장음표시 사용
141쪽
13o COMMENT. IN EPIST. D. PAVLΤ
tur suisse. quod scit. lex vetu non esset per Euangelium antiquanda. Tanti enis iam legem faciebant, ut, veluti quae a13eo fui siet etiam lata, sic digna esset.
q.in itinui cum Euagelica custodiretur. At vero Apostolus, non sollim a peccato & morte, verumetiam ab ipsius legis Mosaicae seruitute, ad tempus ludaeis datae, nos liberasse Chri lium Ostedit. Nos, inquam, non gentes hantum, quae huic legi non fuerunt obnoxiae. verum etiam ipsos Iudaeos, quir et fu rant obnoxi) ut hortetur omnes ad 3 tiam, sine legis timore transire. Ad n autem ostendendum proponit documetum. ex quo sumit argumentum. qu probat intentum. Documentum est notum, ideo inquit can ignoratis. . quasi dicat, non est cur ignoretis sientibus emm legem loquor. idest, ludaeis ad fide conuersi , quos ego nunc appello, qui cum legis praecepta teneatis, non pol si is nescire, hoe scit quod lex in homine dominatur,) idest. tantisper homo tene.
tur legi, quoto tem ore,) idest. donec viri P ipse homo. Nam si moriatur ille. daset esse obnoxius legi. Data est enim rab. lex, ut ait s. Tho. ad dirigendo homines in via huius vitae, iuxta illud, Ieges ul. statuir ei, in via quani elegit. Ideo legis obligatio, morte soluitur. a. 'm que sub viro est matrer, visen
viro, alligata est legi d si aut e mortuuν Dem vir eras, Fluta est a lege viri. us' ι'r vitiinte τινο, vocabitar ad hera si fue- νιe cum alis viro e si autem mortuus fue-νu vir ωαι, liberata est a lege viri ut non D AEdultera, si fuerit cum alio varo. Iea, fratνes mei, e, vos moνtificati su per corpus Christi, is sius asterius. hi ex mortuis
resurrexit. ut sumsitetis Deo γ Manis stat quod dixerat, per exemptu in lege matrimonia. Neque enim aliud seruan- . clum videtur in legis oblisatione quimin obligarione mulieris viro iunctae,lex ipsa iubet seruari. Nam qua Ab vsro est mulier. J idest. viro nupta, δὲ maritali subiecta don sinio, vivente viro,alligata
est leti. 2 qua tenetur illi conuiuere, id- est, tantisper obligata est viro, quoad vixerit vir. a autem mo)ιa aio idost, simulatq; mortuus fueris vir eών. scit. mulieris, soluta. 9 exempta c GP uxor a rege Ura, idest, a vinculo matrimo
nil illius, suiq: iuris fit, illico ab obita
mariti. Igitur vivente viro. y idest, si vi-- marito in cuius ius semel venit. c fuerit cum alia viro,P idest, nupserit alteri, vel ei carnal er se comiscendo,
vocabituro idest,censebitur caAltera, quae reliquerit virum, a quo sela morte liberari poterae. Contra. csi -ortuus fueris v idest, maritus eius, uerora est a lege viri, λ id est, des, e illi esse obstricta s in non D adaltera, si faeris eum alia viso. nam sibi iam reddita. ios habet. alteri viro, cui volet nubedi. itaque id est, proinde farres mei vobis eum lege Moysi, iam nihil est e mercii, nam ct vos estis mortisicati, ideli, mortui ui9 di illa vicissim vobis emortua est, quantum ad hoc quod cessat in .obis illius obligatio: sed quo naniniodo putique ore cavos Christi)in quod estis insiti per baptisinu, vesiuis alteriss.9 idest ipsius Christi, eiusqt legi subiecti qua εκ morraeis νυ-exit, in quo di vo, resurgentes, nouam 'itam assumpsistis r & ita non lege prioris viatae tenemini obligati. Nam estis veluti sponsa sponso, iuncti christo, S libetia priori vinculo per mortem crucis. Imbaptissimo, in noui sponsi ius ας isti Sposi. inquam, immortalis, ut qui semeia mortuis resurrexerit, in aeuum vi et ruue. Quorsum haec tandem, scit . membra facti estis corporis Christi λ ni ini-rum,s vrβActificetis Deo. 2 idest vi seu elum boni operis,deinceps saciatis ad honorem Dei. 3 . sua sib viis en mulier. ex tete diuina est, ut mulier sit subdita .irono: iuxta illud. sub viri potestate eris. ωλῶ . e Fleata est legi. scit . eonuiuendi 'iro. Et hoc est etiam ex diuina lege: iuxta illud, quos Deus coniunxit. homo non separet. Quae quidem inseparabilitas inde prouenit, quod matri
monium est Sacramentum coniunctioin Nnis indissolubilis Christi de Ecclesiae iaut 3erbi di humanae naturae in persona
142쪽
christi . Vnde etiam matrimonium . magmum Sacramentu vocatur ab Apo stolo. dum ait, Sacramentum hoe -
. I gnum est, ego autem dico in Chri stoidi in Ecclesia. . I
3. SI autem moν tuus fueris vir inas,se . V ra est a lege viri 9 Nuptiis inquit Aug. V. G sunt bona mortalium, ideo non se exin με tendit earum obligatio post vitam mortalem i mde in resurrectione quando vita erit immortalis, neque nubent. Misis , Meque nuberitur. : ac proinde si aliquis mortuus resurgeret sicut in Lazaro ac cidit 9 non erit uxor, quae fuerat nisi de nouo eum ipsis eontrahat. Nec re. fert quod in seriptura legitur de minueb. ιν. lieribus quae acceperiat de resurrectio ne mortuos suos, quia non inteligitur quod acceperunt maritos sim q. Non renim illos a coepertint, sed filios suost ut fuit mulier quaedam per Heliam prois3.lte. r. phetam, di alia per Flisaeum. Per hos e. o. R . . nim Prophetas, redditi sunt ad vitam
Aliter autem contingit in sacramentis imprimentibus characterem , quo , ut . ait S.Tho. est quaedam consteratio ani mae immortalis et omnis autem conis cratio manet, quandiu manet res comsecrata, ut paret in consecratione Ecclesiae, Wia altarisi proinde si baptiratus, vel confirmatus, vel ordinatus moriaturdi resurgat. non debet iterum eadem
ο. voeabitur adaltera, si viso marito. .
Esem altera viro. 9 Hoe non inteligitur de repudiata. Apostolus enim tantum loquitur de natura de lege ipsius matrimonii, absque vIta dissipensatione consderata, siue in veteri testamenis, rem spectes, siue in Evangelio. . Si orem mortuus surris vir Has,es e. θὶ c., . In priori ad Corinthios ait etiam Fau. 'δ' lus, si dormierit vir eius, scit. mulieris. liberata est, cui vult nubat. Vnde potet, ut ait S. Th. quod secudae nnptiae, vel tertiae, vel quartae, sunt secudum se licitae, di non solum per dispensatione,
ut videtur dicere Chrysost. qui super
Matth. dicit, quod sicut Moyses peris it libellum repudii, ita. Amssolus permisit secundas nuptias: Nulla eliqui intratio. si lex matrimonialis soluta itur per mortem. quare non siceat conis iugi remanenti,ad secunda vota transi- ,re. Neque. enim uous hcrilς. tran sit adihaeredem, di seruus morte heri, non mutat statum, sed dominium: ita mariti ius in uxorem, Iransit ad alium, sed utatra ipsius vitam non porrigitur'; quod si maritus e sset immortalis, sempet ma-ineret obligata mulier. - Η
Quod autem Apostolus dicit de Epipeopo, quod opportet eum esse unius, uxoris virum, non dicitur quia: secodae
nuptiae sint illicitae, sed propter deseesctum Sacramenti, quia non esset unus,
inius, scut Chtistus est sponsus volusi
8. Itaque est vo mores ficati estis lusi: Quicunque uiuit in aliquo statincti ordine, qnam diu vivit in illo, subie- ictus est legi illiust status: sed cum pri imum de illo deresserit. solutus est illi Iege. Vt miles quamdiu est heIlo ad sacriptus. mancipatus est legi militari. unde si abscesserit. emancipatur qu a lege. Ergo Iudaeus qnam diu vixit ita Iudaisixo ante Christum passum, Obli- . - Vgabatur legi Moysi: eum primum aut emortuus fuerit Iudaisino, statim telaxatur illa lege i moritur autem Iudaismmo, cum Sacramentum suscipit baptis mit illic ergo absoluitur illa lege, quod est legi mortificari. Illa enim moritur nobis, & nos vicissina illi. Propterea, inquit est τοι mortificara estas legi.9 Neci refert quod in praecedenti exemplo,vir moriebatur, S rcmanebat mulier absq; i' obligatione legis: Hἰc autem ille quisbluitur ah obligatione dicitur mori. --.niam, ut ait D. Tho. cum matrimoniust inter duos sicut quaeciam relatio,quicunque eorum moriatur, tollitur lex matrimoni; . ita etiam per mortem, quae orimur Christo, cessat obligatio ve . teris legis. Et merito id quidem, nam lex Moysi, quoniam typis, ac ceremoniis Christum adumbrabat, ad tempus aliquod modo data est. donec exoriet Iuces
143쪽
Iace, eeaerent umbris, Napparentibiis veris, facesserent Simaeachia verorum atque ob id lex Mosaiis, quoniam veliti loquar in mortalis ierat, non mirum,. si iam mmtualest. Quandiu autem l :gis temst 'durabar. viguit lex, di ius habebat in eos ut sese illi addixerantal
.. ptismo. Hure mutaso dexterae ex isti Eramus enim olim steriles oleastri x imi, nunc vero in horiam Ilvani, idest. in Chii tam inserti, vitae priori terre ν& amara dimissa, vitam Chri iti. ccelestem vivimus. Nam quemadmodum alimenta, dum in memtira voeuelatinn proprim 1 Telmquunt substratiam , retivita homiliis vivant i ha in baptismo: morrificari, non, alat PBulias, per corpus Christi quod, .l. dictum est, efficimurii Repra seviat hoe clarius & sacro nctae Eueharistiae Sacramentum cibi & potu sese M. ubi non ipse in nos ait Aug. se Inci .ini i im: mutamur. Mutatio pro
Ual. sectoc inertim dico dexterae excelsi. ἐ
ro. ν siris alterius qui ex mortuis reser ire ι.3 Fcellae ,& vere silees Christi ni, quit non sumus euiusvis domini serili, non hominis, non Angeli, sed ipsius Domini Angelorii, & hominum e cuius vitam pgimus, & acturi sumus, nunc quidem in spe, postmodum vero in re. Sumiis enim S ipsius corporis mebra, Paulo ales ante, qui ait, Ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam,quae est corpus ipsius. Vita igitur Christiana, . eli vira gloriosia, di immortalis. Mors enim corporis . non mors, sed somniupotius in scriptura dicitur, ut pius Christianus poli mortem, vere positi dice Cant. re, Ego quidem dormio, sed cor meum vigilat. Dormio corpore, vigilo autem eorde, vigilia proculdubio sempitema δὲ Mara, videndo Parris pulchritudine, eiusq; faciem desiderabilem.
quemadmodum Glim ex lege ceu ma . esto, fructum qualemcunque & amari. to non degenerem produxistis, ita nue Ig elicius nacti matrimonium, fiucti metatis Deo socero, Christoq; sponso
dignum. Hic auti M. fiuctus producitur, si conroriamur ichristo, qui damnauit
morti. 9 ostendit quod iste se tus im. pediebatur, quanta eramus sub serui, tute letis, dicens; s cum enim egemus. idest, quamdiu eramus sin Geme,) idest . t s diti concupisecratus tam is, vel Iegi. . . 1 crassis, carnatiq; , ceu marito Dbnoxii, pagi-es, idoli, affectiones sperea σαν. quae sper υ- eram, J ves noti fi,
Cata, mel augmentatae occasiona liter,
venabantur inimembris nostras. y idest, rn mellane memEra nostra sol f f 'PQ carem morti, 9 idest, ut mactum: tacerctri ortis . Ae s clarius eiceret. in Baruiso veteris legis cui eramus astricti,lexi 'sa visa est nobis. ves uti maritali iure dominari, dum cupiditates per legis
occasionem irri ratiores tantum valebat tu, membris nostras. vi n ancipioru ritu pertraheremur. ad peccandum . atqu
ita ex inlaesita matrimonio, in scelices fietus, sustulimns. quidquid nasceretur morti, exitioq; gignentes. LI3 icum enim essemus in meme. 9 Sta. tus camis, S veteris hominis,& peccati, idem prorsus videntur esse apud Pau
Inm. Esset in . in semest hoc in loco. signifieat esse sub potestate di tyranniis de camis, idesti sub ea lege quae non iuuabat subortos, ad faciendum quod tuis hebat,sd carnis concupiscentiam occasonaliter potius insimabat. Item, sin eame esse9 etiam est camis voluntate duci,quo ipse vesti, legi autem Dei obedire stolle r quia nemo potest duobus dominis seruire.
6. P ιν res precatorum. Sunt morbi,& aegritudinea animoruna, quae di causae
144쪽
sunt peceatorum & Ipsbrum etiam es actiis, dum & assiaetudine peccandi pasi ' siones erescunt & augentur, sortiusq; mole stant. Qua per legem erant. Inhaeret ad hue superius traditae sen tenti ae, quod lax subintrauit, vi abundaret delictu. Per legem igitur erescebant animi patasiones, dam o stenderet oeccata ,& nihil iuuaret ad cauendum illa.
6. Operabantur in membris nostris. In Musis de in e aeteris torporis membri .eaeterae passionen operabantur peccata.
Et alludit ad illud superius dictum. n.
J exhibeatis meniara vestra seruire imquι- rari ad istumorem: quo etiam pertinet illud lacobi. Unde belIa cte lites,no. ne ex coneupiscentiis vestris.
x . VT fruct laetis morti. Quemadmodum virtutis opera, dicular fruet os vitae. sic de vitia sunt fructus mortis. Fructificare ergo morti, est male, ini viveret quae quidem iniustitia morte fiae temporali, sine aeterna, puaten
sare lustra. J Frustam i astitiae coelesti illi Deo ferunt, qui relicta omni alia prohibita lege, sub Euangelio Chri iti
vivunt. Propterea. inquit. nunc autem
stil. his temporibus nouistinus, Iolutι lβmus, per gratiam Christi, idest, posteaquam liberati sumus, a lege morais idest. l lege Moysi, sub qua viximus ante, , imo non viximus, sed mortui fuimus, quia lex mortis, erat lex it Iacis qua θ tamen subtineιamuri quasi ierui sub Ime, usque ad tempus prae fiam tum e sua ) scit. sumus ab ea soluti in strusamus. idest, vi seruire debeamus Deo sns nouitate. idest . per noui
tarem sturatus P per quem sumus. & alage liberati.&noui ficti in baptisino, σ - stil. serviamus amplius in vetustate Mera. idest, in literati legis obseriuncia. Non enim phas est, λm'plius obtemperare literae legis, quam diximux suisse carnalem maritum : sed nouo sponso Christo, qui coelestis &spiritualis et seruiendum potius, a quo spiritum nouitatis di libertatis, ceu nuriptiale pignus acceptum s. I9. A lege mortis. Lex Moysi d citur lex mortis, tuin . quia corporalitee occidebat absque milericordia: tum e tiam quia spiritualiter occidebat me occasionem. Propterea, inquit Paulus ilitera occidit, non sollim legis ceremonias, sed et ilad ipsum decalogum, dus rei ad iaciendum ea quae praecipiebat. Nam mundi redemptio nondum erat facta, ex qua sacramenta gratiae profucisci opportebar, sine qua, lex fuit pec- , t
cati virtus, ut ait PauluS. Nam peccatu, ι. C. I s. occasione accepta per mandatum, iratum est concupiscentiam, ut infridi cturus est. Dcnique, lex mortis etiam
dicitur, propter eius grauitatem, & o nus & iugum intolerabile, quod nequq ipsi pii hon ines portare potuerunt, testatur beatus Apostolus Petrus. Haec autem lex prorsus abrogata est. ab eo temporis momento, quo Christus,ta cruce clamauit dicens. Consumatum est. Ipse impleuit illam persectὰ, cessauit umbra, abolita est ligura per tu gelii veritatem . Verὸ ergo consumatuest Muoad vcterem attinest legem, cuius idcirco ceremoniae si adhuc ad literani
seruarentur, animam per culpam occiderent. Quadium autem a d. vinculum
obligandi, non solum ceremoniae, sed L. etiam moralia praecepta. & iud scialia, abolita, Ze antiquata sunt. Status enim illius legis, ut docet ApostoIus, fuit impersectus, utpote qui iubebat,. N no a iuuabat: & sic fauorem videbatur prς- stare peccato,di carni, & morti. dum liis teraliter per occasionem occidebat: &ileo, transsato sacerdotio , ut ait pau-.Inb -'I iis, nece sse suit ut legis traii statio fie. 'rer, & ut per Christi gloriam, euacuain. a. .
retur Moysi gloria. Et per christi be.
neficium, ad euin gradu de ordine leuati
145쪽
AT ver3, quoniam mor lia praecepta, sunt naturae ius, quod uniuersum semper obliget orbem, iussa sunt denuo, explicatiusq; sancita per Christum. I uis dici alia autem, quamquim non sunt
per Christisen inii aurata, licitum ta-inen est Christiani et ea rursus coced re .ut persoluatur surtum ad quadroph. m. vel septuplum . Ceremonialia
vero. quoniam figurae eram futurorit, adeo cessiverunt, ut non liceat iam ilis a amplius seruare, neque rursus inmis, . Dare, essent quippe nunc falsa signa. sto iN marite siri M. nan in vetusne te litera.J Vetustas literae distinguitur contra spiritualem sensum. Illa dicitur veruiti. quia prior est. 8e quia occidit ti, C. s. omniaq: omera hvpocritarum, di quidquid sine spiritu fit, neque ob Dei gratiam dies po est vetustas literae. Spiritus autem, dicitur nouus . quia posterio &mia renciuat animum, & viuificat Quapropter reuelaro. patefactoq; si,iritu. Veriistis literae senio consecta, expiras', cum Christus in cruce clamauit . consummatum est.
tuiset obseruantia obligati eramus .vsili
ad su Fi cientem obligationem legis Eouangelicae.
a legis struitute. & quod ista liberatio sit utili q. respondet cuidam obteis ct oni. quae ex praemisiis occasionem habet, per quam alicui homini calum istinis, venire in mentem poterat, quod lex vetus non sit bonae existimaretq; Paulli. tu dixerit, legi seruientes. abiisse in peccatum de mortem, legem ipsam drinnare, veluti autorem peccati. Nam
scuti proprium est. inquiet, iustitiae pa rere vitam. ita peccati proprium est parere mortem. si lex mortem adfert, aut
.i ipsa peecatum rideri potest, aut certεcu peccato coniuncta. Et hoe est quod dicit. Dictum est quod piissiones peccatorum erant per legem. & quod est
lex mortis: c ρ id erga duemaria ex his sequi 3 Nunquid diremus quod L prerinum est e lim est, positio legis,
aut ipsius obseruatio, aut certe, quia Gir. bla casio peccati, peccatum dicitur Ad lyb. Mare
hanc vero quaestionem respondens, m- mcb.
nes interdicit rationes, quibus aliqua impingi potest legi macula culpae, vellegi statori Deo, vel eiusdem legis culistoribus, dum ait, Abii, ut scit . quis ita sentiat Lex enim directe Sper se ea si pas ionum. peccati, de mortis, esse non potest. Cum non sit lex, nisi quae dam regula, quae s iniqua sit, precata
quidem esse potest, eo dumtaxat modo quo euruitas lineae, quae recta esse debet,peccatum dicitur. Absit ergo,ut lex Domini immaculata. sit peccatu . Nec Psia. ille per quem Reges regnant, Sc legaeonbitores iusta decernunt, pecc uerit eam serendo. occasio tamen esse peccati de mortis potest, ut dictum est. 23. SPD ρereatam non regneati nisi prehgem. 9 Uerba haec videntur ui cta ab Apostolo in persona eius hominis,qui legem scriptam accipir, per quam Dei
mandata, & sua peccata cognoscit,quae
non cognoscebat, tamquam excaecatus
nimia consuetudine delinquendi. Nam sine lege scripta, solo lumine naturali poterat quidem peccatum cognosci seiscundum quod habet rationem inhonesti idest, contra rationem existens. Et haee est prima deformitas, quam Ethnici naturae lege irradiati . attig runt in peccato. Demia, plurima se terum genera perturbati ex pacis esse, tranquillitari Reipub. aduersus illud naturae praeceptum, Quod tibi non vis, alteri non facias. Itaque omnes ciuia iniuriae, ubiq; gentium vindicabanturrquinimo eousque philosophando vene runt, ut cognoscerent Ee deorum iram. irritari hominum malefactis, quos ideo placare propitiareque curabant . Nam ille naturae radius quo Deus per creaturas, e gnoscebatut prima esse rerum causa, supremusq: naturalis finis, satis erat ut gcntes inteligerent, seruitium illi, eadem ratione,cultumq; deberi. Ee non soli ni in hae vita poenas Deo p dere sceleratos homines putabant, eris
146쪽
de in suturo seculo. At vero, cum natu raliter Deus non cognoscatur ut finis supernaturali , in cuius praesentia & cosortio vera consistit scelicitas, legitima ignorabant rationem peccati, quod, AU. iuxta Aug. est dictum, vel factum. vel concupitum, eontra legem DEI.
Quae quidem peccati ratio, auersio est a Deo, propter quam dignus fit homo.
N exilio a regno coelorum, & cruciatubus aeternis in serni. Unde recte inquit. TM. D. Tho. quod cognitio haec peccati per legem, inteligenda est,quantum ad te tum p cenae,&offensam Dei. Quinimo
nec interna peccata, quae intus cogit tione consummantur, satis nouerunt.
Nec omnia externa quae consistunt in opere, qualia sunt quae citra iniuriam, S damnum alterius perpetrantur. Vt Iibera venus, εἰ si quae sunt alia. Lex autem scripta haec omnia explicatius docuit. per quam manifestatur homini
apperi E. quod Deo peccata displiceIt,
ii hoc quod ea prohibet & mandat puniri. SED ham tamen quae dicta sunt inteliguntur tantum de gentibus in generer quoniam fuerunt in lege naturae viri
praestantissimi. quibuet Deus altiori gradu sapientiae suae affilserit, ut Noe, Α-hrrham, Iob, CorneIiu ς, & huiusmodi, de quibus hic non fit sermo. Quod ieitur per se pertinet ad legem,
e ih. quid sit rectum, quidue prauum ollendere . Est enim rationis norma, viam apperiens volutati, qua debet recta, actiones suas dirigere. Vnd ἡ & lu-Vυ. - eerna, & liix, & via dicitur, S: praeceptu IDi ιδ. Domini lucidum illuminans oculos. Et cum lex omnis iusta, splendor quidam sit,& intilla legis aeternae, cuius ideo aut horitati lex omnis subiicitur,ait Sa-Pro . t. pientia, Per me Reges regnant,& leguditotes iusta decernunt. Qua etiam decaosa. Christus Dominus, Dei virtus, BeDei Sapientia, qui tamquam verus lepi lator illuxit orbi, nunc lucem mundi, nunc viam, veritatem,& vitam, prae
dicabat sese. Non ergo lex, autor est peccandi, sed index peccati, ut recte di
re uemia quoniam peccatum nec e
cogitari quidem potest. nisi sit eontra Iegem et sicuti nec obliquu quidpiam aut devium, nisi in ordine ad certam normam de rectitudinem. Vnde Philo- Philossophus, Rectum inquit, iudex est sui di obliqui. Propterea, sicut lumen in te nebris, vel offendiculum, vel folleam ostendit, ita Δ lex ostendit peccata, ut caueamus illa. anapropter lex bona de
sancta dicenda est, contra blaspheni
nisi lex diseret mihi, non concupisces. 3Ostendit quod peccatum non cognOlcebatur in quantum scit. periinet ad offensam Dei dum lex prohibet con cupiscentiam, quae ab bomine no prinhibetur . Solus enim Deus hominem reum facit propter cordis concit piscen tiam, cum homines videant ea quae parent. ipse vero intueatur cor, ur dicitur itae. ι in lib. Reg. Ideo autem lex Dei potius prohibuit concupiscentiam rei alienae, ut ait S. Tho quae furto aufer- Tho. tur, & uxoris alienae, quae per adulterium violatur, quam concuniscentiam aliorum peccatorum, quia illa peccata praeter opus, singularem habent voluptatem, quae intus sola cogitatione ea piatur de re venerea, di de re utili,
quod non contingit de aliis peccatis. Dicit itaque nunc Paulus, in persena hominis peccatoris. Peccatum sallebat, ac latebat nos quod amodo, priusqualex extaret, dum suis quisque eupiditatibus bIandiens, putabat sibi lieere. quod valde libebat, & rectum esse ducebat illud concupiscere, quo frui dulce sit. Igitur indulgens mihi, veluti. nescii bam esse peccatum concupissen-r ω ὰ rei alienae, nisi lex diceret mihi,
eupiscerem. Circa quod est valde nota nisdum . quod non dixit, non habebam,
sed nisi iebam,9 nemo enim est sine
concupiscentia carnis aduersus spiritu, nec praeceptum Vetat hane carnis purignam, quae naturalis est, sed solam inis hibet voluntatem, ut scit. non obediamus concupiscentiis nostris, nec ea us
147쪽
13s COMMENT. IN EPIST. D. PAVLI
gredimur praeceptum, & per voluntate in nobis regnare incipit peccatum. Pari quoque modo Christus Dominus, ἰ non docuit nos orare, ne tentem ursed ne inducamur in tentationem. Vbi autem lumen intelectus fuit clarius & perspicatius,neminem latere poterat, concupiscentiam esse peccatum, cum illud iit prohibitum de iure naturali. At vero cum tenebris peccatorii obscurari coepit mens humana, non du cebatur pro peccato cocupiscere: quod di sub lege etiam scripta, usu etiam iam venerat tempore Redemptoris. Nam ipse de hoc hortabatur Iudaeos dicens, Audistis quia dictum est antiquis, non moechaberis ego a Mem dico vobis,quiri. ab cunque viderit mulierem ad concupi se, '' cendum eam, iam moecha tns est camin corde suo. Concupiscentia autem auarἰtar, est quo . dam malum gen crate, non quidem g neralitate generis, vel speciei, sed caii
cultatis. iuxta illuὸ Apostoli, Cupiditas
est r dix omnium malorum. Et hoc Del. ι o. iaco, quia pecuniae obediunt omnia. R Nawmri ergo tertim opulentia est initrumentum, sementumq; , Sadmi-picuuripi omnium cupiditatum, dicitur cupuitas radix de causa omnium malo rum . Nec est huiς contrarium, quod Elibi uelicitur, videlicet, Initium onariis peccati superbia. Nam superbia, ut do-Th.. cet S. Tho. est initium peccati, ex pariste Maersionis a Deo. Cupiditas vero ex parte conuersionis ad bonum comula-α s. Occ sione autem accepta precatum
per mandatum, operatum est in me omnem
eoncupiscentiam. Postquam d*cuit in directam legis intentionem esse pecca itum ollendere,& hoc fit, manifestando Firtutem, seu vitam subditis, quos ad bonum rationis.tamquam ad scopum recta perducit. Nunc docet quid occasonaliter sequatur ex lege, idest, quid contingat per lege prauis nominibus. . Nam iustis non nisi bonum prouenit.
Ait igitur, lex quidpm adhibita eis, ut
vitium de virtutem ostenderet, virtute suaderct, vitium coercerit t. at res ti
stro vitio in diuersum exiit. Dum enilex prodit peccatum, nec addit robur, quo viti; s impugnemus, factum est, ut, peccatum, idest, diabolus, vel peccatu Adae, quod in hunc mundum intrauit, vel libido peccandi occasione accepta per mandatum, legis prohibentis peccatu,
coperatum est in me emnem concupiscemriam.) opuae fuerat lege prohibita qua-do ardentius coepi vetita concupiscere. 26. Oecasione autem acepta. Non di- rcit quod lex occasionem dederit peccandi. sed quod ipsum peccatum eam
accepit ex lege. Qui enim occasionem dat, scandalirat & peccat, quemadmodum si quis faciat opus minus rectum, unde proximus offenditur, aut scand lietatur, frequentando, verbi gratia, lo- ea inhonesta, licet non mala intctione, tenetur huiusmodi vitare scandaluiri, iuxta illud, hoc iudicate magis nepo R/ iCnatis offendiculum fratribus, aut scandalum. Si vero opus est rectum, ut d re eleeniosynam audire rem sacram,&c. '& alius inde scandalthatur,iple non dat occasionem peccandi, nec scandalirata
sed qui scandalietatur, ipse accipit sibi
occasionem peccandi. & ipse peccat. Nulla igitur culpa refundi potest in legem sanctam quae rectum undique do cet: nec in legislatorem, qui est ipsa-met rectitudo e magis quam ob id quod sensus nobis dederit, quibus male uti mur. Vel magis quam in medicum, qui Gry. febricitanti nocuam aquam interdicit, unde accensa peius sitis, aegrotum viniscit, ut periculosius bibat. Eo praesertim . 'quod . fidelis est Deus, qui humeris no- . .stris non im onit quidquam supra vires nostras : imo quidquid it Iudi est,f uore suo reddit ut leue&suave. .Quem S homines inferendis legibus immitari deberent, ne legum numerositate grauarent, consternerenti subditos. 27. Feccatum. 9 Quida accipiunt hie peccatum pro diabolo, qui causa fuit nomini primumq; initium peccati, dc secundum hoc operatur in homine ona nem concupistentiam peccatii iuxta ij-lud, Qui facit peccatum,ex diabolo est, δ. . 3
148쪽
enia ab initio diabolus peccat. Sed
quia Anostolus hic de diabolo mentionem non facit, nec est propria haec vocabuli significatio, quam in omnibus semper opportet quaerere. potest acci pi peccatum pro concupiscentia per Ie gem prohibita, quae quidem mente coincepta, est causa magnae inflamationis,
& Vt ita dicam ) magnae igneitatis.
Vel accipitur pro quocunque peccato actuali, quod utique per cogitationem aprehensum, operatur in homine sui
concupiscentiam: sicut finis mente co-ceptus, causa est electionis mediorum. Sed melius est, ut ait D. Tho. quod reis feratur ad originale peccatum, quod per unum hominem in hunc mundum Intrauit, hoc, ante gratiam christi est in homine secundum ciat 'am, Spoena, sed veniente gratia transit reatu,& per manet actu, quantum ad Amitem peccati, seu concupiscentiam habitualem. Diluto enim ream culpae in baptisDo, remanet concupiscentia, quae est velut
administra virtus primi illius peccati Protoparentis, per quam idem ipsum
Cesetur existere, vigere q: in nostro mortali corpore, ad oppugnandum spiritu.
28. Per manditum. 9 Idem valet quod per legem, nam mandatum quodam, est lex. 9. Operatur in m . sub persEna hominis a Deo separati, videtur loqui. 3 . Omnem eonrupissentiam. Omnes prauas affectiones in omni peccatorii genere significat, siue a radice con euia
piscibili, siue ab irascibili proficiscantur. Uel refertur ad diuersos concupincentiae gradus, videlicer, cogitationis, dele stationis, consensus,& operis. Clim
igitur lex iusta rectum aliquid semper doceat, & iubeat, dici non potest quod
lex sit peccatum, vel causa peccatir est tamen occa sio mali,non bonis quidem, sed malis. Nam bonis, causa est maiori honitatis dum eam obseruant e malis autem, occa sio ingentis malitiae propter transgres1ionem illiu . Et non solum
de lege veteri dicendum est hoc, sed etiam de omni lege etiam Euangelici si gratiam separest quin & de omni cm insilio & exhortatione, d im ille qui consulit, inuisus, ingratuinue est audienti bus, qualis fuit Christus Iudaeis, ut illa
ipsius verba praeseserre videntur, si non venissem, & locutus ei non fuissem pecia Docatum non haberent. Sancta quoque Proposita nonnunquam occa sio sunt Iiabentibus, maioris ruinae et rum, pr pter innanem gloriam, quae operibus sanctis insidiantur: tum etiam, propter solicitudinem aduersaru,qui maiori coinnatu, & nequiori daemonum comitatu, invadit sanctificatos in pugna. Omnis igitur pravus affectus, omnis ruina de peccatum non ex lege Dei. cum sit iussa & sancta nec ex legi Statore, cum sit
ipsa rectitudo & iustitia, sed ex nobis malὰ affectis erga virtutem, proficita
3 t. sine lege enis preeatum mstrtuum erat. go aut e vivebam sine sege ab axis.=ostendit, statum peccati. & hominis ante legem proditam, qualis stil. fuerit: de quonam modo lex fuerit hominibus occa sio augendi peccatum . Di.ctum est enim, quod cum peccatum quatenus est Dei offensa, nesciret homo per rationem naturalem tenebris
ignorantiae obscuratam, nec per legem scriptam nondum datam, leuius ac lanis guidius Glicitabatur animus ad pecca cum, ut frigidius amamus ea, quibus
ubi libeat, potiri phas sit. Caeterum te gis indicio proditis tot peccandi movdis, uniuersa cupiditatum cohors irri. tata, prohibitione, coepit acrius ad peciscandum solicitare : atque hac occasi
ne peceatum, J idest, somes peccari r hor ac vigorem accepit, quod quidem
si e lege id est, priuQuam lex scripta
esset, mortuum erat, P idest,torpebat &veluti mortuum erat, ego autem viseisbam sine lete,) idest, videbar mihi vivere, cum re vera e isem mortuus per pe
catum ignoratum : VH sis bam sinaige,) compsatione ad mortem, quae occasione legis secuta est . Dicuntur enim minus peccantes vivere, relati
149쪽
. et 2. Peccatum mortuum erat. 9 Non
- simpliciter & ab lute, sed secundum quid intesigenduin eli. Viuebat quide peccatum, sed non in cognitione malo rum et vivebat, sed non in eo vigore &robore quo vixit post legem. 3 3. EGO autem visebam sine lege alia qu.mis. 9 Et hoc quoque non absolute sumendum est, s visebam, 9 scit . in opinione mea r ebam, etiam recpeων mortis, occasione legis subsecutae: vivebam, 2 idest, eram minus peccans, 5c non ita procliuis ad matu, linelege. quam cum lege. Polliamus ex dictis colligere, quod ignorantia peccatorum ra n capital tu,quam minoria n, quae sesit contra ius nat urar, non excusat a culpa: licci in aliquibus, ratione aliqua, possit illam minuerς. 34. Sed eam v nisset maredatum, pecca tum reuixu. D. icribit ita tum peccati post legem, dicens, cum venisse manis datum. 9 idest, praeceptum vetans ne pecea rem crecatum non solum coercitu non est. verun etiam reuixit) in cognitione de vigore, idest, reuiuiscere visum est, de nouum vigorem accipere. S signanter dicit reuixit. quia ut ait S. Tho. Tho. in paradiso plenam notitiam homo ha buerat de peccato, licta non per experientiam.
3s. EGO AEMtem mortuas sum. Statu hominis post legem describit,& agit personain hominissa b potestate peccati constituti dicens, ego aute mortuus sum , in intelecto per legem peccati comite septicio, me mortuum sensi,& morti magis obligatum, quam ante, nam rearum meum agnosco per legem, &nihilominus pecco. Circa quod miseria hominis a gratia destituti considerare opportet, qui & pro mortuo habetur, S dum lege coercetur, peior euadit. Quia lex sine gratia vetado, illud quod iubet, libidinem austet, & manifestando peccatum , excusationem adimit, praesertim diuina lex quae indicat pec catum, S adaersari Deo, & priuat ne diuinae isticitatis, & punitione aeterna esse dignum. Hoc enim modo, pere tum, robor & vigorem accipit, & honiinem interimit. Quocirca si peccatum
ea ratione mortuum erat, quod non satis cognoscebatur, ea quoque ratio. ne moritur homo reuiuente peccato,
quod cognoscit se peccare, de nihilominus peccat: ut dictum cst.
36. ET inuentum est, mihi, mandatumqAod erat ad vitam, hoc est e ad mortem.'
Ex viri usque status, scit hominis S peecati comparatione, colligit euentum Icgis . Quo iugiter Romanos habeati admonitos . hanc peccati resuscitati l nem , hominisq; mortem, non legis,sedi praui hominis vitio, contigisse . Undet ait, si inuentum est, bidcst, secundum praedicta ita factum est, ut cmandarum quod erat ad vi am, idest, ad vitae subsidium institutum hoe in Ai esse ad mortem, idest, mihi cesiisse in mortem. Haud tamen legis vitio, sed meo ipsius viris. Notandum diligenter, quod ex inten i tione dantiς mandatum.& Obedientia implentis illud, Semper mandatum refertur ad vitam, iuxta illud Prophetae T N. δ dicentis, Dedi eis praecepta bona, α iudicia, quae faciens homo vivet In eis. Bona, inquit, quia enormitatem peccati, quod est Dei offensio: S sublimitarem praemii, quod virtuti debetur:& accerbitatem tiplicii, quo peccat ribus comminatur: & viam iustitiae, qua peruenitur usque ad conspectum Dei: di xiam perditionis, qua itur ad
tartara ostenditiat. Sed mandatum honum ritae, cessit malis in mortem, viatio ipsorum, ut dictum est.
37. peccatum,occasione accepta per mandatum, seduxit me, per illud occidit. 9 oratoris mος est, repetere coclusionem, ut hic facit Apostolus. Collegerat enim mandatum, quod ad vitae subsidium fuerat institutum, cessisse illi ad mortem . Nam cum in hominea gratia destituto, sit propensio ad peccandum insita, animus aeger a lege O casione arripit. auidius peccandi,quod utique mors animae dicitur. Et hoc est
150쪽
quod dicit, miniatum vitae inuentum est mihi ad mortem, nam peccatum, idest, concupiscentia seu fomes aut dia bolus oeea lane aecepta per mandatum. Jidest, per legis occasionem. veluti bono orgino male utens, seduxit,) idest, illexit cmo ad peccandum, subuertens cor meum, ut potius inhaererer vanitati Ec mendacio, quam vero & summo, in
tum occasionaliter me coecidit, ut iam me reum, & alieni iuris me agnoscere, di sine charitate,in qua . animae vita consistit. 38. Seduxit me. 3 suasio delectationi , ut ait Aug. vehementior est, d. madest prohibitio, uti in adulterio quanaan matrimonio et unde concupistentia, per legem prohibentem,agitata, de in infla nata, non reputando p ccatum veopportet,delectationem vero plusquain
opportet, decipit in telectum, suadens ei, ut imperet quae non opportet. Qua . de causa dixit Arist. quod omnis pe eans, est ignorans. Rao etiam spectat Euae seductio per Serpentem facta: noenim satis suisset verbii mendacii quod ei diabolus cibiecerat, dicens, nequaqui moriemini , nisi cupido pomi vetitiae-eessisset, quod pulchrum erat visu,& ad vestendum siuatae. Quo quidem prototypo, omne diaboli tentamentum estasumbratum. Ille enim per passionem&prauam nostram inclinationen ,ait nuare, & exinanire conatur grauitatem eulpae di de sic decipit, & excaecat, excatiaeatosq; occidit, & deuorat. p. Oeeidit. J Idem est, quod litera occidit, hoc est, lex iubens S non tu uanu, non autem iuuando, inflamat animus ad peccandum , di sic lex per occasionem, interficit animam, nune in eulpa, postea in poena in serni, quae . iuxta beatum Ioan . est mors secunda. quam nemo iustus videbit. Mors vero corporis in reprobis, transitus est ad hane inferni mortem.
z. D 3κe ct lex quidem cta,ct manauum sentiam ct ristum, oe boaum. Colligit ex dictis in dessensionem legi ,
quod ipsa non solum non sit peccatu. sed ulterius quod sit bona tamquam faciens cognoscere peccarum, di prohibens illud. Quod enim malum prohibet, id bonum sit opportet. Proinde nihil est quod eam calunietur quisqua, nam ut a bono Deo data est, ita ipsa de
bona de sncta θ est, ct manaatum senitum, oe justam , or bonum, idest, Praecepta proponit sancta. & iusta, de bona. Ita θ inquam, idest, pura re
incorrupta,alludens ad verbum sancire. Omnia enim legis praecepta ad sinctitatem populi ordinata erant: c justa aidest, aequa, propter. a quit tem &.rC-ctitudinem praecepti. in se ipso continentis. c bona,) ab cffccto, qui iuxta . - νPhilosophum, est bonos facere cine . et 'Haec omnia exacte David, in Psal. Lex I Domini immaculata, cte. Hic locus facit eontra Metretanistas, de Manichaeos haereticos diffamantes qui dem legem, S tamquam malam prosieribentes . Nam quod habetur in E Eechi. Dedi eis praecepta non bona, illue Mian E tendit, quod praecepta ceremonialia, cum gratiam non conserrent, necessent perpetuo duratura. erant quasi
imperseeta. Vnde S de iudicialibus adisdit, & iudicia in quibus non vivent. 4r. cuia ergo bonum est, mihi factum est mors t absit. 2 Ex verbis paulo antὸ dictis. videlicet, Et inuenitim eIZ mibi
mandatum quod erat ad vitam , hoe esse ad mortem. 9 mouet nunc talem quae
stionem, dicens. .c quod ergo bonum est, Delum est mihi marit is idest, lex, quae per se bona est, ficta est mihi mors ENam simile, gignit simile, si lex bona est, quomodo milai mortem peperit λQuae utique mala est. & a p ccato gigni solet. Obserua hie pie Lector, quanta fide. Paulus tueatur bonitatem legis Dei. Non enim satis duxit illam saniactam, & iustam, & bonam praedicare, sed etiam nunc per hanc quaestionem,
eam immunem ostendere ab on ni nὲ a.