae tempUS maturum morti affert.
XXL Non enim video, cur, quid ipse sentiam des 7
morte, non audeam Obi dicere quod eo cernere mihi meliu videor, quo ab ea propiu absum. Ego eStroSpatres, P. Scipio tuque, C. Laeli, viros Clarissimos mihique amicisSimos, Vivere arbitror et eam quidem Vitam, quae S Sola vita nominanda. Nam dum sumus inclusi in his compagibus Corpori S munere Uodam CCCSSitatis et gravi opere perfungimur est enim animu Caelestis ex altissimo domicilio depreSSus et quasi demersus
68쪽
in terram, locum divinae naturae aeternitatique Contra rium. Sed credo deos immortali sparsisse animos in Corpora humana, Ut SSent Ut terra tuerentur quique caelestium ordinem contemplantes imitarentur eum vitae modo atque ConStantia. Ne me Solum ratio a disputatio impulit ut ita Crederem, Sed nobilita etiam summorum philosophorum et auctoritaS.
18 Audiebam Pythagoran PythagorioSque incola paene nostros, qui essent Italici philosophi quondam nominati,
numquam dubitasse quin ex univerSa mente divina delibato animos haberemuS. Demonstrabantur mihi praeterea quae Socrate supremo vitae die de immortalitate animorum disseruisset, is qui esset omnium sapientissimus oraculo Apollinis iudicatus. Quid multat Sic
mihi persuasi, Si Sentio, Cum tanta Celerita animorum Sit tanta memoria praeteritorum futurorumque prudentia, tot arte tantae Cientiae, tot in Uenta, non OSSe eam naturam, quae res ea Contineat, eSSe mortalem Cumque
Semper agitetur animu ne prinCipium motu habeat, quia Se ipse moveat, ne finem quidem habiturum esse motUS, quia numquam Se pSe Sit relicturuM; et Cum simplex animi natura esSet neque haberet in Se quicquam admixtum dispar sui atque dissimile, non OSSe eum dividi, quod si non posset, non OSSe interire magnΟ-que SSe argumento homine SCire pleraque ante quam nati sint, quod iam pueri, Cum artis dissicilis discant, ita Celeriter res innumerabili arripiant, ut ea non tum primum CCipere Videantur, Sed reminisci et recordari. 7 Haec Platonis fere. XXII. Apud Xenophontem autem moriens Cyrus maior haec dicit nolite arbitrari, o mihi carissimi filii, me, Cum a vobi diSCeSSero, USquam aut nullum fore. Nec enim, dum eram Obi SCum animum
69쪽
meum videbatis, Sed eum esse in o Corpore ex eis rebus quas gerebam intellegebatis. Eundem igitur esse creditote, etiam si nullum videbitis. Nec vero Clarorum 8o Virorum OS mortem honore permanerent, si nihil eorum ipsorum animi essicerent, quo diutius memoriam sui teneremus. Mihi quidem numquam persuaderi potuit animos dum in Corporibus SSent mortalibu Vivere, Cum XCeSSiSSent X et emori ne vero tum animum esse insipientem Cum ex insipienti Corpore evasisset, Sed cum omni admixtione corpori liberatus purus et integeresS CoepiSSet, tum SSe Sapientem. Atque etiam, Cum hominis natura morte diSSolvitur, Ceterarum rerum perspicuum Si quo quaeque di SCedat, abeunt enim illuc
omnia, unde Orta Sunt animia autem Olu ne Cum
adest ne Cum disceSSit apparet. Iam vero videtis nihil eSse morti tam Simile quam Somnum. Atqui dormien 8 Itium animi maxime declarant divinitatem Suam multa enim, Cum remi Ss et liberi sunt, futura prospiciunt; ex quo intellegitur quales futuri sint, Cum Se plane Corporis
vinculi: relaxaverint. Qua re, Si haec ita Sunt, si me colitote,' inquit, ut deum, sin una est interiturus animus Cum Corpore, O tamen deo VerenteS, qui han omnem pulchritudinem tuentur et regunt, memoriam nostri pie inviolateque servabitis.'XXIII. Cyrus quidem haec morienM; OS, Si plaCet, a nostra videamuS. Nemo umquam mihi, Cipio, perSUadebit aut patrem tuum Paulum, aut duos avo Paulum et Africanum, aut Africani patrem aut patruum, aut multo praeStanti ViroS, UOS enumerare non est neCeSSe, tanta esse Conato quae ad poSteritatis memoriam pertinerent, ni Si animo Cernerent posteritatem ad ipsos pertinere. Anne CenSes, ut de me ipse aliquid more
70쪽
Senum glorier, me tanto labore diurno nocturnosque
domi militiaeque SuScepturum fuisse, si isdem finibus gloriam meam quibus Vitam essem terminaturus t Nonne melius multo fuiSSet otiosam et quietam aetatem Sine ullo labore et Contentione traduceres Sed nescio quomodo animus erigen se OSteritatem ita Semper prospi- Ciebat, quaSi, Una XCOSSiSSet e vita, tum denique victurus esset. Quod quidem ni ita Se haberet ut animi immortales essent, haud optimi CuiuSque animus maxime 83 ad immortalitatis gloriam niteretur. Quid quod sapientissimus qui Sque aequi SSimo animo moritur, Stultissimus iniquissimo, nonne vobi Videtur S animus, qui plus Cernat et longius, videre Se ad meliora proficisci, ille autem, Cuiu ObtUSior sit acies, non videres Equidem efferor Studio patres vestros quos colui et dilexi videndi,
sed illos etiam, de quibus audivi et legi et ipse Conscripsi quo quidem me proficiscentem haud sane quid
facile retraxerit, ne tamquam Pelian recoxerit. Et Siquis deus mihi largiatur ut ex ha aetate repta eraSCamet in uni vagiam, valde recuSem, ne Vero Velim quaSi 84 eCurso spati ad Carceres a Calce revocari. Quid habet enim vita Commodit Quid non potius labori. Sed habeat an habet certe tamen aut Satietatem aut modum. Non libet enim mihi deplorare vitam, quod multi et ei docti saepe fecerunt, neque me ViXiSSe Paenitet, quoniam ita vixi ut non frustra me natum exi Stimem, et ex vita ita discedo tamquam ex hospitio, non tamqUAme domo Commorandi enim natura divorsorium nobi S,
non habitandi dedit. O praeclarum diem cum in illud
divinum animorum Concilium Coetumque profiCiSCarcumque ex hac turba et colluvione discedam Proficis-