장음표시 사용
221쪽
EPIST. D. PAVLI Sio ι COMMENT IN
et . ετ promissa penes Iudaeos etiafuerunt Prophetarum oracula, multis ante seculis Christum venturum, & foelicitate aeternam pollicita: quibus duo. hus omnia bona gratiae, S gloriae comprehenduntur. Fuerunt autem eis multa pol Iicita de bonis temporalibus diterreni et, sed per illa temporalia, figurantur spiritualia & aeterna. 1 3. seu Am patres, ex quibus ea αν pus fecundum earnem. 9 Commendat Iudiorum dignitatem ex senere. Ducunt enim genus ab inclitis illis, ae Deo. gratisii nis, ipsorumq; luminibus & authoribus, Abraham, Isaae, & Iacob, a
libq: ex quorum stirpe, Christus ipse
nasci dignatus est secundum cari enarvi hac certe parte iam illi velint nolint,
propinqui cognatiq; sunt Christo:quod
est supremum Iudaeorum decus. Quo nam enim maiori poterant Iudaei a S ci honore. quam ut unigenito filio Dei,m ter optaretur ex eorri genere ut ideesset. N Dei filius,& oorum consanguineus. Sed o scelus impudens & cxcvn. t udaeei Deum sibi ipsis proinissu,
di missum, non solum negauerunt, ve rum erit ni eundem in carne quam ab M ipsis suscepit crucifiverunt: Se eum fmguinem quem ex ipsorum visceribus cotraxerat per quinque vulnerum soramina. prἀrsus effuderunt. Pro quo tanto Dein re ivlle repti diari meruerunt: &ab alienigenarum gentium natione cui
eum perimendum tradiderunt. fide &obedientia suscipi. 36. Q et est siver omnia Deus benedi Ius m feeM M. O men J Ne parum illis inderetur, c hristum habere cognatum,
ostendit illis, dignitatem Christi prae-santiorem esse patrum dignitate, qu rum titulis Iudaei adeo se venditant. .
Siquidem illi quantumuis psi fuerunt. nihil aliud tamen quam homines fuerunt. At Christus se est homo ut idem ει Deus sit super Omnia γ idest,non huius aut illius gentis peculiaris, sed uniuersorum Deus, praesdens omnibus.
Benedictus in steutast quia ei soli d betur laus in Omne aeuum, amen. Hic
isitur omnia benescia populo Israeliatico exhibita peculiariter, quo niagis
multa erant di magna, eo magis at gehatur dolor in Apostolo, dum videret eos, quos tantis beneficias Deus semper est prosecutus, di quibus etiam lucomnia quasi primis S praecipuis offerebantur, obstinato animo solos resistentes Euangelio christi. Destruuntur his Apostoli verbis,qua tuor haereses. Prima est Manichaei, qui dieebat Christu habui sse eo us phan itasticum & non verum. Secunda, Uale Tών. tini, qui dicebat Chtistu non de massa humani generis, sed de melo corpugattulisse. Sed utrimque damnatur per hoc quod ait, sex patribas fecunia camnem, J Tertia est Nestorii, qui posuit alium esse filium hominis alium esse fi- Iium Dei. Contra quem Apostolus,eu dem qui est secundu carnem, affirmat aese super omnia Deum benecticium in
heau. Quarta est Arria, qui dicebat Christum esse minorem Patre, di quod
erat creatus ex nihilo. Contra utruq
dicit Apostolus, quod est feter omns , ἐquae certisiima & propria dignitas Dei est, ut quae nullae creaturae porest cominpetere. Et itidem, quod est benedictus in secula, quod de solo Deo direndum est, quod eius bomitas duret m secula, ut ait D. Tho. Simile huic habetur in T, .
Epistola ad Philip. Vbi postqvim de
Christo praemiserat quoa non rapinam arbitratus est esse se aequale Deo,addit. Datum est illi nomen super omne nomen, ut in nomine Iesu omne genu flectatur, coelestium. terrestrium, & infer. norum, di, omnis lingua confiteatur,
quia Dominus noster Iesus Christus, in gloria est Dei Patris. Manifeste igiatur Apostolus, Christum Dominum filium Dei, non adoptiuum, sed verum& naturalem, di Deum Omnipotentem dicit. t . 7 ON quod exciderit verbum Tti. D. Hiem. ait, licet Apostolus doleat mero. Iudaeos excidisse a promissionis gratia, ostendit tamen non innane fuisse verisbum Dei,& his promisia deleri: non
222쪽
qui seeundnm earnem, ex Abraham, Isaac, & lsrael, nati sunt: sed qui sernantes fidem patriarcharum, de quorusemine putant esse. Item, quia superius dixerat. dolere se quod genus Israel, proprio vitio excluderetur a regno quorum haec omnia fuerunt, hic ostendit, illos qui non eredunt, non esse filios
Abrahae, ne o nnibu et ludaeis praeiudicare videretur, & o iceretur ei, niiquid Deus mentitus est Abrahae8 propterea inquit. non quod e tris urebam πιι quasi dicat, neque tamen tantum va-lat istorum impieta et, ut ideo non prae siet Deus. quod Prophetarum oraculisse praestaturum promisit. Populo lsraeolitico . ac posteris Abrahae promissa fuit ista foeticitas, veru D non quibu lither. sed his modo, qui verὰ essent horum polieri.
I 8. enim omnes qui ex circunis
cisione sunt Drael, hi sunt Praelita: neq;
cur semen μnt braba, omnea filii βHoc est, non omnes qui genus ducunt ab Israele, ver E sunt Israelitae: nequctu' . v quicunque ex Abrahae sanguine fune orti . continuo filii sunt Abrahae r vepromissionis haereditatem sibi vindicet. n. a. Tres fuerunt insignes patres in lege eeaa. ao. Iebratisiimi. quibus, data fide, factae sunt promissiones. Primus fuit Abraham, in quo maximὰ gloriabantur Iu daei. In Isaae vero non ita solemniter, quoniam non fuit primus in promisisione, neque tota eius progenies obtinuit hereditatem pmmitam, sed solus Iacob, abdicato Etau et in quo idcirco. se ut in Abraham, maxime gloriabantur. In quibus propterea duobus, Asto solus aisignat exemplum quo manife- sat pro rissionem eme omnino impleistam, in horum posteris spiritualibus. Quicunque enim siue ex natione t Malca, siue gentiliea. qui fidei robore foristes sunt, & inuicti aduersus huius m , di incommoda. quibus Deus explorat animi noliri pietatem. in hos vere co petit cognomen Israelitae. Et qui fide Abrahe referunt, hi sunt filij Abrahae, di per fidem merentur promissam haer ditatem . Hoc sermo Dei palam appe riti dum ait, Isaae voeabitur tibi semen. 9Semini Abraham promissum est sore.
ut per illud celebres essent uniuersae nain riones, at non vult quosvis Abrahae posteros in seminis venire appellationem,
ni si sint in Isaae qui est fidei filius, &Chri iti typum gerit. Isaac non iuxta communem natiuitatis rationem editus est, verum ex Patre emto, nam sp- a ,
nex quidem erat, sed fidente Dςo i , ex anu item emta. Hunc igitur Dei virtus, & patris fides, genuit verius
diuini oraculi, videlicet, in Isaac voca Mar tibi semen. sensus est spiritualis, quo palam docet, non quo nibet iuxta earnem natos, quemadmodum Ismaei ex Abraham .ens continuo filios Dei.
εἰ per hoc haeredes promissorum : Ied ut filis sunt promissionis. idest, hi quili' adest fides, per quam Abraham, Dei
promitam pmmeruit, aestimamur in femine,) idest, pertinet ad semen Abra, hae, quemadmodum Isaac qui ex promissisione fuit natus: & eis tantiim facta est promissici filiationis Dei, quos ipse secundum aeternum propositum
ae in Epistola ad Galat. habetur haec e dem allegoria mesto explicatius,ubi sit filium a ne illae, idest, Ismaelem, natu fuisse secundum camem. idest. naturali virtute carnis, ex iuuencula: filium auo tem liberae, idest, Isaac. per repromisi nem, nimirum emortuis iam & deinficientibus viribus naturae, sed per muraculum restitutis. Haec enim o ni
in typo facta sunt propignendi liri sit.
adoptandorumq; anortalium pericius gratiam. ludaei autem id inteligebant earnaliter. Vocabant enim Deum,. p. La. 2.trein. non per gratiam qua illi erant accepti, nee per naturam sicut Ismael. sed quia super naturam per mi loqiam electionem DEI, sicut Isaae naci
a I. Tramissonu Aatem verbum est/ος. secandum
223쪽
rit Sara Iliu3. probat comienientem filisse suam expositionem,qua per 'saac
signi ficari dixit eos. qui sunt filii ex Iratia diuinae promissionis: quoniam
saae per promissionem natus est Vnde dicit. promissionis aiatem verbum est hoe, quod scit. Angeli, imo Dominus m. ιδ. in Angelis hospitio receptis dixit ad Abraham. fecundαm hoc tempus, idest, anno altero stremam. idest, reuertar ad te, ' erae Sara filius. J Si autem Deus hae sorma promi sisset. nempe,quicuq;. nati fuerint ex te. ad hos pertinebit mea promissio e iure sibi vindicarent hanc gloriam quicunque ad progenie Abrah e pertinerent iuxta sanguinis com
unicum. eumq: fidei filium designauit.
quem saa voluntate Deus ad hoe dei iusset. non ex commenditione circunisci sioni et, cum nondum esset natus: sed
ob meritu paternae fides. Abrahae missea nati s mi liberi ex aliis uxoribus, di tamen filius Isaae nomine promissa
est Abrahae benedictio. e spiritualiter auia signi fleatur In hoe.
tempus erariae. Secandam hos tempuν.
inquit, scit. mihi ab aeterno praefinitum, al. . de quo ad Galae. ubi venit. inquit,pleis nitudo temporis. misit Deus filium v, factum ex muliere, scit . ex virgine per miraculum . praefiguratu in miraculosia generatione lis c. Ut adoptione filioruueciperemus, quod est expositio huius.
coe erit Sara. 3 idest, taclesiae siue miliis tanti. siue triumphanti. Ibin, 3 idest, filii, singularis pro plurali: nam omnes Christiani sunt veluti unus filius. qu
ni m sumu' omnes unum corpus in
Christo,& ipse est caput nostrum.. set. 7 Ο , oKι- aatem illa. sed σReberea. ex uno eoncubitu habens D epet ι nostra. Clariori exemplo instat contra ludaeo .putantes se Dei gratiam
adepturos propter merita patrum, d Eoe. cente Erechiele de viris iustis, quod filium & filiam non liberabunt d ipsita iussitu sua liberabuntur. vadet di
Ioannes dicebat eis,ne coeperitis Scere patrem habemus Abraham. Cum itaq;
Apostolus dixisset quod de filiis Abrahae, unus suit esectus, di alius reprob tus , poterant quidem hoc scribere, vel diuersitati matrum, nam Isnael naistus est de anellia,& Isaac de liberat vesdiuersitati metitorum patris, quia Inmaciem genuit incircuncisus, Isaac autem circuncisus. Vt igitur omne sub terfugium excludatur, assignat exemplum ubi unus eligitur. & alius reprobatur eorum qui non solum ab uno patre, sed etiam ab una matre sunt geniti.
cubitu. Ordinatur autem litera in hue modum, cnon selum aMtem illa) scit. Sara, ex electione Dei, peperit benedictionis prolem, sed edi R ,ecea ex vis concaerita Naae patris π.stri habem. lia est, concipiens, nimirum peperit sitnili electione lacob. Habere ex aliquo pro concipere ex illo. latin E dicitur. Fuit autem Rebecca sterilis sicut & Sara. nam pro ea fudit praeces ad Dominum maritus eius Isaae, eoquod esset sterilis. qui exaudiuit eum. &dedit conceptum Rebeccae. Illa vero, collidentibus In utero paruuliri consuluit Dominiit qui respondens ait, duos populos ex eius utero p ituros, sed quor m m ior, seruiturus esset minori. Sensus igiatur Pauli in hoc loco. sc se habet nuod i in Isaae euenit, ct caeteris A brahae liberis, idem euenit in lacob & Esau. Si
corporum sola cognatione, benedicti nis cliuinae haereditas obueniret, magis ad Esau maiore natu pertinebat quam ad Iacob: Isaac, pater erat a re horum
comunis e mater eadem ambos uno coisgressu concepit: simul intra matris uterum gestati: simul in lucem editii de
tamen alterum agnouit Deus cpu partum legitimum t alterum ceu nothum
abdicauit, dicens per Malachiam Pro-hetam, Iacob dilexi, Esau autem odio abui.
a 3. Cum enim nredam nati fuissent, oal Did .ma egissimi. aret mali, ut secum dum electionem propositum Dei maneret, non ex versia/,Ad ea secanta ab tam est
224쪽
quaereret, quaenam rex discrevit hos ge.
mino , scit. lacob & Esau, ut ille dilectu . hie vero sit inuisus 8 Non utique
carnalis propinquita . cum eorundem parentum essent filia: nee legis obseris uatio, aut circuncisio, siquidem de nodum natis priusquam omnino se Μιλὶ κηm egissent boni, idest, iuxta legem
axi mah. idest, aduersus legem, non ex veribus, idel . ex merito operum,
cstd ex vocante, 2 idest. eκ gratuito Dei vocantis beneplacito Mytam est eιὰ scit. Rebeccae ipsorum matri, quis pro. quod . maior seruiet minora, ideli, Esau
Sed cur ita visum est Deo aut quid
hi q hoc fa cto declaratum esse voluit Declarat utique nobis in hoc paruvlorum exemplo. praedestinationis myst
ritim, quod non merira, nec eoru prae
visio .est in illius causa. sed sela voluntas diligentis S Ocantiu Deir iuxta ilis λι. lud, Elegit nos in christo. ante mundi
costitutionem. vi essemus sancti r idest, non ob praevisam sanctitatem nos ele
pii. sed electio fuit sanctitatis causa. Ne te itur iudaeus. circuncisionis aut te
pis fidutia, ius promissi Dei sibi vinducet, ni si talem se fide prebeat, ut inter plectos habeatur: ac talis sit, qualis fuit Isaae & Iacob: qiradoquide electio Dei, ., filios facit Abrahae.no propinquita . α Verbum autem hoc. scilicet, fa - ire potet -- i. tripliciter potest in- τών. tetigi. iuxta D. Tho. primo. secundum eorum personas r & sic inteligitur. Esau serui sse Iacob, non direct L sed occasionaliter, in quantum persecutio quam ei intulit, in eius bonu e siet. iuxta illud, m. t 3. Qui stultias est seruiet sapienti. Deinde. potest referri ad populo ex itoque progenito ς : quia Idumaei aliquando fuerunt subiecti Israelitis: iuxta illud. P l. in Idumaeam extendam calciamentum meum. Et huic pertinere videtur quod . dicitur in Genesi, Duo populi ex ventre tuo diuidentur, populus populum s perabit & maior seruiet minori.Tertio. inteligitur figuraliter, vel spiritualiter: ut per malo in inteligatur populux Iudaeorum, qui primo adoptionem sili tionis Meepit. iuxta Illud, remogenitus meus Israel. Per minorem autem
figuratur. populus gentium, qui pollerius est ad fidem vocatus: qui etiam fi- .guratur per filium prodigum. Maior ergo populus seruiet minori inquantu Iudaei sunt nostri capiarii. custodientes libros ex quibus nostrae fidei testim nium perhibetur i S tamquam serui faia
mulantur Christiani . circunserentes scriptura . unde Christiani legitimos eruant sensus, quibus eos reuinciant. a Exeluduntur etiam per haec verba tres
errores, secundum eundem D. Thom. 'ρον amus error est Manichaeorum qui diuersitatem eorum quae hominibus accidunt. natiuitati ascribunt, ut scit .vniuscuiusque vita &mors dispensatur secuindum eo licitationem, sub qua natus est. Excluditur hie error per hoe quod ait, eum nondu nati fuissent. Vnde & Hie.
. a signis,inquitaeoeli, nolite metuere. Ni r. ε
qtiae gentes timent. Secunaus emor e thPelagianorum, qui ex praecedentibus - .
meritin asserebant alios dilisti, alios vero odio haberi a Deo. Hic error iti sq. excluditur per hau quod ante Opera ν-nus filiorum Rineo . alteri est praelatus: propterea,inqui non ex operibus, sed ex v .mte . . merisus errνr, qui vul-.go ascribitur origeni, possiit animas oris. hominum eum Augelis simul esse creatas, & quod pro meritis eorum quae ibi egerunt. siue bene. sue mal E, diuersitatem vitae serti utur. Sed aduersus h pugnat quod ait, cum nondum quidquam boni, aut mali egi sient.
24. Sior scripta est. Iacob dilexi, ma tem σῶν habui. D. Hiero. in hoc lo--lco inquit, hoc aute quod dicitur, ceu est totum est, & ad Geneleos librum. &ad Malaeli iam pertinet. In Genestos ii,
bro ad Rebeccam dicitur, Dux gente . Gen. s. Be duo populi in utero tuo. Unde bonE. Mai. D. ostendit Apostolus promissiones non esse eorum qui secundum carnem filii sunt Abrahae, sed eorum qui fidem pa trum seruant atque custodioni. lacob N Esau fratres uterint,ille minor,hic niaior natu: di tamen Deus Iacob duexit,
225쪽
s 4' COMMENT. IN EPIST. D. PAVLI
eum ad primogenituram eligens. &henedictionem patetnam ei conferens. atque etiam ad hoc ut in eo compleis rei promissiones patribus factas: υ reprobato, atq; ab his orianibus retrusor i tamen videbatur secundum iudicium humanum. ut primogenito litania eis compete .e Dilectio autem haee Dei. ut d et D. τιν, Tho. non temporalis est. sed aeterna cumiim ipse sit immutabilis, affectus eius mini ιγε mutari potest. Et licet tria hF, nemp8. Dilectio. Eset Iis o P destinistia, realiter sunt idem in Deo r differunt
tamen ratione. Ditems enim dicitur,se. . p. Candum quod ab iure vult bonum alicui. Flemo vero,secundum quod per bonum quo i alicui vult. eum alteri pratis fert. Sed Prad Itinaris dicitur, secundu
quod hominem diridie in id bonum
quod ei mit dilietendo.& eliaemio. Se a, quitur ergo dilectionem praedestinatio. s ut voluntas de fine, naturaliter prφ- cedit directionem eorum quae sunt ad finem. Haec ita in Deo .At vero in ho. mine aliter contingunt. Voluntas enim hominis mouetur as amandum obono, quod in re amata io siderat, rati ne cuius ipsam alteri praesert, ct eligit. electamque amat. sed .oluntas Dei, et hcauta omnis honi. quod eli in creatura.
di & ideo nihil est priux dilectione Deitdi ipsa est eanti nolitae diectioni . Unis de beatuq Ioa. Non quasi nos dilex a D. . rimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos. odium aute. sine reprobario de qua Tia. hic loquitur Paulus, etiam est aetemat quia quidquid est in voluntate diuina. . est ab aeterno Et sicut praedestinatio est praeparatio gloriae, ita reprobatio ei Praeparatio poenae : sed praedeliinatio
ira portat praeparationem meritorum.
quorum Dei s est causa, quibus perum nitur ad gloriam. Reprobatio vero im' 'μ portat praeparationem peccatoru,quo rum Deus non est causa. quibus peruenitur ad poenam. Vnde. merita praescisa causa esse non possent pradestinationi , sub qua comprehenduntur. Sed praescientia peccatorum. ex parte p*nqinfligendae reprobatis, aliqua ratio essa potest reprobationis. Proponit enim Deus omnipotens. se puniturum malos propter peccata quae a seipsis habent. non a Deo. ιυstos veto proponit se praem laturum propter merita, quae a se ipsis non hahent, sed a Deo r iuxta illud, Perditio tua ex te Israel, tantum modo tu me auxilium tuum. Haec Ia. . ' 'Tho.
stitia praedellinationis S reprobationis: N Osunditur ivltitia utriusq;. Cum cn dixisset quod Deus absque merito precedenti, unum eligit, di alterum repro bat. mouet super hac re quaestionem dicens, ce'ia e go dice s/j ad haec scit. quae est, i sunt: idei , quid ex lupet i l ribus colligamus AMγοιd ιλHaeuas apud Deώ- idest ruanquid Deu1 iniquitatem B in i stitiam facit, clun hac agit atque similia, pro suo beneplacito
eligendo & reprobando in te vlla meis rita. vel demerita λ Nam ad iustitiam in distributionibus pertinet, ut aqualiter aequalibres distribuatur: homines auteren ota disserentia meritorum, s. ni vi qualest si ergo Deus absque considerarione meritorum, inaequaliter distribuit. unum Histens, di alii. m reprobis.
videtur quod sit in eo iniquitas : quod est contra illud inut. Deus fidclis. S mea. 1 f. absque ulla iniquitate, iustas ct rectit Et illud, Iustus es Domine.& rccium PD
26. M Ut J Familiaris est responsio
Pauli, summa confidentia steti. Absit, inquit, ut scit. talem Deo impingamus blasphemiam Absit . ut huiusmodi cogi viatio, subeat animum cuiusquam. I . UMOSI enim dicit. miserebis eκιmVerta 1 sum, O miferacoνdiam praestabo, em miserebor. Habentur haec verba ta Exodo, ubi fit sermo de populi impie- tate, qui vitulum aureum in Deum co- flauerat: cuius noxam cum Dcu Moyses depraecaretur. pndet. secundum transi. Itonena nostram, in hunc n dur
226쪽
u- -hi purareris. Significans nimi- l le de Minersione ad fidem. Iut poenit ruiri in tuo beneplacito situm esse mise I rim . De Pradestinatione quidem & Mais
eteri. misericordiamq; exhibere, vel non e tione, quia non est humanae potella- exhibere,citra omnem innis uiarn. Sed tis, interiori ullo animi motu, aut ex τε .im r. Anostolia et stirer . secundum ro citat terna quavis quantumuis vehementi, hanc sententiam dicens. Miserebor eri atque etiam laboriosa operatione, in misertus fism et mistracoνδῶ 'a stabo eui Deo praedestinat raneiri,aut vocationem serebor. 2 ubi. praeteritum tuserri vi- sare i eaq; toparare quae solius sunt detur aci praedet nationem aeter mi Dei miserentis quibus vult :& quos vult futurum vero.ad vocationem tempora- sine operum conlideratione, ab aeternolem : qua quidem verborum idenati M praedestinantio. & in tempore vocantis. ite, omnem prorsux aufert caiisam prae n Cin insitane verri ad fidem, aut poeni-. destinationis, praeter unam Dei volunt tentiam . di ulna naotio ita nos platuetatem. Et quemadmodum apud dialm hie. ut noster requiratur assensus r ad me is de methrephisicos . ridiebium est quam quidem eonversionem adulti mopostulare causim propositionis i me mtur fide, spe dicharit iter de quibus
dratae, vi cur lici est animal rationa. motionibus etiam est dicendum, ante. aut cur hmmo est homo, ita etiam esse volentis, neque rurrentis, sed 'Dei misee. et ir Deuet ora delfinxi erit aliquos M rems. Quoniam Deus non solum ope
gloriam. ridiculum esset quaerere alia fatur nobiscui sed etiam est causa quae et ansam qui ci Dei voluntatem . Et hic nos mouet ad agendum, ac proinde tomo lux loquendi. Distri Dr cui v ser' ta illi debetur operatio ueluti principatus sum, oee. H .ulgaris apud illo qui li agenti. Noli enim diei mus, instruma
libere agun . qtia crinque agunt Non tum aedificat, sed per instrumentum a Manis. ergo nati inrari sydera, ut Manichaeust ri . Tamen sententia Aug. est .eticis nec animarum merita extra eo ora, sina dicentis, mai creatit n e sine ho AOrig. 't Orieteries in periarchon t nec opera vis, non salvabit nos sine nobis. Atque
Peri. pri cedentia. t hiasohemus Pelagius,di m iam homines iusti habet merita quaece mit in musa sunt gratiae Dei, Sed quatenus a Deo proficiscuntair, dona. sid 3 eius volonta . Imo nee operam Dei dicuntur : quoniam neq; qui pii praetiisso, q iar eratiam subsecuntur, seu tat est aliquid, ninoe qui rigat. sed quihonus eratiae usiis,' aliis illa adduxisset incrementum dat Deus. sed quatenus 'inluet in ea uisis, ne iii Mixi si ea nisu per nox fiunt,& opera nostra sunt. de
de . misere ν επι misereor. J Pe sona m merita, ilis debentur praeir ia. Ex di-mni Moysi citara. obstruit audaeis ho. ctis patet manifestὸ. Deo nullam miI. Dimis os: nam si Prophetae tanto, Deus inribi iniustitiam. Nam si non ex deinita praecise respondit. Non est eur ho- hito, sed ex mera voluntate, gratiam
n o innant', aliam perscrutetvrsuae mi suam dispensara. S ubi non est dεbitum. sericordiae rations m & causam. sicuti nulla datur iniustitia, ita nulla - , mtest accidere iniquitas, Deo, qui νυα 8. Igitur non est volmeis . neque e rem. eis praedestinat, vocat, di conuertit. 'ris,stu miserentis est Dei. Beriae colligit - ex dictis, sali rem nostram non esse in et s. Dieis mim Scripsum maeream, stia facultate humana positam, sed in diuiti j, hoe ipsum Extitvici ρθ, osten is
exercitium operum . iuxta illud, omne, men meum in et niuersa te ra. 2 Adducit qui in Radio eurrunt, omnes quidem exemplum Scripturae de reprobati ne currunt. Sc. et eni militia nostra, ima. malorum ut ostendat neque illi e .llatrigo quidam curre uium ad brauium . inueniri iniustitiam circa Deuni. Nam
Poteli autem sententia haee, congruὸ eum Deus antequam qυidquan per sufi inteligi de tribus nempὰ de Praeiussis vratiam operetur, nemini sit debitotaeatione aeterna, de ..cM-ε temporali, hominum, fit, ut sicuti ni era eius uviu'
227쪽
stis COMMENT. IN. EPIST. D. PAVI I
ras & liberalitas est quorundam misi reri, ita nυlla est iniustitia, li alios voluntati suae prauae relinquat, quod hic
vocat inclar/re a non enim Deus induis rat animos hominum quominus cre
dant Euangelio, vivantq; Christiane a sed eorum pertinalia. qui suapte ma iitia reculant credere. rineq; Viuere, abutitur ad illustrandam beneficii sui magnitudinem,ac declarandam potentiae su a: gloriam. Sic enim accipiendum . q. quod in Exodo dicium est Pharaoni
φia prolata est a Deo, post quatuor illas pla s. Ranar u scit. de Sciniphu , Muncaruimui,& Vlcerum, bruta animalia perimentium intibus portentis cinyri rueri debuisset Pharao ad obediendum Dei , idcirco dignus erat morte tanquarebellis seruus. Quapropter ubi iamia Pirculure minaretur populam ipsin sinii Rege, inquit .in hoc te hucusque . serua n, N si Dei is tanta rcbellione grais v ius tuam, 'meritus u ortem, seliquas a mori uis excitaui Auc nolui in exem plum, ut lamnunc ostenam tum qua ta sit homin*m , Miti v mihi retinen
manu magnam, quam exercucrat D .
inus contra .Egyptios, S inde diuul.
parum est si elum hoc per uniuersum orbem. durabitqi sania illius usque in finem seculi ad omnipotentis gloriam. Alii legunt c μi te, idest, ordinaui malitiam tuam ad floria tu meam, ut in τ ... ponit S Tho. Deus enim malitiam D dinat. sed non causat. Hunc ecce quia Dol iit, reprobauit r quem si volui siet pro stia misericordia, saluare utique potui sic t. ri
suae voluntatis arbitrio, quibus vult misericorditer miseretur alios pro suo
placito si velit obdurari permittit.
tque in obduratione permanere. Inis rare enim in hoc Ioco, idem siqnificar, quod permittere hominem tuam insequs naturalem carnis inclinatione. qui ah vs misericordia Dei, magi ac magis recrudc scit, tota illud Pauli. lg--,. Doro quoWiam benignitas Dei,adp-- nitentiam te adducit λ Secundum auteduritiam. tuam & impce nitens cor,theis
Duritas tibi iram in die irae. Et illud Iobk Dedit ei Deus Iocum poenitentiae, se,.3 si il)e abutitur eo in superbia. Deu*aule utitur mala inclinatione naturali hominis, tum,ad alios bonos fines tum
tiam ut hic docet Paulus, ad manis standam tuli itiam de potentiam suam, Colligendum igitur ex dictis, si nulla est in hominibus ratio debiti, respectu diuinae gratiae: sed sola eius est Uem tia quorundam misereri: fit, ut neque ylla sit iniquitas si aliis non impendat
quod naturae ipsoru non debetur. Natusratia di gloria, res utique sunt sopra I Murales, di mereri naturaliter minima possunt. Nec refert quod ita in Gratio, sciat mrsieratio tribuatur diuinae volunistat h. quia ut ait D. Tho. ram misericor et dia, quam ivllitia, dispolitionem uolu- 'tatis important:.unde sicut miseratio diu inae voluntati a tribuitur. ita di id quod est i ultitiae. Cus vult ergo miser ναν peri suam misericordiam. s quem must in Mat, per suam iustitiam. Nam illi, quos indurat, hoc merentur ut ia durentur ab ipso. Haec S. Tho.
I r. DICIs itaq; mihi quid adhue --risse' Ualuntata en- e- qaia rsistitῖ In persona impii mouet quae litonem aduersus praediola dicens, cquid adhue quamur s. it. ab homine, ut faciat bo. num vel malum Frustra emira requivritur ab aliquo quod non en in eius potestate.: nihil autem in hominis potestate esse videtor secundu praedicta, quibus omnia diuinae voluntati vide tur ascribi .cui resisti no potest. Vel sic, ut squernui I sit activae significationis,
α significet idem quod conqueritur.
228쪽
seu reprehendit, seu ineusat, seu inculpat, scit. Deus. Aiunt. itaque reproba ti, verbi gratia, Esau, & Pharao, esto Paule t eum ab iniquitate tutatus fueris, propterea quod citra debitum ceui
saltem hac tua postrema sententia, nos quoque prGregis. excusasq; ab iniquitate. Nam si cui vult miseretur. & quem vult indurat quid actue queritur9 De', idest, querelam sacit aduersus malos &Di. r. reprobos dicens per Isaiam. Filios enu-.triui & exaltavi. Aut quid est in quo nos incuset postea, quando volantati eius resisti non potest' sibi imputet .non' robis si peccemus. Tales enim ipse nos fecit, nee reprehendi debemus magis
quam coeli, rerumqi naturalium uniue
sitas, in quibus neccessario implenda sunt illa, quae Deus illis decreuerit. Talia in persona impiorum sint dicta. quibus respondere opportet iuxta stollitiam Liam, ne sibi sapietes esse uiδe tur. Audi b pharao tyranne. voismati
nue, veru D illius voluntas non fuit tibi causa exitii, nec sic indurauit cor tuu, ut ipse pertinatiam immittereti sed cunosset arrogantiam tuam subito digna exitio tamen paulatiin ingrauescetibus
supliciis in te usus est, quibus corrigilacile posses, ni tua ipsius malitia obstitisset, verum diuina lenitas impiam
tuam mentem magis exacerbabat. Tuuinitur malum Deus in suam vertit gloriam. Plura poterant pro Deo responderi. sed quid opus est verbis cum insano λ Satis est scire id quod Deus facit, esse valde bonum, S Optimum. Caeterlim arrogantiam detestatur ipse: pr pterea subditur.3 a. O Homo tu quis es, νι re μηδε ιDeot9 Respondere in hoc loco accipitur pro eo quod est responsare, idest.
obmurmurare : unde, responsatores famuli dicuntur, qui contra dominorum .iussa sua faciunt responsa. Est auteing. diserimen inter fidelem seruum,qui vinlens inteligere ea quae decent, Deum interrogat, sicuti vir desideriorum Daniel, di beata virgo i di eum qui causidisceptandi eum Deo, subm nrantiret aduersus ipsum t ille quidem diana que rit, inuenit iuxta promissum Dominii
hie vero increpatione potius quam reia ponsione dignus est, que subnotat hIe Paulus, arguitq; tanquam arrogantem. ΩΛid enim arrogantius quam homiae. quo nihil abiectius, cum Deo discepta re, velut ex aequo contendentem p Quis enim ferret, si luteum vas eum figulo
suo expostulet, dicarii, cur me sic finxisti p unde dicit.
33. 2 -quid dicit figmentum ei qui se finxit, quid me fecisti sie 2 Ex Isaia desumptum est line, ubi inquit, Nunquid dicit lutum figulo suo quid facis &opus tuum sine manibus. Sensus est,quia admodum id quod per artem fingit figulus, qualecunq; tandem sit quod finiastitur. nori obmurmurat aduersus figulum )icens. quid mesecisti sic itan . homo, aduersus Deum murmurando. se potest opponere, quasi ille male nos finxerit,aut malum quemquam creave rit. In hoc vero nugis se exponit dum
tuis, ex eadem massa farere abad vas in in honorem, aliud vero m eunmmeliam
Αe si dicerer, quod lutum est In manu, figuli, hoc sumus omnes in manu Deit
viles enim sumus, tum et materia nostra, de limo enim terrae conditi sumus tum etiain & maxim , ex corruptione peccati, quae per uni m hominim 4n nune mundum intrauit: unde S luto, beato Iob, merito comparamur. Figulus autem fingit, quodcunq; animo suo eollibuit, aliud vas in sordidos usus, aliud in honestos producens: quocuq;. iudieio id faeit, suo iure facit figulus, nec conuenit istum, consilii rationem ab illo exigere. Longe vilior est homo collatus cum Deo. quam argilla collata eum homine figulo. Igitur si prodigi is sit arrogantiae lutum argutari eum figulo, quanto maioris arroganriae est hominem de consiliis Dei disceptare
quae tanto supra nos sunt, ut vix umbram, aut soaanium possimns assequΕΤ Crevi
229쪽
-is COMMENT. IN EPI ST. D. PAVLI
credamus & non disceptemus , atque ita citius inteligemus. Figulus errare potest , Deus non potest. Illud nobisitatis est crede Deum cum sit omnipotens, posse quicquid vult : sed eundem , cum sit optimus, non velle nisi quod optimum est. Redeamus ad Apo stoli verba , c Deus quosdam sndurat, quor undam miseeretur: P cur ita 5 divine . Apostole λ Ego quidem firmissime credo, quod Deus est optimus', & quod omnia eius opera sunt valde bona : sed inteligere satis non valeo bonitatem eius circa induratos. Nam circa iustos, ' planissima res est. In omnibus siue reprobis, siue piis, luce clarius fulget imis mensa Dei bonitas: quae duplicem habet partem, iustitiae scit.& misericoris diae: illa contra impios, hae erga pios utitur . Huius autem dubii a signaturhate ratio in generali, qua diuina bonitas manifestatur. Si enim aliquis redi. ficare volens haberet multos lapides ι similes & aequales congregatos, posset quidem dari ratio, quare quosdam po inat in summo, de quosdam in imo, ex parte finis: quia aci perfectionem domus quam sacere conatur, requiriturdi fundamentum, quod habet lapides in imo: de cacumen parietis, quod ha- . het lapides in summo. Sic Deus ut sua manifestet bonitatem, quorundam mi seretur, qni sunt lapides superiores aediis .ficii: quosdam indurat, qui sunt lapides . , in imo positi. In . speciali vero alia non potest assignari ratio, nisi siunplex Dei
voluntas, quare scit, hos induret, horum vero miseretur: quemadmodum. s ab artifice quaeratur, quare hos lapides in imo, hos vero in summo collocet, respondebit tibi, non ob aliam .. causam, nisi quia sic ipse vult. Sic Deus
quos vult indurat, non quidem com- .pellendo eos ad peccandum, sed deserendo , de auxilium alioquin non deis hilum subtrahendo: quia Dei monitis auscultare nolunt, nec assentire Deo inspiranti , de auxilianti. Voluntas igitur Dei propria de efficax est causa quod alia salaentur: permissiua vero, quod alia damnentur: dum propter eorum duritiam de impietatem, eos derelin
quit. Voluntas ergo damnatorum pr pria, est causa .quod eos derelinquat Deus: iuxta illud, Perditio tua Israel, tantum ex me auxilium tuum.
33, Qv d si Devi volens ostra dere iram,
re notam farere potentiam μι-nuit in multa patientia vasa ira apta minteritam, ut ostenderet diuitias gloriae
sua in vas mistrieordia qua praeparguuin gloriam. P Ad finem huius sententiae
es qui respondeas 'Deo' ) seu quid contra hoc iuste poterir dici') quia si Gicat .nit . Est enim hic locus, unus ex eclipticis Pauli, habentibus constructionem de sectivam, oe si spensivam. Per hanc auistem sententiam seluit quaestionem in generali facta ii, quare scit. Velit Deus quibusdam misereri, S quosdam in mi,.seria relinquere: sive quosdam eligere, de quosdam reprobare. Cuius cauia fisnalis, assignari non potest alia , 'uamc manifestaris disina bonitatis iuxta illud , Vniuersa propter semetipsum pra. ι . operatus est Dominus. Bonitatis) vero duplex est ratio , nempὲ, c I .ria σMisericordis ) ut illam ostenderet, reprobauit quosdam r hane vero ut par faceret , praedestinauit alios . Sic erit
sensus planus, sed exponamus sigilatim
3 6. V leni ostenilere iram.) Ira in hoe loco, est iustitia vindicativa, quae sp eiem habet irati iudicis. seu est seueritas iustae vindictae Deir quoniam in Deo, nec est passio, nec passionis imago: effectus tamen ultricis iustitiae sua . sunt similes essectibus irae nostra . Nee
vero ait, ut exerceret iram suam r nam
Deus nec habet iram, nee irasci cupit: sed ait, volens ostendere 3 idest, ut ostenderet S patefaceret cir-ὼ idest, lustitiam suam. 37. Et notam fuere potentiam Ram. In triplici operum genere, ostenditur maxima Dei parentia:) nempe, mis creationem redemptune, 9 de in mal
rum cρ itione. 9 Idcirco dies illa, dies
irae, dies magna de amara valde nunc patura tunc enim ait Propheta, IOqu tur
230쪽
V. a. tiar ad Implos in ira sua, Se in surore
suo conturbabit eos . e stabitque tan- , quam fauillam in ignem aeternum: cuia ius punitionis veluti vestigia, fuerunt olim orbis inundatio. Sodomoru exustio, & alia id genus plura.
38. Sufrinuit in multa patientia vasa irae. Pharao & omnes pertinaces qui addunt peccata peccatis dicuntur vasa, idest, instrumenta ira Dei: nam sua ipsorum malitia seipsos capaces fati ut, qui repleantur ira Dei. Hos Deus I maret in multa patientia, θ quia no pr
tinus de medio tollit sed sustinet illosi procrastinando vindictam, si forte conis
Si autem Deus ita se stinet inimicos.
maximos peccatores. quare nos non
sustinebimus fratrum imbeeillitatem p Immortalis multa patietia sustinet mortales. & nos mortales serre nolumus mortales. Abhorret natura humanum Odium, nam omne animal, naturaliter
diligit sibi simile: & nos, inuita natu ra. odio habemus illos qui sunt os ex
ossibus nostris, te caro de eam e nostra.
Sed vae illis qui male affecti sunt erga
fratres: plangendi sunt tanquam mortui, nam iuxta Ioannem, qui non diligit, manet in morte, scis. an sinae, sepe
iteturq; in inferno cum inimicis Dei.
39. fpta in interitum. J idest, aptata in interitum, seu vasa merita quae mox confringantur. Sunt impii Gentile .increduli,ac pertinaces Iudaei, mali Christiani: hos Deus multa lenitate sustinet, ac tolerat, quo masis euidens fiae
Omnibus, illos esse exitio dignos, qui tot modis prouocati, corrigi no queat Non sic Deus eos aptauit. nec finxit vias immnndar ipsi se ipsos conspuris earunt, de inhonestis usibus addixetur. o. in ostenderet diuitiar gloria sua, in fas misericordia. 9 Poena malorum adauget gloriam bonorum, sicut scri- PDL ptum est, Laetabitur iustus cum eiderit vindictam, manus suas lauabit in sanguine peccatorum. In sanguine, idest, iapcona, se ιιι. coparative: nam προ- sita iuxta se posita, magis eIucestunt. Pro iustis ergo faciet etiam punitio malorum, ut ex eorum punitione reluceat
copiosissima illa, & ditissima gloria misericordiae eius, in) id est, erga, vasa
miseruordia,P idest, viros iustos & sanctos, qui sunt veluti quaedam vasa, &instrumenta, quibus Deus utitur ad manifestandam suam misericordiam. t. siua praeparauit in gloriam.) Dic crimen est inter bonos & malos, quod cimali seipsos praeparant ad interitum : sed
bonos Deus praeparat ad coronam : tum,
praedestinando ab aeterno: tum, in tempore adiuuando per gratiam suam : v tandem effundat in eos coelestes diuitias, impleam; gloria sua. AD maiorem praedictorum inteligotiam, notare maximὸ opportet, quod praedestinatio, ur ait quidam vir erudi- Ato 'tissimus, est particularis destinatio rationalis creaturae. in suum supraemum finem, ad quam Opra naturam suam,
ductu fle fauore Dei perducitur & est pars subiectiva, & species prouidentiae quae est ordinatio rerum generalis, de aeterna in suos ipsarum fines, siue naturales illi sint, siue supra naturales. λ Reprobatio vero, est aeterna quoque voluntas Dei permittendi quosdam per suum liberum arbitrium, aberrare ab illo ultimo fine. Si igitur in genere qu ε- sieris, cur Deus quosdam praedestinauerit, quosdam repsobauerit: respondEdum praedestinationis nullam nobis
inesse causam: reprobationis vero,me
ritum quidem est in nobis, finis autem in Deo. Si autem in particulari scrute ris, cur Deus hos praedestinauerit, veIacob, & Paulum: hos vero reprobau rit, ut Esau Se Iudam : respondet Aug. Augs cur hunc trahat, & illum non trahar, per ΤΟ noli iudicare, si non vis errare. Quanuis tractionis alia ratio est, cum sit praedestinationis effectus: & ideo addit. nodum traheris, ora ut traharis. At non
dixi siet, nondum es praedestinatus, oravi praedestineris. Tametsi cum res sit
occultissima, optare sibi quisque potest