장음표시 사용
331쪽
persequere eam . Ac si dicat, etiam si
oscire q. Derturbatoresq; pacis de medio eam sustulerint, quocuq; eam fugauerint, tu illam persequere, etiam cu labore tuo. cum dimn , cum opprobrio q Ioq: tuo: & iuxta S uuatorem, siquis voluerit tunicam tuam tollere dimitte
praetiosis, linam margaritam, testamen
eri nobis a christo domino relictam. in signu quo sui dii cernamur discipuli.
. Praedictae νati, adiunxit edificationem. di merito id quidem : nam ubi non elipax, nullarenus potest ae lificatio spiriis rualis proficere. Concordia enim paruires crescunt, discordia vero, maximae labriatur. H bentibus itaq: pacem Romani et, in f Di eorum aedificari poterant per charitem doct: orum,dum
eos viderent lautiori ciborum ustri parcere pro 'rer eos. Et ec γ nuerso doctio. vos per infirmorum humilitatem aedi. acari q in.3; noterant, cernentes eos be
as. Noli propter ocem destruere opus Chri litanae pro si ionis caput ei hoc. vi qui firmior elh Δe doctior neco Nittat, ut ob cibia humanu ,vel aliud si rille nerdatur opus Deso no de opere naturali. quod etiam est opus Dei, sed de supernaturali sermonem facie. chriaminis homo est huiusnodi opus Dei. q ii per charitatem. & reliquas Chri lii virtu rex a lifieatur inten plu Dei vivi, cuius fundamenrum est hristus ostia Ο portet igitur ut potius pereat cibu . h. a. q ia n ut per occasionem cibi pereat idouod Deus morte filii scii redemit. H ,minis negorium est cibus. Dei nescitium est charitas, cum alterutrum periclitatur, illud potius cedat, quod Ieritus et . , 3 6. Omnia quid ns μην munda , sed malum est bonum qui per offendieaelum
m etnducat. Bonum est non manducare cam
es matur. 9 Epilogat quae dicta sunt de
Maialoidi est, quod licet in ipsi. cibis,
natura sua, nullum sit villum i nam omnιa quidem sunt munda,ὰ id est,pura. nee dici potest quod alius purus, aliussit impurus iuxta ludaeos, nec quod per se sit culpa cibo quo velis vesci,sed
tamen per occa sonem malu est homini,
idest, culpa fit homini ui per ostendiculum manducat.) qnasi dicat, non eo quod vesceris culpam habes, sed quod vescendo, frater offenditur infirmus. atque ita cibus natura purus. ob neglectum proximi periculum, vel pro' ter conscientiam. si contra eam infirmus edat. fit impurus. Quod nobis a deo negligendu n non est, ut bonum.
idest, melius vel praestabilius sit, positiuum pro comparativo, non mand eine earnem V idest . in totum abstinerea earnibus. S oleribus vesci, re nomώιbeνe vinum V idest. in totum a vino temperare, S a quolibet alio. quam verescen . aut bibens, aut aliud simile faciens. fratri tuo sis occa sio ruinae. IN his autem tribus verbi ς, fienaitur.
scandalizataer, formatur, obseruari potest hoe dissicriminis r ut scit, ille dicat ue fenae qui laeditur in his quae ad iustitiam pertinent, dum non redditur erius suum .cui ex praecepto charitatis te. nemur non opponere offendiculum Scandab atur autem qui impingit inpositum ostendiculum. collabiturq; iaculpam, dum temere iudicat. aut aliud
perpetrat malum, quod est effectus positi offendiculi. Vnde S pax perturba tur. 5e profligatur. Irfirmatur tero qui in fide languere incipit, debilitariq: αvacillare. dum illam reputat minus honestam, cum sit omnino lancta &dinina S ingens donum omnipotetis Dei. 'gaudioque proinde coelesti priuatur, quod secum ipsa fides adfert. AT vero eum comedere carnem vi m si num potare aliquando sit etiam neces sarium ad vitandum scandalum, sicut Dab.
non comedere. aut bibere, ut siquis edulijs & ferculis olim prohibitis abstineret,& etiam a vino, qui forsitan tu se
pectus esset id facere ut iudaira e aut legem seruaret Saracenoru0 . : quar: Apostolus tantum meminit negari uae
partis,ci non etiam affirmativa Rec
332쪽
MIy. ponsio est, quod hoc nimirum feeit ad
commendandam virtutem abstinentiae, quae a carnibus & vino, tum congruen
tissima eli thm etiam utilissima, de inter sanctos celebratissima.
habe eream Deo. Diluit obiectionein persectotu in fide, qui poterant in liuem dum opponere Paulo, per fidem Eistiantesicam licet iam uesti quibu libet. Tamq; proinde necesse est Christianis protestati suis moribus: nam ideo nulo lum abiicimus ei biimi ne iudaizare viis deamur di cur ereo infirmus metuit, ubi nihil eli opus' Persectum in fide non reprehendit sua conscientia, quid illi eum aliena infirmitate ρ An forsan vist, o Apoliole sancte. vi nersectus relicta sua constientia, in infirmi sententiam pedibus eat, & incipiat deligere ciborii genera λ Absit, non hoc postulat diuumus' Paulus, ut euiusquam infirmitat εω itemur. sed .t pro tempore obse e ii damus, hac sipe, ut vi infirmus proiaciat. Fidem autem persecti, probat
scit oedis te posse ex omnibus vesci, ' laudo quid ε te in hae fide, verum spe-mes revisti am habe, idest, cela, di tegestam . si quando conspexeris eius occa, 'sonh periclitari stat rem. Habe inquam illam, coram Deo qui videt in absco, dito. Se satiet tibi sit interim, si hane tu
. imi Artitudinem nouit, de approbat 1 eu , pro q a a recipies ab ipso meteodem magnam : ea tamen tantisper disis malanda est, d mi vitas offendiculuri proximi, tuam firmitatem ad illius in . firmitatem inclinans, atque accommo4
- ' σ8BD contra haee videtur sicere quod a. . si perius docuit Paulus. non satis qcorde credere ad iustitiam, nisi ore. &pari ratione opere, consessio fiat adia-bten . XTho dupliciter respondetur, prim quod non semper. necessaria est
No. co isos io reipsa di operer qui enim eredit lieitum esse& sanctum uxorem dueere, non protinus tenetur illam duceis re . Deinde, ubi veritas est, vel in sacr
se siae aut horitatem desinita, tue ne cessaria est vocalis eonsessio, quando cuqi se offerat ratio eonfitendit dum vero non est plana in si cra scriptura. neque per Ecclesiam inde deducta, nemo conitringitur illam confiteri, licet eam scienti negare non liceat. Haudquaquam enim liceret ut firmiores in
fide, ad tollendum pusillorum scandalum, de illa sal sitate eum illis consenis tirent, quod scit, legalia illa vim etiam tue obligandi post mortem Chiilli,
adhue retinerent. 38. Teatue qki non iudieat spmetipsum in eo quod probat. . Quidam Graecus interpretatur haec verba in hunc ino. P botiar. dum, beatu/. inquit, qui habet testifcaninrem Hi tonscuntιam , non in eo inluti
quod ob fratris salutem cibis abstinet in lege. veritis, sed ab omni e. etiam quam, post diligentem explorationem bonam es nouost: ita νt in eo quod le- eundum fidei robur probist aede sendit apud alios,non sentiat intus reclaman. tem conscientiam . taciteqa in sinu perctoris damnantem quod palam approbat. Exempti gratia , qui tanquam bonum approbat, consti tia dictante,nvmanducare hoe aut illud, iust uiam sit. vahit si abstineat ut d ctat ratio, quam perderet si eontra id quod probat age- ,ret manducando. Et econtra, si alter qui ciborum delectit negligere se praedicat, cxterosq; contemnit ae repreheis dit quod ceu superiuriosi a cibis abstianeant, ipse ramen seςum intus haesi te & oratione firmus est, potius quilinfide, huiusmodi ver i caret iustitia. de eius, firmitas, voluptatis ac luxus prae itextu merito dicenda est. a: Sententia hae iuxta Origen. & chτsost. non habet veritatem uniuerulem,
sed de his tantum profertur qui quod faciut, recta fide &l e iaciunt. Nam ubi quod quis iacit malum est,ti illi e citum . multo ea peius si securus id fa
333쪽
mea reciperet quo reuotaretur in viam. 39. Qui autem disernis , si manduca- σιl, damnaικι est, 'a non ex fide. IHoc est. qui laquam illicitum quidpia discernit ac djudicat, i hac itante cos ciencia, moriem erat is, iudice con Geientia damnaras est manducando co-tra conscientiam quod iudicabat illi et tum de immudum, di hoc est quod dicit asia non ex fide,) idest. ob robur fidei, animiq; constantia sibi bene concit, facit, quod facit, sed conscientia refragante, quam ex sua fide intus habe-
4o. Omne otem qMd ηνη est ex fide. lpeccatam es . 9 Haec est maior syllogi se lmi, qua manet integra Pauli ratioci. Datio. Omne, mquit, ors quod non est ex fide pereatum esp. opur autem quod Pis
se, ergo es precatum, atque idcirco qui sic operatur seipsum condemnat. unde fit, ut non sit beatus eum sei umiudicet in eo quod roba . Nam Chriitia-tia beatitudo, non in hoc solo consumatur, ut id qnod probas non sit pen legensura sua eondemnatum, set in tale quod nec lex te condemnet ex parte obiecti, nee tua propria conscientia co-tra quam agis. Vnde alibi Paulus;Gl
ria, inquit, cicilira hcc eli. testii iuurn conseientiae nostrae.
Pro maiori autem huius sententiae exisplicatione. obserua. quod fieri aliquid ex fide bifariam e6tingit. vel in genere, hoe et , iuxta veritatem oe sententiam fidei. & hoe non sufficit ad rectitudinem actionis humanae, sed requiritur praeterea, ut in particulari fiat ex fidea plieata ad opus per conscientiam: nam veritares fidei & leges per conscietiam applicantur ad opus. Ille ergo qui op ratur id quod fides praecipit. contraria tamen dictante conscietis, ide , peceat, nota non facit ex fide in parti lari. Ae proinde Apostolus costitust maiore lyraemissam ad eorifici Edum torum sylis ogismum. inquiens, quidquid non pro-Miscitur a fide. ideri consscientia quameet sua qui': fide sibi sormat eu vitio coaluctuar est. etiam si rea tu te mali
habeat nihil. Siquidem eum rem per se
non malam, haesitans mala sit necne. faciat tamen. declarat in & rem per te malam facturum, si inciderit. Etenim vera pietas refugit ab omnibuo quae mali veI speciem habent. Ne tamen hine inteligas omnes infidelium actiones in speciem liudiosa quas moraliter bonas socat, statim es lemccata; neque infidelem in eo quod naturali affectione eleemosinam indigenti largitur, peccare: nisi forte id re-tcrat ad falsam religionem, vides icet, ad honorem suorum deorum. lucenim
peccat. Et ite inteligi etiam poteti hic locus Pauli, Omne quod non es ex fide. idcit, quod est contra fidem, quae, ut dicium cst, per costentiam aplicatur ad DPus. Et o. Λug. qui ait omnem infi- is, octium vitam esse peccatum. Et beatus r. πε , Paulus quoq; dicens, infidelibus nihil Tu. esse illudum. Uemut sie inteligendi, nempe eorum quae agut ex sua sit fide. litate. Secus autem si opera genere sito bona faciat seis fine a natura eis praesicripto, sunt pirae moraliter bona, licet
non lint meritoria vita .aeternae, cum
non sint informata diuina gratia. Et hoc est quod dicitur in Guii l. nital bin G, g. nu sine summo bono. Heit, nullum bonum meritorium est, sine gratia Dci. Et ubi deeit agnitio vitae aetemae,&in conutabilis veritatis, quae scit, eli per fidem, falci virtus est in optimis moribus, in quantum stille, non resertur ad Aet M.
fidem beatitudinis aetemae. Vnde, nec c.π traeit ine i u stus, nisi ille qui ex fide vivit. Iul.c.s. Nec vera iustitia, nisi ubi eit regnum
Dei. nec vera virtus, nisi ubi est vera sa. pientia & charitas Dei. Et idcirco, ut Inquit Aug. nec apud Romanos, nec apud Graecos Gentiles, vere erant sa, Aet -- Pientes, nec vere studiosi. Φ. .MI. RG V, f E TV- , .
334쪽
prius proposuerat, repetit nunc di
exemplo Chrilli, non tam nostris,quam Datrum commodis studeanius, quem, non Iudaeorum tantum gratia, sed ge-tium etiam venisse, strio turis co firmata Exeusiae se interim quod liberius ad eos scribat ob confidentiam Chri iii in se loca entis, quo ab Hierusalem, usque ad illirycum, ubi non erat agnitus, praedicato. pollicetur ad eos te venturum robiter in hoc cap. & pro eis Oraus, di pro se orari pollulans.
DCPPMVI aktem nos firmiore1, ε firmitates infirmorum senisere non nobis placere. Firmiores in fide , re omnes viri Sapientes qui monitore non indigent, non solum tenentur scandala itate infirmorum,sed etiam eorum imis hecillitatem sustinere . ne sorte dum alterius lauiculum errorem superstitio. ni aut cui risuis criminis, insectantur,li, si in grauiorein culpam incidant aris rogantiae. Nam quemadmodum in materiali aedificio elisuntur aliqua firmio- lta ad sustinendum tot uin aedi ficia ponis l
dus. quod ex fragiliori materia superponitur, ut sunt fundamenta de colun .e: ita in spirituali aedificio cliguntur aliqui firmiores Ee persecti, quales sunt sanctorum proceres qui columnarum inllar, pondus sustineant aliorum. Turis pe-quidem esset viris natu grandioribus , aut corporis robore validioribus. protrudere, ac proculcare natu minois res, aut viribus impares, quasi in hoe robur acceperint ut quibus possent nocerent, & non potius ut iuuent inuali dam aetatem,aut ob senium viribus desissectam. Turpe quoq; esset diuitibus huius secuit,pauperes deglutire: quoniam non in hoe datae sunt illis diuitiat, sed ut eorum inopiam subleuarent. Pariergo ratione turpissimum est viris sapientibus contemnere ignorantes: non enim est hoc sapientium .sed quo magis valeant animi iudicio , doctrinaq; , eo magis opportet seipsos imbecillitati alienae attemperare potius. quam, dum s .a ip tum scientia insolescunt, sibi Ipsis placeant. iniod quidem hoc loco ab Apostolo maxime prohibetur dum ait . O non nobi3 placere ) quod utiq; fit, duin quaerimus quae sunt utilia nobis, non stat tibus, quorum imbecillita tem exasperare malumus, quain vel serre,vel mederi. 2. ιγ quisqb vrstrum proximo sivo placeaι in bonam. Explicat praedictam ex hortationem, prascribitq; modum qu debemus aliis placere, simul docens sapientes virtutem humilitatis, quae verae sapietiae N custos est.& via. quιIs, inquit, vestrum P scit . qui sortes uili, de Sapientes non placeat sibi sua dote velut eam ad n lium acceperit, sed hoe polixis agat ut, sui contemptor, proximo siua placeat. morem illi gerens . Haiidquidem obsequens ad quiduis, sed sin bonum. ideli. in hoc ut illi protit, aenieliorem reddat. 3. AP ad cationem. pree bonum in quo placere debet imusquisq; proinximo suo, nimirum, assiseatio) hoc eli. ut aedificetur in templo ira sanctum in Domino, cuius suadamentum est ipse Domi.
335쪽
Eph. a. Dominus Iesus,cuius habitator est Spi-I. P. . ritus sanctus, cuius summus artifex est ε.C.f. ipse coelestis pater: iulti vero omnes sunt veluti manuoperarii qui in hae peregrinatione , virtutum cultura &exercitio a seipsis tanquam lapides' viui excuduntur, quadrantur poliuntur, perornanturAE parantur ut in templo illo
coelestis gloriae Dei, unusquisq; pro sua dignitate, in ea parte aedi fici j gloriae collocetur, quam illi gratia Chri lii co-
cesserit. in cuius mirabilem figuram legitur in libris Regum, quod cum Salomonis temptu aedificaretur, nec malleus audiebatur. nec securis, neq; ullum aliud serramentum, sed soris omnia cuis debantur & dolabantur: nimiria, quod in coelesti patria non erit amplius neq; luctus, neq; clamor, sed omnia hic sunt peragenda S praeparanda. Quapropter
unusquisq; modo consulat. rebus suis, intenti'; oculis, per mometaneos istos Iabores, de dolores, & amnes huius viistae. videat qualis esse velit in illa pacis pulchritudine,& requie opuleta di se
q. Etenim Christas non sibi placuit. JPlacere in hoc loco sumitur pro eo quod est uni suo commodo studere, seruire, sibiq; iuxta carnis naturam prosin picere. Docet ergo Paulus, quod hanc sanandi erroris alieni viam. Christus ipse nobis apperuit, qui cum sons esset
Omnium virtutum, non tamen his usus
est ad gloriam suam in contemptum aliorum, neq; quae sibi secundum caris
nis fragilitatem erant placita, quaesiuit veluti sibi placens: sed quo subueniret
errantibus & infirmis, non solum neglexit suam quam promerebatur gloriam, verum etiam probris affici su stinuit, quemadmodum di Dauid eius assatus spiritu, futurum praedixit qς π.6ο. dam Psalmo, inquiens.
. Improperia improperantiam tibi, eeisciderunt super me. j Hoe est, impiorum
contumelias in te. meas ducebam, iis vrebar non secus ac meis. Sunt autem
verba filij ad patrem ex quibus probat Paulus Christum non sua spectasse comoda, qui patera 4 iniuriar suas duxerit. Vel aliter, improperia) idest, blasphemiae, & opprobria, seplicia insuperci tormenta simproperantium tibii idest, eorum qui tibi pater improperabant
cum me afficerent ignominia crucis
ceciderant super mo cum meis ipse senis sibus illa pertulerim : secundum quos sensus, & si Christo Domino displicebant, sed sustinuit tamen illa ut ungulari fide & constantia patris voluntatem
faceret, opus redemptionis consumanis
do. Nam licet iuxta carnis stagilitatem in qua nocte tradebatur, sanguineo sudore factus in agonia, orauerit , ut si possibile esset transiret ab eo calix assionis suae, tamen iuxta spiritum lienter amplexatus est illum, inquiens, non mea voluntas, sed tua fiat. Erat L enim voluntas patris , cibus & gloria
Christi filii sui, ut ipsemet fatetur. Quapropter Christiani qui tanti patris gaudent honore, non alio quain isto debent uti cibo, est enim veros animorucibus, imo N Angelorum, sacere vomluntatem coelestis patris r nee aliam
quam ipsus gloriam quaerere . Tunc enim vere gloriosi erunt homines , si seipsis contemptis, tantum gloriam Dei quaerunt . Ita Christus Dominus de magister noster,& verbo & exemplo facere nos docuit, ac proinde eius viali pensionem prae oculis semper habere debemus. Vnde dicit Paulus.
6. surcungi enim scripta sunt, ad n
str/m doctrinam Icripta sunt: ut per 'a'
rientiam ct consolatιonem scripturarum,
spem habeamus, Et si locus allegatus de Christo sonare videtur, nolite tamen arbitrari propterea nihil ad nos pertinere, θηηeunq; enim fripta sunt, ad no-LFram doctrinam scripta f.nt. Sed obseruandum , quod ea quae habentur in sacris litteris, non tantum ut sciamus, sed etiam ut i inmitemur, maximὸ quae ad christum pertinent, scripta sunt, ut scit . ex illius exemplo discamus qualenitate sit proximus sustinendus ac uendus donec in Christo grandescat,&puer atq; imbecillis esse desinat. Sunt autem inter scripturas sacras genera
quam plura. Quaedam enim scripta sunt propter
336쪽
propter eognitionem fidei,ut scit . unus Deus eiusq; virtus Ze potentia,& ipsius
voluntas hominibus inolesceret: ut audi 2 eκ. 6. Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus Gen. - est. In principio creauit Deus coelum de terram cum hilloria tota conditi orbis,
rerumq; dispositionis, nempe, quod reliqua ex nihilo, homo de limo terrae, mulier de viri costa fuerint effecta. Alia vero sunt scripta , di ea quidem quam plurima ad mysteria Christi pertinentia, quae recensere non est opus. Alia autem ad morum institutionem pertinent, qualia sunt praecepta de consilia,& reliqua per quae insormantur homines. Vt non obstruas os bovi trisD I turanti. Quae sententia. iuxta Pauli expositionem, instruimur, ut qui spiritu Ita seminant,possunt Ac temporalia me tere. Ad haec, sunt exempla magnorum
virorum qui singulari virtute praediti,
splenduerunt in mundo sicut uelle iafirmamento. Vt Abraham, fide: Ioseph. callitate: Moyses, mansutidine: Iudith, animo & sortitudine i David, toleranotia : Iob, de alii quam plures quorum princeps fuit Christus Dominus, qui, Heb. I a. iuxta Paulum proposito sibi gaudio sustinuit crucem. Igitur a Chri lio Domino Opportet exemplam petere,proximi
ad veram pietatem pelliciendi, atq; id quidem nobis in saetis litteris velut in tabula depictum, necesse est iuster habere prae oculis. Ut quemadmodum ille Non vulgari huius mundi via, sed tolerantia sua redemit ac seruauit nos et Nper humilitatem prouectus est ad veram gloriam: ita & nos sper patientsam Mest. per lenitatem, qua toleramus infirmiores per Golationem ) idest, per subsidia script Maerum 2 idest. λcrorum voluminum nos consolantium,
de ad exemplar Christi prouocantium. μm habeamus 9 idest, confidamus de
nns assecuturos praemium quod manet
eos,qui illius vestigiis ingrediuntur.
det Ocbis idipsum sapere,in alterutrum, scindum tesum oram m. vi va animes, uno ore honorificetis Deam ct Patrem Damim nostri Iesu Chrisb., Quoniam videabatur nimis arduum, ut puru homo possit exemplum Christi immitari,iuxta illud. Quid est homo vi sequi posite Ecel. a
regem factorem suum t ideo adhibet orationis suffragi uin dicens, Deas autem patιentia scit, autor, quiq; nos per sacras litteras ad tolerantiam adhortatur cs solari 1ὶ scit, largitor. na ab ipso IM. . est omne datum optimum,& omne do num perfectum, verumq; spiritus non tri solatium, Se cu etarum operationum auxilium, sine quo nihil omnino pos sumus omnes, det vobis, P ide largiri dignetur, cissimum sapere in alterutrum, idest, unum idemq; sentire mutuo in
ter vos, neq; de ciborum,dierumq; oboseruatione digladiari, sed unus idemq- sit omnium vestrum animus, summoq3 consensu iungamini, non quidem secuin dum consensum in pereatum . sed cs eundum yesam Chrahum, idest. secundum iraeceptum, de . exemplum Iesa Christi. qui nihil nobis aeque commen
ciuit,ac mutuum amorem . mutuamqτ
concordiam. ut unammes idest, una . eademq; fide. quae concordes facit antia mos, cono ore eandem fidei confit,i nem exprimente, si honorificetis Deum omnium creatorem, qui etiam est P
tem Domini nostri IS SU Christi , per quem nos sibi in filios adoptauit. Hoc fuit munus fle ossietum Ielii Chri lii. de ad hoc missus est in mundum. nimirum, ut gloriam patris illustraret. atque hoc ipsum docuit nos facere, diiscens, Sic luceat Iux vestra coram omni hus hominibus, ut videat opera uestra bona, de glorificent. patrem vestru qui
in eoelis est. Quod quidem de in gloris fili; redundar, dum quod ille doeuit,de
exhibuit, unanimiter exhibemus erga patrem. ea . . Propter quod i scipite inκicem,*M Christus Fuficepit vos, an honorem Des. JHaec nouissima verba scilic. in hoorem Dei, referri possunt ad sescipite, ut sit sensus, Ascrpite traicem ad hinorem glpriam Dea . Vel rhserutvr ad δε cepit.
sicut de Christus suscepit vos ad honorent de gloriam Dei. Est igitur sensus, prepter -, idest quonii ea quae scrip is ta sunt, ad nostra doctrina ordinantur, Ee vidc-
337쪽
iis COMMENT. IN EPIST. D. PAVLI
Videllere, exempla Christi & Sanctoru, seipsum nisi Iudaeis, quibus in his quae
ne sit ullum dissidium inter Gentes ab ad illa pertinet, inserui t. Propterea, Mat. tr. idolis vocatas ad Christum,& Iudaeos, inquit ipse, non sum missus nisi ad o- ab umbra pietatis, ad veram religionem ues quae perieriit domus Israel. Et liai. Isai. s. ascitos: quin potius o Christiani sum' quoque dicit, non audietur vox eius rite imicem,) idest, mutuis obsequiis ras. Et hoc oropter veritatem Dei, ad inuicem suscipite, ac porrectis vicissim eo firmandas. siue adimplendas prom , dextris promovete, sicuι chrastra Fiones hoc est, ut veracem Deuse cepit vos,) nee vobis imputauit pri- Patrem declararer, qui praeliaret ea postinae vitae commissa, sed staterna chari- ne is, quae maioribus fuerat pollicitus: I. . . late complexus est. in honorem Dea, jut sol, sibi gratulentur quibus contige- idest. ad illustrandam inter homines rit, eorum veritatem accipere quae lexploriam Dei, ad quam omnia ipse re- Moysi typis. ει umbris praefigurarit. serebat: ut & per vos, inuicem praestan Gentes vero) quibus nihil erat promisites quod ille praestitit in omnes, illus msum, ut praeter meritum. ae praeter om iretur gloria eius. nem spem, sola Dei misericordia adeo munem salutem admissi sμper miseras. Daeo enim Chrisam IESU M. υνά- subaudi, dico, de debent chonM .
mi um Diste incantassinis propter νε- rare Deum P eius bonitatem ubiq; praeis νitatem Dei, ad eoormandas promissi nes dicando . Gaudeant igitur Iudaei quod Patrum d Gentes autem surre Myer - diu expectata , tandem a ssecuti sunt. dia honorare Deum. 2 Exponens modii Gaudeant etiam Gentiles, quod non
quo Christus susceperit omnes, aufert expectaris simul potiuntur per Iesum simul dissensiones quae inter Iudaeos de Christum. Gentes oriri porerant nequid alteri ad- Obserua in eo quod in misistrα fuisse. uersex aIteros insolescerent, dum Iudaei Licet enim Iesus Christus Dei filius. se solos a Christo susceptos contendisi Angelorii esset Diis, minister se vocari sent, ve quibus promissus ipse fuerat, de voluit, inquiens, Non veni ministrari.
de quorum genere earnem assumpserit, sed ministrare, ut in hoc etiam nomine Gentes vero contra , sui potius causa suam eordis eximiam humilitatem, &aduenisse, ut in quos, repulsis ob suam erga homines ardentissimam charitate caeditatem Iudaeis, profusior fuerit eius declararet. Venit in m udum factus mimisericordia. Componit ergo Paulus ni ster hominum, eos docendo,redime- hane litem, & ostendit utruq; populum do, sacramentis expiando, legibus insen Deo priuilegias affectu, & a Christo tituendo. documentis & exemplis inse susceptu. Nam secundum duas virtu- truendo, monit s instigando,cominatiis res Det veritatem scit,& misericordiam, onibus N pollicitationibus reuocando Iudaeos suscepit laquam veritatis mi in viam salutis aeternae t quam bonusnister, ut quibus promissiones saetas & egregius pastor. Disce a Chri lio, o impleuerit: Gentes vero laquam Iar- Christiane, quia mitis est de humilis cortitor misericordiae, qua quidem iIlas de, disce ab eo,quoniam charitate per affecit. Ait igitur di P verbum est petua dilexit te. Disce seruare fidem doctoris exponentis sententiam suam in bene promissis, sicut ille seruauit
et mentem. Aesi dicerer,dictu est quod praestans eum quae amicis fuerat pol- Christus vos suscepit, qui estis congre- Iicitus. Amplexare misericordiam di vegati in unitate fidei, ex Iudaeis,& Gen- ritatem Christi, quae in eius aduentu tibiis: de modo aurem quo vos. susce- obuiauerunt sibi: nam quod sola eius suscepit, cdico Christam Dium ministrum misericordia magnisce pmmiserat, lassuisse circμncisianis, θ idest, Iudaeoru ,qui- etiam ipsius veritate, firmiter adimple-bus Euangelium ministrauit. Et licet uit, quo premissiones patribus factas m .ia. ipse sit autor fidei quantum ad omnes, firmas est. Ostenderet.
tamen in propria persona non exhibuit η obseruandum praeterea, quod tamin
338쪽
in vocat Ione Gentium,quam Iudaeoru, inuenititur filii it misericordia & veri- u. tas. iuxta illud. Universae viae Domini, misericordia de veritas. Sed aliquis modus veritatis consideratur in voeatio. ne Iudaeorii, qui non consideratur invocat.One gentium, quibus promisi, Des non sunt factae. Iudaeis quidem, ex Dei misericordia facte sunt promissiones. quae ex veritate N iustitia sunt impletae, Nam licet nulli creaturae, pro prie obligetur Deus. fit tamen, modo nostro concipiendi. illi cui promittie obligatus. Gentibus autem non fuit pro Di ssa, licet fuerit praenuntiata eo
rum vocatio: atque adeo in eorum vocatione inuen tur veritas impletae pretinnuntiaticinis: Sc inuenitur misericordia,
Quia absque promissione astiti sunt in filios Abrahae. receptiq; in Chri lii familiam . Quod quidem S magnificentiam Dei, atq; adeo eius gloriam di honorem maxime commendat.
a o. Sicut scriptam est. propterea confit bor tibi ingentιbus Domine, σ nomina tu Pal cuuabo. θ Q ratuor oraculis confirmat
quod dixerat de conuersione Gentiu , ne Iudaeis ipsa gentium vocatio ad fidem Chrilli, res noua videretur. Nam id ita fore, iam olim destinatum erat consilio diuino. vaticiniisq; prophetarusraenuriatum, licet eis non fuerit sicut udaeis facta promissio. In quo ludaeorum insolentia reprimitur, ne sibi ipsis tantum adueniise Chri itu iactitarent. Gentes vero ad maiorem DEI allicie amorem, pro antiquissimo proposito quod ipse habuit de earum silute,ore prophetar si multo antὸ decantato, nucvero iam impleto. Ac demum gentium di ludaeorum animos conciliat, dum ostendit amborum unum esse Deum, unamq; eoru dem ipsum ges,iise curam. In hoc itaq; primo oraculo quod adsert, incipit a gratiarum actione Christi. in cuius persona scripta sunt verba haec. Sic enim loquitur apud Psalmographum ipse Dominus. propterea con Vi . fiebar tib/ in gentibus Domine, consena. R. D so haec eii gratiarum actionis, quas
Chr.ltua agit patri pro conuersione Gentium per ipsum facta. Ae si ita di
ceret, cel brabo gloriam tua inter Getes, nomina tuo cantabo, 9 ideli, laudis hymnum canam nomini tuo,quod per me est hominibus mani sellati m.
Vel, confitebor, idest, cofiteri faciam Getes. Sicuti alibi, ait Paulus, Spiritum sanctum clamare, Abba Pater, eo quod
II. iterum dicit, Latamini Gentes cum plebe eius. 9 Haec aut horitas eli M. 31. Isaiae. Et secudum nostram litteram, sic habet. Laetamini cum Hierusalem, di exultate in ea omnes qui diligitis eam. Iuxta aliam vero translationem, habetur in Deut . ubi dicitur, Laudate gen- Deu. 3R tes ροpulum eius. Cuius loco cad sensum serian, ait Paulus, Letamin, genter tum plebe eias, idest, una cum populo eius exultationem sumite, scilic,cunt Iudaeis qui olim erant plebs eius . continetisitur haec sententia, adunationem GEtium & ludaeorum i S refertur ad illud, Fiet unum ouile, ecvnus pastor.
2. E. r iterum i Laudate stmnes Gentel Dominum, O magnificate eum omne3 p.
puli. ' Haec tertia aut horitas. continet V. ι ρε dedotionem Gentium ad Deir, quem pervetuo laudare tenentur. Propterea 'inquit, σ iterum 2 scriptum est in psalmo, Laudate omnes gentes Dominum Jeius bonitate confitentes, pro exhibita vobis misericordia, σ Omnes popvis, scit, nationum magni sc/te eum,) idest. magnum eredite, di ostendite quod sua magnitudine Omnem laudem excedat, quoniam maior est omni laude. Vnde ipse per prophetam, Ab ortu, inquit, Solis, usq; ad occasum, magnum est no- Ecet a men meum in Gentibus. Mia. ι. 3 . ET raresso Naias ait, Frit radix Iesse,s qui exurget regere gentes, in eum gemes Jerabunt. Haec quarta aut horitas habetur antid Isai. ubi dicitur. hqre αμιν dietur virga de radice lesse. 8 flos deradice eius ascendet. Ex quibus Salijs subsequentibus verbis, collegit Paulus quae hic attulit, eontinentia quidem re uerentiam ad christum. Nam ex radice
339쪽
Iesse, inquit, exsurrecturum rectorem Gentium, & principem populorum, in quem gentes spem habebunt. Potest autem bifariam haec ordinari litterar' primo, in hune modum, Iuleo scit P triarcha qui fuit pater Davus Regis, erit,9 scit, eaquam radix, 9 & ex im, idest ex hac radice cexκrget, idest, pullulabit, natus est enim Christus Dominus ex semine David regere get ei, idcii, ad regendum nationes gentium, , . 0η eMm, idest, in Christum Dominum,
genιer Jerabunι cum secerit urraque unum. Vel sic secudo modo, ut Chri se tus sit radix Iesse secundum vitani spiritualem. Nam licet ex Iesse procesi u rit secudum carnis originem, tame sua virtute diuina & Iesse susterauit, Ec gratiam ei impertiuit: di non solum ei sed
di omnibus qui censentur filia Abrahae, ij per fidem a christo vitam spirituale
receperunt. Christus ergo Iesus qui secundum huc sensum est radix Iesse exuringet. in tantam gratiae excellentiam uti Possit regere gentes, ras sua virtute diuino cultui subiugando, quod nullus
ante eum facere potuit: in eum gente3θerabunt, ut haereditatem coelestis gloriae consequantur . Et sic beatus Apostolus concludit viruq; membrum supra Politum, quemadmodum scit,& Christius fuerit minister circucisionis,& getes honorent Deum super eius miseria cordia.
I . Deus autem Lyri repleat vos omni gaudio, ct pace in eredendo, ut abundetis
in ste , in virtute Spiritus sincti. 9 Perorationem consumanda sunt omnia.
Ideo cum dixisset quod in Christum
gentes sperabunt, utitur hoc suffragio. dicςns, Deus aAtem ori) idest, qui nobis hanc spem fecit oraculis Prophet rum , est enim autor non solum habitus ipsius spei, quem nobis insundit cum fide, verum & omnium quae sp rare possumus. Deinde, & ipse est o
. , lectum spei nostrae. Id enim quod posesidere speramus , est idem ipse, iuxta
PT pa illud Spes mea Deus. Et illud ,ego me Gen. ces tua magna nimis. Est igitur Deus noster, tota & vera spes omnium cre
conuenienter post spem, posuit gau- Pro. dium, nam spes quae dissertur affligit animam. Quod quidem gaudium in patria erit effectus possessionis eorum quae speramus , & illud erit consumianiatum. Non Ioquitur autem nunc de
illo gaudio, sed de hoe quod in hac vuta haberi potest per consolationem Dei.
Ideo addit . coe pace in credendo9 ac si ita diceret, ego Paulus deprecor Deuspei, ut quod olim se facturum osten dit, nunc vobis astatim praestare dian tur, nimirum, ut secluso moerore distis di ς, repleat vos omni gaudio & ron cordia in credendo, hoc est, per fidem
rediam, quae sunt tenenda, ut Opportet
eredendo. Vel in medendo2 idest, conis sensu di concordia in intelectu fidei,
quae una est, sicuti unus Deus, unum
baptisina. cri abundetis in spe fides est
parens de fundamentum spei, vigore autem operum quae per charitatem fides operatur, crescit di augetur eadem spes: attenuatur tamen illa per distoris vitam in fide. Sapienter ergo Paulus pretes fundit ad Deum, ut naee spes quam
de ipso conceperant, in dies magis maingi': erescat, fiducia bonae puraeq; consis cientiae. Idq; cur vir te Spiritussans,' hoc est, non viribus naturalibus, sed super naturalibus & diuinis, nempe, in virtute Spissus sincti, idest, corrobo rante vos Spiritu sancto per charitatem. Hae enim . virtus Spiritus sancti maxime inolescit , quam ipse effundit in nos abunde. Obseruandu hic, quam prudenter beatissimus Paulus, tres has virtutes salutis nostrae copulauerit hoe loco nempe fidem unde spes natatur, di charitatem, per quam fides operatur, cuius opera sunt copiosioris beatutudinis meritoria. s. sertus fim autem fratres mei,
ego isse de vobis, quoniam ct ipsi pleni estis
dii tione, repleti omnι Asentia, ita ut risistis alterutrum monered Summa urbanitate eorrigit verbum proxime dictum.
videlicet, Deus aulem Jei repleat vos etc.
Vbi subnotasse eos vitus est carere illis virtutibus de quibus mentionem secit.
Et ait, quod haec loquitur, non quod
340쪽
dissidat de ἰpsorum virtute, cum per suasuim habeat eos summa charitate, suminaq; scientia praeditos esse, ut etiacitra monitorem possint seipsos inuicem super his rebus admonere. Dicit ergo, ccertus sum autem,) idest, persuasum habeo ex his scit, quae de vobis a divi, cfrat=es meio summu erga eos an orem & beneuolentiam designat, σego Vse de vobis, quibus vel ira obiicio crimina. Quon3AEm, pro,quod, ispi
hoe est, apti & idonei ad docendum, &exhortandum. Docere enim N admonere alios, opus est misericordiae, pro quo duo exiguntur, primum est, charitas in volutate : nam qui monet no exodio, vel ira, sed ex dilectione monere debet. iuxta illud, Corripiet me iustus ιβ. in misericordia. Et illud, Vos qui spirituales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis. Alterum quod exigitur est Lientia in in te lectu, eo quod quidam habent zelum Dei in corrigendo, sed non secudum taentiam. Quare ad recte corrigendum necesse est habere& amorem charitatis, di scientiam veritatis humanam scit,&diuinam,&veteris & nouae legis. Quod vero ait steristi) non simpliciter inteligas, cu hoc ad solum Christum pertineat, qui absolute fuit plenus gratia di veritate, reinpletusq; timore Domini. Neque idem est, creplui, quod consummati, quem admodum beati sunt in patria. Neque idem quod persecti summa persectione viae: videretur enim palpatio & adulatio . Sed idem est, re leti, quod sufficienti virtute dilectionis praediti, iuntaq; reserti scientia & idonea, ut posset
seipsos inuicem comonere. unde sequitur, s ita ut possitis asterutrum mstnere, ae... quoniam in multis, inquit Iacobus,oL ' sendimus omnes opportet ut inuicem Geo . nos moneamus. Nam iuxta Sapientem.
unicuiq; mandauit Deus de proximo
o. Obserua, ex Chtχλst. quod tota haec
peroratio, quae hinc inchoare videtur, respectando procedit ad prooemium epistolat. ut finis prooemio eadem urbanitate & suauitate conisaei: nequc ei obiectent Romani, quod eum eorum fidem Iaudauerit in exordio, illius suerit per totum Epistolae textum obli
16. . fudacius autem scripsi vobis, fratre , cx parte, taquam in memorsam vos reducen1, 8ropter gratia qua data est mihi
a Deo, ut sim minister IESU CHRISTI
in Gentibus. 9 Assignat tres causas suae admonitionis & correctionis et quarum rima sumitur ab eorum indigentia, &aee quidem fuit reducere eos in mem riam oblitorum. Unde ait seductui, id est, familiarius ac liberius, quasi fretus veltra singulari humanitate sex parte9 scit, aliqua, nimirum, respectu peritiorum ac prouectiorum in fide, non tamen' omnino respectu omni u scripsi vobis, 2 non velut ignaros docens, velut inuitis imperans, sed si quam in m
moriam vos redacens, quasi oblitos eorum quae sciebatis. Penes quod eximia Apostoli modeltiam. & comitatem ob serua. Nam di doctissimi quiqι obliuiosi nihilominus esse possunt, & ali quando, ut vulgo dicitur, bonus dormitat Homerus. Et illis qui sunt circuspectissimi, opus non unquam est, ut in memoriam reuocentur alicuius obliti ostich, & quid factu sit optimum, ut id quod inteligunt esse faciendum, fetam sua sponte faciunt, amici hortatueumulatius faciant. Humilimus tame Christi Apostolus, qua uis diuina sapi eistia sublimis, vas electionis factus, magister Gentili vocatus,tuba Spiritus sancti exiliens,non veretur dicere audaciata
seripsisse Romanis. Non quod in eo. vllum vel leue confiteatur temeritatis vitium. Nam etsi Apoliolorum confiemationi in gratia. minime repugnaret venialis culpa, tamen inter scribendum fungendumq; Apostolico munere, negla leuissime labi poterant, quippe qui tu corgana agebant Spiritus sancti. Vel auiadaeius Ure. idest, nimis audax euiq; so an ex parte videri potero, du ego Paulus vobis nisi quam visis praesumpserim tam prolixis litteris scribere. In eo autem quod ait, matres) ostendit unde eius audacia. si aliqua illis visi suit. exorta est, nimirum ab amore staterni.