장음표시 사용
61쪽
noscas quae fugienda, quae erepetenda sint, verum etiam quae in bonis praecipua, de haec quidem dignoscis ioructus per Ietem. idest magisterio legis edoctus, S ex sacris literis a Deo pros diis, considii) etiam , ste) scili. posse esse ducem cacoram vel caecis, Lx meneomm quisu tenebris r. quasi dicat. confidis te praelucere polle hs qui in tenebris versantur, hoc est. Eruditore
esse posse cinsipientium P id est, parum sapientium, magistrum. id est, docto rem, infantium.) idest, liultorum. habentem' mam sientia O veritatis in lege. st quasi dicat, ideb ita confidis . &haec iactas, quia habeas formam xcra scientiae, de certae veritatis in lege. id est per legem ad quam sempcr respiciens
errare non potes . Hoc igitur tibi I ex praestitit, ut sormam, vitaeque prasci i-rtum, ac veri normam tencas . sed num ideo Ethnico praeserendus e quasi dicat, non opinor, imo lex facit, xt deteriorem etiam causam sis habiturus apud tribunal Dei, nisi secundum legem de qua gloriaris,uitam institueris: itati: scientia quam iactas. in te retorquebitur. Qiiid enim mihi te iactas, lcgiso stentator Qui ergo alium doces, te sum non duces' idcit, cur te ipsi m Dondoces λ qui praedicas veta esse oran Am,
furari,' id est, ipse surtum committi, 3 qai dicis idest, de nuncias, cnen marisebandum,) idest, vitandum esse adulterium, marcha, is 3 9 idest, ipse commitatis adulterium p qui Aeminaris idola9 id est, execraris simulachrori,m toltum
sacriletiumsaris p idest,sacrilegio pol lueris p Qui in lete idest, de lege, Deo
aut hore data, Oloriaris. idest, iactas temetipsum apud homines, ac venditas, idem per prauaracatiomm legisὰ legem tra nigrediendo. DEUM. 9 scit. legis authorem in oras89 idest, dedecoras, ac dehonestas, & unde tibi gloriam aucuparis apud alios, hoc illi vertis in probrum, cui soli omnis de betur gloria 3 Quid enim est istud aliud quam dehonestare Deum , quod quidem in te est, nam ad ipsum . nulla per nenit ignominia. Ecce cnim gerites, vestrant malam conmersationem videnis
res, vos inducitis in Dei blasphemasti. de quibus ollin quelli sunt sacri Vates, nominatim autem, Esaias, S: Ezechiel,
culpa vestra Tlosthimatuo idest male audit, ac probris asscitur, & ignominiosum habetur 'r' genter.) scit. id lis deditas, dum Dei, legisq: titulo gloriantes, impi E viuitis. Circencisio quia dem prodest, si legem obseruer, ac si di
ceret, non latis est, Iudaeum esse natu, aut in Iudaeorum religionem c optatum esse, sed eatenus profuerit tibi circuncisio, si id praestes, cuius gratia data est circuncisio, sq: vita praestes, quod caeremoniis profiteris Ss aut m pra 'naricator legis sis,) idest, si legem transgrederis. Cινcμncisio rua, maputium feeta Ih. ) qup si dicat. nihil confert cidie uncisum esse, cuin apud Deum perinde sit. quasi praeputium habeas inci euncinna. Si igitην praepurium,) idest, praeputiatus homo is itias Mis,tusta
fonem reputabitur,) idest, gentilis homo seruans legem, reputabitur pro circunciso . ac si apertius diceret, quemadmodum Iudaeo, circvucisio, vertitur
in praeputium, nisi reliqua item lcgis edicta praester, quae ad honos mores faciunt, ira nihil oberit Ethnico praepultu, imo pro circunciso habebitur ipsi Deo, si igooratis, & neglectis legis criremon ijs, ea praestet, in quibus summa legis finisq: situs est, videlicet, in te gram, puramq: vitam : sq: Christo, qui legum omnium est summa, obtemperet. Et rudicabit,) idest, stabit in iudicium, aduersum te, id quod ex natura es praeputium, P idest , praeputiatus homo Legem consummans,) idest implens, iudicabit inquam te, qua liis teram ct circuncisionem ) idcst qui literae
inhaerens tantum,& circuncisioni, praeuaricator, ideli, transgressor segis ei minima obseruans, de praecipua On i tens. caeremonialia implens, & moralia transgredicns: de ita non solum aequa hitur in hae parte Ethnicus ludaeo, ve rum etiam praeseretur. ut hoc ipso Iudaeo melior habeatur. quod circunci
sionem nesciat. ideoque Ethnici inn
62쪽
censa damnabiliorem ostendet Iud Himpietatem et quod is alienus a legis
professione, legis tame finem ac mentem, vita exprimat, cum Iudaeus verbis,
ac syllabis legis innitens, & circuncisionis nota lege prosessus, violet id quod
est totius legis caput. 7 on enim qui in manifesta.ὼ idest, coram hominibus c iurius est.) hupc. s. Deu .verum Iudaeum spiritualiter reputabit,' Nee quσin manifesto,in earne est elaeanesio2 idest, circuncisionem carnis exteriore, Deu v. veram reputat, csed qui in a condito. nisus est, 2 idest. iustitias legis obseruans, hic inquam coram Deo. Iudaeus est, coe circuneisio eordis, scit . vera est. Quae in stiratu P scilic. fit, non litera
idest, earne: Cuius laus non ex homi
risus sed ex DEO est. qui intuetur abscon dita cordium , eiusque calculo comprobari, solida scilicitas est. 69. SI aκtem tu. H1ctenn in tertia
persona, locutus est cli gentibus, nunc vero apostrophὸ utitur in secunda, ad Iudaeos, quae vehementiorem habet in.
V sultandi actimoniam. o. Iud u. J Triplex suit Iudaeis, ho.
norificentiae nomen, ut in hoc Ipcoad Amb. notauit Ambrosius, j tribus parriarchis deductum. gloriabantur enim se fuisse Da . filios Abrahae. ob fidei meritum . nuneupabantur di honoris gratia Israelitae a Iacob,qui propter auctam in ipso eandem fidem,appellatus est Israel. tertio, Tha. dicti sunt Iudaei, non a Iuda Machaiahaeo, ut quidam dicunt, sortὸ propter hoc, quod Iudas Machabaeus, gentem illam multis in locis dispersam congregauit, Ec protexit . inuenitur enim no men Iudaeorum ante Iudam Macha Igsa. baeum, iuxta illud Hester. Iudaeis no ua luet otiri visa est. sed a Iuda Patriae tha dicuntur Iudaei: tum, propter historiam diuisionis tribuum . cum enim Re. ιν. tempore Roboam Regis, decem tribu ab eius regno se segregarunt, & vituluaureum adorauerunt,ob hoc peccatum
in transmigrationem sunt ductae ab Ansyrias de quorum reuersione, nulla fiem . mentio in scriptura, ut ait S. Tho. sed potius terra mansit oeenpata ab alie nigenis, qui postmodum Samaritani sunt dicti. duae autem tribus . s. Iudae, te Beniamin, adhaerentes regno Roboa, perseuerauerunt in cultu &'lege Dei:&quanuis in captiuitatem'Babylonis fuerunt ductae, postmodum tame per Cyrum Regem lyersarum, sunt reducit i. a. εἰ hi terram suam. & quia tribus Iudae maior erat, ab ea gens tota illo dc nominabatur, n*n solum illi qui.erant ex tri bu Beniamin, sed etiam de aliis tribu
bus reuertentibus,qitile istis adiunxe-τUnt. tum maximὸ, propter significationem Christi. inde descendentis, ili' l cuius figuram, benedixit ei pater sui is dicens, Iuda, te laudabunt fratres tui m. I l inter gentes autem, maxim E inter Grael eos, de Romanos. hoc nomine, fuit celebris populus ille.
I . Cognomimeris. I Ut eontundat eoorum arrogat iam,non concedit illis rem, sed nomen tantum, in fitie eonclusurus. non esse verum Iudaetim, qui in manifesto circo ncisionem gestat in earne,sed qui in spiritu, circuncisus in eorde. de clarans etiam per hoc, quod non auditores sed factores legis, habentur iusti apud Deum, te quod Deus non sit per
sonarum acceptor. non enim propterea quod Iudaeus quispiam fit, aut cuiusuis illustris prosapiae, meliori loco est apud ipsum. I. ετ requissu in se νε. Q ni dubius
est intesectu, non quiescit, sed utrinque Blicitatur: qui autem sapienti ae certitudinem. accipit, mente quiescit. hinc
sapiens, intrans, inquit, scili. sapientia,' So. εἰ
in domum meam, conquiescam cuillae 'Iudaeus quidem per legem, citra ne
sotium philosophiae, habebat certam ac veram cognitionem de credendis, &agendis, ideo in lege quiescebat, praeterquam nihil amplius sibi deesse ad salutem arbitrabatur.
33. ET IBriaris inae EO. idest. gloriatis te Blum nosse Deum, ipsumq;l velut authorem tuae religionis iactas.. Aug. Eni praepostere, ut ait A ugia. de Deo gloriaa de LyikGE a bantur θῆ
63쪽
bantur Italumstil. eo modo quo postulat gratia, quae non operum meritis,se gratuito donatur . at ita isti gloriaban tur in Deo, ves ut qui seli meruissentJe gem: eius ac pcre,quam si iustitia a intrabantur ii sere G ci R
.t P.' i ala nosti voLmatem muLI icit. pedimem, cuius in munus Mendere an uirum di voluntatem legi statoris.
hare, eligendo non dolum bona a marilis, sed etiam meliora n imus boniSa'nalia sunt. quae pertinetam ad am e peti,& proximi, quod erat maximum ADt.e 2 in lege mandatum. - P ib ib
66. In Fructus per legem. in icieit .ma serio legi s edoctus,&ex lacris literis a Deo prosectis, scili. nosti voluntatem
expetenda. sint, quaeq; in bonis pruim Pua.: ut supra. & nota, quod non dici rhfacis voluntatem Dei, aut utiliora, sed nosti, & probas et ut per haec describa qualitatem persqnarum,ouas Deus riDn.
Heicit, eunt so eis iustitia non cosistat,
quin potius um eiusmodi priuilegia. heneficia potius sint Dei. quam iptarii merita,magis ms inde pudefacit, redat gustq; vrgen ius ingratitudinis. - ωι cin dis rei m esse Δρ- eaeorum . Prima inscitiae inusia est, clim quis caret ingenio, seu mentis oeulis, aut inmioqtationis,hm0smodi tanquam caecus, nasotest doceri viam, sed tantum dueir: hoe est, non potest lumen scientiae percipere, ut ipse per se videre possit quidi si agendum, sed praebet ei homo duca tum ut caecoim ndando quid sit agen
dym, quanuis mandatorum rationem n agnoscat. Hoc muneris arrogabane
sibi turgidi Iudaei, conuers ex Iudaicino, ideo non dicit, dux es eorum, sed
confidis, ut eorum notaret iactantianasci respondet hoc primae dignitati, qtiaqjxerat Iudaeus cognominaris, quasi V inde posset tanquam videns, quoniam . notus in Iudaea Deus a Gentiles
vs. Lumen. orum, qui iri tenebris sol a Hi sunt qui delictu praeceptoris versan xur in . tenebris ignorantiae, cum alias
sint apti ad discendum, si esset qui eos doceret: & respondet hoc, et quod dixerat, requiescas in lege a quae quidem iumen est, di lux yitat, iuxta illud, Io
Domini immaculata conuertes animas, praxeptum Domini lucidum, illuminans oeulos. Apti quidem erant Ethnicorum multi ad dilcendam veritatem et ideo. filius: Dei .venit in mundo factus domo, quo posset eos docere,& illuminare . sedenses in tenebris, & umbra Lare. c ,rtis, sua lege euλngelica. -
3 9 rud rem issipieritiam. J Hi sunt, qui quan uis iubea hi ingenium, & Iumen intelectus alicuius disicietinae,non. ψον Tan n in ea consummari, indigent magistru qui erudiat eos, idest, eruat a ruditate quae a principio inest omnibus qui lystruuntur,arespondet autem hoc, ei quod dixerat, oriari; in Deo, quia nulla est alia sapietia quam nosse Deu, dge rest alia gloria. in hoc glorietur, inquit, qui gloriatur, scire N nosse me. Dσ. HHaec enim est vita aeterna,vi co8noscant
te,&qvsm misisti Iesum Christum.
. e Vopom infantium .9 Hi sunt paruula ar7te vel sensu qui indigent doceri prima rudimenta: & respondet, ei quod digetrat, nosti voluntatem DEI.
Nam secundum hanc tradenda sunt prima inligionis principia.
61. Nabentem δε- m scientia, α --ritatis in lege. Formam, inquit Christ,. non rem, sed imaginem, S exemplar xςritatis, quam opere non immitaris et cum tamen gentes, sine tam expresso exemplari, ductum naturae sequuntur.
similes his. sunt non pauci Chiastuini concionatores, qui sola se a scientiae
ct veritatis contenti, verbis,non exemis Dio, volunt docere alios dicuntur autenabere formam. quia habent sapienti, di sanctorum dicta, in authoritate, qu si quandam regulam, seu sormam eor aqua docent. 4
64쪽
o a. cuἰ erga alium doces. teipsum non docet'ὼ opprobrio confundit Iudaeos, comparatione ad laudem supra memoratam gentium, qui legem non habentes, ipsi sibi erant lex . Iudaei contra, legem habentes, imo & docentes legem. erant legis violatores: quapropter, de teriorem causam apud tribunal Dei rat Iudaeus habiturus. quam Ethnicus. quia secundum legem de qua gloriaba' tur, vitam non in stituebat . itaque scie-tia, quam Iudaeus ia ctabat, in ipsum re torquenda erat: quid enim se aliis iaci bat legis ostentator, qui alios docens, seipsum non docebat Θύ . Qui praedic is non furandum, fur
ris ' qui dicis non moechandum , maec b/ris' β Ainbo haec crimina explicatissime prohibentur in decalogo, tanquam leth Ilia, non tantum operis,sed & cordis. non coca pisceς, inquit, domum proximi tui, non desiderabis uxorem eius, non seruum, non ancillam, non bovem non asinum. & pro uno boue, quinquς petebantur, pro una ovicula uatuor. sed & de adulterio, decretum erar capitale suplicium. ram contra moechum, quam contra adulteram. gentibus vero, non erat tam lucida notitia .nec tam districti animaduertio: ideo maiori erant Iudaei vituperio digni. Ambrosius vero, di Aug. interpraetintur haec mystic E, dicentes , quod ludaei aduentum Christi manifestum furabantur , idest, caelabat: N relicta lege euangelica, adesterium faciebant cum Synagoga. 6 . QUI abominaris idola, scrilegium facis' idololatriam vocat in hoc loco, sacrilegium, quod eli sacrorum violatio, di contaminatio . crimen hoc, crat prae cunctis aliis abominabile in lege. Nihi Ienim frequentius, nec tanta vehemetia erat in ea prohibitum . quam non faci tis vobis idolum,& sculptile, nec titu-- ό los erigeii , neque insignem lapidem '' ' ponetis in terra vestra ut adoretis eum ego enim sum Dominus Deus ve ster. Dre. m. & in Deur. iubebantur aras idolorum s,buertere . confringere statuas, lucoSq;
succidere & sculpulia comburere . ia
denique, ne inseres quidquam ex idolo
in domum tuam, ne fias anathema equasi spurciuam detestaberis, di velut inquinamentum ac Brdes, abominatio ni habebis, quia anathema est.. adeo erat execrabilis idololatria, vi nec tan
gere illis liceret, idolothita r & hoc est quod ait, abominaris. s. per prosession legis: od tamen saepissime atque adeo foedissime, illa polluti fuerunt impientissima abominatione, ut ab initio stati
receptae legis constat, quando aurum conssarunt, iri e ecrpnduin vituluna,&hist0rijs. tum Ss monis, tum: sacris MIius compluribus, scriptum til. ςw in ille glori reis, per nauariacationem legis D EVM in honoraιρὰ Que -Tbs. admodum legis obseruantia, in sonis operibus, est occasio videntibu et vi sonorcnt Deum , ita etiam transgressio legis per mala opera, occa sio est videntibus blasphemandi. Propter hoc igitur. Salitator noster,inducebat discipulos a bene operandum, dicens, sic luceat lux. vestra coram hominibus, ut videant o-.pera vestra bona, S glorificent patrem. vestrum qui in coelis est. Et seatus Pe- , γtrus, ex bonis inquit,Operibus vos con .s scrantes, glorificent, Deum, qui scit est . adiutor vester in bonis, inini md vero in malis . scopus itaque Christianae vitae, debet esse honor,& gloria Dei. tiali enim fine , nullu noster labor.. nul Iumque tempus amittitur, &omnia in pera nostra, erunt valde bona, et rusi honori veraq: gloria,ex ipso nubis acre i scent. e contra vero, in epist. ad Thim. i
hortatur paulus eos qui sub iugo seruil tutis agunt, ut dominos suos omni honore dignos arbitrentur, ne nomen Doinini, & doctrina fidei blasphemetur :l hinc etenim, hoc est, ex prauashristia i .norum vita, omnis blasphemsi, sisti nium haeresum pest proficisci; ir . Ait
ergo Paulus, o tu Iudaee, qui in sege Iloriarii, idest de legς; Dco authore clara, tenaci ipsum apud homines iaci ita
ac venditas, idcm per prauaricationem
65쪽
ucupaHs apud alio . hoe illi vertis in probrum, cui soli debetur gloria, quid enim est istud aliud quam dehonestare Deum 3 quod quidem in homine est, iam ad Deum nulla peruenit ignomi- via. ut supra dictum est.
δε. mmeri enim Dei, per vos blasph marair inter grntes. 2 Nam gentes videntes Iudaeorum malam conuersationem,
εxistimabant hoe prouenire ex mala instructionen egis a Deo traditae . & sicut per hona opera eo tam . benedicebatue Deus, ita, non recte conuersantibus Iudaeis. blasphemabditur. idem dicendum videtur nite, de Christianis nostris S de P gmis. amn & de Chri triariis ecclesi usticis A. secularibus, hi enim suo nQdo blasphemant nomen christi, si non veriabo, certe in opere, na fatentes se nosse Deum , factis autem negant. vi inquieri ulli . dum enim vident ecclesiastiacum,qui est lux mundi sal terrae, iniquEasere: maiori cum audacia, & absq; ullo timore, quadam animi securitate. se. Garex perpetrant mala. Sed vae viriSci; , vae caecis: emorum ducibus, ambo inmio. z uese in ni cadent, sed profundius ea-d-8d dees,d quibus: ut ait Petrus, ne eestre est. t incipiat iudicium Dei.
rates ordine anteposuit testimonium. Quarta diceret scriptum est. ita enim dia uia strmo dilapius est, ut quod exmbstria intentione dicebat, eodem seniamaa. suscriptum repererit. In Esaia, sic habeas tu . dominatores eius inique agunt, mugiter tota die nomen meum blanni.ιε. fheniatur. Et in Ezechiele, sic, pollue. runt nomen sanctum meum, cum diceretur de eis, popuIus Domini iste est. Besse terra eius egressi, Ae peperci nomini Ucto meo, non propter vos, sed proin
pter nomen sanctum meum, quod pol
inistis in gentibus ad quas intrastis. Hieego duo sacri vates, nominatim questisantes ita de I adaeis, quod nomen Dei, ver eos male audirer, ac probris affice retur, ac ignominiosum eorum calpa
haberetur inter sentes, idolis deditas.
dum Dei, legisque ritulo gloriantes,
68. circuneisio quidem predo si legem
obstrues , si autem prauaricator legis sis, circunficio tua praeputiam facta est. erat olim ei reuneisio. protestatio quidam legis. sicuti nune baptismus Euangelii, ubi populus ille nomina dabat, addicebatque sese legi, iuxta illud Pauli, te stificor uni cire uncidenti se, quoniam
debitor est uniuersae legis facimae. qua- ob rem paruuli circuncisi , qui ante usum rationis moriebantur, absque alio
legis officio, per illam fidei professi
ne seruabantur. At vero adulti, si legis esset tra retares, a gratia circucisio iis decidebant. Et hoc eli quod dicit, non satis est iudaeum esse natum, aut in Iudaeorum relistionem cooptatum esse sed
eatenus profuerit tibi circuncisio, si id praelles, cuius gratia data est circuncisio, sique vita praestes, quod caeremoniis profiteris, sicut religiosis prodest professio, si regulam obteruent. erat quippe circuncisio. quasi quaedam professio. obligans homines aci obseruantiam Ieis gis, ut dictum est. Atqui, si prauarica tor legis sit, idest, si lege in transgrederis. circuncisio tua praeputiam facta est, idest. nihil eonferet tibi circuncisum esse cum apud Deum, perinde sit, quasi praepuistium habeas incireuncisum: Quia non seruas quod per cire uncisionem profiteris. Vnde per Prophet1 dicitur Omnes gentes praeputium habent, domus auistem Israel incircunei si sunt corde. Quinimo ex hoc sunt Iudaei gentibus deteriores, quia non seruant quod promiserunt. Displicet enim Deo , infidelis&stulta promissio , ut dicitur , in Ecclesi. Inteligitur antem circuncisio profuisse ante evulgatum Euanῖelium r nade hoe nostro tempore ait ad galat.
Paulus, si circuncidimini, Christus vobis nihil proderit. Si igitur praeputium, iustitivi uis
custodiat, nonne praeputium illius in circun risionem repatabisur82 Quemadmodum Iudaeo, circuncisio verteretur in praepu
66쪽
staret, quae ad bonos mores faciunt, ita nihil oberit ethnico praeputium , imo pro circunciso habebitur ipsi Deo, si praepηtium, idest, ethnicus praeputiatus, ignoratis & neglectis legis ceremoniis, rastitias legis custoaeiar, idest,
ea praestet, in quibus summam legis, finisque situs est, videlicet, integram puramque vitam. Huius ratio est, quia ad circuncisionem non tenebantur nisi Iu-Hier. daei.&quia ut ait Hiero . vi sibilia indigent inuisibilibus, inuisibilita non indigent visibilibus. Eo quod visibilia. imago sunt inuisibilium. Et inuisibilia, veritas sunt visibilium : ideo cireuncisio
carnis indiget cordis: circuncisio autem cordis, non indiget ramis: quia imagine, non indiget veritas,imago autem indiget veritate. Haec Hyero. secus autem esset de lege euangelica, extra quam non sufficit impleri totum ius naturae.
o. ET D abit id εασὰ ex natura est
praeputium legem consummanx, te qui P rtiteram ct eironesonem, prauaricator logis es. 9 Non solum aequabitur Ethnicus Iudaeo in hac parte, verum etiam praeseretur, ut hoc ipso melior habeatur Iudaeo quod circuncisipnem nesciat. ideoque Ethnici innocentia. damnabiliorem ostendet Iudaei impietatem, quod is alienus a legis prosessione, legis mentem ae finem, vita exprimate eum Iudaeus verbis ae syllabis legis innitens,&circuncisionis nota legem prosessus,vi latit id,quod est totius legis caput. r. 'udieabit. 9 De iudicio compara-Mat. ra tionis inteligitur, iuxta illud,Viri Nini- uitae surgent in iudicio eum generati ne ista.& condemnabunt eam. Et Re na Au stri, surget in iudicio cum gener tione ista, & condemnabit eam. a. ID quἰd ex natum est. praeputium. χPeriphrasis est, & illustratio praeputii gentium, quod non erat eis voluntaria culpa eo quod no teneretur illud rescindere sed res naturalis, ad differentiam
praeputii ludaeorum, quod si alictuis Ill-daeus haberet, esset illi voluntarium cris
men: & ideo licet legem impleret, nihil ei prodesset. 7 3. Iudicabit te qui per titeram cte. 2Non inquit praeputium iudicabit circuncisionem , sed, re, qm per literam , idest, per aprobationem scriptae legis, &circuncisionem carnis, quibus tantum inhaerens pr2uaricator legis es. minima obseruans, praecipua ommittes: ceremonialia implens, di moralia trans grediens. q. Non en m qui in manifesto, Iudos est,neque qua in carne,est circunco, c. Assignat rationem tactae aequiparat innis inter Iuda os & graecos et nempe,
quod apud Deum diuersa sit ratio tam Iudaei,quam graeci,ab illa quae est apud homines, nam apud Deum qui non ex corporeis notis, sed animi pietate iudicat, Iudaei nomen amittitur, nisi Iudaei professio praestetur . Ion enim, apud Deum , qui in manifesto, scit. Iudaismi notam in corpore circunfert iurius est. scit . verus & spiritualis: nec qua in carne, scilicet facta est per illius pelliculae praeputii amputationem,illa est vera, immmcisio:sed qui in absicondito, idest:, in-llis in animo, quem selus Deus inspicit, & hinc estimat omnes, Iudaeus sit, ille erE, Iudaus est O circuncisis cor dis in Juratu , illa vera est, non liter id est non illa quae tant sim est secundum literam, quasi dicat ille apud Deum est
vere circuncisus qui cor habet circunctis sum, potiusquam genitale membrum rquae quidem circuncisio, non saYo,insculptis literis fretus, sed spiritu ac mente legis. 7 s. Iudaeus in absimilito. J Non eo diaeitur hoc, quod necessarium esset gentibus ad iustificationem, votum circunis eisionis, sicuti nune est baptiori i sed cum soris essent absque Iudaismi nota, seruabant tamen morales legis praeceptiones. 76. Cir negio eordis. puritatem mentis significat, gerit enim similitudinem di imaginem cordis nostri, pudenda illa
67쪽
particula, qtiae abscisione pelliculae detegitur: atque adeo data est circunci sio praeputii in signit sceleris inter Deum
di homines, quo abrupto, circuncisio reddebatur in frugi sera. Vnde & Prophetae, ad hoc foedus seria an diim maxume, hortabantur omnes. Moses primus. re cre. circuncidite, inquit, duritiem cordis vestri. Et Hiere. circuncidimini in Domino. auferte praeputia cordium vestrorum. Idest euellite idololatriam, quae prepatium est gentivax pectore vestro. 7 7. sius non ex hominibus. ω ex D o est. ) Ueritas & bonitas uniuscuisitisque rei non est aestimanda,ex proba tione & commendatione humana, quae
reconditas rerum causas non penetrat,
sed ex Deo omnium inspeciore : & sic iudicium veri I idaei,& verae circuncisi nis. ad Deum solum pertinet, non adllo ni nes,unde ait. Cuius scit, veri ludaei. di verae circuncisionis, Iesus, non ex hy-minibus, ρd ex Deo est. Etenim cui caro est tantum circuncta, , pud homines quidem ut Iudaeus gloriari potest. Cae- iterum, quem animus a filiis purgatus de pronus in Christum, vere Iudaeum reddidit, ut fraudetur sua lapile apud 'mortales, certe Deus 'hunc agnoscit &approbat, cuius calculo comprobari, vir. Re. ιβ supra, dixi ius solida falicitaς est,honii nes enim vid mi ea quae parent, Deus autem intuentur cor.
gratia,per Christi propitiatoris sanguianem, iustificat. Ch PVT. LII. VID ergo amplius ludaeo est' aut rea utilitas circuncisi
ta sint illis eloquia Dei. quid enim, si quidam illorum
tem Deus verax, omnis aAtem homo men
qua uti sitas eheuneisionis 'I Si quemadmodum supra dictum est , sutun a rei pendet a pietate vitae, ae innocentia morum , quaerat hic forsitam ex Iudaeis quispiam quid amplius Iudaeo, idest. quid reliquum fit Iudaeo, qtra praecel
sonis' idest, quid retulit, circunctisum fuisse, si pietas & innocentia vitae, aequae cireuncisum , 8e in circuncisum i imo si circuncisio Iudaei peccantis, causam facit deteriorem ρOmnia quidem ista res renda sunt ad tempus legis scriptae, non
peccatis hominum n6 irritari, ne que frustratum iri,c sigit Deu et verax & fi3e lis r omnesque mortales peccato esse Coullaictos, a quibus non lex, sed Dei gratia,
Iudai olim . ade6 insigne,generosum,& oriosum habebatur,ut none reputatur Infame . propter peccatum occisionis Christi. l . 23. Aut qua mihi fas eirone Onis 6 Ci cuncῖsO, nota erat Iudaismi, qua notus erat populus ille toto orbe terrarum. &selectus in sogularem cultum veri Dei. 4. e fultum per omnem moώm. 9 Recia
pondet quaestioni diccns, quod magni rescit Disjti Corale
68쪽
resere omnino Iudaicae gentis es . Circa quod, notanda est singularis prudentia Pauli qui sic laudat utrunque populum,
scilicet Iudaeorum & gentium, ut neminianam praebeat extollentiae. Sic eos deis primit,ut neutrius violet ius. , i S. Prrmum quidem , quia credit e sane inu eloquia Dei. J Incipit enarrare pri
uilegia Iudaismi,& inquit, quod: i' pri
mis hoc nomine, iure gloriari licet Iudaeis, quia eredita. ἱὸest coni mi Ta sunt eu eloquia, idest vetba Dei, siue quod eis peculiariter lex & prophaeriae proditae sunt, siue quod eis solis Deus loqui dignatus est promissiqnes tanquam amicis ac familiaribus. c. quod ex eis de inter eos Christus nasceretur. primisi qmaetnificum est hoc honoris habitum fuisse a Deo ei genti, ut scit. circuncisionis nota designatam, & responsi ς tuis, e promissionibus infinitisq: beneficiis dignatus fuerit Deus. Deinde multo praeparatior videtur ad fidem Euagelicam. qui legis promissi tenet: & vero propior est, qui veri tenet imaginem: siquident Mosi lex, Ze Prophetarum oracula. graiadus est ad euangelicam Christi doctri
6. Primum. 9 Resertur haee particis. Ia ad ordinem praerogatiuarum Iudaeois riim, te dicit primum, quia per totam sere epistolam, enarrat eorum priuil gia, propterea enim dixit, multum pee omnem modum . sed obserua, quod nonarrat aliquod eorum recte factum. sed tantum Dei beneficia, quos propterea merito repraeli dit quia non crediderunt. . Credita δειμt i liis eloquia DEI. Abraham inter mortales omnes,electiis
dignusq: factus est a Domino, cui in aurem ipse loqueretur, arcanaq; de Christo venturo acciperet, nam exultauit ut
videret diem Christi vidit digauisus est. Moses, vocatus electus': est a Domino, ut e flet dux populi sui, quem liberauit de manibus Pharaonis, ει omniuAEgyptiorum,transiuit mare sicco vestigio, duxit per desertum, ascendit in mo
ad faciem, a quo accepi s legem . Vndcti ipse Moses, magnificans hoe benefi- Deut in. Quin, inqui' sid ' Pulata. Interroga, cte diebus antiquis, qui fuersit ante, ex se qua creavit Dominus hominem su-ner faciem tepi,, si facta est aliquanda .ia rhuiuscemodi res, aut unqtiam cognitum est, ut arid ret. populus vocem Domini loquentis de medio ignis, sicut tu ai
igni. ει vidisti. . & Regius vates Da uid. Non secit inquit, taliter 'o ni M - , tioni, &e. quare hoc 3 quia celsitudo tanti mysteriis poli statim erat toti orbi . U .:
ommunicanda, ne margarita concul caretur inter porcos: sed electis tantii coria mittenda, donec mundus adolesce-'rςt in viruin idoneum, cui promissas
praerogativa, mouet Apostolus dubium
contra seipsim L dicens. Tu dicis quod Iudaei praeceli unt Ethnicbs, in eo quoqiliis & non a stis comi ila 'ut verba Deit sed cum pilares eorum mani sistum sis Dei eloqui)ς non credidisse, videtur nihilominus verum , quod illi praecellantillos. respondet quod lycredulitas eo
rum, fidem Dei non euac; Mit: nec in fidelitas aliquorum, potuit officere re ct e credentibus t uniustitiusque euimsealitia, insit una redundὸt, cuius Conotrarium esset contra veritatem & iustitiam Dei, reddentis unicuique iuxta opera sua , poenam peccantibus, grat adi & misericordiam Poeni Nntibus,
s. cuid enim si quidam illorum. Multi
ex patribus erediderunt. ideo non dicit, nulli, sed quidam illorum non cre- t. diderunt. Qui utique non crediderunt a.
Iegislatori, nec Moysi,nee ipsi filio Dei. I . .lo, Nunquid incredussias eorum fidem Dei euacu.init. Ide ite innanem , aut irritam fecit 'hoc esset magnum inconueniens,nam si propter incredulitatem aliquori m,praerogatiua Iudaeorum totis latatu sequeretur, quod reccatum lim 'minis
69쪽
minis fidem Dei evacuet, aboleat,& an. l. Fidem I A. J Dupliciter In boelbeo sumi potest fides Dei. Uno modo, i ero fide qua creditur in Deum i & lie 'ε infidelitas aliquorum, non officit fidei
aIiorum. Malum enim quorundam in cietate existentium, non evacuat, siue . abolet alioriam bonum . -& hoc Deitcontra illos, contra quos dicit Aug. ad
quid aliud sedent isti, & quid aliua tra-',8 ctant, nisi ut eum Episcopus, vel Cleri- sus . vel Monachus, vel sanctimonialis ceciderit, omnes tales esse eredant: sed non omnes tasse man filiari 3 alio modo potest sumi pro fidelitate, idest, prolirmitate, stabilitare, & eonflantia veia' ritatis Dei, implentis omnia promissa sua. Haec autem fidelitas ouacuaretur, si propter quorundam increduIitatem
σιὰ.D. accideret, quod nihil amplius effet Iu daeo. promisit Deus populum suum multiplicare: & magnificare , promisit me. r. etiam eis se daturum, & ex eis nascituissum. 3e haec quidem licet Christi ad- Dentus nρn fuerit e sicat nisi credenti bus , quippe quibus solis, Christi redemptio, di passionis eius participatur effectiis , iuxta illud, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine eius) gratis promissa sunt, non 1 sub conditione aliqua dependente e - ' hominum fide, vel voluntate, vel operibus. est igitur sensus literae, num illo. rum incredulitas , fidem diuinorum
promissorum irritam fecit. aut menis datem eum constituit,ut hominum more offensus, Ze iratus, pacta rescindat, de nulli praestet . quod omnibus ex aequo
promissiim est Respondet negative.
I a . Absit . 9 scilicet hoe. quin potius
ita suturum est . ut nemini non praestetur promi tam , ni si qui reiecerit oblatum, ut iam promi ri fidem incusare non possit, ut appareat Deus verax , qui cum mentiri nesciat, para intus sit exoluere, quidquid est pollicitus . Hinc etiam colligi potest quod sicut lacredulitas aliquorum, non pintuit irritam sacere fidem promisso rum uet, cirra inisterium incarna*ionis i ira nee fides credenti .im , tec legis obseruatio, fuit causa quod Deus praestiteri r illa. Si enim nemo eredi disset Vt Chrysos l. sentire ridetur nec Cis. lesi ni astet operam . nihilominus v nil siet ad persoluendam promisit is fidem. Gratis enim promissos est, &hratis nobis datus, filius paruulus, quinatus est nobis. eontra arro antem
Iudkum, qui suis ipsius meritis astri4 bit, aduehium Iesu citristi.
- rui si i in x t a z.: tu γrq vita. S s T aut m rutis peraeae. J D sum otuna est hoc ex Hieremia Prophe ia dicente, Dominus autem Dedsveis' tax 'eli Cuius quidem intelectas cum Hieriis ea usa sit & regilla omnis veritatis, voluntas autem & in te lectus Dei idem
snt, non potest saIli, nec fallere, sed est omnino verax, imo est ipsemet veritas. & hie est sessus illorurn verborum Pauli, Deus 'fidelis est, seipsinnnegare non potest, nempe quod cum 'per se: ille si ipsisSima veritas, si veri.
talem declinaret , se ipsum negaret. Vtrummie autem competit in homi nem , quatenus homo est, nimirum di falli posse, de fallete. Non enim sicut Deus, est homo ipsa bonitas, nec ipsa veritas & ideo mendacium ab
ipsis hominibus proficiscitur , qui sua plὸ culpa frustrantur promissis Dei.
4. Omnis a tem homo mendax. J Ex quodam Psalmo desumptum est hoc, PT MI.&ut docet Hlaro. hic, omnis. pro ma- me. xima parte, dicit. sicut omnes tua quaeis Frunt,&omnes nae dereliquerunt, Lu- a. . cas .est mecuna solu&. Vel Omnis homo
mendax, idest , per se promptus ad mendacium & infidelitatem , nisi , DEO inspiretur ad eloquendum de'
operandum veritatem. Et tanto Deus magis apparet verax, quanto etiam in
fidelibus di mendatibus nobis suam fidem seruat. Nee refert quod Ionae m. I prophetia de subuersione Ninitiae, nee Isaiae . de morte Regis Ezechiae, non snt complatae, nam cum duplex sit genua prophetiae, alterum comminaintionis.
70쪽
thnis, qiod non praedieitur. quasi sitoinnino futurum , sed secundum prae- lentia hominum merita si non mu-mer. δ. tentur: iuxta illud, repent e loquar ad- iter sus gentem , S aduersus regnum,
At eradicem, di deliruam, & disper. dam Ndissipem illudi si poenitentiam egerit gens illa Sc. agan Ec ego p nitentiam super malum &c. alterum is est genus prophetiae praedestinationis, quae ceu sint pliciter implenda proscr-tur. illud Ionae, est prioris generis. promissio vero Chrillianae salutis rosterioris, quae nihil a nobis dependet. Promisito inqua venturi Christi: quoniam applicatio pas,ionis eius singillatim ad membrorum salutem, di a Sacramento pendet quidem in paruulis: S in adultis a peculiari praeterea cuiusque fide di assensione. quoniam Deismo, nisi qui crediderit & baptizatus fuerit, saluus erit. sed neque hoc modo. culti quam incredulitas. fidem Dei leuacuat. Etenim cum non fuerit pollicitus saluare nisi credentem, non franis pit fidem, dum incredulum non se t. De hac ai tem certissima Dei fide. adducit testem David, in quodam Psalmo dicentem. s. in is pisic reis in fremonibus tuis. vix vi cum iuAemis. 9 Parricula ut non causam. sed euetum rei dicit, id est. lac propter ca sectum est, ut dum mihi lPeccanti, promisia seruas, veracior ap lpareres ac iustior, vincetesque eorum lini pietatem qui te ob mea pictata pro misiis non liaturum mentiebantur. Probat Paulus Dauidis exemplo, ne quaquam ob peccatum, & incredulitate tropuli, Dei fidem&promissionem irri- ltam fieri, sed veracem illum semper re- lmanere, sicut de se testatur David dices lDeo, Tibi soli peccaui. ut iustificeris. ldicatur clarius. Promiserat Dominus David per Natham prophetam, quod tegnum eius in aeternum stabiliret in semine suo. vi habetur in libris Reg. a. te. . Postea vero cum in graue peccatum in- ω ιι. ciderer, adulterii scii. &homicidij, propter huiusmodi peccatum dicebatur a
quibusda, quod Deus non esset ei promissionem obseruaturus . David autenimia animi sui angustia di amaritudine pressus, moeroreque confectus, tanti flagitii veniam precans, nulla propria merita oculis Dei proponit sed tantum ipsius fidem, pollicentis veniam. conasesiis criminat Ec ideo dicit , Munda me a peccato meo quo tibi soli peccaui, quonia peccatu no esset ni si quia conis
id est . iustus appareas & verax, in pris,.mbas idest, in dictis tuis,quibus misericordiam promittis poenitentibus e
di mihi promisisti . in promissione i
te facta de semine meo, ubi dixi siti. Ego ei in Patrem & ipse erit mihi in Filium . qui si inique aliquid gesserit, a tinguam eum dic. misericordiam aureium eam non auseram ab eo i & sie re ipsas Vineas eum indicar id est. quoties ut vanum polli ita rorem te incusabuehomines, suspieantes fore, ut ob meum
scelus no praestes genti Dauidicae quod pollicitus es . moerebar ipse frustrari promistb , sed refert tamen fidem aeveritatem tuam, ita commendatiorem ac testatiorem fieri mortalibus meo peccato, si conspexerint te ne tanto quid Eadmita offensum, verti sie sententiam. IN extremo quidem iudῖeii die, iustitia Dei clarior cunctis astris apparebit, qui peccatores vocarit ad poenitentiam. poenitentibus dederit veniam , itastis praemia, omnibusque constanter serua
uerit fidem, etiam ipsis perfidis, qui fidem ei proinissam defregimus r atqu adeo ipse solus iustificabitur, qui proin inissorum fidem . nec minima ex parteeassauerit. Nulla ergo ludatis hine rein linquitur occa sici iactandi se amplius,
cum non propter eorum merita, Deus
stetit promissioni suae, sed propter stiam ipsius fidem . in quo viani sternit Paulus ad principale intentum . nimirum quod no ex operibus .sed ex fide Christi iustificamur. Satisfacit etiam illis qui hine uellet colligere, non ideo Iudaeos, Ethnicos praecellere quod illis N nons istis facta sit de Christo promis io: nam i licet non fuerit eoru merito, fuic tamedi uia