장음표시 사용
241쪽
nere rarIa, sub paena ammittendae sa- Iutis. vel quando exigitur a persecut re fidei, quae quidem a saninis martyribus maxime fuit proprio sanguine ce- Iebrata r vel quando necessaria est subditis , imminente periculo haereseo , quod munus proprie competit praelatis & doctoribus: qua ratione bapti- rati delini utur chri linate in fronte signo crucis, ne erubescant fidem quae corde premitur, Ore promere, ac passii nannuntiare.idest,ipsum crucifixum pu- Niee confiteri, quories ipsum confit di sese offert Oecasio. Unde. Paulus, Nom t. erubesco, inquit, Euangeliu . Et ipse Dominus, Qui ine erubuerit coram hominibus, erubesca di ego eum coram P tre meo qui in coelis est. Et rursum. Lue. ν. Qui me consessus fuerit coram homiis suas. ιε nibus, confitebor & ego eum coram Patre meo . Hae igitur e onfesso Hamaveritatis, est confeci: o eredentis. N est necessaria ad salutem pro loco S temiapore, sicut omnis virtutis actust na
praecepta affirmativa quae de hi dan. ur, obligant semper sed non ad sem per. Sed id est maxime notandu,quod sicut ιε sio reis nisi ex corde proficis-
ζ r. vana est, iuxta illud, Populus hiebiis me honorat, eor autem eorum
onge est a me: ita di fides credis steriishq est & infructuosa, nisi quoties res postulat, florem frugemqt proferat coasessionis, non solum oris. verumetiam operis. ideo utruq; conglutinauit, an quam in vir cive necessariu . Ex dictis
limi manifeste eonstat. summam huius negotii, scit verae diuinaeq; iustitiae, noaceremoniis pendere, sed a fide: quod di tui. testatur loquens de Chesito daait,
fundetur. u ait. omnis, tollit omne discrimen Iudaei & Graeci: cum ver ait, ceredit, non autem ait, circuneisus fuerit, aut simile quidpia, omnes legis
antiquat ceremonias, sola fides viva re. quiritur, ea ex aequo comunis omnium esse potest: unde S catholica merito nominatur. Quicunq; igitur,ut ait Pro pheta, ιου elia crediderit, fide scit .vivida.
non puciliet. Nam licet iustoru decor
modo sit absconditus & non appareae,& sint sicut palmites in vite nuda tempore hiemis nihil prorsus aestimari,atq; apud mundi cultores & iniquos veluti eonfusione & rubore suffusit ubi tanae in tremendo iudicio apparuerit c hrus eorum vita, similes ei erunt, & hic erit
eoru fructus gloriosus: tunc enim a
tecta omni confusione, inter filios Dei copulabuntur e quod etiam ipsi iniqui
admirati, N prae confusione gementes,
qua uis inuiti confitebuntur, ut est apud ,
Sapientem. Qui vero nunc turpiter viventes, impurὸ fidem col unt, tune sit-ma opplebis tur confusione, cum res rentes Christo, quemadmodum in nomine eius prophetauerint,daemonia eiecerint, ac talia fecerint signa, audituri
sunt ab ore diuino proh dolor nescio
τi. In negotio fidei di iustitiae eius,n 6
nouit Deus vllam inter Gentile & Iudaeum disserentiam. In quo ad n onen tur.Christiani, vi nemo quavis recens
Christianus ab ipsis parvipendatur: n1 apud Deum ille est gratiosior, qui magis Chri ilia ne vivat, sue ex Mnere I daico, siue gentilico ille suetit.
bus diuinis persectionibus olledit quod nulla sit apud Deum personatu disti
ctior hae nimirum sint, eF kod L nν omniam est, re dixes in Omnes est. Quodcunq; horum illi deesset, non posset nodiscernere inter gentem S gente,homi nes de homines, ut faciunt Reges terrae. Nam & si tanqua uniuersoru D fio in- csiberet illi omnibus prouidere, Oppulentia tamen eius effet quodaminodo limitata. non posset omnibus elargiri iuxta eorum optata. Rursus si immeia esset eius an uetia bonoru, nisi Dns esset omnis, non pertineret ad tu omnibus consulere. Deus tamen nosteris est, qui non tantum D sis sit Iuda oru. sed ex aequo omni u : cuius hcne scenistia non est tam angustis circu scribeda terminis .vt ad solos Hebraeos porrecta,
mox exhauriatur, imo taenia est illius
242쪽
bonitas, exuberans atq; exundans non in unam aut altera gutem,sed in omnes
cuIuscunque nationis populos. No est ergo apud ipsum ulla personaru exceptio. & quia immesus est.&immense diis ues: idcirco impe sissim E a nobis pollulat, ut amplis, i me ab illo beneficia essagitemus, quae nobis cupit affatim clar-piri. modo syncera fidiatia numinis.ope ipsius imploremus. Affirmat hoc Pr pheta inquiens,
ρης δ' propheta desumptum est hcie testimo nium. Circa quod est notandum,quod nomen lani in hoc loco bifariam sumi
potest, aut quatenus Deo trino coue nit, aut Christo redemptori nostro. Naquod Paulias dixerat, DA, uniuersiorum, Deo conuenit, tam ratione creationis, quam redemptionis r sufficienter enim redemit omnes quos creauit. licet sua ipsorum culpa no fuerit omnibus aplicata redemptio e dominatus attamen ratione creationis proprie couenit Deo quatenus unus et in trinitater ratione vero rederiptionis, peculiariter conu nit Christo, qui iure redemptionis cO- si tutus e It haeres uniuersorii rex regii, di Diis gloria . Atqueadeo non incongrue haec Iohelis Prophetia explanari potest de Christo, ut talis inuocatas Inis
teligatur nominis ipsius Christi, prouea . . I. alibi praesisnavit Paulus inquiens,cum omnibus iis qui inuocant nomen D ni Iesu quod est christianorum epitheto. Nam quemadmodum olim inter getes. singulae religiones & sectae, suos inuocabant proprios deos, quos proprijs sacrificiis colebant: sic nue in opprobriurentii, idololatraria,& in honore Chri-1iianismi, usurpatu est ab Ecclesia, pro eo quod est, Christiani, dicere ii qui inuocat nome D fit Iesu Christi. Sed talis inuocatio inteligeda est ea tantum quae ex fide integra,& corde puro proficiscitur, quali, suit olim antiquoru patriam, nempe illi iis sancti Enoch, qui coepit
pr. ver E inuocare nomen D ni. Moses etia di Aaron. & Samuel, qui inter eos recccntur a Propheta, qui inuocabant nomen Dui: hi nimirum sic inuocantes, christum D fim Ionpe prospiciebant.
ynkociare et star nomen Dnt, est confiteri Deum unicum si lut is aut rem . eun
demq; propterea adorare, di ab ipso fauorem petere, sine quo nihil apud ipsum per nos possumus. Adduces itaqι Paulus Iohclis aut horitatem, inquir,
Disus erit. Ubi nulIum hominum genus excipit sermo propheticus, Pro terea. quisquis fideli animo inascauerit, salutem consequetur, siue Iudaeus, siue Graecus, siue Barbarus ille sit. Atque edi aer . quicunque non inuocauerit,per. bit. Nullus aute inuocat eum, aut ope implorat ab eo, cui non fidit. Unde dicit. 34. suomodo ergo inuocabκnt eum. in quem non crediderant. Assignat ordi nem quo quis vocatur in salutem quae eli ex fide . Ordo est huiusmodKnepE. ut quis imiocare possit, necesse est veprius credat in eu quem inuocat: credere autem non potest in eum, quem nunquam audiuit e neque rursum audire potuit. sine aliquo praedicante tpradicator tamen ut verus & apostoliiseus sit, neccesse est ut a Deo mittatur.
Hic igitur quinque ordinatὸ se habet ad salutem Christianam obtinenda, ut ea quae sunt posteriora in hoc ordine. sine prioribus e G no posi int: nimirum
inuocatio Mis, sine fide cordis r fir es ius, sine auditu exteriori r auisuι vero, sine praedicatore et praedicator tandem, sine missione. Hoc ordine umisquisque.
Iegitime vocatur diuinitus ad fide: in quo Apostolus ansam amputat ludaeis, suae legis amatoribus usurpandi sibi hae gloriam inuocandi Dnm.quasi ipsi soli essent in orbe, qui nomen Diti invocarent. de non potius multi alia inter Getest quoniam talis inuocatio non a nobis,sed a Deo taquain i prirno aut hore
proficiscitur i unde Paulus sermonem faciens de inuocatione hominum, per uenit usique ad missionem Dei, ut in eius - diuinam beneuolentiam, causas omnes salutis nostrae re lueret: sicut L in malitiam nostram resoluuntur causa nostrae perditionis. Iuxta illud, Perditio tua ex te Israel, tantumodo in me a . v a xilium
243쪽
xilium tuum. Deinde declarat quod supra dixerat, gerbum fidei Vspe est in ore
uo,s m corde lao. Non enim in corde
imprimitur a Deo, nisi praedicatoris ministerio. credibilia ore suo proponetis. Tertio, ostendit Iudaeos inexcussebiles esse suae coram Deo infidelitatis, cum fidem a Chri lio od eius Apostolis audierint quibus non solum obtempe.rantes non fuerunt, sed etiam iniuriis
multis eos affecerui. Inquit ergo nue Paulus. uomodo inuocabunt eaem mquem non σι diderum D in qua interrogatione includitur negatio, sicut Se in subsequentibus et quali dicar . minim Eabsque fide inuocabul. De inuocatim ne legitima fit sermo, quae fidem prae-suponit: quoniam mvoeare homo non potest, nisi eum a quo sperat salutem est rare vero nisi in eum que certo cre diderit potentem sucurrere. Iraq; iuxista qualitatem cognitioni est inuocatior Gentiles inuocabant lumine natu. tali Deum tarrqam primam remnium causa in . ct licer non esset meritoria talis inumatio, Illustrasset tam ε illos tu e Deus lumine fidei, fi ira eum inuocassent, vi fecit Cornelio. Est alia anu cario christiana merito ia quae fit forma ala fide. & sie inuocantes inhabitat spi
ritus sanctus. Alia vero Βω merrtor a.
que fide mortua comuniter fit a plurimi et Christianis. Quarta Inaerea so ei Iudaeorum . qui inique inuocabat Deudi infructuose et quia cum in Christunt non crederent, non inuocabant illum ut propitiatorem per quem suus deria uanda esset omni credenti. r s. UT qηstmodo eredent ei, quem reo u audierant ρὰ idest, qui fident ei. de quo nihil audierunt quas dicat, nullus. Nomen fidei, proprie designat as,8 sum qui aut horitate dicentis gignitur in audiente: qua ratione . a scientia &opinione secernitur, illa enim per demon strationem, haec vero probabili ratione ingeneratur: itaque fides essen in rist. quit, nisi ex auditu. Vnde Arist. opportet,inquit, addiscentem credere, idest, authoritati doctoris in initici. fide prebere opportet, antequam ille demo strando scientiam doceat. Est autem
δε lex seditas internus scit . de externustillo auditur a Deo reuelante, hoc ab
homine loquete r illo potest unusquisq; audire fidem a Deo sine exteriori pridieatione sed Apostolus tamen nin loquitur hic nisi lege cemmyni. quae ge neralis est. Illa autem istνιrstea areiuris peculiariter nonnullis ob singulare priuilegium concessa est, veluti prophetis& quibusdam eximiis personis, iuxta illud Psalm. Audiam quid loquatur in Ps t.
me Dominus Deus. Internus igitur auditus non pertinet ad omnes, sed tantum ad Prophetas, iuxta gratiam ipsis gratis datam. ratem,ses vero comuniter pertinet ad omnes, de quo hic loquitur Paulus, eum ipse dixerit, quod
non est distinctio, in negotio scit . fidei.
istante 'θ idest. nisi sit qui praedicet ignotum. Absque actione enim loquentis,iauditio e G non potest. Unde de Dominus mandauit discipulis ut irent in m si dum uniuei sum, S praedicarent Euan- Λαγ.αgelium omni creaturae. T. cκ-odo veνὰ radicabunt nisi mist-turyJ idest, nisi misit sint ab eo cuius est Euangelium γ Deas enim est νadix est fons unde causae salutis nostrae
proficiscuntur. Ipse qnidem olim mol- Neb. l. tifariam multisq; modis loquens patribus in Prophetis, post niodum locutus in filio, ac ceinceps per Apostolos,e iusiq; succctare dumine suae fidei irradiauit orbem. Meritis ergo dicit Paulus. quomodo praedicabiis) scit. mysteria fidei. nisi mutantao a Deo scili. eius auth re quonia filiu nemo novit nisi Pater, neq; Patrem nisi filius.& cui voluerit fi- M-.ralius reuelare. ε Mittit autem Deus pre
dicatores. aut per se ipse uti olim Pro- .phetas, sicut ait naias, Dominus misit me,& spiritus eius. Et tempore gratiae proprisi filiu tanqua architectis, institutorem Ecclesiae, praedicatorumq; magi seriir &queadmodii filius legatus fuit a Patre, ita & ipse Apostolos subdelegauit. Nam sicut misit me, inquit,vivens Pater, di ego mitto vos. in quo ostendit chri
244쪽
Christus, ut ait S. Tho. se esse medi
torem inter Deum di homines. Caet ros vero praedicatores Deus mittit Eeclesiae authoritate, Spraelatorum delectu, vices Christi gerentium in terris. Vnde, qui vos,inquit, audit, me audit: , di qui vos spernit, me spernit. Multum autem intereti discriminis inter huiusmodi legationes, nam quos per se Deus delegat, ut Prophetas ta Apostolus, per se ipse edocet: ae proinde praecepit il--.-, lis inquiens. cum lieteritis ante Reges de praesides, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: dabitur enim v bis in illa hora quid loquamini. Quapropter ad illam primam fidei diuul pati nem, non opportuit sapientes nisi di deligere. sed rullicos homines. quo mundo palam fieret, non esse illam h manam sapientiam, sed coelestem diuinitiis assatam. Iam vero post Apost Ios de Prophetas, haud quaquam licet
doctoribus, aut concionatoribus, no Das expetere reuelationes, sed ea tantum elucidare quae Prophetis de Apostolis reuelata sunt, superedificati. vi Db. a. ait Paulus, super fundamentum Ap solorum. S: Prophetarum. Praesumptio
itaque detestabilis, & superbia pernitiosissima illorum est, qui absque lonisso improboq; theologiae studio, & sinecclesiae maiorumq; authoritate εἰ imperio. in huiusinodi functionem se audent immergere. Hac enim peste, his nostris temporibus, deuastata est Ec- al. clesia Dei: de uastauit eam aper de sylva, ille maledictus Luther, qui conte-pta Ecelesiae sanctae authoritate, pessim E concessit eam quibuscunque imp L tb. titisseeularibus,thm ad publice cocio nandum, tum etiam ad interpretandusacram scripturam iuxta cuiusq: spiritum, unicuiq; permittens suo sensu abudare, nec standum ulli eonciliari,vel eoclesiasticae authoritati. Quo documen to nullum pernitiosus esse potuit. Naeum Spiritus sanctus, quem ait Luthe. praesentissimum ella scripturae sanctae, non viva voce loquatur, de natura ingeniumq; hominum sit, ut tot sint capita quot sensus, fieri nequit minus. quam
it diuersi homines quantocunq; Polle tingenio, diuersas sequantur sententias.
Neque fidendu est internae reuelationi. quandoquidem angelus Sathan transfigurare se consueuit in Angelum lucis. Neque vero ulli hominum sanctitati tnam videmus sanctissimos homin exigis norantes, quod certe non contingeret, si Spiritus sanctus panderet sese, cuicunq; legenti scripti iras. Quam ob causam, cum Spiritus sancti munus sit,seripturas quas ipse condidit exponere, nam in hoc promissus est nobis a Chii 'sto, atque deo missus qui permaneret nobiscum in aeternum P non potuit consultius prouidere Ecclesiae quana statue
do, sicut Christus per ipsum instituit,
aut boritatem unam, eandemque in terris
flammam, quae nobis viva voce loquer tur, cuiq; nos deberemus obedire,etiasi rationes eius non inteligeremus, sed solum quia verbo ita nos credere iuberet. Alias neque inter doctos coponi unquam possent controuersiae de fide.
neq; animi indoctae plebis pacari. Nicum vulgus rationes Ad argumenta doctorum non penitus calleat, imo non nunquam vix intelectu capiat. quomo
do conuinci potest ad credendum, ubi nulla sit authoritas quae ius habeat cogendi me amem aut boritas profecto residere non potest, in priuata persona. neque vero in ciuili potestate quae iudex esse nequit spiritualium : necesse ergo fuerit, ut in eapite & pleno corpore collocata sit totius Ecclesiae r cui nimirum congregatae incumbat,scriptura sacram rimari, & sanctorum Patru exisploratis scriptis, S consultis, cucta desis finire dubia, in suamq; sententiam populum compellere. Alioqui profecto esse non valet una fides, sicuti est mubaptisina. Siquidem unitas hae non in hoc tantum consistit quod eosdem Deipiamus libros, sed quod eodem senis
su scripturas tcneamus, colam usq; , &veneremur. At vero, affer ut isti Augustinum dicente, quod omnia quae sunt ad salutem necessaria, tradita sunt expresse in sacra setiptura. Sed hxe tamen verba nusqui sane sunt apud Aug. AV. min quadam vero Epistola, hoc tantu ait, et feci.
quod nihil sub spirituali sensu, hoc est, G.So.
245쪽
xu COMMENT. IN EPIST. D. PAVLI
mystico . eontinetur in scriptura, fidei
neccessarium, quod non alicubi per literalem sensum manifest Erradatur. Vbi non sentit Aug. quod literatis sensus ita sit semper manisellus, ut non contaminari, corrumpiq; ab haereticis ponsit. atque aden ut non indigeat ecclesiet censura. LArticuli namq; diuinitatis, &humanitatis Christi, neccessiri; Han Esunt, Se idcirco in sensu literati expressiraer nihilominus quot olim laborauerunt l, aereticorum lacerationibus p Sed rursus aiunt, possint eise in oecumenico concilio, viri, neque moribus, neq; do ctrina illuli e , quomod ergo obtemperandum est eoru sanctionibusὸ Protecto, si vel sanctitatem, vel h imanam doctrinam iudicem statuatuamus, non Dossu nux non saepe falli : tum, quia multi sanctimoniam mentiuntur, illudentes humani sensibus. Nam de haereticis dictum et . vellitos esse ouina pelle, tum sint tamen lupi rapace rtu n etiam. & qui sinctissimi sunt.non protinus sine drict nimi. Ad haec, de doctrina, vatia Lint iudicia. lam enim sub hoe ditatis, illi habentur docti Rimi, qui sunt eloqlientis imi. Adde, quod quant ac inq: suerint doctrina, Non potest euitari quin diuersi diuersi probent. & ex populo diuersi diuera
et sequatur. Cuius quidem veritatis, vel iri si modo haeretici in rcit factiones discisi. docon ento nobis sunt. ac in lactibili tes iἰnonio. Appellandum ergo nobis mi ad Spiritum cinctum Ee.clesiae gubem iromin. atqae adeo illi coni inter fi len sum. q ai non permittet Ecclesiam legirim E congregatam errare in huiusnoli dubiis, ac controuersitet definiendis. Vnde Christiis, u-miis ac prouidentissimus pastor, inteis ligens non posse Ecclesiam in hac vita internit respirationib/o sati gubernari, quippe quae inspirationes saepentina emuncipites nos habent. a quo nam spiritu proueniant, vicarium instituit seu, qui suas pasceret oves, pro quo singu-rue .ar. lariter rogasse declarauit. ne sua defR- Mai. ιῖ ceret fides. Er. ubicu let, inquit. fuerint
duo vel tres cogrmati in nomine meo,
in medio eorum sum. Igitur cu multa sint alia signa quibus dignoscere possumus inter oues di lupos . certis, in urnomnium tamen atq; infallibile est. Authomas Fcelsa. Qui enim per ipsam non mittuntur, ex illis censendi sunt de habendi quos per Hieremia Deus in famat. Falso enim .inquit, Prophetae va er. ticinantur in nomine meo. Non misi σ s eos, ct non praecepi eis, neque locutus Lim ad eos: visionem mendacem,& diuinationem, & fraudulentia, di seductionem cordis sui prophetant vobis. Et alibi, non mittebant prophetas, Ze ipsi currebant: non loquebar ad eos, 3e ipsi prophetabant. Ha ctenus doctissimus Magister Solo. Cuius sere sunt omnia quae hic dicta sunt: qui tandem hortatur. vr quisa; secum reputet, queadmodυm initiu malorum, quae Aquil naris flatus in Christianos conflauem illud fuerit, quod Ecclesiastica autho-Titatem turpiter proiecerunt. Atq; eadem de causa eisdem Apolloli verbis punguntur Iudaei. Ex eo enim non recte ineres i sunt ad fidem c hristi.quod Pharisaeis praedicatoribus suis ause alta. bant. qui non fuerant a Deo imissi, sicuti fuit Ioannes Baptista Christi praenuntius.
de quibus idem meminit Isaias cu inquit squam Lyeeissi. idest, quam decori
bona9 ubi videtis quid iobetitur pradicare Christi pricones no utiq; circuncisionem, aut sabbatisivos, sed
pace, quae nos mutua charitate in Christo conglutineti Nea bona quae semper bona sint, nempe ealefm,quia suaptὸ natura bona sunt. I riplex bellum sue dissidium in perniciem hominum inteligimus ab antiquo serpente causa tumet primum est internum, inter spiritum fi carnem r secundum, externum
inter homines & homines e tertium inter homines de De v. quod utiq; alioruest origo, nam qui Deo resistit,nec sci u II i. t.
246쪽
nee eum homἰnibus vlla potest habere pacem veram. Sed Rex noster pacificus Christuς. ad uersus huiusmodi bellum, pulchre composuit pacem, quam ideo Anaeli sancti, in nocte illa clarissima. N Milicis,lina, ingressus Saluatoris nostri in hune mundia, suauis ime deca. tar ut dicetes, Gloria in altissimis Deo.& in terra pax hominibus bonae voluisa. C. s. taris. Erat initur Deus in Chris od nooLι. nostro. mundum reconcilians sibi atq;- adeo pacificans per sanguinem crucis eius. siu Equae in terris siuε quae in coe li; sunt. Deinde coniunxit in se duos populo . Gentium scit.& Iudaeoru in inter se ipsi,s dis identium. sed Christus comos iitro .& ex inimicis secit amicos. propterea Apostoliis. Ipse, inquit, ostr. x nostr.e. qui fecit utraque unum. Demu n de psce interna, ait Propheiata. l ax mill a dili aentibus legem tua.
Hae est te et i nea c. ncti Euangelii.qui dedit nobis fit in Dei. Hi aut e duplix
p 'x Chν ista tua ii chmia scit. At perfectar illa in hic vita praesen i. auxilio diuino post metuq frui: haec vero in patria inrcii Rione bono tu coelesti im obtineis rur, quae exuperat omnem sensum. Nihona coelestia, bona uni tersa compre- .ss. hendiant: unde peteti a Deo Moysi vi ostenderer ei gloriam suam, responsum est. Ego ostendam e ibi omne bonum.
Et Christus Dii; de fideli & vigilati seruo. Super omnia, inquit bona colli tueteu. idest, in Dei gloria collocabit:quia. ut inquit Hilarius, nihil sit ultra quod mel lux fit. Ante Aduentu Christi ignotum fuit licio bonum e disi crebant quiden Philosophi de bono, sed non inueniehant. quoniam illud non iii summo, set in imo quaerebant. de in tenebris &errori hos inextricabilibu vversabantur. Bonum 1ριtur. quod vere &realiter bo- nu est. annuntiara reor Apostoli, quod an rea ignorabatur a mu .lo, licet essent
non ulli .iri sancti qui illud non ignorabanr. Sed hi nomine mundi nocOm. prehendutur. . Secundum autem nostram literam fie
tis I tutem: st omnia hale tib nomine tauangelii compreheduntur. uangelium Venim bonum nuntium significat, unde Christus Dnq, discipulis si is, Eunteu, inquit, in inundum uniuersam, praediis 3sq. ocate Euangelium omni creaturae. Quidam interpretantur locum hunc de Babylonicae captiuitatis liberatione suuBege Cyro, sed pracipuum propositum diuini vatis in hoe capite est de humani generis redemptione per c hristum, deq: eius Apostolorum praedicatione vaticinari. Et idcirco tam festiua conge
minatione verborum, pr adustria pacem annuntiantis ianam or prasi uanus scrute, taaffectum exprimit hominis gestientix, praestolantimi faustu aduentu Christi. Et hae de causa Apostolus loquens de Apostolica praedicatione citat eu,maxime propter id virimum quod dixerar, de missone Praedicatorum, quae debet esse ordinate facta ad hoe quod sit pulchra di speciosa. Species liquide de pulchritudo rei, in ordine consistit: quapropter pedeX speciosi tribuuntur Prophetis& praedicatoribus, tum propter Ordinem progressus, quod no se insirinant in talem prouinciam ed maiora ordini di iudicio obsecividante eam suscipiunt: unde Apostoli sancti. tu gu& ordine Christi,distributi sunt per oris hem. Tum etiam, propter rectitudine 2 affectuum, qui pedes animi congrue dicuntur, his enim perambulamus orbem. ascendimus striam, descendimus
deorsum, & st xmus mente ubicunq; vo lumus, teste Propheta, qui ait, Stantes erant pedes nostri,in atrijs tuis Hierusa
Dicuntur autem ab alio Propheta. pedes rectιδ quia nimirum non intcn- etione laudis humanae, aut turpis lucri gratia verbia Dei annutiant, sed propter omnium salutem. de Dei gloriam. Cuius causa summam.adhibent dilige. tiam δέ solicitudinem, eurantes nemininiolestos esse sed omnibus strato di iuricundas, prebentesm. seipsos exemptu, honorum operum, & vitae totius puri tatis, quae in pulchritudine pedum de signatur. Nam & si totum corpus mia
247쪽
puluere sordeseere, unde qui lotu et est, Da. a. ait Saluator,no indiget nisi ut pedes lauet. Quare sancti Euangelii praecones, a leuissimis etiam culpis abstinere debent : cuius mytherio Christus dominus coena facta, antequam sacrum mysteriuvnitatis di pacis conficeret, pedes discipulorum lauit, utpotὸ legatione fidei functuri, circumire debebant orbem,
annuntiantes pacem eandem. Quem pe
dum nitorem, siue animi affectuu pulchritudinem, ut patuam circunserrent, nudis pedibus ire iubentur. Unde spO- ηρ. s. in Cantie . quae Ecclesia signi sext. in Laui, inquit, pedes meos, quomodo inuinabo illos λ quibus verbis omnimoisam puritatem, & exactam dispositionem ad annutiandum verbum Dei significat, quam opportet semper habere, fle nunquam amittere, eo scili. qui munus concion adi semel susceperunt.
Et haec eadem sponsa alibi laudatur ab sponso, qiiii strenu E se habuit in dicto officio praedicationis, inquiens, quam pulchri sunt Getas tui in calciamenistis filia principis. Comendat eam a s licitudine S adigentia di ordine praediis rationis, quia non in uno loco octois stetit,sed veloci praedicatione ex Christi
imperio, totum mundum peragrauit: ideo a gressibus commendat eam . Tho. Gresas enim Ecclesiae, ut exponit S. Th. sunt veloces praedicationes Apostolor v. per quos in omnem terram Euangeliuintonuit. In ealceament/s, idest, in patrum praecedentiu ex eptis, calciamentai ex mortuis fiui animalibus. Et easti ' meta Ecclesiae sunt patrum praecedetiuexepla, quibus gressus habet munitos, ut secura, eos immitado, & sine offensone gradiatur .ssia princi ui idest. Christi, qui S pater N Seonsus est Ecclesiae in , quia sanguine ipsius redepta,baptismate est regenerata: hoc vero, quia
dote Spiritus sancti illi est coniuncta. Ad Prophetam igitur iam rediens
per morer inquit, idest, non in angu- Iis, nec inter priuatos parietes. nec priuatis perihnis, nee in abscondito, sed quemadmodum Christus, palam, de in
locis publicis, tanquam in quibusdam motibus,ubi ab omnibus audiri posset.
loquuti sunt verbum Dei. Pusumin infiper montes altitudinem virtutum inteligere. ad quam opportet Christi cocio
s. SED non omnes obediunt Euangelis Carpit inobedietiam auditorum Eua gelii. Nam cum nihil fit praetermissium ab eo qui mortales omnes ad salutem inuitat, nulliq; sentium non sit praedicatum Euangelium . non omnes tamen obedsunt Euangelis, seu credunt. Utitue autem obedientiae verbo, quae ultronea
significat assensionem. Nam ita fides
donum Dei est, ut a nostra etiam dependeat libertate, quam Deus no cogit et di propteret non vigore rationis demostratur, sed suscipitur obsequio volutatis capti irantis intelectum in obsequiuin Christi.
dit auditui nostro'J Ne illi quibus seri-hebat Paulus, quasi de re noria mirarentur adducit in testem Isaia, Qui ita futurum praedixerat. sic loques sub Apostolorum per na, Domise , quιν eredidit axdisai nostro' id est, sermonibus nostris p quasi dicat, rarus est qui credat nobis annutiantibus Christum. Siquidem & inter Gentes perpauci ere diit Euangelio, si cum his qui non cre
due conserantur. Cuius ratio est, quia.
vi inquit Isaia ς, apparuit Christus denpectus, At nouissimus virorum, & quasi ab stoditus, ita ut non reputetur. Prae dixit etiam hoe Michaeas Propheta in- Micbo
quiens sub persona Christi, factas sum
sie ut qui collisi in autumno racemos vindemiae. Posuit autem more Prophetico, credadis, in praeterito pro futuro. ad maiorem rei futurae affirmationem.
Nee significat impossibilitatem, quasi nemo sit crediturus, sed difficultatem.& raritatem credetium ex Israel. Veluti illud P I. Quis ascendet in morem Domini & quis est homo qui vult vita εκ apud Latinos. Quis leget haec, aut unuς, aut alter. Quod vero dicit audι-tai noctro. phrasis Hebraica est, pro eo quod est, quis credidit his qnae ab te audiuimus, & verbis nostris. Qioniam a Deo audierut Λpostoli Euangelium.
248쪽
Aud Iemn ludiuimus a Domino, inquit
Abd ι. Abdias Propheta, Ee Iestatos ad gentes misit. Vel auditaene significat verba quae homines ab Apollolis audierunt. 2 r. ERGO fides ex auditu, axditus mintem per verbum Chri Ri. J colligit reruquas dixit sim mam, in huc modum, si inuocatio affert salutem, nec inu catqui diffidit, nimirum fides in primis
xigitur, non circucisio : porro fides c, et pitur in animo, non per experimenta, sed per Apostolorum praedicationem, hoc est, non per oculos concipitur, sed
per aures. per quas in animum obedi eistem tris sunditur fides Christi εἶ cuius
impcrio & authoritate, exterius praediis eatur,& fauore ipsius interius in animo cocipitur. Duo enim sunt necessaria ade in paradam fidem : primum .est incli- notio aninii qua quis appellitur ad credendum m hanc per se i eus in tu, operatur. Deinde, ut credit, ilia exterius pro natur dc exponantur, quod fit per lauditum, ut contigit in cornelio, ad
ν quem missas est Simo Petrus qui eum o instrueret: & in Eunucho Reginae Crudacis, quem Philiptis insormauit. Utraque tisne, fides est donum I ei in m externa praedicatio, munus diuinuest, quod per Apostolos, ac subinde pera i thoritate Ecclesiae. quae numine sancto gubernatur. dc fluxit: quod tetigit Paulus ubi superiuς dixit, quomodo praeditabunt nisi mittamur' Et appertius in hoc loco dices, auditus aurem per verisbum Christi. idest . per authoritatem. di imperium Christi mittentis praediis
ea rores : εἰ per elusidem inspirationem auditorum animos mouentis, & incli-- natis ad crededum. 22. SED dico, nunquid non κussierunt'
O quidem, in omnem terram ex uu senus eorum,s' in Aves orbis terea verba eorA.γPostquam ollendit Iudaeorum easum esse miserandum, quia ex ignoratia quod amodo peccauersit: nuc ostedit quod eorum talis casus no est omnino excusabilis: quoniam eoru ignoratia nosuit inuincibilis, sed quodammodo v lutaria. T um, quia audieru ex doctrina Apostolorum: tum ellam quia toga nouerut ex doctrina legis & Prophetarum. Et quavis praedicta aut horitas reis seratur ad omnes no credetes tam Iudaeos,quam Getiles, quos quidem nudat omni excusatione, cum fama Eu
gelii peruenerit ad omnes: Iudaeos tarimen maximὰ conuincit de peccato,dii non simpliciter affirmat eos audiuisse, sed euocat a sua lege tellem idoneum. qui eos audiuisse asserat. Huius litterae sensus sic habet. Cum igitur iam per uniuersum orbem eluxerit Euangelii fulgor, & innotuerit Christi nome quid sibi vult quod tam pauci ludaeoru Cr dut λ sed vico, nunquid non serieruut' quasi dicat, an habent quo se excusent,
quod de Christ nihil audietur in
quidem subaudiendum est, audierui. quoniam iam impletu cemimus quoa
praedixerat David. In omnem te . exisιι sonus eo=um,ctis fines reris te
. Hoc autem oraculu. ad litteram alui quidam sumendum esse de coelix, quos ait Propheta enarrare gloriam Dei uniis uerso orbi: & quod in textu Hebraiecino legitur sonus. sed regula eoru , hoc
est, regularis eorum concursus, qui ve
luti publicus praeco, diuinam potentia. sapientiamqi, atque in no bonitarem ttoriamat i atq; ita persuadet. ut de
eat uniuersus m udus 1 cadis instrue
tus, unum verum Deu colere, Ae adora
re. Et serrassis Apostolus in licie locci coelos ipsos ad litteram inreligit, utra
tamen quadam analo ia 5e similitudiisne, quod pari scili. cursu Be velocitate, ruba Euangelio. uniuersum orbe perinlii strauit, quo coeli enarratores eiusdem gloriae Dei, elidem pereurr sit. Maiori tamen omni ii sere consensu receptum est, ut in sensu allegorico per ecelos inis telieantur Apolloli. AT vero. non dii conuenit inter Aug.& Chrysost. de inreligentia huius loci. Au sisAug. enim negat sub id rue trinporis opis . a Pauli. impletam ad litteram fuisse pro- Eacb.Q. phetiam . quouiam adhuc tempore suo dieit fuisse quasdam stentes in Aphricae partibus quibu nodn erat fides Christi praedicatat idcirco aiς verbu prate
249쪽
riti, neq; apod propheta, neq; apud Aiapostolum, significare rem iam compIetam, sed more prophetico certitudine, ae immutabilitatem rei perficiendae. I. Econtra vero Chrysost. super Mattheu, Mat. a. impletam tue fuisse tempore Apostolorum, idq; affirmare Paulu. Pro Chrysostomo iacit, quod si tu e non fuisset copleta prophetia, nihil euinceret Paulus hoe testirnonio. Contendit enim repe tere excusationem quom cunq; nocredentium, propterea quod latia exierit senus verbi, usq; ad extremos fines terrae. Augustino autem patrocinari viis detur quod in Evangelio dicit Clirus,
Praedicabitur, inquit, Euangeliu regni
in uniuerso orbe, & tuc veniet conlu-matio, videlicet, mudi secetidum Aug. ubi insinuatur, non fore implendu vaticinium hoc, quoad usq; apropinquetrorum consummatro . Facit etiam magnopere pis Aug. quod ad remotis,tinas insulas, ac demum usq; ad antipodas . tuc rempore Apostolorum, non fuerit peruulgatum Euangelium . Sed Chrysost. tamen, locum illu Matth. node insumatione naudi sed de Hierusale deliructione inteligit. Et sic utriusque mentia est aliqualiter vera. Tempore enim Apostolorum ad omnes Gentes, etiam usque ad fines naudi, peruenit aliqua fama Euanges ij, per ipsos Apostolos, vel Distipulos eorum praedicati. Per nitidum intelise has tres aludi partes, A siam, Aphracam, Europam, per
quas iam dispersi erant Apostoli, ut Petrus & Pauluς occidentem versus, Matthaeus ad aethiopiam, Thomas ad indiam, atque aliorsum alii, ita ut quarta saltem Zona habitabilis, plena esset Euangelio: quae quidem. etiam in sacra Seriptura solet appellari uniuersus or-Lae... bis, iuxta illud Lucae, Exiit edictum a
Caesare Augusto, ut describeretur uni I. o. r. versus orbis. Et illud Pauli, Fides ves-c tra annutiatur in uniuerso .msido. Et
C ιι. illud. Veritatem Euangelii esse in uni
. uerso mudo. Et licet no omnes habu mr,.sia rint pr. dicatorem, ut ait Hiero . tamen preM. . ex vicinis nationibus opinionem fides non potuet ut ignorare r opinionem inis
quie, idciri aliquem susurtu, vel vocem. Itaq; fama tuc Euangelii ad omnes g
tes, etiam usq; ad fines in udi, ut ait S. Tho. peruenit, videlicet,a gente ingen-
tem, a natione in nationem delata. Tamen consummatum effectum, ut scilic.
uniuersus orbis fidem sulcipiat, Eccle-saq; in omnibus gentibus aedificetur, non obtinebit praedicatio, nisi prope finem mundi, seu ante finem mulli, ut inquit Aug. N D. Th. Magis tamevia itide S. Tl . praesenti in tetioni Apostoli congruit sententia Chrysost. quam T. . Augustini: nulla enim ratio essEt auferendi excusationem infidelibus per hoe quod in suturia erat audituri. Per hoc autem non habetur quod ad singulos homines fama praedicationis Apostoli eae peruenerit, licet peruenerit ad omnes gentes et & tales quidem propter ignorantiam excusationem habent de peccato infidelitatis: iuxta illud, Si no A. venissem, & locutus eis non fuissem,scit. aut perme Aut per discipulos meos,peceatum, scilic. infidelitatis no haberent. Non tam e beneficiu Dei consequetur, ut scit. ab alias peccatis iustificentur, vesquae nascendo contraxemi, vel male viis
uendo addiderui, pro quibus merito
damnatur. Nemo mim mortalium excusatur ignorantia iuris naturae, quod
utiq; si seruassent, facientes quod in se est, Deus illos irradiasset lumine fidei, mitimido illis no dicam Angelum, sed
certe hominem praedicatorem fidei ut ait D Tho. qui eos erudiret, sicut Pe- Tha. trum Cornelio. & Macedonibus Pauluin . Sed tamen hoc ipsum quod ali- ct ιε. oui faciant quod in se est, conuerten in Gose ad Deum, donum Dei est mouetis corda ipsorum ad bonum, unde inquit Propheta, Conuerte nos D ne ad nen. I., te, & couertena ur. Quanuis ante promulgationem sufficientem Euangelii, no erat Getibuς ncccessaria expressior fides, quam ante ad uetum Christi, ut sto. ait quidam Docta . a 3. SED dico, noluid non est .gnouit 9 Οstedit Iudaeos inexcusabiles. esse propter notitiam quam ex lege &Prophetis habuessit,& mouet quaestionem is huc modum. Sed dιρο adhuc inqui.
250쪽
lus Iudaeorum cnon cognouit'P ea scilic. quae pertinet ad mylterium Christi,&ad vocationem gentium. & casum Iudaeoru λ Planὸ coguouit instructus per Dal. legem. Vnde David, No fecit, inquit. taliter omni nationi, & iudicia sua no ru. . manifestauit eis. Et Baruch Propheta, Beati sumus o Israel, quoniam quae plaeita sunt DEO, manifesta sunt nobis. Ergo eum olim tot Prophetarum ora- eulis sit Christus promissias, Cum nue palam in omni natione per Apostolos testes idoneos praedicatus et num Iudaei praetexere possunς quod Christumneleiat 3 imo viderut lucem, sed malitia exeaerauit 'oculos eorum e audierue Euagelium,sed liuor obsep sit aureis eorum : malunt enim getibus ad salutem vocatis inuidere, quan fidem illorum immitari. Atque hoc etiam utruq ἔ, vi delicet . Iudaeos reiecturos esse sermo nem Euagelli, S Getes Neepturas, a
Moyse simul, & ab lata praedictu estri
quorum primus, idest, prior Moyses lime . a. bro De uteronomii, in Cantico, sic facit loquentem Dominum ossensum in. credulitate Iudaeorum.
s : EGO ad aemulationem vos addu- eam in non gentem, ingentem msipientem in aram vos mittam. Ac si diceret, Ego
vos ad aemulandum prouocabo in non tentem,) idest, per getem cotemplisi imam. quae ha ctenus prae vobis non sit habita pro gente sin entem insipiente in kram vos mittam. 9 idest, excitabo in vobis iram & indignationem aduersus
gentes, quasi dicat, cum ipsi videamini vobis sapere, irritabo vos per gentem vestro iudicio stultam, ac brutam, quo maetis vos stimulet animi liuor. η Haee autem inteligenda sunt no postiuὰ sed priuatiue, deserendo scit . illo malignae menti suae, quod scille. futuruesset, ut vocatione getium irritati Iudaei, Zelo & inuidia aduersus getes inclintaretur. Fuere nimirum iustae talionis eorum poenae propter Deum cotemptum : nam Moyses iuxta nostram lit
ram sic de ipsis praedixerat, c0si me pro
uecἀuerunt in eo qui non erat Deus, σirritaverunt in vinisatἰbas is . D ego prouocabo eoι in eo qui non ess populus. Gr in gente stulta imiabo illos. Quoni 1 in poenam idololatriae qua Deum spreri . uerunt, permisit ut ignorarent Christuverum Deu, quem geres veneratae suntlatque adeo permisit, ut liuida colabencεtes inuidia, ad iram cocitarentur,
veluti & illi concitauerat ipsum. Nam getilitatem quae non reputa hatur Dei populus, sed ges stulta & insipieq. qua deo nihil apud ludaeos erat abiectius, ac vilius, eo fuerit honore dignatus, ut Iudaeis posthabitis, in suam ipsius co gnitionem perduxerit, in Christiqi familiam receperit. Vnde factum est, ut populus ille quodam Deo charissimus, nuc fit vilis Scotemptus, omni vacuus honore de gloria, absq; regno, & absq; sedibus vagus,qui propriam legem si is
oculis ociusum, in alienoru manus tra
ditam videat, a quibus veraciter inteli pitur, reuelatis sitie mysteriis colitur. Hoc solum Iudaeos eo uincere debuerat ad suscipi edam fide ne alienigenae t
lem illis honorem praeriperent. α si Isaias auder re dicit, 'nuentus sium
a non quarentibus me, palam προrui sis, qui me non interrogabant. 9 Moysen s
cuius Iaias audet de dicit, idest, audacter Iudaeis annutiat veritatem, quavis IH ε ei periculum mortis immineret, quam demum & acerbissimam pertulit propter veritatem, cuius propterea animugenerosum comedat in hoc verbo Paulus, dum ait, caudet, 2 nullo enim mortis metu loquebatur pro veritate. Nihil isitur veritus testatur apperte. Deo gratiorem fuisse getium obediet iam,quam Iudaeoru pertinariam . Sic enim ait sub
persona Christi. Inuetur sum a no quarentibus me, palam apparui 's quι me nointerrogabant, J ubi litera nostra sic habet, quaesierunt me qui ante non interrogabant : inAenerunt qui non inquisierunt
me. 2 quibus verbis osteditur quod pret ter merita & intelionem geliutn, factu fuerit eorum couersior de qua est illud. Simile est regnu coeloru thesauro abs. Mat. IIcondito in agro, quem qui inuenit homo sitavidit,&c. oc licet G eciles inue nerint