F. Gundisalui de la Cerda ... Commentaria in Epistolam D. Pauli Apostoli ad Romanos

111쪽

iis COMMENT. IN Epis T. D. PAVLI

tenus a diabolo, & a suis ministris patrata est mors Christi, Deo grata esse

non potuit: imo nec quatenusmors est quodam malum, quo Deus non delectatur, cum ipse sir author vitae, mortem aurem, ut in Sap. dicitur. ipse non λα- Sq. , rit inhumana natura, sed est per pecca' ' tum inducta . Nec etiam peccatori S -- Iit mortem, sed magis vi comi erratur, ervivat. At vero.quatenus ab unigenito

sponte fuit oblata, gratis,ima illi fuit, ct infinito eltimata . erat quippe in at risi ima iustitia Dei, haec ratio recondita perfectissimae sati,factionis, pro dechito humanae naturae.

Pari modo dicendum de martyribus, i

uotum mors, ut quodam malum ρο- ltraitim contra veritatenai Deo minimεPlacuit : tamen quatenus ipsi sancti martyres proluenda veritate, eam spontaeulerunt, fuit suidem praetiosa in conspectu Domini, & sacrificium valde a centabile, atque suauissimi radoris. Percitiam magni fieε ergo omnipotens Melementis amus Deus noster, suam ergae l. . os charitatem . nobis commendatam ι larque inde presertim spem nostram eo lsrtivatam fecit, in eo quod ipse pro inu tristi Lad tempus mori dignatus est. Ethte en responsio quaestionis supra i

diictae de morte Christi pro impiis, ubi

pus mortuus Uy unde sicut charitas Patris ad no , ostenditur perhoe quod spiritum suum dedit nobis. Φt dictum est. ita & per hoc quod dedit filiu seu. Nam sic Deus dilexit mundum, ut fi-Da.3. Iium stium unigenitum daret. Vbi notandum, quod beatus Paulus, exposuitheatum Ioannem: quod enim Ioannes dixit mundum, vocavit Paulus simpios.

Quod uero inquiri dedit, dicit Paulus, m/rtaus eΠ.ὶ Sie ergo Deus dilexit m lidum impium & iniquum, ut filium suu . nigenitum daret, scit . in mortem, pro eodem impio, e iniquo mudo, qui odio

habuit eundem unigenitum. Vae muta ingrato tantae bonitati. 36. UMulio est' m is, nune tum cari in sanguine 2 ιμιπι erimm ab ara

per V . 9 Concludit propositum empraemissis dicens, si ita est, imo quia itae

est, quod tantum beneficium praestitio impiis, ac nocentibus, multo ergo murinum3 tempore pacis & gratiae iusti cari,) idest, purgari,& emendati, atquci reconciliati, sin Detrime istas, dest,per . . aes sonem sangum is praetiosissimi,filii Dei, csaluiὰ idest, ibin coimus ab ina' scit. Dei, super incredulos ventura cym Nam, J icit. c hristum, seu merito eius: Amplius enim est impium iustificare.

quam iustificatu, a poena erirere. Acciapitur aute hie ira, pro illa ira extremi Naudicii, cuius terrore eximere conatura iustorum animis . Si enim in primo aduentu,tim in nem erga nos benea uolentiam, di Dei amorem experti suamus, non est cur in altero sperseuerantes tamen in gratia ipsius) extimesca mus iram. Obserua nic pie Lector, gravitatem tulpae Christianorum, qui denuo pedeantes reciderunt in iram tandio grauius condemnandi, quod ad im-

impietatis culpam, di ingratitudinis malam accesserit. ' ι

to magis reconertiata, seisi erimus is vita

qsias ostendit necessiratem praedicte consequentiae per argumentum a minori ad maius, comparas mortem Christi, vitae ipsius. Potentior enim vita eius vim detur quam mors, quia, ut alibi inquit Paulux, mortuus est ex infirmitate, scit. Tarnis nostrae. sed vivit ex virtute Dei. Cum ergo dixisset, quod multo magis vivi fieati. salvi erimus ab ira per ipsum, probat hoe tali ratione dicendo, si enImors Christi potuit inimicos reeonciliare, multo facilius poterit eius vita reconciliatos saluare e Christus pro nobis mortuus est ad tempus, sed idem resurrexit semper victurus e vi nobis mortuus est, ita di nobis resurrexit: quod si mors illius tantum nobis prae sitit, ut eum antea Deum haberemus iratum & insensum, postea coeperimus habere propitium ac beneuolum,mul in magis hoc nobis praestabit illius vita, ne inveterem simultate recidamus. Mora Diqilige

112쪽

AD ROMANOS. CAP.V.

mora Ch isti abstulit precatum, vita

Christi tuebitur innocentiam. Mors

Christi eruit a potestate diaboli, vita

chri lii, erga nos amorem conteruabit, beatosq: in aeternum faciet.

Multa sunt in hoc loco, notatu digni sima. Primo, qui ri frequenter Apostolus mentionem facit flatus praeteriti infidelitatis in qua fuimus aliquando, di prasentis gratiae in quo sumus modo,

ut hine recognoscamus Christiani,qualiter erga Deum nos exhibere debeamus. Deinde, homo potest diei inimicus Deo. dupliciter, uno modo, quia contra Deum inimicitiam exercet, dueius m datis renititur, curres aduersus

Iob. s. eum erecto collo, ut inquit beatus Iob. Alio modo, per hoe qnod Deus homines odio habet, no quidem natura, sed Go. r. actibus. Diligit enim Deus omnia opera sua tanquam valde bona. Sed opera SV. M. diaboli, qualia sunt peccata, odio ma-O gno sunt Deo : ablata autem inimicitiae causa, scilic. peccato, per mortem dici G Chtilli, facta est recociliatio. Per mora.ς I. tem inquam Christi, non quidem qu tenus mors est, nec quatenus culpa suit occisorum. sic enim non potuit e sse causa reconciliationis, sed potius indigna-Sap. r. tionis. Nam Deus non laetatur in peris ditione vivorum,& odit omnem homi I. g. cidam . Sed quatenus fuit opus obedie-tiae ad Patrem, & esuritatis maximae ad Philip. a homines, quo quide modo suit omnino meritoria, & plenissime satisfacto- DF.1. ria pro peccatis totius mundi, & in tantum Deo grata, quod potuit reconcis c.as liare ipsos Christi occilores, ex quibus aliqui etiam sunt saluati, per oratione Christi factam in cruce. Tertio, considerare opportet certitudinem spei nostrae,quae ex parte quidem

Christi defficere non potest. Nam qui

in carne tot pro nobis pertulit iniurias, contumelias,flagella, vulnera Mu modo poterit negare coronam iustis. poenitentibus veniam peccatoribus auxilium , quo conuertantur ad ipsum pArgumenta sunt hase diuinae erga nos charitatis adeo euidentia,ut non solum securos reddant, certamque spem prae beant, nos ista tutos ab ira ventura, Io Iverumetiam tantam addant alacritatLut gloriari etiam iuuet. Vnde dicit. 18. NON Flum autem, sed est glori

infir in DEO, per Dominam nostram Iesum Christum, per quem nunc reconcili tronem accepimus. Dum in hac parte

gloriamur homines, non quidem debemus nostra iactare merita, sed Deo P tri gratantes, cuius beneficentiae debemus hane totam stes icitatem,quam nobis largiri voluit, non per legem,aut circuncisonem, aut Angelum, sed per D

minum nos ram Iesum Chri in m. vnige nitum suum, eundemque non angelica,

sed nostra indutum natura, cper quem 2 idest, per cuius interuentum, nunc scit . tempore gratiae, creonciliarienem accepimus , st hoc est. in gratiam cum Deo redivimus, quo videlicet, summa huius beneficii, non alio reseratur,

quin, ad ipsum Deum. Haec isitur debet e sse omnis Christiani gloria, quam

ad solum Deum regerre debet, nimi rum,quod Christianus ex impio factus est, non utcunq; , neque a quocunque. sed ab ipso omnipotenti Deo, per unia genitum filium eius.

et est sensus non sol mP de spe stelia

citatis quae nobis obuentura est obloctamur, chaee enim laetitia, de amore concupiscentiae nascitur, sed cis Teo ipso gloriamur,9 idest, nostrum colloeamus amore in beneuoletiae, nostramq; adeo gloriam, cum quo unum, ratione

uadam, suturi sumus: iuxta illud, No

um apparuit quid erimus. cum apparuerit, similes erimus. Et illud, Vt sintvnum in nobis. sicut & nos unum s mus. Gloriari enim sic in Deo est ipsum propter seipsum, absque ullo nostri resis pectu,de amare. Quo etiam restem p

test gloriatio tribulationum, nam qui persectὸ amat, libenter patitur proin

ter amatum.

I9. Propterea sicis peruram hominem,

peceatkm in hune mundum introit, O per peccatum mors, ita in omnes homia neι mors pertransiit, νn quo omnes P

uerunt. Hactenus de bonis quae nobis continsunt per fidem denarratum est,

113쪽

Dei neeps vero de malis, a quibus per

eandem liberati sumus, acturus elii inter quae ponitur lex vetus, non tanqua natum, sed tanquam occasio mali. R feruntur autem omnia illa, ad duo haec mala, nempe, ad peccatum, & mortem, hoc est, ad culpam ct poenam. Nomine enim mortis cunctas humanae vitae miserias amplectitur, sicuti cuncta Christi beneficia, in gratia & vita aeterna cointinentur. Ordo autem verborum est, congruentissimus: miro enim & arcano Dei eonsilio euratum est, ut restitutae salutis ratio, eum accepti exiti; ratione congrueret.Vnde.cum de pace dixin

se l. qua per fidem Christi potiti sumus,

bellum aurem nobis praeuaricatio Adaec ossa uerit, optimὸ subiungit, propterea id est, si pacem per Christum, re quae filiorum Dei est, spem, adepti sumus, conseqnens fit, ut sicut per unum hominem. scit. Adam, qui primus praete gressus est Dei praescriptum, pereatum in hunc mundum intrauit.) non selum Pelag. immitatione, ut mentitur Pelagius, sed etiam propagatione, hoc est, per carnis Tho. originem vit atam, ut ait S. Tho. ω per

peccatum mora) quam comitem secum traxit Mirandonii idem peccatum, an iniae

venenum est: i a P sciL factum est. vi cmors idest, omne malum poenae, a

principe generis ortum, in omnes ho

mines, hoe est, in uniuersam Adae po- seritatem pertransiret, vel dimanaret per propagationem, & immitationem, dum nemo non immitatur primi parctis exemplum, unde dicit in quo idest,

qua tenta S, omnes peccauerunt, vel sinquo2 idest, in cuius lumbis omnelo scit. Posteri, peccauerunt,) idest, originali

macula sunt maculati. oratio haec perlongum hyperbathon protenditur, &resumitur inserius, ubi ait, igit- sicut per unius desieZum, es c. de ponitur alterum comparationis membrum, quod ad sensum sie se habet. ita per unum Christia, in quo renascimur omnes per fidem, iustitia seu innocentia inducta est, Rinnocentiae comes vita, atque ea stelicitas ab uno noui generis principe prosecta. derivatur in omneis, qui fidei

cognatione ad Christum pertinent,&innocentis vestigia sectantur innoxia

vita.

Multa quoque hic se offerunt obserua- tu digna. In primis, Cognitio peccati originalis in lege naturae haberi non poterat, nisi per reuelationem supernatu ratem. factam primum ipsi Adae, post m. a. o. vero sub nube quibusdam singulariter personis, ut beato Iob, qui hae de tausa, dicebat, Pereat dies in qua natus su ,&nox in qua dictum est, eonceptus est homo. Et, Quis potest facere mundum de immundo conceptum semineρ S n mo mundus absque sorde,neque infans cuius est unius diei vita super terram. In lege autem scripta, expresse habita est uniuersis, huius peceati cognitio. Ecce enim ait David, in iniquitatibuS FP . .eonceptus sum, & in peccatis concipit me mater mea. Et Salomon, a muliere initium factum est peccati. N per illam Sectas. Omnes morimur. Sed expressius habetur illa in Evangelio, Ecce,inquit Ioannes, fgnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi, vel iuxta Graecos peccatum mudir vi generale illud designetur. Et beatus Paulus in hoe loco, peccatum rerv num hominem, in hunc mundum intrauit, Sc.

CAUSA huius pereati sult, transgres sio illa prima praecepti Domini, quod

sub mortis comminatione,toti naturaepositum erat, qua Adam totam vitiauit naturam, in mortemq; ac mort

lium miserias adegit. Tota enim in illo erat tunc humana natura, totumq; in eius lumbis latebat humanum genus. Vnde Aug. eum Adam, inquit, peccauit, natura in illo tota peccauit. Cuius voluntas, it quodammodo totius humani generis, non aliter quana si praesentes e ssemus omnes. sicut est regnum in voluntate Regis, S sicut sum membra in voluntate personae: peccatum e nim personae, derivatur ad omnia meis

Errant ergo Pelagiant eaeci, negantes peccatum originale, eoquod illi e nihil

interueniat voluntarii. Voluntarium eis

nim fuit, ait beatus Rus voluntate pri A et u mi parentis, qua comissum fuit, quado δ.ν riseri Dominici praecepti transgrestio facta e. 14. est.

114쪽

est. Unde & factum est nobis peccatu

haereditarium. sieut & donum iustitiae quae nostris sensibus frenum erat futu ra, di donum ligni vitae, euius esu perpetuae immortalitatis potiremur, essent etiam nobis haereditaria. Non enim primo parcnti tanquam singulari pe fonae, sed ut publicae, haec dona commania toti naturae collata sunt, atque a deo perpetua originum serie. in poste ros successura. Vnde & originalis iustitia nomen accepit, sicut & originale peccatum, qaia Der origines transsunditur hoc, quo defficiente illa transfundenda erat eodem modo. Dona autem illa in primo parente no his concessa, gratuita prorsus erant, ideo in conserendis illis. seu amouendis, non opus elat noster consensus.

Nee mirabitur quisquam Dei punitio. nem si intellistat. non in alios casus, seu incommoda. per illam culpam nos incidisse, quam in illa prorsus quae a natura nobis inessent, nisi supernaturali eius nos priuilegio praeseruasset. Equaliter ergo se habet peccatum oristinate in Adam, & posteris eius, tam quoad reatum culpae, qua n quoad poenam. Eodem enim modo nit in illo &in nobis, ita ut unusqiisque suam inde trahat culpam ct pcenam, dicente Paulo in artis 2 tanquam in persona in qua

continebantur virtute. omnes peecauearunt θ sicuti regnum peccat in principe.. h qui nomine publico delinquit. Unde

Aug. reatu, inquit, peceati Adae nos esseret .i1 im , t iratos. & ob hoe, poenae obnoxios. νμ Et idem, Nemo ait, nascit , nisi trahens poenam, &meratum poenae. Metiis tum autem Doenae, peccatum est,omnis ergo qui nascitur per carni et concupicientiam .peccatum trahit. Et idem re N . r. catum Adae. non solum ipsum, sed om- ne necauit genus humanum, cum eius

damnationem, simul εt enlpam suscepi mus. Vnde N Adam .suit Arma Christi. quia sicut gratia Christi .erὸ iustificamur, ita Adae peccato omnes iniustissimu , vereq; peccatores constituti, gratia autem in singulis, ergo & culpa. Et sicut in illo gratiam Dei amisimus, ita in Chri ita eam recuperamus. Primus igitur Adam de terra .rerrenus: seetidus Adam, de coelo, coelestis, Christus Issus Dominus & Deus nostet. Peccatum originale, iuxta eius lem rationem, est quaedam obliquitas. atque animi deflexus a lege & volunt te Dei: haec eadem fuit in Adam, & in nobis. Unde inepte dicitur quod pec, camus originaliter, sed quod illud precatum per originem trahimus cum nais tura. Totum enim hominum genuspectauit in illo homine, illo peccaro, sicuti regnum peccat in principe, qui

nomine publico delinquit, ut dictum est . Sola haec digerentia videtur dari posse. inter Adam & eius posteros. quod per illud peccatum. non fuerint illi obnoxi poenae sensus, sicut ipse pater Adam di in caeteris vero omnibus, aequaliter se habent,ut dictum est. Nan culpa eadem, poena damni eadem, PC na mortis corporalis eadem omnimus, di sic de caeteris miseriis temporalibus, quae aequaliter possunt contingere cunctis mortalibus.

Anima tune inscitur hoe peceato, eucarni infunditur, non quod in earne sit aliqua morbida qualitas. qua anima accedens inficiatur, sed quia ex utraque simul, came scit. & anima compingitiae natura humana, quae in Adam vitiata fuit. Hine est quod doctores aiunt,pe catum originale habere modum habutus . Nam quemadmodum praeeunte actu peetati, dicitur peccatum,ner modum habitus in homine remanere,qua diu non resipiscit, ita & in nos reatus ille transfunditur, qui utique non videtur esse aliud quam respectus quidam ad illud peccatum Adae. Demus quod omnes Adae posteri thm viverent cum ipse peccauit, omnes proculdubio rea tum illum partieiparent, reici: habere tur, & peccatores, licet, ut iam diximus non essent obnoxia poenae sensius. sicut ipse, se etiam per generationem qua natura propagatur , traducitur idem reatus, atque ut suam quisque recipit indiuiduam naturam . ita & Lio inficitur reatu, quo nascitur maliter peccator, ut sancta Synodus Tridentina optimὰ Coenι. explicuit dicens, peccatu quod origine Seg. s.

115쪽

COMMENT. IN EPI ST. D. P AV LI

unum est, & propagatione transfusum, omnibus inest, unicuique proprium. Peccata vero actualia, siue primorum, siue aliorum parentum, non comacu lant sobolem, eo quod illa no committuntur, ut a persona quae totam repraesentet naturam, nec per talia crimina fit riuatis donorum, quae toti sint tri-uta naturae. Vnde patet quod qua uis S p. primus parens, ut habetur in lib. Sap.

fuerit eductus a delicto suo, idest, suae

perionae, non tame totius naturae qua ipse foedauerat. Quemadmodum ablutis in sonte baptismatis contingit, quihus originale remittitur quatenus personam polluit, manet tamen adhuc natura coinquinata, ut qui lotus est, filios

nihilominus procreet insectos. Sanctissima virgo Maria,ab hae Sener

Ii regula merito excipienda videtur. Iuam cum mater futura esset unigeniti

filii Dei, pulchrior luna, purior sole, splendidior euctis astris opportuit ipsa concipi. Potuit enim Dei filius suam matrem tali honore afficere, ergo di voIuit. Nam ipse primus legem sanciuit de honore parentum, ergo absque du hio credendum est, quod etiam primus,

tanquam verus imperator, hanc legem seruans, voluerit matrem suam sic honorare. Iam enim ex ea natus, mira obedientia eam honorauit, cum erat subditus illi, ergo & antequam eius uterum ingrederetur, dum coelesti puritate, τenitricem suam faciens, Gecorauerit. Hane partem tenent doctores grauissimi, inter quos sunt illustrissimi Parisie-ses: & quanuis Conei lium Tridentinii

Gerri. innovando decretum Sixti, libertatem sererit sentiendi in utranque partem,

tamen haec pars, est adeo recepta,& ain. deo celebriε inter omnes, ut eius con

traria, absque odio & inuidia populi nequeat publicitus praedicari.

Damna di incomoda culpae originalis, videntur esse tot numero, quot sunt maia in mundo. Primum fuit gratiae prinatio, quod est generale nocumentum

omni peccato. Deinde ,expoliatio iustitiae originalis, quae illi primo Adae peccato,fuit peculiaris poena. His accediit

quatuor illa naturae vulnera , a rene tabi Ii Beda assignata, nimirum, ignorantia,intelectus et voluntatis, malitiar irascibilis, infirmitas i concupiscibilis, concupiscentia. Ac demum, corpori accessit mors, quae molestias, langores, Maerumnas, de omnem laborem comprehendit, quo vita humana maxime tatiis

gatur. His plagis suit casus homo ille euangelicus, qui incidit in latrones, auibus spoliatus. & semiuiuus relictus

icitur. Praedicta vulnera, quodammodo se runt naturalia, quodammodo poena peccati. Mors quidem ratione materiae, naturalis est homini, quia omne mixtum ex elementis, qualis est homo, est suapte natura corruptibile: atque huc pertinet illud Genesis, Puluis es, &in puluerem reuerteris. At vero effectus

peccati est, remouentis donum illud iusitiae, quo possemus no mori, sed illud nostra culpa amisimus, ideo in terram de qua sumus sumpti reuertimus omnes. Quo etiam pertinet illud, Deus mortem non secit, nec laetatur in perdi' So. Ctione vivorum. Et quod in hoe loco ait Paulus per peccatum mors.9 Idem sentiendum de pugna eam is aduersus spiritum e nam licet ex principias naturae nudae ortum habeat, tamen quia per donum gratuitu iustitiae originalis e primebatur, factum est, ut dissolutio es- frenatioq; ipsius, sit etiam opus ac poe na peccati. Pari etiam ratione dicendude condenatione & priuatione gratiaedi regni. Nam si homo in meris naturae dotibus fuisset conditus, tunc esse eum extra gratiam & ius regni, esset quidem mera negatio, quia nullo sibi iure competerent: tamen quia in Adam, ius quodammodo prius habuimus, post vero perdidimus, non negatio mera, sed est priuatio di condemnatio, quod orbati

ueneficiis illis nascimur, & filii irae. Absit ergo,ut quisquam sit illius opinionis afferentium, mortem, reliquasq; vi tae calamitates di miserias, ac carnis p gnas, non fuisse Adae naturales, etiam

si absque illo iustitiae dono in nuda natura suisset conditus. Nec etiam cuiqui durum videatur, ob unum primi parentis

116쪽

tis peeratum. nos omnes in hane virant adeo ealamitosam deuenisse. Non enim aliud secit nobiseu clementissimus Do . minus, quam quod corruptibili nostrae naturae inditum erat. Ex quo demum manifestissim E patet, nee peccatum originale. nee iustitia originalis,per lumen naturale eomprehendi ab ullo potuisse, sed tam sim perditi inam reuelationem. N a morre. & alias vitae miserias di labores, quiuis homo Iumine suo naturali, reputasset naturiles, cum sint etiam ib. sinu peccati effectus, remouentis scit prohibentem iustitiam, qnae sensualita tis nostrae frenus erat: & haec fuit laesio ' naturae nostrae. -

lo. ue ad legem enis pete tum eratis mundo, peccatum autem non imp tabaia ' tur eum lex nun est. 9 Maximus in nr morum morbus, est morbum non a

noscere, pessimus inimieus,est inimicus unc in t hine ergo omne malum. 'do olim laborabat Uundus. Hur ad uin g - inquit. trinarum) inimi s n 'ster, venenum animarum nostrarum.' ero in munis regnabat in malis hommibus. neccatum inquam, siue origina te inteligas, si te actuale, quod ex illo

originem ducit: f peeeatum ainem non putabatur, J rece miseriam antiquo rurs, non 3mmutabatur) non agnosce batur morbu , non videbant mi cuι

etam caeci . Si sedebant in tenebris, S in umbra inom, ceum laxo scit. Mosaica data non eget 2 quae lumen rationis misn E extinctiam accendens eos illumina. ret. Nam lex naturalis. iam obliterata erat in natura. per eius assiduam prae Daricationem. Hine tot eorum errores,

quibus impletus est mundus. Mince rum amentia, ut alsererent nihil esse naturale iustum, aut iniustum, sed soluas eri . Eelinqui in leges humanas. Hine etiam s.cib. eorum blasphemia, qua circa res huma, nas negabant diuinam pro mentiam, Db. a a. se quorum persena inquit Iob.circa cardines coeli perambulat, nee nostra considerat. Ante lege igitur Mosaicam quam proderet transgressionem, non aberat peceatum in mundo, & originale, quo

omnes in Adam pectatanus:&-uce. quo unusquisque per se pereat, ob legε

naturae, quae omnium mentibus erat indita, lieri obliterata sere. vi dictum est. lux veritatis nunquam illi defluit, sed illi elaudentes oculos, nolebant inteli.

minis, ac veluti impune pectabant a tanquam exleges et illa tantum Bubus cauentesi quae tranquillitatem Reip ihlicae preturbabant, ut furta, micidia, adulteria, di id genus reliqua. Nonde.. fuerunt autem unquam inter malca pauici boni, qui per reuelationem, e n uerunt peccatum mihi le,: N pea tu men rationis diuina gratia sugustum, omnia peccata actualia pro cniu quei merito. & grauitate existimarent.

peccatum erat in mundo etiam an te gem, Mors enim corporalis, effectus est,' peccati, praecipue originalis, nam peripeccatum intriauit mors, haee erax in mundo usque ad ia est o idest, aque, ad legem datam per Moysem, ergo, d

peccatum quod fuit eius causa. Omnes enim moriebantur, ergo in omnibus iinerat causa mortis is ae creIn M. in .l quit. mari, idest, vim tyr indemque.: suam exercuit. Ο insci licitatis regnum, in quo nulla erat libems vitae. m. timore mortis, ait Apostolus, per tota: Heb. vitam multi obnoxii trant seruituti,ura, gens eos ad idololatriam,& alia huius modi flagitia diabolup. quem mor h hebat socium imperi; sui. Sed aduenies Christos vita notira, morte sua dinru . xit mortem, S socium eius diabolum, qui habebat mortis: imperium, H. idmper ipsum vere liberi essecti, nullkm timeamus aduersarium, ambulatra se per Aspidem & Basiliseum & conculcgnt v, Leonem δε Draeonem,nempe mortem,

l diabolum, de infernum. . Ex plo. sinet sancti Martyres, qui pro Christi nomine, mira animi laetitia , gladus impio occubuerunt. di omnes veri Christiant..

qui eum sinctis Apostolis,etiam . sisto. tiantur in tribulationibus. r

117쪽

prio actu non peccauerunt: & propter iustos,qui non peccauerunt mortaliter,

qui tamen peccaverunt in primo liomine, ut di istum estpunde addit, a 3 . IN si Ariame ranaricationis Ada quali dicat, regnatat mors etiam in eos qui proprio actit no peccauerunt, in idest. ppter semisiuadine pra-rica nis

simul enim cum limilitudine. nMurae, traxerunt per originem etiam similitudinem peccati Adae, ideoq; mori Itur omnes. & hoe est quod Arestolus vid eur se velle ostendere, nimirum, qliod per Adam, peccatum originale in huc mundum intrauit. i

tufl Amf. hoe est. c hriri, qui tempore Ade. iuturus erat Ada nouisumus. En autem Adam is a Christin per disei. rhiliendinem. qui1 scut Adam est mns molli , ita Christias sons viter de sicut

per proprium Adae peccarum, vel sine Ulo proprio demerito llam enim legem instar Adae, propriae voluntatis aiks transgressi simus obnoxii morti reddimur, ita per Christi gratiam sine

Hlo nostro merito iusti Mamur. Per s- militudinem quoque, quia sicut Adam est exput & vir Euae, ita Christus caput disponsus Ecclesiae. Sicut in Adam omnes generati, sic in Christo omes regenerati: sicut Adam de terra virgine, de non malediet, sic Christus natus est de virgine benedi M. Circa quod obseru duni est diligenter quam parum nobis prodesset ex primo Adamo semel natos esse. si ex nouissimo iterum non nascere mar. imo melius esset homini nunquanasci, si ex Christo no renascatur. Nam nisi quis renatus fuerit ex aqua de Spiritu ancto, non poterit introire in remum e celorum . iturus tamen .proh do.

kr, in mortis secudae perditionem. s . SFD nen siret delErum, ita ct d nam.b Posita similitudine causarum. apsignat laurου disparitatem de contrarie.

ratem esse tuum, nimirum culpe Adae,

di gratiae Christi. Haee enim cum procedat ex immensiine diuina bonitain,

potentior est illa,quae ex via untate huis mana di infirma procedit. Quanuis ergo Christus de Adam aliqua ex parte sciri las suerunt, non tame in suis effectibus pares fuerunt. Siquidem cum alioqui, per se sit efficatius seruate quam per

dere, longe potetior est c liri ilus ad seruandum, quam Adam fuerit ad petilendum, de obedientia Christi multo fuites istior ad conserendam vitam, quamodae transgressio ad inducendam n ι risto&omnino nox Adae, vincit Christi: bonitas, nequis tantum tribuat pecca

is primi parentis, aut proprio stem vide sanieda istute diffidat, veluti Cain blasphemus, qui ausiis est dicere, Maior Gen.

est iniquitas mea, quam ut veniam me

rear, cuius damnatio iusta est. Sed potius cu David fideli. cosdenter dicedit, Miserere mei Deus,secundum maguam PFIε. miseriuordiam tuam.

Ioannes, vocat mortem secundam ,& est mors tae .morte, ut ait Grego. Prunai Greg.

item est duplex, corporis stil. N anima: illa est separatio animae a corpore, haec vero, Dei separatio ab anima. Vita enianimae nostrae, est ipseMet Deus noster. Eterna item est dupIe vel animae tan tum. uel animae simul de corporis. Hae post iudisium, illa ante luincium conatinget. Morte itaq; animae sinam. idest, omnes mortat sumus cun 3. seil. Adaec delicto autequam nati e stemus,& mottui etiam naicimur,& filii irae. In Ada

enim omnes peccauimus. Morri vero corporali temporali, de morti aetem iam animae quam corporis , nascimur obnoxia. Sed ab omnibus his mortibus. redemit nos, clementissimus Dominus Iesus, suo sanguine praeti sissimo. C ius virtus aplicatur nobis per sacramenta, exempli eratia, in sacro sente baptismatis, per languine Christi,quem aqua

illa repraesentat, lauantur on:neS macu lae, reconciliamur Deo donatur noxa,&Omnis poena debita: adoptamur in Dei filios, anima manet a morte eulpaelibe

M. di i para at nia iustria, quae est

118쪽

Pμ' pessima peccatorum mors. A morte vero corporali no statim liberamur,vsque ad extremum iudicia diem,in ultima reis surrectione, quando mortui resurgent incorrupti,S inter ficietur inimica mors. Opportet prius nos mori corporaliter,

hoc est, dormire in nostris sepulchris,mb. usque-illiid tempus. Statutum est enihominibus semel mori.

Satis consentaneum videtur. ut omnis homo quant uuis iustus,moreretur cor

taliter. Hoc suit valde utile, & lex iu- , & sancta: tum quidem, ad edomandam humanam superbiam: nam mortis memoria, frenum superbiae est. Homo qui inteligat vilitatem corporis sui, de limo terrae pIasimati, atque ex hac parte puluerem esse, & in puluerem reis uersurum, quinam poterit gloriari de his quae ad carnem pertinent quid enisuperbiet terra &cinis Tale frenum conatur nobis adhibere pia mater ecclesia,eum in capite ieiunia quadragesim Iis, cineres imponens capitibus filiorusuoru inquit,Memento homo quia euluis es, Sin puluerem reuerteris. Tum,

ut sic prudentiam sinsularem doceret

mortaleis omnes. Saris enim prudens,

S sapiens valde erit ille, qui kies ani mam sua cito spoliandam mortali veste eorporis sui, curat festinanter parare illi aliam praeclariorem, atque fulgentiorrine relicto per mortem corpore, nuda appareat Ze consula coram Deo Ze Ange

Iis eius. Vestitus propri' anime nostrae, est ille deauratus, auro persectae chari V. tatis, quo induta, Ze circudata varietate di pulchrirudine ccclestium virtutum, absque ullo pudore, sed mira eum Iae titia, de singulari maiestate tanquam regina, astabit a dextris sponsi sui Christi Tegis magni. Tum stiam, ad eastigandidi puniendam carnis amentia de aud tiam, quae quadiu vixit, noluit pacem habere eum spiritu, concupiscens siem per aduersus illei, cum alias teneretur ei in omnibus obtemperate. AEquu igitur erat ut talis protervia, morte puni retur. Tum demum, ut maxima virtus

Dei, in suscitatione illa mirabili beatorum. manifestaretur, ubi corpus quod seminatur animale & mortale, resurget

spirituale,& immortale. Iniquoru vero corpora, licet surgent immortalia, non tamen impassibilia, quo poenas deme ritas, in aeternum soluant in inferno.

27. . fustσ-gis gratia Dei I rinu. Summa omnium gratiarum, videtur fi

lii Dei incnmatio: haee nullis operibus mereri eotuit, ideo fuit gratia, & quia magna, ideo gratia Dei dicitur, iuxta

phrasim Hebraica,quae ingentia omnia. opera Dei vocat, ut ciuitas Dei, mons Dei,&huiusmodi. Sic Dei incarnatio, magna quidem gratia & donu, per excellentiam dicitur, unde omnes grati ae Ee dona proficiscuntur. Hanc gratiae celissitudinem videtur signi ficasse Ioannes,

eum dixit, Sic Deus dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret. Et II HI i. Paruulus datus est nobis, & filius natus est nobis. Est itaque Iesus sumagratia, de sumum donum, & ipsemet est autor omnium gratiarum di donorum. 8. In gratia unius heminis Ies Christi. Quadrat hoc eum praedicta sententia,&est quasi interroganti. in quo sit haec gratia Dei, & donum, respondeat, singratia unius hominis Isι CBristi.ὼ idest, in eo quod donauerit nobis Deus,una hominem Saluatorem omnium homi nu. No inueniebatur inter homines,qui officio Saluatoris posset fungit omnes enim declinauerunt a via veritatis de vir L M. ctutis, non erat qui bonu coram Deo faceret, non erat usque ad unum, qui scit. expectabatur. Hic erat Iesus Christus filius Dei, verus Deus. verus homo, de verus Saluator hominum. Unus homo,

singularis in gratia de virtute, flos capi, C- . . idest omnin in hominum,qui in campo huius mundi nascuntur :& lilium conis uallium, idest.omnium persector v. Perinsectla enim a gratia Dei proficiscitur, ratia autem ad humilitatem pertinet, Iacob. umilibus enim dat gratia: per conualles, inteliguntur humiles. & Chrsis est

magister humilitatis, Discite, inquit, ime, quia mitis sum, x humilis eorde. Est ergo liliu persectionis. Et ideo dicitur Chrsis, idest, unctus unctione SpirituS. S, prae participibus suis: imo est

AD ROMANOS.CAP.V.

119쪽

I . r. plenus gratIa de meritate de euius plenitudine nos Gmnes accepimus. ut hoc etiam quadret cum praedicta expositione, accepimus a Deo summum donum di gratiam, nempὸ unicunt eius filium Iesum Christum. Accepimux S a Iesu Christo omne beneficium dc gratiam. Vtruq; enim coprehenditur in eo quod ait, sin gratra τη- hominu Iesu christi, cuius gratia fuit etiam summa iustitia, redemit enim nos singiline suo, unde I. Paulus. Factus,inquit est nobis iustitia,

Tit. . &e & idem Apparuit gratia Dei,& Saluatoris nostri lesu Christi ubi per illud, et, exponItur quod antecesiir, & in eo quod sequitur,osteditur Christi gratiati iiistitia simul, videlicet, qui Non ex

operihus iustitiae quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam situ nos secit. et s. I ' lares abundauit. J Quanuis pauciores sint numero qui saluantur, quan qui danantur. Nam iuxta Salmmone, iii finitus e li numerus stultorum, S Christus Dominus. Arcta, inquit .est via qirae ducit ad vitam, S pauci ambulant per eam. Et, Multi sunt vocati pauci vero electit hoc tamen no contingit deffectu stratiae sed sua ipsorum culpar ea. D nam in Osca dicitur, Perditio tua ex te Israel. Cratia enim natura sua. & ingenio sufficietis,tina est ad salute omni u.

iuxta illud beati Ioannis dicentis, ipse est propitiatio pro peccatis nostris,non pro noliris tantum, sed etiam pro totius mundi. Colligetes igitur iam ex dictis sensuin Apostoli. sic se videtur habere. nempe, si tantum valuit ille peccandii princaeps, ut tantus hominum numerus, ob unius commissa morti sit obnoxius, plus valebit, & in plures exundabit Dei se fictu, ac benignitatis munus, quod nobis in uno S per unum item homine Iesum Christum, innocentiae principem largitur : per quem non modo mortis,

di peccati tyrannidem abstulit. sed pro

peccato iustitiam, pro mortis rVranide. virae regnum contulit, sic ut Adae dam- nu. Dei benignitate , nobis in lucrum cesserit.

in donum. Nam isdierum ex uno tu e in rudenat ovem, gratia aut m ex mMitis delia

tu, in iusti istianλὶ Hie loeus eli unus ex eclipticis Pauli. In superiori autem comparatione collata est gratia cu culpa, secundum effectus vitae & mortiq. in hac vero confertur secundum iustificationem,& crandenationem: ubi condenatio non sumitur pro sententia executione, quae supliciu dicitur, sed pro senis retiae prolatioire: & iustificatio pro a soluthme, quae utraq; , iudicii terminus est. Vnum fuit igitur delictu in omnes homines exundans. cuius scit. rei facii, poena illa danati sumus, In quocunque σπν f. die comederis ex eo, morte morieris, de ab utraque paradiso, tam coelesti quam terrestri sumus exclusi. Cum hoc itaqidelicto Paulu , gratiam confert in hoc loco, quae No solum hoe,sed omne actuatium congeriem , quae homines suo arbi trio coaccruant. deici. Vnde etia effulget alia gratiae praeeminentia nimirur quod propter illa originis culpam, tantum ut comunior renet opinio, proiecti sumus a facie Domini, nunqua amplius

illu visuri. quae a Theologis dicitur poena damni, uuae valde grauis est S acer bis, ima r sed gratia tamen Christi, ab illis nos etiam liberat flagitiis, quae in stiplicium obtrudunt aeternu quod po na sensus dicitur. Inquit ergo Paulu , coe κο Aut ρ visa preearam.ὶ scit. Adae fuit condemnatio. ita Odunum, scit . iustificationis suit. non inquam qualis illa, talis AP haec fuit. Ham iudicium scit . mortis, sex την stil. peetato or in is ab Adam deducto.

in condemnationem,) scit. omni u pro

cessite illud enim unicum fuit delictis ob quod suintiis omnes iudicati, dam. natiq:. N i iure x lenis haereditatis proiecti. Gratia aAre,) idest, beneficiumortis Christi. non ex illo tantum deli cto originali, sed ex multis.) idest, uni uersis delictis iam aglomeratis, iam cofirmatis quae sibi quisq; auxit in is Ilisi

rationem. 9 idest .absolutionem omnimodam. scit .procedit,liberas tam ab actuali. quam ab oristinati. tam a comnusii quim a committendis.

Mirabilis est Christi misericordia, quae

120쪽

omnem finest humanam malitia. de cauit Adam, in quo omnes eius posteri peccauerunt: peccauit ite denuo multipliciter unusquisq; arbitrio suo,& ζ men morte sua Christus, omnibus consequutus est veniam, & pro comittendis remedium praebuit. Vere est pius dimisericors. de praestabilis super mali tiam, Deus noster.

in vita regnatant per una Iesam cisti . Duplex est regnum. mortis scit.& vitae. Regnum mortis est temporale, ortuq tribuit a culpa Adae, durabitq: usq; ad

finem mundi, quia statutum est homunibas semel mori, & ideo omnes mori. mur, At tanquam aquae dilabimur quae s sunt super terram. Regnum autem vitae est aeternum. Christi Iansuine sun i .datum, incipietq; a fine mudi in secula. seeutorum Tune enim interficietur inimica mors, eum Christus iusserit cadauera a monumentis surgere. Hoe est igitur quod inquit Paulus. Si enim v iurdelis,mors regnois per unum. 2 idest, si tantum valuit una unius hominis eulpa.. ut omnes, mortis tyrannidi redderet obstrictos. &qui ad primi parentis ex ε-ptu peccauerat,similiter mortis iueu serant: multa metir. J idest, plus, scit. lar gitur exuberantissima Dei benignitati nimirum ut qui ad Christi exemplum, innocentiam. ae iustitiam a plectuntur,non solima liberentur a peccati. erisq: tyrannide, verumetiam cretis ne . m vita,ὰ hoc est, regnante vita, regna. bunt de ipsi per illum,unteum nostrae stelicitatis autorem. Regnabunt inquam, quoad animam simul & corpus, nam quoad animam tantum, iam eu Chr6 regnant in coelo omnes viri iusti &san

cti.

3 a. Abundantiam gratia, ct donationis.

O iustitia aeripientes. Hee sunt insimnia ciuium vitae in hoc seculo. & regni aeterni pignora, nimirum fabundantia r ii 2 per quam remissio omnium deia ictorum sumitur: donatio J perquam inteliguntur virtutes di dona Spiritui sancti: ciustitia, qtie est exercitatis eis

iusdem gratiae. ει earundem virtutum, donorum,per gratiam concomitantem.

Haec saccipiuntur vel per sacramentum, vel . si rationis fuerit compos, per Pr priam sibi assiensioneni participantur, 3 3. In vita reg-bone. 9 idest, in regmvitae futuro. quod Saluator vocat coelorum regnum. ubi beati ab omni mo iis perieulo de lege, securi de tuti deseret ubi Christus rex omni u supremus, uita vero insertoribus absq; ambitione praelati, superioribus absqi rebellione su diti. secum adeo quieri, suo cuiusq: Or dine singuli reges, de quibus est illud beati Ioannis, in his, scit . beatis laeua Ap.. ε.da mors non habet potestate, sed erue sacerdotes Dei de Christi, & regnabum cum illo mille annis, idest,seculis intanitis. Et vocat seeundam mortem, poenam inferni, in quam, mors haec teniporaria transmittit iniquos. Regnu autevitae suturum, haud parva habet initia in hoe seculo, du fauore gratiae Christi, sua carni tmeerant, dominantur pro priis a fictionibus & sui ipsorum ueluti Domini eonstituti, libertate magna, letranquillitate animi gaudet, quos nulla

praemi e miseria nulla vel calamitas peritumae, vel laedit iniuria, nec tangit aduersa fortunar unde illud, Semire Deo regnare est. Cuius utique regni liberi te expertus Apostolus, quis nos, inquat. separabit a charitate Christi at vero eo summata possessio, ut dictum est. tunc erit,cum tradiderit regnum patri.

34. γυ-m Iesium Christinis. Vide Domino Iesum Christu, parrem nobis esse salutis, limi & Adam suit perditi

nis. saluator enim est omni u hominis. quantum ad sufficientiam a at vero quatum ad efficatiam, non nisi fidelisi,qui . eaecipiunt abundantiam gratiae, di donationis. di iustiriae. i