장음표시 사용
151쪽
61. M sit. J soluit quaestionein per interemptionem dicens, c absit. ut scit hoc de sancta Dei lege, impi E quis asserat. Illa quippe ita stapte natura vivifica erat. dataq: adeo in subsidiu vitae. ut nullo modo, neque per hominum corruptelam, facta sit mortis causa. Illud enim quod per se e si bonum S vivificum, non potest esse causa mali,&mortis, iuxta illud Saluatoris, Non po MMi. 7. test arbor bona, seu eius malos facere. 3. SED pereatum,ut an rem peee γῶ, per bonum operatum est mihι morrem. Concordat id quod nunc dicitur, cum eo quod supra dictum est. Non enim mandatum, sic inuenitur esse ad mortem, quod ipsum mortem operetur.
Sed dicimus quod beccatum, idest,ipse solve peccati. per bonum G idest . per
ocea sonem horiae lostis, verat,m smihi mortem,) idest, hominibus egre rit mortE, cui appareat 3 ceatum. idest. ut sie apparens N validius fieret catMm. idest . fomes peccati, quod ante lla rebat. priusquam per legem indici reist . r. Uel sic. lex cum esset bona te sanct . non fuit hominibus mortis paren .sed ipsim verius peccatum. cxitium eis dedit. quod adeo malum est,ut rem per se bonam nempe Dei legem. in perni
idest. Vt hoc modo fieret euidentius. quam res sit sicelesta peccatum, cuius vitio, quae optima sunt, cedant in rem
ρm per modatum. J Hoc ideo etiam dicit, ut ostendat, quod etiam ante I sem erat peccatum, & erat mor . Nam per unum hominem peccatum in hunc mundiam intrauit. & per peccatu morsrregnauit mors ab Adam usque ad Noysem , cum lex non esset. At vero,
post legem. aliter se res habuit. Nam pereatum P idest, fomes peccati. 61
supra modum peccant, P vi totum ipsius venenum, S uniuersa manifestetur malitia. id enim significat far.3 ut scit.
manifestetur. per mand tum. idest,
per legis occasionem, coe mora, idest,
damnatio mortis est augmentata lem adueniente. Quare quia semes peccati,& diabolus post legem datam, magis licitat di inducit hominem ad vetitardi quia propter expressam legis prohibitionem, grauiora sunt peccata, quae eommittit homo, de sic per legis occasionem, grauius & in pluribus delinquit.
peccato. 9 Progreditur ad ostendendum honitatem, & aequitatem lesis Dei, ex eo quod ipsa sit inimica inimicorum spiritus fie mentis nostrae, &quod semis
per vult bonum rationis contra carne,
unde & spiritualis dieitur. Duae enim in nobis sunt partes contrariae,nem p Ecaro de spiritus: inter hale est bellum perpetuum, nam caro concupiscit aduersiis spiritum, de spiritus aduersus car - . Qnem : lex autem Dei. est ex parte spi- ritus, peccatum . seu fomes peccati, ex parte carnis. Ergo lex de pereatum sibi inuicem aduersantur. 8e non potest ex
lege, quidquam mali proficisci, sed ex nobis ipsis, qui procliues sumus ad illud . Cum igitur dixi siet Paulus, quod
lex et set sancta & bona, assignat modorationem dicens r simηι enim,) nos qui in diuini sumus inllriini ινμεdi', sicil vetus 'iritualis est.) ideli, a Spiri tu sancto data, de ad honesta inuitans rverum quominus efficiar, quod studet, non ipsa in culpa est: sed sego 2 v texe pli gratia de me loquar. cui earnalis sum. 9 scit . ex una parte, & ad inhonesta procliuis, Denaendatus, i idest, venditus vili praetio delectationis, sub peceata,)idest, sub tyrannide peccati degens, tamquam seruus eius emptitius. Nam qui facit pinatum, seruus est peccati. Peccati, inquam, aut primi parentis, in quo peccauimus omnes, sed per baptismu hac dimissa noxa, manet rebel lio sensualitatis, quae ab effectu, etiam
peccarum dicitur r 3e reperitur etiam ita viris iustis citra crimen. In hanc se uitutem nos vendidit primus parens, cuius praeuaritatione expoliati sumus
dono originalia iustitiae. Aut accipitur Pro JOole
152쪽
Iro peccato proprio uniuscuiusq; , cui
omo peccator sic est obnoxius,& obsetrictus, ut mancipium emptitium obnuictum est hero suo.
Lex Jiritualis.) Ad differentiam
Euangelii appellat Moysi legem, spiritualem . Nam lex Euangelii, lex spiritus dicitur, cuius illa fuit praenuntia, atque adeo spiritualiter inteligenda, licet scripta fuerit in tabulis lapideis digito Dei idest. l Spiritu sancto, qui ve ' ait D. Tho. digitus Dei dicitur in scripturis . Euangelium autem, lex spiritus dicitur, tum, quia praesentiam Christi continet, tum etiam .quia per Spiritum M. ι sanctum, scripta est in cordibus nostris. 4 . si OD enim operor, non intAligo. Ecce seri titutem peccati. Seruus nescit quid faciat Dominus eius, propterea vir tutius, ex ea parte qua earnalis est, di sub peccati semite constitutus, non
inteligit quod operatur, hoc est, ipso
ignorante, quoad primos attinet moistus, insurgit eam aduersus spiritum. Talis autem operatio praeuenit rationis
iudicium . quo adueniente impeditur: ct ideo signanter dicit, aeon inteligo, qilia scille. animo indeliberato & non Praecipiente, talis operatio coneu pistetiae insurgit. Si vero deseruitute peccatoris accipiatur, ipse non inteligit
quod operatur, hoc est,nescit quid agere debeat, vitiis peceatorii excaecatus. Vel, non inteligit quod operatur, quia dum peccat, non considerat, quantum mali, secum afferat peccatum.
8. Nox enim quod volo bonum, hoe aiaxo sed qu/d odi malum , illud facio .
ostensa seruitute ex parte intelectus, olfendit nune eandem ex parte voluntati . Inuito enim: viro iusto, caro insurgit contra spiritum, & mojestiis as-ficit ilium t propterea inquit, dictum
est; quod sum venundatus sub peccato: S hoe est maxime verum e non enim. quod uno bonum, secundum spiritum.
dum eundem spiritum, odientem carnis concupiscentias. cisiud facio, secudum eam partem qua earnalis dicor. Haec est misera seruitus & opprobrio 'sa. Nam inuita mente & ratioue, alias
nobili & iusta, &ad Dei imaginem fabricata, . caro putrida & vilis facit quaecunque vult. De homine autem pec .catore, sic exponitur. non enim quod labo/-n, idest, quod mens N ratio
dictat esse agendum, hae ago rati
ne quidem, semper bonum eupeto, Sed
tamen potius quod odi malum, idcst, quod inhonestum est, & ut inhonestum odi, c illud facio. nimirum, cupiditate
victus. Quo fit, ut omnes etiam nocentes, inteligant humanam seruitutem, &quod leti Dei nihil imputandu dema lis, quae homo perpetrat.
49 . N n enim quoa volo bonu, hoc ago. . In viro iusto, accipitur hoc de Moluntate copleta, quae costans est in virtute&. veritate,& nullo modo assentiri vult car. nis sugestionibus ad ea quae sunt con tra rationem . Si vero de peccatore ac
cipiatur, voluntas est in completa, qua homines in uniuersali expetunt bonu&honestum, sicut S in uniuersali habent rectum iudicium de bono, &deprauatur talis voluntas in particulari,vt. non agat quod in uniuersali inteligit agendum, di agere vellet. Non est igitur, absoluta talis voluntas, sed est voluntas in genere, & ut more scholastico loquar, est quaedam velleitas,dum in particulari non facit homo peccator, quod in genere vult. o. SED quod odi malum, illud facio. 9Pari qtioque modo, explanandum esti hoc, de odio, &.opere persecto, Mim per se . Nam vir iussus & in gratia coinstitutus persecte odit omne genus sagitiorum, di detestatur vitia usque ad finalem eorum reprPbationem, . iuxta illud Psal. Perfecto odio odcram illos, . ι
scilia malos. insuantuni sunt peccatores. iSed peccator, quanus imperse eὲρtisi, dii malum, in Mantum omnis lipeis linaturaliter odit illud. I ursus a ctio mala viri iusti, est imperfecta, quippe quae, in sola appetitus sensiliuio rancupiscentia consisti .. Rivςr actiq ni l pec
153쪽
M, 2COMMENT. IN EPIST. D. PAVLΤ
peccatoris & iniqni, est persectὰ mala,
per operis executionem secundum rationis consensum : nam illud odium mali in genere, seu in uniuersali, tollitur in specie, seu in particulari eligibi-- li, per inclinationem habitus, vel pacsonis: & talem odium, non dicitur simpliciter odium, sed secundum quid et vo- , luntas autem dicitur simpliciter,quem 3 - admodum ut Aristotelis exeplo utar9 qui iactat merces in mare, secundum quid, nollet, sed simpliciter &in partiaculari, vult. odium autem mali in viro iusto, absolute & simpliciter dicitur O dium. Circa praedicta est hoe valde notand si, quod in primis motibus sensualitatis,
quae rationem inuitam & non aduertentem invadit, nulla inuenitur vel l Dissima culpa. Naturali enim turreptione, eam subito impetit. At vero, si ratio attendat, Ac non statim reprimat carnis illecebras, peccat quidem venialiter: sed ante voluntatis assensum. vel ad rem, vel ad delectationem, non est culpa mortalis. Q uamobrem summa cura Et diligentia , custodiendum elicor nostru na, contra hunc inimicum domesticu eorporis nostri, ieiuniis & rationibus, & vigiliis multis illud de- Primendo ut non insurgat, scutoq; fidei, comitem eius diabolum proiiciendo. qui tamquam leo rugiens circuit, & inis sidiatur, ut mentis nostrae aciem expuis gnet, occidat ,& deuoret Uicam n
3 r. SI autem quod nolo, illudfacis,eonsere ras leti, quoniam bona est.2 Ex proximὸ dictis colligit. quod lex sit bona, di sancta, & iusta. Dicens sim rem quod nolo2 secundum rationem, illad Deio) secudum sensualitatem, hoc ipsis quod nolo malum consentia legi ruoniam bona esto et id est, legem a probo, In hoc quod pr hibet malum,quod ego naturaliter no-τι. lo. Manisestum est enim, ut ait D. I h. quod inclinatio hominis secundum rationem. ad volendum bonum, di fugitadunt malum, est secundum naturam. vel gratiam, & utraque est bona t unde
S lax quae huic inclinationi consentit, praecipiendo bonum, & prohibendo malum, eadem ratione est bona, & sic, ex dispositione hominis, siue iusti, siue inis iusti, colligitur, quod lex sit bona, ar- qua, & sancta. Nam lex est contra caris nem, cui non obtemperat iustius. Iniquus vero, cupiditate pellectus, obsequitur carni, & comittit id, quod mens dc ratio damnat,ae refugit, dc per hoc testatur legem e sse bonam, quae vetue rit ea, quae ipse iuxta meliorem animi drtionem damnat. Itaque bonam esse gem necesse est, quae prohibet ea,quae licet faciat peccator, carni obsequens, tamen inteligit esse mala.
illud, seis quod habitat m me peccretum. JEcce mi seram hominis seruitutem, quidi legi quae ad honesta vocat,& i turpibus deterret,consentiens, peratur quidem inuitus quod est malum et pro terea dicit nune autem. idest rebus sic stantibus, videlicet, per intelectum de voluntatem legi consentiens, dum auteconita legem facio fiam non ego operor. d. quod scilic. facio contra legem, sed pereatum quod in me habitat,9 e quo patet, me esse peccati seruum,quatenus in me, quasi dominium habens, operatur οῦ non per me ago, sed potius
agor. Qui enim liber est, ipse per se ipsum agit, & non ab alio agitur. HEC de viro iusto dicta, sunt plana, qui dum a eupiditate carnis di sensiens,
exhibet inuitus membra sua arma ini- quitatis peccato non ipse, sed peccatu, hoc est, concupiscentia carnis, citra cui eam mortalem ipsius, operatur. Nam illud homo dicitur operari, quod ratio operatur, quia homo est id.quod est smeundum rationem: itaque motus con
cupiscentiae, qui non sunt a ratione .seda fomite peccati, non operatur homo, sed fomes peccati, qui hic peccatum nominatur: ad quod pertinet illud Iacob. Apost. Vnde bella & lites in vobis,none ex concupiscent sis vestris, quae militant in membris vestris DE. homine autem peccatore, vitiis &astestibus obnoxio, non ita recte &prin
154쪽
p prie sententia haec explicari potest,
cum eius ratio peccato consentiat in particulari, di secundum hoc videtur . . . dici non possie, quod ipse non operetur, illud: unde beatus Aug. Multum, in-g''o' quit, fallitur homo, qui consentiens est concupistentiae carnis suae, εἰ quod illa desiderat, decernens facere, de statuens putat sibi adhue esse dicendum, c non
ego operor illud. Potest tamen licet ex-τbo. torte, ut ait D. Tho. de ipso etiam exponi peccatore. Pro quo, ut supra teti- imus, opportet imaginari duos in uno nomines, alium carnalem & crassium, alium vero puriore, minusq; crassum tillum externum dicere licet, hune internum i illum veterem, hune nouum: illum animalem, hunc spiritualem e ille affectibus obnoxius ad vitia proeliuis est, hie honesti semina nonnulla retiisnens, ad honesta utcunque nititur, dein mediis vitiis ut potest. reclamat, ac restagatur: hic est potior nostri mrtio, secundu quam samus, vocamum; homines. Nam secundum partem cransorem communicam uet eum brutis, Se est nobis insita peccandi vis, & ad vitiab procliuitas. per quam fit, ut cum velimus honesta, turpia patremus. Quotiens igitur mens consentiens legi in uniueriali, nititur ait honesta, & tamen quod diuersum est agit, consentiens carni in particulari, tunc non em op ror illud malum, idest, non videor agere quod aeto, non quod non agam &peecem , sed quia non ago ut homo raiationalis , sed ut animal brutale, devictus a peccato et propterea dicit, sed quod habitat in me peccatum.
s 3 . SED quod habitat is me peeeatum.
seeundum August. R alios complures, peccatum in hoc loco usurpatur pro concupiscentia rebellante contra ratio. nem. tum quia causa, tum etiam quia
effectus est peccati. Potest etiam acci- pi pro prccato ipsius Adae, eo quod concupiscentia, virtus & seminarium est, per quod primi parentis peccatu. habitat in nobis, ex quo caetera nostra
delicta proficiscuntur. Quemadmoda
diabolus dicitur habitare In homine iniquo & doloso, licet in illo non
. Habitat in me peeeM-. Non Adicitur peccatum habitare in nobis, quasi illud sit res aliqua, cum sit priuatio boni r sed hoc verbo designat , postolus, permanetiam huiusmodi deffectus in homine. Nam si principia hominis naturalia consideremus, vis illa concupiscentiae, naturalis est nobis.& ideo homini in puris naturalibus eodito. etiam inesset. Sed est nihilominus effectus peccati Adae, per quod iustitia originali nudati sumus, quae hanc concupiscentiam rationi subiiciebat. Quod equidem ad miseriam homΤnis Licit. toto lachrimarum sonte lugendam. Quid enim in talicius potuit homini contingere, ut non solum peccati serisuus, sed etiam hospes, quid dicam hospes, imo domus & habitae ulum illius
dicatur,nec pro unci, aut duobus anni . sed pro omnibus diebus & annis vitae raesentis: cuius societas quantum n is adserat incommodi, ex verbis quae
ab sequuntur Apostoli, facile comproohendes. Vnde dicit, s s. Scio enim arsed non habitat is me,hoc est, in carne mea. bonum. Iniquus honpes & tristis va Ide, a quo nihil boni habetur, ideo inquit, sio, P idest, expe
rimento compertii di certus sum, qνod in me,hoc est, in carne mea, non habitat bonum,ὼ idest, in ne secvndim' carnem, S in ista carne corrPpta cnon habitae bonum. 2 id est, nulla est ad bonum inclinatio, sed proeliuitas ad c misne malum. Non loquitur hIe de bono naturae secundum quam orrnia sunt cbona, & valde bona, contra Manichaeos N propterea non dicit, quod caro non est bona, sed quod non habitae in ea honum . Loquitur autem impresentiarum de bono gratiae, quod ,ut ait S. Tho. non habitat in carne hominis
quantumuis iusti, sed potius in corde ipsius per fidem habitat Christus, qui
155쪽
mine iusto . Indi recte vero de eo quis candi ha bet consuetudinem, di pec
catis tenetur obnoxius. Nam peccatu,
quod est priuatio oratiae, a came de marator quodammodo ad mentem. veait S.Tlio. Et ex ea tamquam ex magna
fornace ascendit fumus multarum pacis sonum, nimirum, super, at, irat,auari tiae. inuidiae, luxuriae, odia, di caetera id senus. In directe, inquam, de homune peccatore sumendum esse hoc, pr
ster id quod addit Apollolus, M. est,
is earne m , Nam in homine peccatore, nec quantu ad carnem, nec quan 'tum ad mentem, habitat bonum gratiae . Inteligatur ergo in directe, modo
iam dicto. 3 6. Hoc est, in e . m a. J Ex his
verbis sumitur. id quod est in carne. non esse simpliciter in homine, quate nus homo est. id et, rationali, e proe terea, cum dixisset. non est bonum in me, adiecit correctionem dicens, hoe est. ἰn carne mea.. Natandum circa hoc, non esse hulasmerui ae contrarium, quod insta di- cturux est de Spiritu sancto in nobis sabitante. quiq: per sanctum lauacrum
efffsuq et . Nec ill id quod idem ad
ν. C. s. rinthios dicit. Nestitis quoniam me bra vestra templum sunt Spiritus san- cti 3 Quoniam in his ius tantum expriis mitur, quod De is ratione creationis, di redemptionis habui in corporea no stra, ne exhibeamus illa quae sua sunt, se rui re Sathanie: sed potius ei, cuius manibus editi sumus in templum ipsius vinum, & tandein eius cruore in prii liis num statum restit uri: idcirco enim,in rit, emoti ellis praetio magno, gloricate & portate Deum in corpore ve stro. Hic vero prodit malum ex pe cato Adae. in nostra carne relictum.
velle adiacet mihi, per scere autem bonum, non inuenso. P Ex
nominis facultate Olicndit apperto,.quod non est in carne nostra bonum. Facultas quidem est magna ex parie. voluntatis, nam iuxta Aug. nihil est tam' 'a ' in hominis voluntata constitutusu,
quam hominis voluntast dissu ultas verro, est ex parte operis. Nam caro, a mat se plusquam Deum, & ornnia, dc non oblequitur rationi, quin potius re
sistit ei, ut non faciat honestum quod .
optat. Potest autem sententia haee,mi I- .. Atiseriam exponi: primo quidem de homine iusto, de in gratia conuitur . iahunc modum, dictum est quod non habitat in carne mea bonum, & hoc, ex perimento comperui, nam v Iis adtae et
cet,) idest, praesto est, propinquum est. miri. per gratiam reperato. Est enisanctis per DEI satiorem in promptu velle quidquid honestum est, constet dine beneuolendi bonum, iam sere in naturam versa. Et no solum per gratiam quam habent, volunt quod bonum dehonestum est, sed etiam aliquid boni
faciunt, repugnantes concupiscentiae,&contra eam agentes. ducti spiritu: sed non valent eam prorsus extinguere, de abolere, propterea,inquit, ρ cree a rem non mento idest, non inuenio iatne sacultatem excludendi omnem co cupiscentiam . nam perficere in hoc I co, iuxta Aug. idein pollet, quod nul- Ax .ez. Iarenus concupiscere : id quod impota Peri ..ia sibile est quamdiu sumus in hoc corpo- Boas. re mortali, & corruptibs li. a quo proin de optabat liberari Paulus, propterea quem patiebatur angelum Sathanae, eum colaphirantem, di hac etiam de caua, castigabat illud, S in seruiritiem redigebat. Hinc igitur patet manifeste. quod bonum pratiae non habicat in earnet quia si in carne habitaret, sicut habeo facultatem volendi bonum per gratiam habitantem in mente, ta ha- herem facultatem perficiendi, per gra' tiam habitantem in carne.
Adhate. duplex est persectio. altera Nest persectio patriae,altera persectio vie, illa dicitur triumphantium, haec militantium : illa. est prorsus immunis a peccaro, etiam veniali, haec, tantum a mortalibus: de illa, inquit Paulus, no Phils quod iam persecti simus, persectione scit . beatorum : de hae vero si uim subiun it, quicunque ergo perfecit sumus, persectione scit. tiae: de qua etiam beatus
156쪽
r tus Euangelista Ioannes, Si dixerimus, inquit, quia p'ccatum non habemus, ipsi nos seducimus,& statim, Qui seruat verbum eius, verὸ in hoc charitas Dei persecta est i illa demum, corpus habet spirituale, menti prorsus subiectum, haee vero recta tendit in ecclum, quoniam leuis culpa, non est declin tio a recta via, sed est quaedam demo ratio, quae persectioni huius seculi non repugnat. Velle igitur, adiaeet iusto
viatori, cauendi scit. omnia perata qua- tumuis leuia, perficere autem non potest suam voluntatem. uia videtur imis
possibile pro statu praetentis vitae &nia, niloininus ille erit perfectus, persecti ne viae, quam, ut dictum est, peccatum veniale non aufert. η Doctrina haec facit eontra Lothera. oro de nos, qui veritati repugnantes, negantuata. praeceptum dilectionis Dei, persectε ingrariasi. nac vita impleri posse. quominus qua-3.c. . uis actione nostra contra illud pece mus, nescientes distinguere inter perisfectionem viae & patriae, quarum altera, meritum est per legis implectionem, altera veto praemium, per fructus per.eeptionem.
Incipientes, promptum quoque habent animu ad virtutem, veluti intem peratus qui timore Dei tactus proponit emendationem vitae, & incontinens non assentiri passionibus et at vero, exisperientia constat quantum laboris habeant in operis impletione, quoadusq;
virtus in eis altas radices iecerit. & amore sectentur, quod timore coeperui.
Prae figuratum est hoc in Evangelii parabola de semine iacto, quod aliud emeidit secus viam, aliud in petrosis, aut
inter spinas, quod utique ob varia re. rum impedimenta, nullum retulit stuis ctum . Necessaria est igitur assidua in virtute exercitatio, sicut & in caeteris artibus, pro ipsa comparanda virtute. Non enim satis est, ut sapiens aut diues fias, sapientiam. aut diuitias velle, sed eum hoe adhibendus est labor no m
dieus, studium, solicitudo, vigiliae, doctrina, & institutior ita equidem & amisPlius, haec necessaria videatur ad viri
trin. Fortes enim sunt, vIrtutis adue sardi ad quos debellandoa, non paria negotio opus est. si in sola voluntatuesset virtus, nullus credo careredi illa,
eum illius pulchritudo sit 'tanta . ut a nemine contemni posset, qui oculis pa
. tentibus eam cerneret, di liberὸ consederareti est tamen etiam in opere mam
vim ε eonstituta, ad quod non repidi. sed spiritu feruentes, de dilisentes' accedere opportet. Nam tepidi in virtute, malὰ audiunt apud Deum . mouentellilli nauseam citius quam si stigidi essεti aut ealidi. sicut aqua tepida citius m uet illam, quam frigida, aut calida. l
s g. Velle aneret mihi. perlicere vi temnon invinis.) Quadrat senten tia haee. etiam pereatoribus & iinustis, quibus, voluntate scit . incompleta, quae ex instinctu rationalis naturae est, ita quibuscunque recantibus, ad honum S honestum, cadiaeet velle, idest, iuxta eos iacet vel quasi infirmum,ni fi gratia Christi, est statim voluntati tribuat ad perficienda. Est igitur senosus, quamuis iuxta rationis instinctum; eupio quod honestum est, non tamen
adest facultas praestandi quod probo.
s. merseree autem non is enis. J Sura
potest in hoc loco Descere,9 pro per seuerare usque in finem, ad quod plus
negotii, & coelestis fauoris requiritur. quam ad volendum & operandum λαnum . Nam hoc est viam salutis ingre. di, cursum inchoarer illud vero con sumare, ad metam peruenire, di arripe.
occasione huius sententiae, haeretici Pelagiani ausi sunt direre, initium boni operis, idest, operis iustitiae apud Deum, esse a nobis in quantum bona volumus, nam Diale inquit, sediues nabis. At ver. hqretici isti sieue di omώnes, iniqui erant & praui, claudentes oculos luci veritatis eis inuisae,pro qua, sancta scriptura omnibus satisfacit. Aediiseultas unius loei, per alium explao natur. Itaque nolebant isti auscultare
Paulum, alibi respondentem illis. Phi- τώβ. a lipensibus enim scribens, dicit a Deus
157쪽
tiac COMMENT IN EPIST. D. PAVLI
qui operitur in nobis & uelle, & perfi-α3. terita Corinthiis quoque dicit, Non s mus sumcientes cogitare aliquid 1 nobis. quasrex nobinquae cogitatioAtiam voluntatem antecedit. Quando igitur Paulus ait, velle adiacet mihi. non ne
iit, quia illud quoque si donum I ei.
nam iuxta unam. expositionem, ge
rit ibi personam iri iusti, & loquitudde illa voluntate. quae grata Deo. qui proinde initium est operis iusti. illius seu . iustitiae. Quae apud ipsusn dicitur ibiti iaci sed illud protius is his verbis A solus sibi vult, quod veste.
multis donatur, quibuI non protinus donatur perficere, quemadmodum di
bi .er5 de voluntate incompleta fiat sermo, illius scit . qui peceat i s in uolutu v.
mente clamat, cupiens ab illis, carne refragante. liberarie po ssumus congrue ter direm, huiusnodi desiderium qua iris imperivetum, donum etiam esse
Christi qui stat ad ostium & pullat,
cuius audita voce, timor subitus occupat animum iniquis ogentium, conscientia clamat, irru a pucit suspiria, cor moerore conficitur, men et optat Chri sci aperire, di tantae maiestatis pedibus inuolol. 5 osculari, Sed contradicit eam. falsi et amplexibus,& oscullis frau dulentis decipient mentem, non sinit eam surgute lectulo suae voluptatis. me a dulcedine earnalium cogitati ut ut tandem sic mens ipsa deuicta, nolit came inuita, postmodum quidquam sacere. Hinc tepiditas ad bonum, proelivitas ad omne timium t hinc cordis induratio, mentis obscuratio, voluntatis praecipitatio procedunt. Quapropter clamores conscientiae peccatoris, non erunt pro nobis in tremendo iudicio Dei, sed potius contra nos, eo quod nee nos ipsos in re nostra auscultare volaimus. Et huic sensui respondet quod subditur, et O. . N O N enim quod volo Mnam. Mefatio sed quod nota malum .hae ago. Si auorem quod nolo illud facio, iam non ego ore ναν illud, sid quod babitat in me peccatu. 9Fit enim, ut dum Plas valeti cupiditas ad turpia pellicens, uuam ratio ad honesta inuitans .non id facias quod μω.θidest. cupio cMoum.9 scit. honestam, sed id potius squod nais, 2 ideli, damno matam,) hoc ago. si autem quod nota, secundum spiritu, illud facio, ιἀm ηο ego veror ιliad. 9 secundum spiritum quieti potior in homine pars, sed qMo
halitat in me peccatum, idest, caro ipsa, seu semes peccati, qui in caro e regnat. donec per gratiam Christi deuincatur di repugnante spiritu, de contradicentqvoluntate. mala exsuscitat, & suadet rationi ut a tantiatur: quae dum assentitur ei. non opus hominis proprie, quatenus homo est rationalis, sed quatenus carnalis & animalis potius dicitur: ac proinde dicit, non ego operor illud, secundum partem in me meliorem , sed secundum deteriorem, nempe, carnalc. Si autem de viro iusto accipiatur, iam satis superque dictum est superius. Caro enim,inuita ratione, concupiscit quae sibi placent, quam cupiditatem ratio, minime valet extinguere : atque adeo homo iustus facit,9 idest, concupisciesecundum carnem squia non vult secudum rationem. Quod si facere non videtur, quod quis facit inuitus, cum homo facit, quod iuxta meliorem hominis partem non vult, iam non ipse videtur sacere quod facit, sed ipsam iuspectandi vis, insita erassiori hominis parti, nempe carni. Obserua, quod ex hoe Glo medio nemin , quod nolo, illud facio. sapienter Apostolus colligit duo superius proposita, videlicet bonitatem Iegis, & dominium peccati. Primum elicitur ex eo quod dicit, cnoM,9 quoniam ratio non vult malum, quod lex prohibet, di ex hac consormitate legis ad rationem . constat legem esse bonam . secundum vero insertur ex eo quod dicit c. dfacio,) propterea quod times peccati
operatur in homine contra voluntatem rationis, tanquam dominium habens in earne hominis. Harum duarum con
elusionum, prima quae est de bonitata legis, refertur ad illud supra dictum. siex Jirisaalu est. propter conformi talem utriusque scit. legis&rationis,ad
158쪽
volendum bonum, & detestandum ma- Ium. Secunda vero quae est de dominio peccati, refertur ad illud etiam supradictuin, ego autem earnalis sum, ven uin
rus βb peccate,st propter eandem consermitatem carnis & peccati, aduersus legem & rationem. Nam corpus quod corrupitur, agrauat animam. Et veluti acerbus tyrannus, deprimit sensu multa cogitantem. 6t. 'nuenis i tin Ietem volenti mihi facere bonum. insert ex dictis duas imges in uno eodemq: homine contrarias i altera in malum, altera in bonutendens: de hae quidem leges sunt secudum duas partes, ex quibus homo cinponitur, carnis scit. & mentis. Cum autem in sententia praecedenti proxi-m 8 dista asseruissiet Paulus, peccatum quod habitat in homine esse causam malorum suae fiunt ab homine, colligit inde dicens, inuenio igitur legem v knti mihi facere bonum, idest, cum Io sacere aliquid boni & honesti, inuenio legem. Non dicit autem qualitate Iegis, siue an sit pro ratione, siue contra rationem, sed tantum dicit nunc. quod legem inuenerit, statim dicturus cuius sit qualitatis haec inueta lex: reddente prius rationem, & illius inuentionis, S suae voluntatis ad honum.
62. cuoniam mihi malum adiaret . JQuadrat hoe cum illo superitis dicto, quod habitat in me peceaum, hoc enim malam,) id est, peccatum, vel somes
peccati, est quod adiacet, idest, iuxta
rationem iacet, quasi carnem inhabitans. Sed preeor, o diuine Apostole, unde colligis legem tibi esse dum cupis aliquid patrare honi Taces etiam qualitatem legis, non enim dicis an sit pro te, an contra te lex quam inuenisti, dubonum & honestum facere desideras. Vtrumq; dicam, legem colligo in me esse, ex malo quod mihi adiacet, siue, quod idem est, ex peccato quod in me habitat. Caeterlim lex mala est & iniqua, quoniam ex malo principio, &ad malum procedit fiam, hoc est, ex Pec
eato ad peccatum. Deinde reddit rationem suae voluntatis ad bonum opuscis . Condelecter enim legi Dei, se eundum interiorem hominem .P Causa imi desiderii humanae voluntatis, videtur esse honestum quod lex Dei praeeipit, cuius tanta est vis & energia, ut rapiat ad sementem nostram: propterea dicit θνα delector leti Dei, 9 idest, complaceo, &delector in lege Dei, secand- interio rem hominem,ὰ idest, secundum spirilsi. qui est interior homo, & praecipua hominis pars, quae quidem naturali diis elamine eadem eligit, quae lex Dei perte praecipit tanquam bona. N proin pter hane conformitatem. spiritus si minis desectatur in lege Dei: & proptet hane desectationem quam secum adserthonestum quod lex praecipit, homo deis siderat saeere bonum. Et hoe sit satis pro declaratione illius senuenio legam volenti mihi facere bonum. volo equidem honum propter seipsum,& propter deis te tationem quam secum affert, sed huie voluntati inuenio legem nimis adiauersam, quoniam mihi malum adiaret. 6 . seeundum interiorem hominem . Partem puriorem hominis, nempE sipiaritum, seu rationem, seu men rem in qua est Dei imago, vocat interiorem . hominem r non quod anima sit effi-stiata secundum formam hominis, ut Tertulianus posuit. vel quod ipsa sola Tis M' sit homo, iuxta Platonem dicentem: P .. 'quod homo est anima utens eorpore,
sed quia id quod est principaIlus in homine dicitur homo, ut spiritus & mens hominis, quae iuxta veritatem est pars principalior. & dicitur homo interior, quia interne munera,& oficia sua imis plet per voluntatis arbitrium i licet si eundum apparentiam, id quod est eriterius, videatur princi alius, scit. codipus humanum se effigiatum, quod dicitur homo exterior. Discrimen igitur hominis interioris, & exterioris, non est idem quod inter animam S corpus τ nam homo, nomen est suppositi, non
partis o sed id quod est inter homirati
159쪽
quatenus ratione de inteIectu viget, quibus utitur contra sensus inclinationem. di eundem hominem quatenus sensuali appetitui obsequitur, praeter rationis Eph. q. ordinem e quos alibi vocat veterem & l. I. nouum, q ii busettiam dissidium est perpetuum.
6s. Condelector leti Dei. Duplex est
voluptas, altera exterioris, altera interioris hominis i haee excedit illam, quantum anima excedit corpus: per illam foedatur homo, & fit similis iumentis insipientibus e per hane purificatur.& est similis Deo & Angelis eius: Der illam minuitur: Ae infirmatur: per hane augetur, & impinguatur, & coris roboratur: de illa est peccati lex, de hae est lex Dei: per illam colaphizatur tuis laus, per hane honorificatur: in illa serubus efficitur, in hac libertate donatur, mero. & filius D i constituitur. Lex iraque Dei.& interioris hominis, est, rationa, biliter vivere. δὶ non duci irrationabi. Iium animalium passionibus. Exteri ris vero hominis lex, est carnis prudentia, quae docet edere & potare, di cae.
teris uti Lixuriis,quae repugnant rationi. N si superauerint, legi peccati subii.
ciunt. 66. UIDEO autem aliam legem in membris meti, repugnantem legi mentis mea, Cr captiuantem me in lege peccati, uua est
in membris meis. J O ualitatem legis inuentae, munus de officium, in se ipso molestiis carnis & passionibus affecto, manifestat. Pro eo autem quod dixerat
inuenio dicit modo, video, de quod indefinit E dixerat, stetem, dicit nune
apperte, Zt determinat E, sin membris mrax, ct repugnantem, cst e. ut tanquam testis oculatus, & expertus do. ceat nos. quibus circundamur periculis in hoc seculo, ut eius exemplo discamus cauere illa.
Sed pro maiori huiuς literae declaratione, notandum, quod lex, iuxta do-
' ctrinam D. Tho. nihil aliud est, quam regula & praeceptio prudentiae, per qua, qui curam gerit Reipub. illam gubernat, di administrat: & dicitur a legenis
do. hoc est ab eligendo secundam Ci- ciericemnem, nam regula, dirigendo docet eligere i & ideo etiam dicitur, iustorum, iniustorumq; regula, ct quod eius munus sit praecipere, & prohibere, ut de . ipsius legis forma praeseseri, dum ait, Vnum cole Deum , ne iures vana per j, η . illum dee. ex quo manifeste habetur quod lex sit res intelectus, non voluntatis. Nam regula re mensura nostra I '' rum actionum , est ratio, euiuet etiam I
est voluntatem caecam mant duccre.
Deinde, praecipere. opus est intelectus, ut S. Tho. de Ariit. docent . Nam in
lib. Ethic. asignantur tres virtutes in- - ,
relectus pratici, nempe Fobotiam. quae est virtus bene consultandi , hoc est , inu euiendi media ad finem conis gruentia: pam de fine, nulla est consultatio . eoquod omnes suapte natura .s icitatem suam expetunt. Secunda
est Synesii 2 quam Latini vocant, saga
citatem , quae est virtus rectὰ iudicaniadi. Multi enim sunt acutioris ingenia ad indagandum media, qui tamen illis inuentis non valent de optimo iudicare. Tertia est imperiam, P penes quod differunt ratio pratica & speculativa.
Nam haec, cum non reseratur ad opus,
duos illos precia habet actus, scit. disecurrere, Sc iudicare. Illa vero indiget imis
Oerio. ad quod duo praedrcti actus re-
eruntur , de ex quo , iuxta Arist. & Tbid somnes philosophos, prudentia , nomen mirtutis sortitur. Nam est summus ac persect iis imus prudentiae actus, imperare. Constat igitur quod lex, sit res ab intelectu elicita, di in intelectu posita, cuius munus sit imperare, ut dictum est. Prima autem omnium legum, est lex aeterna, quae est diuinae mentis conceptus , & praeceptio circa ordinem , de dispositionem, & regimen uniuersorum, Ed secundum Aug. dicitur summa ra- - κ .F. tio in Deo existens, cui semper est ob d b, .ar temperandum. Dicitur vero aeterna, tum,quia nee initium habuit, nec habitura sit finem: tum etiam,quia nulla est ratione mutabilis, nec ulli varietati
subiecta. Quo fit, ut ipsa sit sons &origo omnium legum, iuxta illud, Perme
160쪽
me Reges regnant de legum condito--φ. 13. res iusta decernunt. Et illud, Domine Rex omnipotens, in ditione tua cuncta sutat posita, Ze non est qui tuae possit resistere voluntati P Nam quemadmodum in naturalibus, primus motor qui immobilis est, causa est omnium m tuum sub se longe differentium, qu niam si primus non moueret, reliqui neutiquam mouere valerent sic lex
aeterna, immota persistens, causa est vi mortalium leges, eorum variabili conditione mutata , permutentur . Ipsa enim uni rinis ac maximὸ una, iussit, ut natura integra, omnia essent communia e corrupta vero , in tot diuersos
Dominos distribuerentur, Vnde patet, quod lex haec, a nulla sit alia derivata, nec vero a se ipsia, talis enim asse tio secum ipsa pugnaret, sed omnes p Aussi. tius ab ea, dicente Alig. ouod nihil est, A. lib. iustum ae legitimum, quoci non ex aeterna lege homines deriuauerint. Et sicuisti in artibus illa quae est maxime aris r. Eth. chitectonica, caeteris imperat tanquam princeps. sic in legibus Iex aeterna, ut suprema, est omnium legum impera- Aug.lib. trix. Haec enim est secundum Aug. qua/.des b. iustum est , ut omnia sint ordinatissi-
Ab hac, primo lex naturalis proficiscitur, quae quidem non est aliud quam
lumen vultus Dei, mentibus nostris impressum, per quod, legem eius aeter nam participantes, actiones nostras ad
debitum finem , quo suaptὸ natura fe-
runtur, dirigeremus. Dicitur autem lex
naturalis, lumen vultus Dei, idest, sapientiae Dei, per quam, sicuti homo de vultu , cognoscitur Deus . Talis ergo naturalis impressio, dicitur Iex naturalis, & dicitur lex mentis, propterea quod in ipsa fiat, unde David, Signa FDI. tumi inquit, est saper nos,idest in mente nostra, quae est par superior in no- his. Differt a lege aeterna, sicut effectus a sua causa,est enim participatio illius,& vestigium illius, & lux de luce, per quam illa nos ducit & gubernat in
- Primum Ze generalissimum praeceptum legis naturalis est, Bonum est quaercu.
dnm, Malum est fugiendὁ .stuod etiam
suo modo ad omnes pertinet creaturas,
quibus sua cuiusque inclinatio ad honum partis & totius, est illis pro lege
naturali. Hinc recte Arist. Bonum, in-
quit, est quod omnia appetunt. Natu- rati enim lege, seu inclinatione, omnia
appetunt esse, grauia descendere deo sum, leuia sursum ascendere , plantae cupiunt vegetari, de augeri, & fructificare, de conseruari in tuis speciebus &indiuiduis. At vero in homine quia r tionalis, peculiare principium legis naturalis est,Honestum virtutis bonum est amandum , Contrariumque vitiornm malum,est detestandum, ut ad scelici- ιtatem perueniatur.
Ex hoc principio prodeunt praecepta decalogi primae tabulae, nempE, quod
Deum optimum, Maximum, cuius h neficio , & vivimus & movemur, di suis mus , R sempiternam vitam expectamus, amemus super omnia . Neque . eum iurandi abusu, unquam contemis Abnamus, sed feriatis diebus colamus, re
Ex alio autem p incipio, nempe, id faetas alijs quod tibi neri vis r Idciue ne facias, quod tibi non cupis : deducuntur mandata omnia secundae tabulae,
quae quidem in officiis iustitiae posita
sunt, de quibus proinde cum nemine potest dispensiari, de nemo in eis potest praetexere ignorantiam . manuis non defuerint qui scelera sua fuco aliquo linirent, ut fuerunt illi qui religionis ratia, contra interdictum homicidinumana caede cogitabant deos suos
placare,ac venerari: de quibus est illud, Iinmolauerunt filios suos.& filias suas psel. daemoniis. Et Cicero in oratione qua- Cic. dam facit etiam huius rei mentionem dicens, sua aetate Gallicas gentes eodem ritu pollutas. Eademque sertitatis immanitas. fertur & partibus noui orbis fuisse, te ad hue esse solemnis. Hostis enim generis humani, antiquus
serpens, ea caecitate dementauit homianes ut humano sanguine suam expleret
inuidiam. Et Iulius Caesar narrat, olim apud Germanos, latrocinia, nullam ha- sib 6.de