장음표시 사용
231쪽
κ PraedestInationis finis est ostenso gloriae vi inisericordiae Deir reprobationis
vero, manifestatio iustitiae ipsius, S p tientiae: quarum neutra quidquam ponit in homine,sed tantum in Deo: licet executio praedestinationis, ut iussi scatio di glorificatio, aliquid ponat in predestinatis. Causa reprobationis non est Deus, cum Deus non possit esse eausa
mali: sed propria culpa est causa reproin harionis, propter quam praevisam reprobauit iniquos. Vnde Propheta, Perdiosa. ε 3. tio tua Israel, tantum in me auxilium tuum. Fi quan uis Deus iuxta Aposto. .im, Vult omnes homines saluos fieri, in tetigendum est de voluntate ani cedenti, Non consequetir haec enim a
soliath & semper impletur, iuxta illud, M. Omnia quaecunque voluit secit. Et vo luntati eius qui, resistit 3 illa verossi voluntas. qua Deu' vult aliq id non in particulari & absolute. sed secudum aliquam generalem rationem boni, de
secundum quid . Quemadia odu iudex
vellet seruare hominem amicum. tamei latenus malcfactor est, iuste suspenit eum . Sic Deus vult homines quatenus creaturae & imago sui ipsius sunt. A suae beatitudinis capaces,neri silvosi licet ψult iniquos soplicio affici perpetuo. mae quidem distinctio non sumitur ex parte Dei, in quo nihil est prius aut posterius: sed sumitur ex parte o lecti. in quo ratio generalis honi prius consideratur, quam ratio particularia
qualitatis.' Ad haec, gratζa Dei est eausa directa
bonorum operum et permisisto veto,non
nisi causa peraccidens delictorum, &obdurationi . auferendo scit. misericor diam, quae peccatum vel impediret, veti V in remoueret, unde Aug. non indurat, in. Τώ quit, Deus impartiendo malitiam, sed M. non impartiendo misericordiam. Quo fit, vi eum Deus stet ad ostiu pulsan . paratus subuenire cuicunque, prius nain tura sit quod homo polit assentiri, quam quod Deus eum obdurato suo permittat arbitrio. Nam qui audit. in. quit Saluator. N didicit, venit ad me. O . ,.. Merito ςrg' per Oseam, inquit Domi-
nus. Perditio tua Israel. dic. sed quid
de Esau odio habito, antequam quid. quam boni, aut mali egisset Dicendu
hoc fuisse, tum, propter originale,quod urique poena damni punitur, tum etia, propter actualia praeuisa quoru vi d ni di sensus pue nas luit homo. a. PVos O voe it, non selum ex Dinaeis, sed erram ex Gentibus. 9 Ostendit gratiam vocationis non sol im pertin re ad Iudaeos, sed etiam ad Centes, ut 'se excludat Iudaeorum iactantiam.
Cum autem praecesserit vasa in neutro Renere, di sequatur quos . in masculino.
non ad verbum, sed ad significatum referre opportet,vr sit sensus, vasa, id- est, homines aeternaliter praeparati a Deo in gloriam, asciti sunt in tempore ab ipso L m. non saiam ex Ndais. vel uti
quidem hic non natiuitas, sed Dei deis
lectus facit haeredes. Probat utrimqrex autoritate Scripturae, & primo de copiosa Gentium ineatione, quae modo ampletur per vaticinium Oseae. Deinde de vocatione Iudaeorum, Si paucitate
vocandoru et Isaia Propheta. Quoad s .c primum dicit. 43. SI T is a Acis, meaἶo Mn
Sensus literae est planus. Populus enim Gentium, qui idololatria sua olim erat non populus Dei, non misericordiam consecutu , L non dilectus t sus tapostmodum fide, lenitate, clementiaurdiuina, factus est populus Domini, de dilectus, & misericordiam consecutu & populus filiorum Dei vivi. Tales sunt omnes Christiani,quondam a Deo alieni. & prophanit auxilio tamen Christi resipiscentes & emendati. recepti sunt in gratiam Dei: vocantum: filii Dei via ui ad differentiam mortuorum,qui habebantur pro diis, idque per Spiritum
sanctum clamantem Abba Pater. De Iudaeis vero ita Inquit. 44. Isaias vivirm Olamat Iro Israel. cla
232쪽
Clamat, inquit, idest, apprete, constan ter, & indubitanter & clara voce loquitur, pro Mael, idest, de eonuersione lGraci, seu Iudaeorum, vi scit. notum sit uniuerso orbi, hoc praedestinationis munus non fuisse in uni itersos ludaeos protensuria, sed paucis impensum r quam Iaucitatem reliquias vocat Isaias tamisi quam inserius cap. v. unde dicit.
4 S. SI fuerit numerus f serum PraeItanqua arena maris, reliquιa salo feni. Re si diceret, ex maxima & innumera
bili multitudine filiorum Israel, reli quias aliquo,) idest, paucos electos, ad salutem fidei peruenturas. Vaticinium Isai. 1ο. hoc habetur apud Isaiam, ubi ad lite- Hiero. ram, intcrprete Hiero. loquitur de obis' sidione Sena clierib, qui post tranilatas decem tribus Israel regnante illic Olea, inuasit caeteras duas tribus, eisque perie absumptis, obsedit Ezechiam in Himrusalem: qui tum demum diuino fauo-λ. Rers. re Per Ilaiae consolationem recreatus est, S per Angelum ab Assyri s liberatus. Quamobrem ait Propheta, in θω rat numerus suorum Israel,) idest, omnes decem tribu , tanquam arena marir, idest, par numero arenarun quae sunt in marino littore, siqi tam multi suo vitio pereant. reliqMia hal flent.) idest, particula reliqua quae cum EZechia seruata est Hierosolimis r eaeteris decem tribubus plurimaq duarum parte consumptis. Id quod in figura Christi seruatoris peractum est, qui veluti Angeis Ius Dei redemit orbem adiabolica tyrannidet sed duritia Iudaeorum obstastente, non nisi particulam eorum lueri secie, qui fide salui facti sunt. Nee
resert tamen quod tam multi Indaeoru cecidetint, ad lio quod Deus non ita. beatur fidelis in omnibus verbis, promissislsuis. Nulla enim quamlibet in. gen ς turba decidentium, Dei promtia
quare tam pauci Iudaeorum salui facti sunt quia nimirum verbum praedicationis Apostoloria fuit se Amans, idest,
quam plurimis vero exclusis. Et hoc, in aequitale, idest, iusto Dei iudicio. Nam pauci tantum fidem susceperunt, caeteri vero illam contempserunt, lapidibus obruentes Apostolos Christit ad quos proinde Apostoli, vobis, inquiunt, opinportebat primum praedicare regnum Dei, sed quoniam contemnitis illud, Ecce conuertimur ad gentes. De hac autem verbi abreuiatione & consummatione, fuit vaticinium Isaiae dicentis. . Q UIA verbum brexiatum sectet Iani CD minus δει per terram. 2 Quasi dicat, ne ''
miremur esse tam paucos Iudaeorum salutem eonsecutos, nam iuxta vatici
nium Iaiae, statuit Dominus, iusto suo iudicio quod praedicatio Euangelii esset curta & breuis, scit . in effectu,& c5ue sone Iudaeorum r decurtando & breue faciendo copiam illorum qui seruandi sunt, & omnes infideles deperdere: qua quidem verbi decurtationem, praedixit futuram seuper terram,) id est, in Iudi'a. Ibi enim conuersi sunt nonnulli, & Evangelium receperunt: e aeteri vero qui in caecitate & eontumaria pernian seruto
a Romanis partim occisi, partim capti.'& misera seruitute oppressi, in varias mundi plagas relegati sunt. Potest etiam inteligi vaticinium hocide verbo incarnato, qui decurtatus, &ad homin*s usque naturam abreuiatus. atque exinanitus cn6 quia aliquid se reae iuri sit plenitudini, & magnitudiis ni diuinitatis ipsius, sed quia nostram exilitatem, S paruitatem suscepit' reliquias Israel siluas secit: ut sic respondeat myste lo incarnationis filia Dei. paucitas fidelium Iudaeorum, ex quorum genere dignatus est carnem humanam stimete. praedicta quidem lectio, est iuxta re se lationem Graecam septuaginta interpre' tum, qua frequenter utitur apostolusί ob id son E quod conueras ex getibux pto maiori parte scribit, quibus translatio illa magis arridebat, celebrior ine' erat apud illos: quae utique neque Iu daeis displicebat, eo quoci a suis etiam' fuisset facta. In translatione autem ΠΟ-nta aliter legitur. hoc nimirum modo
233쪽
eδH2mmatio abrextata, inundabis i Leiam. hoe est ex illis paucis ludaeorum conuersis, in fide consumatis, magna iustitiae copia, quae nomine inundationis inreligitur proficiscetur, quales fuer ut duodecim Apostoli Christi qui iuxta Paulum, primitias spiritus accepe
runt. Sequitur conbummationem enim ora set latronem, Dominus Deus exercituum faciet in medιo omnis terra. Iam hoc exa
planatum est supra in prima lectione. z. ET Hur Wadixit Urias. Nisi Da
amank3 Sabbaoth reliquisset nobis semen.
tentiam suam, alia Isaiae authoritate. O . ubi vocat sim/n Abraba, Chrilli im e vel semen verbi Dei, scit Euangeli urit vel Apostolos, qui semen Abrahae sunt. viis pote ex Iudaeis ortir S cum Apostolia alios qui crediderunt, quos prius rei suras vocaverat . illos igitur paucos qui ex tam innumerabili Iudaeorum multitudine Chrii tuin receperunt. semen vocat: sumpta metaphora a re rustiea. Quando enim coloni paruam & ex suam messem conqueri intur. solent di. cere, vix semen supersuisse . Propterea inquit, nisi Dominνι sabbaoth. ν hqMGIes nobu semen, P idest, aliquos dedisset, reseruassetq; electos, sicut Sodoma famfuissemus, neque secus qua ra Gomorea
Diomus habiti. Proinde licet de si ea chrillo Iudai plerique, non sinet christuq intermori permanum ac legi timum semen Abrahae. 40. cUIo ergo dicemus 'P More tollisto sub inrerrogatione infert quid ergo dite maιὰ scit . de hit mirabilibus Dei tuis die; 1 3 miranda sane, sed vera sunt quae dicimus. Ouid dicimus nimirum id
quod res est. I. o. si v D gentes qua nex siectabantu . iastitiam,vr benderant tultitiam. ideli. gentes quae videbantur a iustitia alieni.& a legalibus ceremoniis immunes,ve ram tamen assecuti sunt iustitiam. Vei gentes qua sumt-- θ idest, virtutem non requirebant, in appotis & eno mibus peccatis sine rubore viventes,
statim audita praedicatione ruar petri,
credentes, aranterque rCenirentiani, caprehendo Mnt rutivam in xeram. Non enim ludaicam, qi ae rebus corporeis constans, vii brpni quandam ius iliae
praseserebat, sed insulam fidei. unde dicit, s l. Iastu iam istem qνa ex fide est. Hxe salutaris efficaxq; iustitia est,quae
quidem contingit non ijs qui sibi plarent operibus legalibus, sed qui se per
fidem vivam Deo submittunt dedutq;. Ad hoc enim gentes conuersae sunt novi obstruent iustitiam legalem, sed ut iustificentur per Christi fidem. Vtens autem hoc verbo Iectabantur, alludit ad Philo rhos. quorum dicuntur esse sectae, propterea quod in suis scholis uasnguli dogmata sectabantur. 1. si ael uno sectando letem isΠπω.
in segem iustitia non perMemt. 9 Iudaeorue uentim colligit, ut si diceret , ediverso populus Iuda or uni. dum in iuιa legem.
scit. Moysi. sic dicta quoniam habebat christum pro fine,ad quem tanquam
pedagogus manuducebat homine iuxista carnem vel literetur, scit . in exterioriabus tantum, sia turi ae mordicus re net, ad veram γνηπιη k Irm, quae est lex Euangelica. lex fidei S lex spiritus vitae, perquam iustificantur homines, aem eruenuo quantum ad magnam rerum partem, videlicet excidens a christo inqvem ceu scopum, ut dictu est, omnia legis mulcat tendebant oracula.
repentina rerum mutatio procoserit,
aut rex sic in diuersum exierit. Respondet dicendo.
peribus. quia non ex fido subaudi, sectabantur illam iustitiam, vel qua re bant iustificari, unde debuerant. faex operibas,ὼ idest, ex legis earnali ob seruantia, unde non poterant. Non in hristo. Messia qui finis erat testis, sed in externis operibus instari edfid
bant, euin Deus maximὰ auersetur elo Atos,A sese in i partit n odistis ac schmis.
sis: idcirco gentea qua morbum sui m
234쪽
amonerent. 8e sese Deo submiserunt.
recepit: Iudaeo vero erecto . sibiqi falso iustitiae titulo plaudente . fretos labahatis, lotionibuς, circuncisione, atque his consimilibus obseruatiunculis, fidei iugum dedignantes recipere, reiecit,
Christum abnegantes, & authorem vi te morti tradentes. s. infenderunt enim in lapigem ost nasianis. Manifestat eausam proximὸ dictam, inquiens, Ufend/runt. θ scit. Iu daei pertinaees in lapidem offensionis. Jidet . ad Chrillum.qui assimilatur Iapidi offensim v. in hoe quod sicut lapis
in quem quis offendit, non cauetur propter suam paruitatem: ita Iudaei via dentes Christum infirmitate nostra e
tentum, non cauerunt in eum ostende
re. Fuit enim quasi absconditns vultus eius.& despectu . unde, nori reputaui- ID. s s. mira eum inquit liaias. Et Hiere. etiam dicit, antequam ostendant pedes vestrimer./s ad montes caliginoso . idest, ad Christum fle eius Apostolos, qui , ut ait s. I bo. Th. dicuntur montes ealetis. 79 propter hoe quod eorum dignitas & magnitu do latebat in eis. Vita vestra ait Paulus. absi odita eis in C hristo.& beatus Euangelista Ioannes nondum apparuit quiderimus. eum an aruerit, similes ei erimus. Sed mira suit Iudaicae assectionis deprauatio. quod eum legem,veluti lumen Deus illis irradia iset in quo Christi fidem prospicerent, ut e iam paratio res susciperent. promittehat illis Christum seruatorem J eadem lege ita sese
obtenebrar ut .vt veluti in caligine oberis rantes ad ipsim pro maxima parte allisi eorruerint. Sic enim Ossenderunt ut ea . derent: de factus est eis qui erat Salua tor datus. eorum peruersitate Ae increa
occasio ruinae r atque idem lapis qui piis futuras erat solido, tui : praesidio. istis verteretur in pernitiem. dum in illum malunt impingere reluctantes'nam in eo conquiescere credentes.
Quod ipsum euenturum olim praescius vaticinatus est Isaias, dicens. s. Fera pono is sion lapidem offensio.
Apostolus verba Isai. in diuersis loci scripta. Nam eap. 18. se habetur,
nee ego mutam in fundamentis ςion la pidem e lapidem angviarem , Vstbatum, pratιosum, in fundamento fundatum : qui
credid/νit, non flym t. 9 Hine sumitur principium authoritatis, nempe Feceponam in Sion lapidem. scit . quasi sundamentum , in quo designatur quod Christus diuina ordinatione conlii tuis l. 'tus erat Eeclesiae fundamentum. Sumi in . tur etiam inde finis authoritati . nan pro eo quod dieit , qui eredideris non sestinet, 2 posuit, omnis qxi eredit in eum, non eo undetur, )quia scit. consequetur mercedem ab eo. Sie habet translatio.
o. de ad hune senstim pertinet, ait S. NMTh. quod in litera nostra dicitur, c quiered dmu non festinet, J ille enim selii- nare videtur, qui delusum se reputat, quia esto non adipiscitur quod sperabat. Legitur et Iam Isai. 8. eap. in Ia. 6 Φydem autem offensionis , M petram scam
duli daabar domibus IstaeU Ee hine sumi tur medium authoritatis quo dicit, Naapidem offensionis est petram sicaridais P ve . Ufensio, iuxta D. Th. reseratur ad igno ε'rantiam . quia ut invit Paulus, si e gnouissent, nunquam Dominus gloriae crucifixissent. nandalum autem res rendum est ad impactionem, & ea sum quo per infidelitatem ceciderunt, Christum & eius Apo stolos persequena
tra, per metaphoram: nimirum proapter soliditatem . de firmitudinem, de quo est illud Danielis dicentis, qui excisus est de monte sine manibus. Christum enim descendentena de coelo, conineepit virgo sine semine. Quo etiam
mine alluditur ad aedificium Ecclesiae. quae est fabrica omnipotentis Dei. Figuratus est enim Chri itus in lapide illo reprobato ab aedificatoribus templi. postea vero constituto in eaput anguli. V διι. Compegit enim veluti angularis lapis duos populos, pentium scit. N Iudaeo
rum . in unam Ecclesiae uniuersitatem.
Chri liuet igitur lapis angularis ideo diis situr, quia utrunq; populum in Eccle
235쪽
sia sua eontineat. At vero, diuersa hominum affectio in causa fuit,ut diuersis diuersus appareret. Vt enim id quod apis sumit ex flore, conuertitur in metrid autem quod araneus carpit ex eodem store conuertitur in venenum,cum
sos sit unus & idem sie Christus flos campi excellentissimus, alijs fuit in sanctificationem, siue saluationem ei scit.
adhaerentibus: alias vero in ruinam,eum scis . contemnentibus. Et hoc est quod .C. r. dixit ad Corinthios scribens Paulus, praedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus a leui stultitiam,ipsis autem vocatis. Christum Dei virtutem & Dei sapientiam. Et Simeon senex ille iustus, ac timoraistus , puer .im Iesum brachiis tenens, I. r. a. ecce, inquit, hic positus est in ruinam,' S resurrectionem multorum in Israel ,.& in signum cui contradicetur. emdere itaquc in chrinum , est en ut quai co ringi, nil aliud esse videtur, quam I a. is. Chri lio contradicere: nam si non venissem, inquit, & locutus cis non fuissem, peccatum non haberent. Sed est disj
mmo inter eos qui impingunt, siue incurrunt in hune lapidem & eos super quos cadit lapis iste, ut Saluator apud Mat. D Mattheum dicit, qui ceciderit super la- pidem i stum, confringetur, se per quem
vero ceciderit, conteret eu . Nam qua
do humilis apparuit Dominus, tunc
qui se illi non subdiderunt, cadentes super illum veluti vasa fictilia fractitantum sunt: quia poterant per misericordiam rursus consolidari. Sed eum in montem creuerit, puta cum excelsus venerit ad iudicandum, corruet super illos, tanquam suae potestati subiectos, titulae sicuti obduratos lapides usque- adeo conteret, ut nullus deinceps d tur reficiendi locus, proi ciens illos ad
N.F. ηEX dictis manisest E constat, nullam
esse tam insignem virtutem, tam illu- . strem, tot tantisq; laudibus decoranda, quam impii vitio non tribuant. Vt enim lignum arenae fixum in medio fluminis, altera parte in aqua exi stente.altera in aere extra aquam, videtur obli
quum distactum, cum sit rectum di integrum,nem ob ligni desectumsed quia illud oeu i per aquam respiciunt, quo
fit ut videntes longe, Opinione fallantur: sic virtutis actio recta, omnibusq; numeris absoluta, censetur ab improbis obliqua & nefaria, non ipsius a litonis, sed iudicii deprauati corruptela. Fallit enim iudicium eos qui per aqua inuidiae. & malitiae res gestas inimicorucernunt, cupientes eam gloriam labefactare & infringere, quain magni viri fuerunt recte factis,& virtute coiecuti. Vt enim febri atque frenes laborate perexigua quadam linearum rectarum similitudine, in pariete descriptarili d cepti, animalia quaedam deformia videre existimant & testantur, ut asserit Aristoteles : se improbi homines, ani- A 'mi aegritudine deprauati, lineas rectas, hoc eli, aliorum facta illustria, digna quae publicis munimentis madetur ad memoriam posteritatis sempiternam, non sol tim spoliant ornamentis, sed etiam vitio vertunt, & ad calumniam ra
17 . ET omnis qui eredit in eum non confundetar. P Iam diximus supra, hoc
dictum esse iuxta versionem. 7 o. in te pretum et in veteri autem translatione
sic legitur, cetui ered derit non festinet,)quod idem eii, ut exposuit D.Tho. nam TM confusio continpit credenti, quando noita accidit ut ipse crediderat, idcirco licitus se itinat, ut quod credit cernat, ne confundatur. Igitur, η festinat, idem est, quod qui in hunc lapide praeistiosum &benedictum Gediderit, qui e
to sit animo & paccato, quia non confundetur. Nam licet moram secerit, ut ait Propheta, Nemo descieret, quia ve- Abae. t. niens veniet,&promissa sua complebit.
Hoc ideo dixit Isaias, quia considerahat difficile esse fragiles homines, da promissionibus Dei aliquando noti dubitare t cum saepenumero videamus ea
permittere, priusquam promissa persoluat, res multo aliter euenire quam existimabamus, id quod ex locis emedia scriptura depromptis perspicuum fiet. Dauidem in adolescentia sua Regem
designauit Deus, eumq: a Samuele
236쪽
mitatibus eum opprimi permisit, tam
variis casibus, & accerbis aerumnis eum exercuit, priusquam ad altum dignitatis gradum adduceret,eiq; regni possensionem traderet, ut vix credibilia videis rentur ea, quae Dauidi facturum se e sis
Iraedixerat. Ioseph quoque dixit Heis
ratis in Egypto: post mortem meam Deus vi litabit vos, S ascendere vos fa ciet de terra ista ad terram quam iurari uit Abraham, Istae. & Iacob. At postquam ille evita migrauit, vexati sunt Hebrei multis annis, donee Deus eos liberaret, & in promi sum terram perduceret. Ex quo fit, ut imbecilli hominex eadant animo, & Dei promissionibus interdum dissidant e quapropter. hoe salutare praeceptum debet in omni animo firmiter inhaerere. Qui enim ne quit tolerare moram Dei, is neque sortitudinem haliet, neque eonstantiam equocirca non solum id quod voluit no consequitur, sed etiam grauis imas dises dentiae poenas luit. At qui aequo animo de laeto seri moram, fle ab incepta spe non desistit, is obtinet promis, ridi adipiscitur aeternam beatitudinem, quod Deo adhaeserit. & animo fidente. firmo, de erecto, perseuerauerit. Hane sententiam inuenies apud D. Paulum.
Neb. 1o. in Epistola quam ad Hebraeos seripsit.
ubi ait, Nolite itaque amittere confidentiam vestram, quae magnam habet remunerationemr patientia enim vobis neeessaria est, ut voluntatem Dei facieistes, reportetis promissionem. Adhue
enim modicum, aliquantulumq; qui veturus est veniet.& non tardabit: iustus autem meus ex fide vivite quod si traxerit se, non placebit ammae meae.
CAPITIS.RO Iudaeorum co uersione, ad Dominum se dicit pretces
nium illis perhibes, quod in se expe
illos zelo quodam Dei, sed non heu n-.
dum veritatem, & rectitudinem scietiet fidei aetare, propter suam earnalem te Rem mordicus tuendam i Christi filii Dei Euangelieam lege,& aeternam resepuente ,eum sit tamen ipse finis totius Iegis. Deinde ostendit, omnes siue Getiles, siue Iudaei, sine discrimine ad salutem vocari, ut nemo quasi non voca tus exeuari queat. Obiter vero nonis
nihil de ivllitia legis, ae fidei disserit rostendens, iustitiam quae ncit dignum vita aeterna. esse solum ex lege & fide
cordia mei, O Obsecratio ad Deum Oeata
r. FRATRPs, voluntas quiaem est' dis mei, ct obsecratio ad DeMm, si pro illis in Dialem.) Vtitur in exordio urba nitate apostolica, & lenitate ut solet. qua asperitatem verborum siue praeteritam siue futuram temperet ac miti. get. Cum ergo in conclusione capitis superioris, Iudaeos, per illam comparatione ad gentes rubore suffuderit,quod vera iustitia illis gentes anteissent qua
ipsi per legem,& non per fidem seAabantur, lenit nunc asperitatem verbi ut ostendat se non inuidia, aut odio, sed commiseratione praecedentia de Iuὸaeis dixisse. Propterea inquit, fratres) nomen est amoris quo utitur aequaliter ad omnes Christianos siue ex Iudaeis, siue ex Gentibus conuersos, iuxta Clirilli admonitionem qui ait, omnes vos fratres estis, nam omnes Christiani. filii '' sunt inius patris, nempe Dei, quoniam
237쪽
non ex anguinibus, nec ex voluntate ista. I. carnis . nec ex voluntate virised ex Deo nati sunt. Volantas quidem estrius mei,c eo quasi dicat, nemo de me sinistrEsuspicetur, odio me habere gente mea, eo quod dixerim eos in legem iustitiae non peruenisse, proptereaquod in lapidem offensionis, idest, in Christum offenderunt : nam haec cum ingenti animi dolore ita loqui cogor, propterea quod illis ex animo benevolo, si queatereuntibus succurrere t c Pro illis es vo'ntas cordis mei, idest, ex intimo cor-- in dis affectu procedens, nam ego vellem ' omnes homines esse sicut me ipsum. Nee sola voluntas,&summum desiderium est pro eorum salute,sed etiam voluntatis effectus. Nam coe εbsecratio mea ad Te si, si pro illit in silutem idest, hoc unum quod possum, in quotidianis precibus meis, quibus Deum sol icitare soleo, precor ut resipiscant aliquando, neque semper in hac caecitate perduret. Hinc accipitur corandum esse pro i φῶ-libus,) ut veniant in agnitionem fidei, quae donum Dei est. Unde beatus Ia-De.f. cobias, orate, inquit, pro inuicem, uti saluentini. Et hoc pertinet ad omnes,
maxime vero ad Praelatos. Vnde Samuel propheta loquens cu Iudaeis,quorum fuit iudex, inquit, absit a me hoc
.R. ιa, peccatum, ut cessem orare pro vobis.
a. Testimonium enim perhibeo illis,quod amul itionem Dei habent, sia non secunda scientiam. 2 Licet Iudaeorum incredulitas non possit excusari, aliquid tamen utcunque praetexi potest illorum peccato. Non fuer ut omnino alieni a Deo,
veluti gentes et circu tulerunt umbram aliquandiu, sed non a slecuti sunt veritatem . Et quanuis ad summam impietatem prolapsi, dominum omnis gloriae sontein crucifixerunt, tamen hoc secerunt ducti aliquo studio, zeloq; Dei,
sed absque iudicio. Non omnino erra uerunt inaffectu pietatis, sed vehemeter errant in deleta u. Fuit Iudaeorum zelus caecus. Cu enim legis, quam ipsi' profitebantur, autor esset Deus, existimabant legis operibus se iustificari: de hoc eodem zelo, Cluilium ostende temse Deum perdere piscurarunt. At vero, si ipsi oculos haberent mundos, a lege ipsa, salutem per Christi doctrina
pollicente, erudiri poterant veritatem fidei. Ea igitur parte qua Iudaei aemulatores Dei steterunt, nemine possunt
omnino damnari. Qua vero eorum Ze
Ius fuit insipiens &stultus, utpotEqui non fuit secundum sesentiam fidei,imo
fidei contrarius, excusari utcunq; pos sunt propter ignorantiam, quae nonni hil habet excusationis, S alleviat culpam, dum aduersus Christi nomen se uid E agunt, putantes per illud veri Dei quem colunt gloriam minui r & ob
hoc, ipsum impugnantes, Deo se purat praestare obsequium. Huius rei,tanqua . expertus beatus Paulus,potuit illis cer s tissimum testimoni una perhiberer qui ut ad Philip . scribit, secundum aemula tionem fatetur se sui sse persecutu Ecclesiam Dei: at quia talis aemulatio noerat secundum scientiam, non prorsus excusiatur a culpa, nam blasphemum. persecutorem, contumeliosum, &c. se fuisse confitetur, misericordiam ramea consecutum dicit, quia ignorans secit. Sed Iudaei tamen iam nunc omnino sunt inexcusabiles, suo errori, post tot miracula, di testimonia quae fidei veritatem manifestant, pertinaciter inhae
s Notatur in hoe loto a quibusdam,
quod cum voluntas bona, non sit nisi de obiecto, quod non sollim apparenter, sed vere sit honestum e latest tur oleo tum sit, caecam voluntatem edocere, fit, ut voluntas quae non sequitur sci tiam, bona esse non queat. Vnde Arist. inter conditienes iasti, hanc praesertim assignat, ut sciens operetur. se utilio, proprie loquendo. idem est quod seruidus amor, siue in bonam, siue in malam partem accipiatur. Zel re er o pro Deo, est animo feruenti,aliquid in eius honorem persequi. Et ita Eth. a. sumitur in hoc loco.
3. Ignorantes enim iussitiam Set, reseam quaerentes Itatuere, iunitia Dei non
δεηι subircti. ostendit cuius rei scientiam non habebant Iudaei, & inquit.
238쪽
quod is rimis vel igniname,nt, quae est illa qua Deus nos iustificat, idest.
reconciliat remittendo culpam, nempe fides vi , quae nobis se aliter H ha Aret: Ze cum hEe sit proprius effectusti donum Dei dicitur iustitia Dei graaria emis iumsteamur per Mem Christi. Dicitur etia Christas, iustitia Dei, quia ad integrum Deo Patri pro nobis satisfecit. Iustitia ver. ου stra, est iustitia perum videlicer,opus moraliter hon sit per vireς naturales exhibitum, quod persenam iustificare non sufficit apud Deum, benὸ autem apud homines, ci vili quadam honestater iuxta illud, Si Abraham ex operibus iustifieatus est, habet gloriam, sed non apnd Deum, Dre. b.mr I udaei iustitiaim vel, idest
fidem Christi, siue ipsum Chri istum, inequo, Se sine qua, inpossibile est place re Deo. Atque hinc proficiscitur primaehrum culpa, nimirum quod propriam itistitiam in obseruatione legis. see dum substantiam operum positam, sta tuebant, veluti quae ad salutem sitis e tat. Nam sabbatum, circuneisio, discrumen ciborum, ga cadauerum, ieiunia.
felli dies, & alia id genus pertinaeitre
ab illis retinebantur, tanquam ad salutem necessaria r & horum tumore non parum inflati, alteram iniquitatem addiderunt, nolentes iustitia Des, idest.
Christo, & eius fidei, se sebiem. Amanerent umbras, ae simulachra veritatis, ipsum vero veritatis sontem spreuerusi
idest, Christum, quibus pruinde fuit ipse lapis offensionis,& petra scandali,
ut dictuna est. a. Finis enim legis Christas est, ad iri fluiam omni eredenti. Manisest E patet Iudaeos iustitiam Dei nescire, cum ignorarent Christum verae iustitiae autorem. Sine ipse enim, opus iustum apud Deli, nee cognoscere. nec sacere possiimus, idcireo erat ipse finis ισι , hoe est, ma- nuducebat Iudaeos lex ad Christum,.t
illius Luore & fide,iustificarentur apud
Deum. Propterea non inquit ad i L Dem omni operanti, veluti Iudaei, qui
facientes opera legis quoad substanti tantum operum sne Christo iustoκ se esse iactabant, sed inquit, emni crede
ti. it. in Christum iustitia Dei authorem, non tantum assequendo illam me gratiam ipsin . quae est expiatio pecca- 'torum, sed etiam colendo : nam quod
lex requirit, fides praestat, idest. lex ad intentionem p aeeipientis, non nisi per pratia Christi impleturi & hoc est quod nipse ait, Non veni soluere testem, sed
adimplere. ls. fomes en scripse, quoniam iustiatiam qua ex petr est, σι ι fecerit homo vianet in ea. Cum dillinxisset iustitiani humanam iustitia Des. adducit hui us es causa Moysem in teste, hul virios lii ullitiae imaginem aetὸ depinxit. Nam
temporariam illam iustitia, quae in cereinoniis ad certum modo tempus seeuandis sita erat, describit in Leuitico di Levi./d, cense quoniam homo qui fecerit iussi qua ex sese est, vivet in ea, idest.
peream: qua si dieat, qui iustitias legis . Iomnes, & praecepta omnia diligentee
impleuerit, mortem quidein ac caeterasci, oris poenas transgressoribus deputata et es igiet, nullum verae lusti fieati nis fruct ina ex legis obseruatione assignans. Litera autem nostra se habet.
stodito ues meas atqηe iudicia. qua Deient homo, viare in eis. Et Erechiel Propheta inquit, Iudici 1 mea proiecerunt, quae facies homo i cluet in eis, quia si ii.
hoe e oditatis eonsequebatur homo per legis obseruantiam, ne occideretur. aut aliter puniretur laquam legis it agressori nam iuxta Apostolum,irritam Heb. ιο. qui faciens legem Moysi, absque ulla L .aa. misericordia moritur. Mudi 1egem.qui
maledixerit patri vel matri, morte moriatur. Et sic de alsis. .
Potest etiam inteligi quod per legis
obseruationem, homo ordinabatur in praesenti vita, eo quod temporaria bona pollicebatur, quibus alitur humana vita. Sed aduertina haee videtur facere
testimonium Christi apud Math. Nam quaerenti, quid boni faciam ut habeam Mas. ι vitam aeternam Respondit,si vis ad vi. tam ingredi, serua midata. Sed & qu - ρ. iam gloss. super illud, Lex autem sub- sintrauit die. etiam inquit, lustitia legis
suo tempori eustodita, non solum bonat poralia sed de vitam coserebat iterna.
239쪽
horum responsio est,quod haec inteli penda sunt, secundum spiritualem sensum legis. qui pertiuet ad fidem Christi: sed quod hic dicitur, refertur ad exteriorem legis se6sum, secundu soci
in cariam ' idest, Christμνι deducere. Aut quis descendet in absum ' hac est tam ,
dit iustitiam legis ceremoniis & Praericeptis ipsi nitis constare, quae qui stoerit vivet, ad quae labor magnus exigitur. Nunc autem illi, iustitiam fidei
comparans, ostendit non multo opus.
esse labore ad illam apprehendendam, quippe quae proxime nos est. Ad hoc autem assumit verba Moysi ex Deuteis Des 1 o. ronomio , quibus hortabatur Moyses' '' Iudaeos ad legem seruandam et S illa de lege dicta ad fidem transfert Paulus icuius proinde mysticus sensus. Pauli au-. thoritate canonicus est, & fides Cath I ca, sicuti &ille allegoricus quem e ..ponit ad Galatas, de duobus filiis Α-hrahae. Verba autem Moysi, sic habet: mandatum Me quod ego tibi praecipio hodie, non sepra te est, nec procul positum, nec in eoelo situm, vi possis dicere et quis nostrum valebit in coelum ascendere, ut deserat illud ad nos, ut audiamus atque opere compleamus neque trans mare positum, ut causeriti. . R dicas, quis E nobis poterit transfretare mare,& illud ad nos deferre,ut ponsmus audire & facere quod praeceptu est sed iuxta xe est verbum valde in ore tuo, di in corde tuo, ut facias illud. Quae verba ad iustitiam fidei trafferet Paulus, quasi ipse Christus isseisia Dei qui nos fide iust ficat, dicat unicuique nostrum i s edixeris in corde tuo,quia ascendet in eoelum t) id est, noli putare impossibilem esse factu. fidei iustitiam, aut tam difficilem, ut ad eam apprehedendam tibi sit opus in eoelum ascendere. hoe est Christum Adacere, idest,
a coelo auocare ad eam afferendam. quasi non eam attulerit iustificans nos
sanguiue suo: qui sic vel haesitaret.vel
desperaret, negaret utique artientu incamatio ur. Similiter exponendum
quod .sequitur. Et ne dixeris, is descendet m absum, 9 vel transfretabit mare, nam abyssus immensa congregatio aquarum est, ut teil. iustitiam ad ferat ad nos, idest omnino noli existi mare impossibile esse fidei iustitia ad nos aikrri: quia choe essu fhi ,Πum amorauis reuocare, P hoc est, e numero mortuqrum eximere,& negare eum a
liquando pro iustificandis nobis sitisse
mortuum i quod pertinet ad maxima Christi humiliationem, sicut assensio ad
maximam exaltationem. In lanii docet nos Paulusiquod per illa verba Deut. docentur articuli Incarnaueris. Mortis, Reseuriectionis Christi, quibus parta est nobis salus, atque adeo ora eorκm ecias e. qui de huiusmodi arti cutis .veluti impossibilibus dubitaxent raut experι mentum flagitarent. At qui I ncere credit, huic certius persuasum est,quain ut ullum praeterea desideret documentum, Chri um de olini descenis disse de e celo. & nune sedere in coelis ad dexteram Patris, etiam si rursus v trunque non exhibeat oculis. Item
Christum descendisse ad inferos, & ab inseris reuersum reuixisse, licet nihil horum iteret sensibus humanis. Haec semel esse facta sat est, superest ut i squi viderunt credamus. ViderMnt bacudai de non crediderunt. e sudinunt qui non viderunt, Ad crediderunt. Non
ergo usqueadeo difficilis est, ac tam lope petenda iustificatio. Nee id tacet lcriptura, quae mox subiicit. 7. Fro est verbum in stre tuo, estis. corde tuo, hoe est, verbum fidei. quia 'ra dicamus. 9 Idest, sicut Moy s Iudaeis dicit proximam esse illis legem, ric plere illam possint, ita, inquit, prope est
verbum in ore tuo, ct in corde tuo.verba
l. fidei, siue sermo Euagelliam nos huius iustitiae praecones praeaecam x, pretsentem adsert salutem. Illud igitur vςrbum, quod illic asseritur esse in corde.& in ore, est verbum fidei quod praediis camus, puta Euangelica fides, quam quicim non est opus, coelum quaesitusn
240쪽
enolare aut transferre mare. eum scripta siit in cordibus no tis: iuxta illud Hieris ι H ,ere. Dabo legem mei in visceribus eorum S in cordibus eorum scribam eam. Hi ne patet manifestὰ eur iudaei. quam secti bantur iustitiam non scintadepti, Gentes vero de repente eam susceperunt, nimirum .quoniam haec tu. stitia non per longam scripturam, aut exhaustos labores de sudore compara
tur, sed tantum promptitudine animi Δ assensione cordis quam Iudaei non habuerunt. suscipitur, scribente eam in nobis digito Dei. Acom et ergo unusqnisque animu suum tantum per fide. ut tantam suscipiat saluten . Quomodo autem sit in ore. Ne quomodo in corde sit verbum fidei, subiungit dicens. 8 QUI A si confitearis in ore las ID
tius eris. Hoc est si ore tuo confitearatis agnoscas Dominum Iehum, subi cienado ei re ipsim , atque idem ex animo ter et credideris. qnod Deus eum fusi saxu a mortura . ut nos cum illo avitiis
redi uiui pol hae innocenter vivamus. salisus ero,) scit. sal ite aeterna. Non dicit si credideris quod mortus eli, quia vana ellat cos si in mortis Christi, nisi crederemus resurrexisse r nam Aepagani credunt mortuum fuisse illum hominem, sed quia Deum in illo non
Mnciscunt, resurrexisse neganti nos aut resorrectionem credentes, tum ipsum
confitemur Deu, tum Se eum ipso speis ramus rcsurgere qui supremus est fructus iustitiae fidei, di persecta consumismataq; salus nostra. Hinc innotesiit distrimen inter iustitiam legis, S ius i-tiam fidei. ex parte finis. Elt enim it
Iius finis, v. ta temporalis r huius autevita aeterna. Non excluditur tamen,
per haec Apostoli verba, sacramentum baptis 4 : necessarium enim est tanc u proteitiario fidei qua iustificamur. Vn-Da. s. de Dominus. Qui crediderit, inquit, &baptitatus fuerit salitu erit. In adultis vero requiritur conses io fidei per etiaritate. ner quam fides operatur, ad hoc
s. Iorde en- creditur ad iustitiam, stra tem confeso fit ad salutem. 2 Primum quo iustificamur ex impi1s, interna fides est : hae expiantur peccata, propi
tiatur Deus, comparatur gratia,& amicitia Dei, ut contingit paruulis per sa- eramentum fidei, adultis vero pelviu1 fidem et quae cum spontanea voluntate suscipiatur, adiecit, crede, idest, voluntate : nam caetera quae ad exteriorem Dei cultum pertinent, potest homo D lens, sed credere non potest nisi volev.
Intelectus enim credentis non determinatur ad a ssentiendum veritati ex ne ' 'ces ita te rationi , sicut in te lectus sti tis. cuius scientia vi rationis demonia strantis ingignitur sed virtute voluntatis captiuantis inteli ctum in obsequium Chri iii, qui fidem infundit, Se
ideo scire non pertinet ad iustitiam ho- λnrinisu Dae est in voluntate : sed crede.rer unde iri Genesi dicitor, Credidit Α-braham Deo, te reputatum est illi aliostitiam. c aeterum quoniam gloriam debemus Christo. nan fatis en anxi nere fidem, nisi quories re et postulat.
or ore est rearia eum ad perfectam fatuis em consequendam. Nam quan uix iu
se ilia per fide cordisadepta salus quoq3dieatur & sit. non tamen est perfecta. sed initiata salus usu ue ad percepturri Doctum aetem ae vitae, iiixta ilIud. Salus mea in aeremum erit et quae quidem sp- Iu . vi hie diciti Paulus. obtineri non potest nisi per consessionem oris r sutiqua etiam comprehenditur eonfusici operis, dicente Domino Si vis ad vitam
ingredi, serua mandata. l. , It autem triρυα -Uegio necessaria ad salutem et videlicet, peccatoνῶ consessio otis est maenitentis, sine qua illi non datur venia. ivxra illud. Dixi eonfite- r aduersum me in iustitiam meam Domino, & tu remisisti impietate pr eati mei. Deinde, est confesito henc fi-eiorum Dei, quae est gratias agentis. Ad hanc etiam no solicitat regius Uates dicens, Confitemini Domino quo Ps.
niam bonus, quoniam in a ternum mi
sericordia eius. Tertia est eonfessio diuinae veritatis. de qua in hoc loco ser mouem facit Paulas. Haec omnino estv necus.