장음표시 사용
71쪽
diuino belli ficio prae caeteris gentibus, Iudaeis proprid promistus, qui erat uni uersalis redemptor mittedus. iuxta suuatit. ιj ipsius verbum dicentis, non sum missus nisi ad ciues quae perier ut domus iliae l.
6. SI autem iniquitas nostra, rustitiam
quid mi aus UZDEVS qui infert tram'st Eseludit talsum intelectum authorita- is indultae. qua dixerat malum coram te feci, ut iustificetis Sc. posset aliquis inteligere hoc, secundum quod dictio G tibn diceret eaelum rei sed cautam: de sic daretur quod peccatum hominis directe ordinaretur ad commendadam 1 i iustitiam . sed Apos olus contrariud acet, ostendens, q:iod dici: o. ut solam dicit euentum rei, quia scili. Dauid peccante factum est, quod diuinatu. titia manifest, retiar, scuti grauitas morbi inani it t. s: commendat artem
medici, tanqtaam materia in qua relu eet . quoniam nisi peccata essent, non
splendesceret misericordia i uilificantis: di si Deo omnes fideles essent, non tam clitisceret promicaretq; eius fides, quin cum ab eo seruatiar etiam foedi iafragis, quemadmodam fides Marci Reguli, inde illustrior fuit. quod hollibus seruata est. Non igitur dictio curὰ in
hoc Ioco dicit causim, quali peccatum hominis commendet D Et iustitiam, tanqtiam bonum impulsu Dei factum. Mai. i. ne si illud Euangelis Uideant opera vestra bona. Glorificent patrem vel tru . Aut sicut fabrica mundi manifestat Dei poteli item & sipientiam. vel tanquam prudentia consiliarii, qua clarificatur iustitia principis : sed tanquam malumolpe, diaboli suasu commissum, cuius remissio S iustificatio, eximiam Dei ostendit misericordiam. Ad literana igitur venientes, facit Paulus enthymema, cuius illationem solam inficiatur, dicens. Si autem iniqηiria nostra, .c. Jquasi dicat, poterat alicui venire in meistem. s Dei iustitia commendatior, spectatiorque redditur, hominum iniuititia. Meli esto ita lit quid dicemus', i. quid sentiendum de hoc 3 Nunquid
intruas est Deus qui infert iram' idcit, dicemus hoc, quod Deus qui infert iri, idcit,vindictam pro peccato eli iniquus,
aut quod velit exiliere peccatum . quo magis elucescat sua iustitia. IT. Secundam hominum dico.) Absur,
ditatem loquendi proxime dictana, mi ligat his verbis : ac si dixi flet, iam noumeis, scd impiorum hominum verbis
I 8. εAbsit.) Negatio est, exhorrentis affirmationem : ut si dixi det. his) Vehaec cogitatio, videlicet, quod iniquus sit Deus, pio homini unquam in mentem veniat. I9. M Esquis quomodo iudicabat Meus
hune mundum Θ ) Causam praedicti absurdi ostendit his verbis dices. Si Deus iniquus cst, quo pacto erit t. lex summus huius mundi λ nam si iniquitas esset punire scelera nostra, non ei l gitime competeret, sudicium orbis. cum id quod bonum est, tanquam in luna puniret, & prauis contra praemia decerneret . Nam si vitium nostrum
bonum cssct, contraria eius virtus esset Praua. At vero Deo competit cile supremum , S uniuersalem mundi iudicem, non ergo est iniquus, imo est iustis,imus, tum quia induratam iniquitatem viciscitur, tum etiam,quia poenitentibus donat veniam, & iustis praemia. Et sic peccata nostra sub diuersa ratione, sunt materia iuilitiae, Smis ricordiae Dei, cuius utraq; virtus in peccatis nostris praefulget,ad ipi ius gloria.
κiant bona. Repetit eandem sciatutiain contra blasphemos, in quorum persona legenda sunt verba haec. Sι verat-,m- quis, Dei,) promitia seruantis,c iv n es mendacis. idest, in mea fidei violatione, abundauit, idest, creuit, in gloriami sus,) illustriorem eam reddes, mctaq;
probrucessit in gloriam ipsius, quid )idest,
72쪽
mentior homo, qui laudari deberem, si meo mendacio Dei veritas comprobatur, cur inquam tanquam peccator in
dico ,) idest, cur milai peccatum meu imputatur non scit. potius cami indulgentes fariamur mala, ut, hinc eue mant bona. si quidem per nostram iniustitiam, eommendabilior facta est Dei iustitia , cquemadmodum blastbemamur,
sicut aiunt quidam nos disere. idest maledici nos calumniantur, sic inter praetantes, quasi nos ita loquamur, is ciamus mala ut veniant bona.
Perditorum hominum sunt verba hare, qui in via perditionis laxare habenas cupientes, non aliter in suam miseriam lo-ui potuerunt. Hos vocat DPetrus in-octos & instabiles. deprauatoresque epistolarum Pauli. Hi audientes Apostolos praedicantes, per fidem, hoc est,
non ex meritis praecedentium operum,
salutem esse hominibus propositam ediuinamque misericordiam inde effer tes, quod peccatorum multitudinem& erauitatem, iniquis condonaret, atq; adeo, quo essent cumulatiora, eo patentior ent gratia Dei: ae denique legem subintras , ut ad abundaret delictum. ac subinde gratia talem praedicatione Iudibrio habebant stulti, interpra tantes nihil aliud esse . quase persuadere,
ut homines perditd viuerent, copluraq; patrarent mala ex quibus beneficium remissionis haberent.. Haec autem non solum in homines erat
maledicentia,sed & in Deum grauis blasphemia. Cum enim peccatum sitaverissio mentis a Deo,& recessus ab ordine DI s. secundum Dionysium, & ab eo quod
est secundum naturam secundum Da- Dam. masce. idcirco per peccatum irrogatur Deo iniuria,& directe inhonoratur De non glorificatur. Veruntamen, quoniatanta est Dei honitas ut non permitteret malum, nisi praenosceret aliud b num inde venturum, & tanta est virtus eius, quod malum omnino impediret, nisi aliquod bonu ex malo elicere ponset, propterea malum culpae, indirecte
atque per accidens, scilic. praeter pro priam conditionem, S pr ter peccantis
intentionem, ordinatur di valet ad declarationem diuinae iustitiae, secundum suod Deus per poenam ordinat culpa,
in quo diuina sapientia atque iustitia
manifeste resulget. Quemadmodum Gliam ex crudelitate tyrannorum praeter intentionem ipsorum, manifestavit De meientiam atque constantiam martyrum. Peceata igitur indirectὸ δe per aecidens, possunt esse materia gloriae Dei, di sanctorum, minimὰ vero directe, cuius contrarium dicere, est blasphemia manifesta, di inserno digna ideo subdit, dicens. ar. cureum damnatio iuna est. 3Relatiuuna quorum2 refert blasphemos illuseres, qui verbis Apostolorum peruerse intelectis abutebantur ad Apostolorum infamiam, aut ad peccati libertatem : periude de Deo paroligizantes. ac si quis de viro iusto argueret in huc modum. Pacientia viri tuiti inde refuseget, quod iniurias persere condonat q:. ergo irrogandae sunt illi iniuriae. Horii damnatis lucta est. idest, iuste, meritoque damnantur. Sicut enim non est verum sillogizandum ex falsis, ita non est perueniendum ad bonuin finem, per mala, ut ait Daho. Vel iuste damnantur ob incredulitat ε, quod ut Deo non possunt imputare peccatum suum, cuius ipsi sua sponte sunt authores, ita
nihil gratiae debetur istis, si quod illi suo
vitio peccant, Deus sua bonitate vertie in gloriam suam. vel squorum9 scit. haec nobis falso imponentium damnatio iustas P iuste enim damnantur perue fores sacrae doctrinae, iuxta illud Apo- ε θοο.ealyp. Si quis apposuerit ad haec, appo-- λ. net Deuς plagas scriptas in libro isto. vel ut ait Hiero. quid iustius quam ut hane poenam sentiant,quam nos negare mentiti sunt, qui nihil magis quani iustum Dei iudicium praedicamus. 'H Ee autem sententia non sunt facienda mala ut inde eueniant bonar inteligenda est de malis culpae. Peccatum enim:
cum sit res illicita, nullo pacto licebit unquam illud perpetrare, quan uis sit
73쪽
61 COMMENT. IN EPIST. D. PAVLI
Coaee. Concilium Tolet. ubi dicitur,qubd duo Toc mala, licet omnino cautissime sint pr - ἀι s. cauenda, tamen si periculi necessitas, unum ex his perpetrare compulerit, uidebemus resolucre, quod minori nexu noscitur obligari. Nam ut patet ibide ex subiuncto ex epis, admonemur quod in male promissis etiam iureiurando firmatis, rescindamus fidem : ut qui iurauit hominem occidere, potius stan sat iuramentum quam occidat,quoniafrangere non est peccatum, sed seci fleturamcntum. Consulere autem minus
malum qisando alia via peccatum vitari non potest, sorsitan erit licitum . Nam quemadmodum meretrices ad vitanda adulteria permittuntur, ita qui amicuta ulla alia ratione abducere ab adultet iovaleret. non esset forsitan iniquus, sim iteret ut fornicatione simplici citius libidinem expleret . quia consilium non
ad malum, sed ad bonum potius videtur referri, puta ad cauendum quod peius est i quare consulens non eligit mi-rct. 13. nus malum, sed alter qui facit: id quod P. ner. colligitur ex D. Grego. eadem dili. a 2. cuia eisin praeellamus est ρ προ cuaq m. 2 l'ostquam egit de diuinis . . ' beneficiis quibus ludaei fuerunt pro.
prie donati, hic agit de proprius operui: eritis, ideoque aluersis utitur verbis. Sirpr enim non dixit Iudaeum praecellare, scd aliuuid amplius habuisse.idest,
recepisse : hic autem amputat eis excellentiam, sane quae ad virtutem propriadi merita refertur. Unde cum aIiquid audis videbatur tribuere ludaeis id pro tulit in tertia pcrsena e eum vero crimina eorum ranstit, humilitatis gratia ait.
quid eus, 2 stil. dicemus nune Iudaei, . t Praeellimus eos 'θ idest, potiores sumus Ethnicis. eo quod plura beneficia acceperimus respondet,dicens nequoua)nne quantum ad excellentiam persona rum attinet quia illis diuinis beneficiis. quae accepimus a Deo, non sumus de
Graecos. ideli. Gentiles omnes, culpae obnoxios esse : iuxta illud , a planta Isa pedis usque ad verticem, non est in eo sanitas. Et videtur loqui Apostolus, de peccatis actualibus , nam de originali, nullam hactenus mentionem ficit. Vtriis usque igitur populi crimina se perius ostendi r. gentium primo, quia verita lcm Dei cognitam, in intultitia detinebant i deinde Iudaeorum, quia lege suis
scepta, per praeuaricationem legis, Deuin honorabant: atque adeo, neque illos
sua philosophia: neque hos legis cognitione, quidquam promouisse. 24. Sicut scriptum est. 9 Ostendit propositum per aut horitatem scripturae: uuanuis Apostolis non erat necessarium scripturis suam praedicationem conte stari, sicut nee Deo, cuius organa erat: utuntur tamen eis perinde atque Chriis Dominus, tum, ad ostendendam consonantiam utriusque legi , nouae. s. S ve teris. tum et tam propter ludaeos incredulos, qui nihil praeter suam legem recipiebant.
et s. Non est iustus qu ριam.) Haec ver ba eum caeteris quae sequuntur ex diuersis scripturae locis dcsumpta, reserenda sunt ad populum malorum. inter quos nullus est iustus. Est enim consuetudo ripturae, ut ait D Tho. ut quandoq; .loquatur de toto populo ratione malo. rum, quandoq; ratione bonorum,ut patet ex Hiere. ubi dicitiir,quod cum com me. s.
plesset Hieremias loqui omnia quae prς
ceperat ei Dominus, ut loqueretur ad uniuersum populum, a praehender ut eusaeerdotes di prophetae di omnis popuIus. dicentes, morte moriatur. N postea subditur, dixerunt principes di omnis populus. Non est viro huie iudicium mortis. & quod ita verba haec debeant inteligi manifestissime patet, nam inter Iudaeos multi fuerunt viri praeclari mira sanctitate& iustitia praediti, quales fuerunt Abraham. Isaac, Iacob, David, Simeon, di alia quamplures. Hoc igitur primum verbum, non est iustui quisακῆ,
desumptum est, ex Miebaea Propneta.
74쪽
Mich. 1. Vbi dἰcitur, periit sanctus de terra,& inctus in hominibus non est . aut ex illo Eccl. . Ecclesiastes,Non est homo iussus in terra qui faciat bonum S non peccet. Sumitur autem iniustitia pro vitio sitate, in genere, quo exorditur, ut ad parti cularia crimina descendat.1 6. NON est intellens. ηοπ est re=κ
rens Deum. 9 In quodam Psalmo scripta . I s. sunt verba haec,& utitur zeuma figura, constituens eundem aecusativum duobus participi; s. Agit autem his verbis de cognitione Dei praetica . cui omnia officia semper sunt reserenda, hac carebant illi de quibus loquitur, inter quos no erat qui inteligeret ea quae Dei sunt,
aut exquireret Deum per opera bona Hier. di sancta. D. Hiero super haec verba,ait, qui non inteligit non requirit, seu ideo non inteligit, quia non quaerit. Deus
autem tunc requiritur, cum eius voluntas innutritur, quia omnis qui peccat, non vidit eum, nee agnouit eum, eo
quod qui peccat, Domini sui non e gnoscit voluntatem e nam & vulgo nescire dicitur, cuius voluntas ignorata est.27. Omnes deriis erant. scit . a regu Ia diuinae legis. Nam qui non quaerit fundamentum, nempe Deum, necesse est ut declinet. 28. Simalim utilii facti sunt. 9 idest, pariter innutiles,ad opus ad quod sue runt procreati. Hoc enim innutile dici tur quod non consequitur finem suum, unde cum homines a voluntate & cognitione Dei declinent, propter quem facti su ut, dicuntur&Dunt innutiles,lux-Zq. ta illud Sapientiae, Multitudo impioru non est utilis. αρ. 2 OK. en qri faciat Mnum.)Hoc est, non eth qui se exerceat in vim tute & probitate, iuxta illud Prophetae. Hier. . Sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nescierunt. o. NON est usiue ad unum. JExclusiisue inteligitur, quasi dicat, non eit, vel unus, qui scit. eurceat probitate. H ctenus de Psalmo. I 3 3I. SePlchr- patenr en guttis eorum. Ex PDInio quinto desumptum V s.' est hoc contra impios maledicos, qu rum os imprimis comparat sepulchro aperto: sepulchrum enim clausum,signincat homines qui fluitia a contegulexterius, specie sanctitatis morum. De this inquit Saluator.Vs vobis hvpocrit , qui sinites estis sepulchris ciealbatis. quae a foris parent nominibus speciosa,
intus autem plena sunt ossibus mortuorum. Patens verti sepulchrum est homo. quem nullus, vel metus, vel pudor cohibet, sed in publicum, scelerum foetore spirat, vel laetatus cum malefecerit, vel pestifer ut mala persuadeat,vel cerre maledicus ut alienum honorem, famamq; deterat. Quin multo est sepulchro pestilentior obtrectator homo it conuiotiator. Sepulchrum enim neminem ociscidit, sed excipiendis mortuorum cadaueribus patet: maledici autem guttur, adeo ad deuorandam alienam famam flatiscit, ut viventes absorbeati de cuius
ore, ut est in Apocalypsi, procedit ignis, di sumus, δέ litiphur. Nam 8t famam exurit, & obnubilat gloriam,& putorε
emittit emunctis naribus intolerabile. Et ideo auemadmodnm sepulchra mortuorum diligenter teguntur a viventiabus, ad vitandam pestem per aeris codiruptionem, ita obstruendum est os i
quentium iniqua, vel vitando, vel pusniendo illos. 3 2. Linguis suis d/bye ageb. ηρ. Idest,
ad dolum, usi sunt, ex eodem quinto Psalmo, etia desumitur hoc. Ratio aut ζquare maledici, ad dolum utuntur limguis,est, quia ex maledicendi appeten tia, protinus insurgit dolus in lingua. Sagitta vulnerans, ait Propheta, lingua mer. Heorum, dolum locuta est δε aliud ore promittentes, aliud corde volutantes. 33. Veneram h Ddum sub tibus e rum. 9 Ex eodem quinto Psal. etiam est ' -. i. hoc : cui simile videtur illud Deut. Feldraconum, vinum eorum, veneniam Aiallidum in senabile. Merito profecto peis illantes inhalienae famae denigrator
75쪽
eum monilessetis hi beluix ac serpenis tibiis componuntur, horum eui in seris pcntium, pesiturum dicitur elis vcnenu. 4. Custris os maledictione Ur ammriisdine plenum est y Ex Psal. nono alleopatum est hoc. Sed obserua quam exa.
Et E destinxerit invisum hominu genus
detractorum . quorum enim os, appe
rum , dolosum, venenosum dixerat, ait modo. & quod sit execratione S ama-rulentia plenum . ita ut ad maledicenis dum sint paratissimi: quorum iniurias, nimia amaritudine conficiuntur proximi. ae proinde detractores illi, tariis quam publica pernicies, & veluti quia dam rabidi canes hominibus inuisissimi. si ilagrat immi. a consortio hominu deberent proflietari. Sunt enim, ut aierisa 4 Sapiens, abominatio hominum detra ctores, eum quibus comisceri vetamur.3 . Vel era ρ δεν εμαννου aὰ ossunι Gm sangkiuem J Ex ini. dc impluit est hoe, di designuor promptitudo male astendi in pedam velocitate, omnis vero proximorum ini tria. in languinis effisione. hoc et in homicidio. quod est pr vimi summi iniuria. Et potes inis tetigi tam de occisione corporum quari
animarum . quas etiam adulando in re Riunt adulatorex. Porro autem pedes
. . S gressis spiri ualiter, sunt voIuntatis
ἀμ- affectus. et s. contrἰtis es ins lichas in v ha elia m.9 id est . in vitia seculi. siue in operi- me. 1est. bus eorum. Ex mdcm loco Isai. atque Prea . . etiam ex Prouerb.desumptum eth hoc.
ue . quemadmodu enim alios conterunt
colamitatibu . di faciunt in scelices,dum eos de iure suo perturbant. ita etiam ' ipsi assiduis suarum cupiditatum lati ribus conficiuntur. & insceliciter opprimuntur. Lassat tu; in via iniquitatis vias
ambulantes difficiles ut ipsi fatentur
ad aliam infeliciorem properant cala- , υ. miratem: hoc est. ad poenam aeternam M.to. sensos, de qua inias, cominuentur. in. quit, sicut conteritur lagena figuli. Nad poetam aeternam damni, quae est priuatio aeternae scelicitatis. ut merit A de ipsis dieatur illud Sap. in scaelices fiant. s s. a.di inter mortuos spes eorum. 37. Viam paris non eognoverant. J Ex eodem lsai. loco desumptunt . per viam autem pacis inteligit rationis, vel Christi legem, quae utique onus est lene, Seiugum suave,&viae eius puLhre. Nam
consilia δὲ praerepta Chri ii, viae sunt pacis, quibus itur ad illam coelestem pacem quae exuperat omnem senstim, in cuius pulchritudine, ut inquit isai. Ω- IDLdebit populus mi ,in requie oppulen ta . Hanc non cognouerunt impis S peecatores, dum ambularent Per viam peris
ditionis.18. NON Ur timor mei ante Oeω Aseorum. 9 Ex alio Psalmo desumitii rhoc, m. ις
qui incipit. dixit iniustus Se . Non s
te ipsorum considerationem. conclusitantem huius rei allegationes in timore Dei. Nam sicut timere t eum est inutium sapientiae, ita carere timore Dei. est praecipi inmi malorum omni u. Unis de qui timorem Dei ante oculos semis per habet, non utique de linquit: neque enim audet seruus D no praesente peciscare. In omne ergo scelerum genus ita
se praecipites dederunt iniqui Itidaei, aesi nullus esset quem vererentur, Deus. Fi plos significat dicendo,non est tin. crDei ante oculos eorum, quam si diceret,non habet timorem Dei. Nam ipsa-mer peccata, quibus homines oblectatitur. praeseserunt. ac velut digito ostendunt futuram Dei vindicia, quam nuti Ius horno non vid. t, nisi terebris pecea
torum sit omnino excaecat us. 39. scimus autem quoniam quacunque
lex loquitur, θι qui in Isse sunt seqaitur. Vtitur Apostolus figura prolepsis idcst, praeocupatione exceptionis, qua te poterant ludaei defendere dicentes, male dicta illa prophetari m, non esse in sei stata, sed ad uelis Gentes. R inputat ergo eis exceptionem hanc, cstendens
ea quae in lege dicuntur, ad eos qui in lege sunt. i. quibus lax posita est,pe
76쪽
tinere e lex autem non erat paganis sed Iudaeis edita. Sumitur autem in hoc Ioco lex, pro toto veteri testantento. sicut & in illo loco ubi dicitur, ut impleatur sermo qui in lege eoru scriptus est. nuia odio habuerunt me gratiq. Diuiditur enim aliquando vetus testamentuin tria,videlicet, in quinq: libros Moysi,
Psalmox, & Prophetas, ut patet ex P. Luca . Aliquando vero diuiditur in lege& Pronhetas, ut constat ex Mathaeo. Nita Psalterium sub prophetiae nomine comprehenditur. NO tamen negat Paulus multa etiam in veteri testamento pronuntiari pertinentia ad alias gentes, ut patet ex pluribus Isaiae locis. & Hieremiae, ubi dicuntur multa contra B. hylonios re alias nationes. Sed obseruanducum D. Tho quod quaecunque scriptura irid. terminate loquitur. ad eos per vinere videntur quibuς lex data est: quado vero de aliis loquitur speciali titulo de lignat illo ς. sicit cu dicitiar, onus Babylonis quod vidit i salax filius Amo , di onus Tyri. ex malia similia . Ea vero a Me contra alias gentes in veteri teli mento dicuntur, aliquo modo pertine-hant ad ludae q. quatenus eorum in sortunia. ad consolationem, vel terrorem Iudaeorum praenuntiabantur. sicut etiapraedicator ea debet dicere quae perti nent ad eos quibus praedicar, non autequae pertinent ad alios, iuxta illud Annuntia ponato meo peccata eorii, idest, non quae sunt aliorum. 4O. Vt omne os obarxatur es subdituas tr omnis mundus Deo. Incusatio hactenuet D sta ab Apostolo, tam corra gε te .q ι an contra ludaeos, it,ut omniuiactantiam reprimeret,& omnes deniq; homines subiaceret Deo in confessione pecca ti,& propriae fragilitatist ideo inquit. ut omne os obstruatur Oc. 9 q. d. Peccata gentium & ludaeorum ostendi vobis, ut ex aequo mortalibus omnibus os obliniatur, dum non habeant unde
gloriari possint: & tanquam infirmus medico μb diras fi t omnis mundus D o2 per humilitatem consessioni et .ab eo solo petens S speras animς iustificationem, di peccatorum remisitonem.
4 t. curae ex operibu/ ygis, ν on sun scabitur omnis caro coram illo. 9 Quoniapoterat aliquis insurgere aduersus Paulum & dicere, quare o Apostole tu dicis quod omnes tacere debent, quasi nulluc inter eos inuentus sit iustus coram Deo: nonne quam plures,tam gentium,
qtiam Iodaeorum . iusti & sancti habiti sunt apud Deu & honu: nesat Iob, Noe, Abraham , David. 8t ath quam plurespergo, N isti loqui pose ut, & sic no omne os obstrui debet Miais. Respondet ad
hoc Paulus, quod sanctitas, sit: e iustitia istorum . non debetur operibus lepis si-uc naturali , siue scriptae sed gratiae Dei,
& fidei Iesu Christi, siue implicii ae,si:: e
t explicitae, sine qua unquam fuit imposis bile placere Deo. Vncle& Dauid cre- T didi, inquit, propter quod locutus sum. quasi nullus nisi credens loqui possit &tunc loqui debet beneficia Dei mavin e quod per gratiain eius christianusi factus est, ut Paulus eum dicebat, gratia
Sed conita videtur sensisse Paulus, cum superius docuit non auditores legis tu flos esse apud Deum, sed factores legis, iustificari Ad hoc tamen est eadem responsio nam factores legis cuiuscunque
l testis sit, si id quod faciunt lanatura j li facultate praestiterint, iustitiam qui
dem operum exhibent, hoc est, opera ficiunt honesta, naturali ciuili q: atquitate: qua denique ustitia iusti sunt apud homines, &vocatur illa a beato
Anibroso, temporaliς, t nquam ad ei nilem statum & tranquillitalcm pertinens. atvero huiusmodi officia, lacn
per se sufficiunt ii sti fica re personam,
hoe cst, amicos nos Deo costituere quae
sane amicitia aeterita est iustitia. inii igitur gratis per fidem reconciliatus,eade postmodum adiutus coopera trice gratia, mandata seruat dignus est vita a terna. Et sic sententia Pauli est verissima, quod lex, siue naturalis, si Descripta, sive moralis, siue ceremonialis, absque diuina gratia . non potest querit qua m. Nialium, iustum & innocentem reddcre Deo, cui nisi iustus sit homo. frustra hominibus habeatur iustus. Quis autem sit legis xsus, cum per eam non contin-
77쪽
gat homini iustitia ostendit dicens.
4 2. Per ter m enim cognitis peceati. In hoc certe prodest lex,quod peream sium quisque peccat una magis agnos.cit, est nonnullus ad sanitatem gradus, morbum suum inteligere. dicitur autelex latius sumpta, a legendo. eoquod publicitus legitur dum promulgatur. G raecis vero nomos, idest, norma dieitur. est enim nornu & regula rationis, ostendens nobis viam qua in legitimuscopum tendamus. Et qua uuis etiam a iuris prudenti has, iussa principum, leges dicantur. est tamen lex, splendorct regula diuini in te lectus, quae nos in diuinam dirigit voluntatem . An nouit cis. & hoe Marcus T ilius Ctc. qui lege de se
finiens ait, quod sit certa ratio emente diuina manans, quae recta suadeat. pro
Aibeatque contraria . Vbi sumi potestrario, pro illo lumine de quo inquit Da T . uid, Signatum est super nos lumen vultus tui Dite. Tametsi Cicero de lege scripta videatur sermonem facere quae clarius effulgeat, quam nunc no ster i telectus, multis passionibus obnubilatus, & imbecillis factus, qui proinde scripta indiget lege adi iliari. & illuni l-Pria nati, nam praeceptum Domini lucida, P . s illurninans oculos. Et, mandatum lucer' na est, & lex lux, Ee via vitae.
Ratio autem quare nulla lex per sepos, it hominem iustificaretest, quia iustitia apud Deum, superat omnem lege. Est enim idem quod amicitia cum ipso.
atq; acceptatio ad vitam aeternam. quae cum sit supernaturalis, nempe ordinem creatae naturae praecellens. st. ut huiusmodi amicitia, munus etiam sit super naturale. Hi ne manifeste constat quod licet quis praeter legem aliquam conde retur homo absq; vlla vel culpa vel gratia, nullis suis tamen officiis posset hae' dignitatem comparare, imo vero neque Adam in statu naturae integrae. s gratiam semoveas, id quidem potuisset. eius autem posteris,cum filii irae,& inimici Dei nati sinus omnes, minus posset nobis per o fficia nostra, gratia recociliationis contingere. no enim placere
possunt Deo inimici eius, cu illos odio habeat. Et sie manifestissim ε constat
quod omnis legis virtus, sit peccati rationem pandere, atque adeo nec remit tere valet delicta, nec regni haerediratε commereri. Peccatu viciscitur lex, ideo iudicandi illius vim habet. non remi tendi. Adhaee, Iex homini datur, ut per eam cognoscat quid agere debeat quid vitare t ex hoe autem quod homo coingnoscit peccatu quod vitare debet tanquam prohibitum, no statim sequitur, quod illud vitet: quod pertinet ad rationem iustitiae. quia mucupiscentia, veait S.Th. subvertit rationis iudicium in Th. particulari operabili. & ideo lex no sufficit ad iustilicandum, sed est necessariualiud remedium,per quod concupiscentia reprimatur.
63. mne autem sine lege, iamtia D imanifestata est, testificata a lue ct Prophetu. Demira autem Dei per Adm ΤυδChristi, in omneι et super omnes qui credunt in eAm. 2 Quemadmodum olim, legis partes erant. prodere peccatum hominu prius minus euidens. ita cnunc scilic. tempore gratiae per Euangelium declarata est -νa iustitia, sine lege, Iidest . quae testis adminici lo non egeat ad sui manifestatis ne cum sit per Cnrianum de suos ni inistros smahufflata : Itametsi testata sit eam lex & Prophetae t
iustitia P inquit non legalis, sed Dei,
i dilue non per tii cuncisionem, aut Iu daicas ceremonias, scd ριν fidem Is Christi P per quem unum vera iustitia confertur, non ludxis modo, aut his, aut illis nationibus, sed citra delectum
omnibus & singulis, quicunque illi fide
4. Iustista Dei. γ idest. Iustificatio qua
IIeus elementer di gratiose efficit in nobis, peccata tollendo & gratiam funde- do. Dicitur aute itistitia Dei, tum Mutamus reddit quod promiserat de hominum iustificatione.tum etiam .quia Om nes credentes in Christum,& ad se per bedientiam confugientes suscipit. suis scipere autem sic.iustitia dicitur: quia non suscipere confugientem, iniquitas latet homines reputatur. tum dcnique.
78쪽
nia per eam unusquisque a Deo tu stu
cit effiacta aut conitituta, ne suspicione iniicerer, qu6d tunc primum tempore Christi, fulget creata iustitia haec, cum tamen ab orbe usque condito. patuerit salus credentibu u in Christum, fide salistem obleura.& sub nubilo implicita id quod Apostolus ad Hebr simultis exertis satis appertὸ ostendit. Sed tamen illa quae prius fuerat ob velata. per euagelium, idest, per euangelicam praedicationem reuelata est.
46. Fuit autem m n sistata baee iust . tia, tripliciter. irentpὸ per Christi doctrinam, S per eius miracula. At per facti euidentiam . per Christi doctrinam. vicum Ioannes dicebat, Ecce aenus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. & Saluator ipse. ut sciatis inquit, quia filius hominis habet potestatem remittendi peccata Accipite Spiritum sanctum,
quorum remiseritis peccata remittuntur eis. &, Sic Deu dilexit mundum,ut Dium suum unigenitum daret ut omnis q ii credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternant. &, Ego sum panis vitae. qui venit ad me non esuriet, qui credit In me non sitiet in aeternum. &. Ego suvia,veritas, εἰ vita. &, Ego sum ostiuit . per me, siquis introierit,saluabitur. atq;
id genus plurima, quibus edoctus est mundus, per unam fidem Iesu Christi vitiam, condonari delicta nostra. adit iiqi patere ad coelestem Hierusalem. Haee vero per legem naturae manifestari nequiuerant, uuippe quae lumine naturali non dilucescant. nec etiam per legem vetere manifestata sunt, hoc est. explioeata, hoc enim sonat manifestari. Per miracula autem Christi suit manl- festata, ut eum Ipse caecos illuminabat, morbos curabat, mortuos suscitabat. faciebatq: multa alia miracula, quibus apperte testabatur quod esset Dens de homo, Ae verus mundi saluator. Per facti euidentiam est etiam iustitia DEI
manifestata inquantu euidens est, multos esse diuinitus iustificatos: cte hoc sine lege . s. causante iustitiam . iuxta illud Apostoli, Euaeuati estis a Christo Sal. s.
qui in lege iustificamini, a gratia excidistis. q. Testificata a Me re Prophetis.
Hoe dicit ne aliquis crederet,quod lex vetus fuerit innutilis, aut in aliquo contraria nouae legi. di sumitur hic lex, non pro moralibus praeceptis, quae in eundeerant illis usum edicta, in quem nobis, sed pro ea parte quae ceremonias continebat, quibus tultitia Dei, testificata, hoc est, adumbrata, suisq: Aguris delineata est. Nihil enim aliud existim adaest tota illa priscorum lex, quam vati-vinium Christi, atque adeo theatrum quodam, quo futurorum comoediam. in conspectu mundi, Deus exhibebat r&quo Christi mysteria,ceremoniis, pro digijs. ac rebus gestis adumbrabat: &quo demum humanu genus, quasi pue tum, neque idoneum cui palam fides reuelaretur. sub legis paedagogia educabat, usque dum in virum iam adultum quod Paulus vocat plenitudinem temporis) maturum esset cui detectam tandem veritatem manifestaret. Unde ad Corinthios inqnit Paulus, omnes in nit r. s. i.
be & in mari baptirati sunt, quia omnia In figura contingebant illis. Propherae autem testificati sunt, praensiliando nobis hanc iustitiam, iuxta illud, M. ιι.
Huic omnes testimonium perhibent. Nam ob hoc fuerunt omnes diuino mamine pleni, quo futurum praedicerent Saluatorem. quocirca Apostoli & Eua gelistae, atque etiam ipsemet Saluator
testimonia ex veteri testam cto acciscur, de duo testamenta mutuo se iuuant,venouum vetetis aut horitate corroboreis
tur, Zc vetus noui illustratione patescat, ut est illud Matthaei, Hoc autem totum Agat. p. factum est, ut adimpleretur quod dictitest a Domino per Prophetam dicctem, Ecce virgo in utero habebit.& pariet fi lium. Et illud Ioannis, Facta sunt haec Da. 1'. ut scriptura impleretur. Os non comi nurei et ex eo . & illud Saluatoris, si crederetis Mosi, crederetis sorsita de mihi,
de me enim ille scripsit. Et id genus
79쪽
8. Iustitia autem Dei per sim IV.Cbristi.) Iudaeorum error fuit dicere, quod per suae legis operam merebantur apud Deum iustitiae praemia. Contra quos Paulus inquit, quod nullus
potest esse iustiis apud Deum, nisi per . fidem Christi. Ben E quidem potest homo facere aliquid, quod ciuiliter, auti quod aiunt moraliter, sit bonum, ob idq; reputari iustus ab hominibus, not men a Deo, cui nihil in nobis gratii esse potest, nisi credamus in dilectum filium suum. Atque adeo inquit, clustr-rs.s autem Deas per sde lesis chricti. 2 idest qua Chrillo creditur tanquam autori tautis nostrae, qui dedit semetip- s. in pro nobis. N praetio sui sanguinis soluit nostrum debitum,& meruit nobis
gratiam reconciliationis cum patre suo S creatore noli ro, di remissione omniureccatorum, docuitq; finem nostrum ultimatum, pro quo laborare debemus dum Viuimus. Manister veritatis docuit,
cui discipuli credere debemus,ut Claristiane vivere possimus. Nemo enim a nil propter finem, nisi prius cognoscat illum, finis autem hominis eum sit supra naturalis, cognosci non potest naturaliter absque fide, quae est lumen supranaturale: ergo vi cognoscamus fine nostrum ultimatum, necesse est credere
Christo magistro noliro. Nam iuxta ..c Prophetam, niti credideritis, non intelia Abue. ligetis. Et alium Prophetam, iustus ex
fide vivit, idest, operatur: quia per fide. vivit, sperat,&amat. Ad haec, praetium
sanguinis Chrilli. nobis non a plicabitur nisi crediderimus ipsum fuisse nostrum
liberatorem eique vicissim nos ipsos adis dicamus seruos, captiuantes per fidem
nostrum intellectum in obsequiu illi'. Necesse est ergo fides Christi, ut iustus quis habeatur apud Deum. Non autem dicit Paulus quod per ει- Iam fidem tulit fieamur, ut pessimi isti
haeretici Lutherani, inuita veritate vel Iet. Iustificatur enim homo fide, spe,&charitate atque poenitetia, quae est charitatis actus. Non ergo quia sola, sed quia prima est iustificationis eausa per
fidem dicimur iustificari. di quemadmodum in radicibus euiusque arboris.
virtute cotinetur arbor, frondes,flore',8e fructus. ita in fide omnes virentes. est enim fides radix earum, cui nisi nostra obsitteret libertas, earnis illecebris compressa, fides suo ingenio ferax est omnium bonorum, genitrix quide spei. ac charitatis parens. Resp6det enim fides eognitioni illi clarae Ae mani sel E. quae in patria habetur de Deo, que ibi scelices animae gaudentes vident sicuti est de eum ibi nullus sit socordiae locus.
nullum cum carne luctamen, non pΟ
test talis conspectus , illas protinus in
ardentissimu Dei amorem non rapere. perpetuoq; amoris nodo cum ipso haiahere coniunctas. At vero fides quae hieobsenra est cognitio, licet de se sit ferax, de efficax, propter carnis tamen luctam impeditur, ne charitatem quam de se parturit, ubique pariat. Fides itaque non est tota machina, sed pietatis exordium, & sundamentum Christiani aedia ficii ut ait Aug. spes autem est murus. sdi charitas est perfectionis vinculum, de de ρυα ideo preparamentum proximum ad graseact. tiam, veluti nexus quo cum Deo copu
Duo autem significat rides. Signiceat
primo veritatena te iustitiam quae in asesrmantibus seu pollicentibus aliquid inesse debet quae dicitur moralis virtus. de qua supra facta fuit mentio, circa illud. Nunquid incredulitas eorum fidε Dei evacuauit Deinde, significat etiam
fides. intellectualem virtutem, puta an sensum, quem denuntianti, promittentive nobis aliquid. praebemus. Quo si
gnificatu sumitiir in hoc loco . huiusmodi enim assensus, que dictis Dei habemus,& quo potissime in Christum credimus, primum est nostrae salutis initium ac fundamentum, sine quo est impossibile placere Deo. atque adeo ac- Heb.ra cedentem ad eu opportet credere quia est, & quod remunerator est, & quod per Christum filium eius sit autor sal tis nolirae, de gratiae, de veritatis.
Ratio autem iustificationis, secundum patrum doctrinam. lic se habet. In adultis
80쪽
tIς quidem habentibus iam esum ratio ni . cnam parui ili sacrameno fidei abluisti, iustitiam asycquuntur in Deus sola ei
clementia. nullis eorum praecei lentibus meritis, pulsat si rex pectoris eorum ira radiat corda, ad se allicies ut eos trah edi conuertat: cni si assenti infir voeanti ad conuersi em, tunc illo Deus ad se ouet motu primari fidei. mox fixei. tandem charitatis in detestationem me citorum: instar illius qui cum a vegum Iriberet vultum a Sole. in illum se conuerti permitteret. vi l rmen reciperet. Ilion vero praeparatorios motus, Qua parte gratiam iustificationis ante educinestamus meritorioς esse gratiae sed mor to vocantur dispositiones. quibus novs uintaneos ad se Dei et conuertit At eiu ets,scipiamus iustitiam . qria tenuς verolim onera sunt iustorum, a diuina gratia in s ,siqi charitate profluentia, bene fateri postamus merita esse,ium gloriae. t am aust venti gratiae. Quemadmoduenim lignum igne comburendum disponitur ab igne per ei lorem exsiccando &calefaciendo illud: & in illud iam sati dis o situm. introducitur sorma igni Iqua si materia Discelit.potest augeri iuin finitum, me in immensium . ita Deus noster mota fidei, spei.& charitatis, di monit animam ad gratiam suam, qua introd icta,potest per illius usum vehementer augeri. Et sicut lignum dispositu ri ad ignem . nondum est ignitum antequam habeat forma ignis, ac proinde non potest per se ardere, nec alium accendere igne, si vero habeat sermam, potest utruq; et ita homo ante gratiam iustificationis. quantumuis dispositu , nondum est iustus eum non habeat gratiam: nee potest illam mereri eum sit prima. per quam omnia opera nostra fiunt merita: ac proinde illa introducta iam in anima. possimus& illius augmetu, & gloriae coronam per illam mereri. Non i altificari ergo ex operibus,sed per fidem. idem pollet, quod non viribus nostris naturalibuς. ut haeretici volebat
Pelagiam.& praui ludaei, sed gratis per
auxilium Dei. quia non sumus sufficiente x cogitare aliquid a nobi '.quasi
ex nobi,: nam onmi, sufficietia nostra,
ve ali paulus, ex Deo est. ipse enim sa- E ALcit adiuuando omnia opera nostra. 6e
eadem facimus eooperando sed si ille desit a iuuando, nos singiliter desisti mus ab operando. Nam sine illo nihil
prorsus facere possumus, nec cogitare. nec optare. quod illi sit gratum N aetaleptum. Hinc etiam sumi potest, quo lnon macte sed liber E pro modo nostro, facit Deus ni stram conuersionem,neminem enim saluat inuitum.
ΕΥ quano; fides donum sit Dei praeue
nienti . illaminantisqt ac praemotientis liberum nostrum arbitrium, est etiam
nostra qui libere assentimur ipsius inspirationi de motui. Deus p r uenit nos au vilio scio. noet vero a ssent iniur adiuuan
ei eontra Pelasium dicentem, Deus a
bis praei leniri. Unde Saluator inquit, I .e Netoo potest venire ad me, nisi Pater meus traxerit eum. di statim subdit. Omnis qui audit a Patre. & didicit. v nit ad me. ut conuersio sit opus trahe tis Dei, & nostrum liber ς venientium. Sed quia praeuenit, non ait luxerit, sed traxerit, ut ait Aug. qui & hoc addit, quod nemo venir nisi velit. nani homu tr. a.epi. net, fieri non ivitest .vi noletes credant, p/.h..ι. sed Deus inquit. facit ut ex nolentibus e. ιν. sint volentes, hoc est,tiberὰ assentiente . Vnde est ii 'a eiusdem celebris sent tia dicentis. q i creauit te sine te, non tu V. .lti fieabit te sine te. atque adeo illi soli II. ι. debetur gratiarum actio, pro nostra couersione. Nisi enim praeuenillet nos sua infinita misericordia, nunquam ad eum
Propter quam arbitrii libertatem,inter
creaturas solus Angelus te homo sunt diuinae gratiae . de gloriae capaces. Unde . Hierony. Liberum,inquit,arbitrium de. ' .dit Deus homini, ut viveret unusqi1i'iαοῦ non ex imperio Dei, sed obsequio suo,
idest, non necessitate, sed ev voluntate. ut virtus haheret locum, S a ceteris animalibut distaremuς. dum ad exemplum Dei, permissim est nobis sat ere quod velimus. Et D. Bernarduet, ile.inquit, yre da liberum arbitrium,S non erit quod l- β.arb.uctu tolle gratiam,& non erit unde silia