Joannis Harduini Societatis Jesu presbyteri Chronologiae ex nummis antiquis restitutae prolusio de nummis Herodianum

61쪽

6 D E Nu MM is xodi,de quo sermo in Aetis,cognomen Agrippae fuisse: atque ita finxere. Nam ab anno Claudii quarto, quo & priorem Agrippam obiisse, & successisse ponunt alterum juniorem Agrippam, usque ad urbis cladem, plane sunt anni sex & via ginti, quot omnino in vetere Chronico Agrippa posterior regitasse perhibetur. In quo dissidet a Iosepho, qui quo

aliam ultra annum XXI. ET. ΚΑ. BA. APPI n. nummos

ingrippae nullos haberet, finem illius quidem, ut iste, circa eversionem urbis, sed primordia maluit anno tantum XXI. ante eam excisionem figere: quae res posteris crucem fixiqdecertantibus inter se, utrius standum sententia sit, de Agrippae initiis. Nam de fine inter veteres adeo convenit, nemo ut unus post urbem deletam, nec Iosephus ipse, vel quisquam alius Agrippae anno ut facta ulla commemoret, pra aer Iustum Tiberiensem unum p qui, si fuit,annos Agridirae usque ad initia Trajani protraxit. Sed effecere ipsi, nomo ut e posteris non hunc hominem ac nullius prae Iosepho fidei esse statuoret, a quo scilicet tantopere discreparet. Ea ca se esse inter ceteras huic quem dixi ho mini videbatur, quamobrem quem sanctus Lucas semper Herodem, numquam Agrippam vocat; hunc vice versa Josephus, ut vel idem gemini nominis fuisse,vel Lucas errasse crederetur, semper Agrippam, ac ne semel quidem Her

dem appellet. An non enimvero ex so coetu , pergebat idem rogare , censendus ille est, qui cum paulo posterius scri- heret,& animadverteret lianc suorum cum sancto Luca pu gnam atque άντιλογιαν , dissicilemque praeterea, ac sine exemplo,illis praesertim temporibus, duorum istorum n minum in uno homine consociationem: idcirco pari audacia atque improbitate sacrum verius scriptorem, quam Iosephum sociosque,venire pronuncia vit in suspicionem err xist 'H λ διαφωνία, inquit, τῶ ονομα O- ενταυθα τὸ λάγειν ἀῆi

62쪽

ἡ κατάλωπιφανειρηκεν. Certe quidem Herodes Agrippa tam dici illo aevo quispiam potuisse videtur, quam Alexander Philippus, vel Ptolemaeus Demosthenes.sed suas sibi habeat noster ille conjectationes: easque, cum volet, viderit, quomodo sit defensiirus: nobis enimvero alia nunc argumenta suppetunt: nec valde refert in praesenti nosse, sive qui sint fi audis istius architecti, dum de iraude interim, vel errore, constet: sive an illa causa fuerit Herodis Agrippae cognominandi, an verius altera, quam indicavimus ad annum Christi octavum: an ambae coniunctim. Quid quod enim, si Herodi Chalcidico tribui nummum oporteat inscriptum, HPΩΔΗΣ ΟΛΟΚΛ AT ΔΙΟΣ, hoc ipsum a gumento est haud improbabili, non esse Agrippam seniorem eum, qui AT PIA II Ac mΛΟΣΛATA IOc in alteroi scribiturὶ Nam cum eadem aetate reperire non sit duos in

quo quis documento fidem faciat exstitisse simul duos Φιλο- λαυδιους 3 cum praesertiis arrogans ac superba nimis ea ap- latio videatur, in Chalcidis, hoc est, in agri perexigui r gulo, si quissuit. Certe Spanhemius, ceterique viri erudiuti qui nummos inscriptos ΗPΩΔΗΣ BAcΙΛΕΥΣ & Ηps Auc MAOKAATΔroc Agrippae seniori tribuunt, numquam alterum hunc Agrippae nummum, APPIΠΠAc οἴ- ΔΟΚΛΑΥΔ Ioc, eidem Herodi adscribent. Quid itat quoniam nullo straderi potest exempla ,ut quisquam in nummis nominet nunc uno, nunc altero, sit appellatus- Geminum ei nomen si fuit: non aIterutrum pro arbitratu , sed vel utrumque: vel, si alterum ex his unum, semper idem appareto Severus Pertinax, exempli gratia, numquam solo Pertinacis nomine designatur: sed vel utroque, vel Qto Severi

Herodes istur, qui semel dictus in nummo sit,dici AI

63쪽

De regis Magni cog omine, in Agrippae .

nummo

At Agrippa Magnus, inquit is, qui nummum vulgavit, ut in nummo, sic etiam a Iosepho appellatur. Prior igitur intelligi debetis, quem Lucas Herodem nuncupat, non sequens. A Iosepho autemὶ quo loco λ Nempe libro XVI. cap. VII. ubi mentio Herodiadis. 'Aγρίππου , inquit, αδελφῆς του μεγάλου. Taceo nunc quidem de Iosephi ac sodalium s loeco, Aγρίππου, quod etiam in codicibus 11SS. legitur, pro Ἀγήιππα , ut nummi exhibent ipsius Agrippae, quicum vixisse vult videri. Quid magnum Agrippam dixit ille, ut ex eo grege alii , quo sensu nos Galli dicimus interdum, legran Agrippa, pro majore natu e duobusὶ Certe eo significatu μυιαν in nummo scribi nemo sobrius dixerit. Et est inepta ista quidem locutio , nec serme hominis qui Graece nisi sub Gallico coelo didicerit, aspergatque idcirco sermoni Graeco subinde Gallicae nonnihil dialeui. Sed tamen ille capite subsequente ita est de Druso majore loeutus : 'Abluenta τοῦ Δρουσου τοῦ μεγάλου γυναιικι. Quid si igitur quem Hebraice nescivisse, cum se Hebraeum profiteatur, SALIANUS n ster ostendit, Graece idem haud multo peritior fuit ὶ Alia quidem sententia mox idem subjicit, φύσει δὲ α γοις cu δωρῶθου πολυτελής. Sed neque istud prodest ad Magni cognomen : quodsi Agrippa gessit, postponi nomini oportuit, non praeponi: ut esset Ἀγρι,πας μεγας, quemadmodum Pompeius Magnus, non μεγας Ἀγρι a M. Sed scriptum est in nummo rectissime B et λευς ραγας, ut

sit Rex Magnus, non Magnus Agrippa. Nam interest plurimum, quo POS ea loco ponatur, ut rectς intelligatur, quae vis

64쪽

vla ei potestasque subsit. Alia Regis Magni, alia Agrippae

magni appellatio est. Illa enimvero a perampla ditione peti solet, ista a rebus praeclare gestis. Rex Magnus Agrippa, perinde atque decessor Herodes fuit, ob geminam ditionem, qua pariter potitus est, Galilaea scilicet ac Philippi tetrarchia: sed idem Agrippa Magnus cur dicatur, nihil ca se est. Et ille quidem perturbata supremo Neronis anno publici,atque ex turbidis imperii rebus majores assumens spiritus, monetam suo vultu ac nomine impressum signare, quod ipsius pater Herodes reformidasset , absque Caesarisi tu vel nomine, ausus est: ἱn qua se ille Magnum Regem

appellaret. Sed brevi repressa ea audacia est. Nam a Vespasiano ita redactus est in potestatem, ut non aliam singulis amnis , quam Flaviorum nomine ac vultu impressam monetam cudere ei fas esset, suo vero dumtaxat nomine in area nummi aversa, non etiam vultu: quod est haud leve minimeque o,scurum indicium imminutae pariter potestatis. Atque haec esuuino honoris gradu dejectio, quantum ad jus monetae spectat, perseveravit in filio, Agrippa juniore: quantum ad regnum attinet, major filii. Fuere autem Iudaicae historiae talptori haec omnia penitus ignota. I 'III. Detiolis os ea in sed de antica parte nummi hactenus, quid de possices ostrea ab Augustis Magna , Latinae aures non serunt: quanto Graecae minus, ii rata ν ii αλη ὶ At subaussitur, imquit, a Metata. Sic nuper Valens in quodam Augusti nummo, CONS. S. C. OB. R. P. CONS. quod est, Consim

Oro suo coronam ob Rempublicam consio tam et legit, conmcrata narusconsulto jubauditur, sua. Qvd cum et o

jectum est , modeste fluit.-Tales subaudiri voces nemo I

65쪽

:66 D E N u M MI salterutrius lingvae peritus, aut in nummis lapidibusque ver satus dixerit. In tam paucis certe vocibus eam esse vim v culae ut siὴnificet Latine ab , quo quis exemplo adstruatὶ Non Graeci prosecto, sed παροι scribant. Ouid deinde fiet nummo alteri simillimo sub Nerone, in quo non

προς sed tantum legitur: ΚΑΙ ΣAPI AH ΠPO ΣEBA'ΣT . L. ΙΔ. Num loco π ρος in nummo scribi qui

quam putet posse ὶ orsum deinde ab Augustis Magna appelletur Amplitudo enim civitatis, non voluntas aut gratia Principum, hoc nomen adserit. Et ab Augustis profecto potius dicatur Augusta, πιι, σεβοιςων σιβας . Nam illud nomen habet in nummis quamplurimis : Magnae contra appellatio nusquam apparet, cum sint nummi Caesareae permulti obvii: in quibus & Augusta, & Flavia, & Felix cognomia natur : Magna ne semel quidem, vel in nummo, vel in lapiade, vel apud ullum scriptorem etiam fictum. Statimne ut accepit, Magnae nomen amisit λ.Si ab cur nullus ante Neronem nummus Augustorum , nullus post ipsum Magnam appellat λ Hyperaspistae crede , qui Prima Caesarea cur sit appellata, primus aperuit: qui & Samariam epochamque Samariae ex simili nummo ablegandam, reponendamque Caesaream admonitu nostro primus edocuit. Prima Caesarea Augusta igitur dicta est,quod ante alias civhatesCaesareae Augustae nomen habuit: sicuti postea eadem Pi LanaFlavia,quod ea colonia primaFlaviae cognomen obtinuit. Primatum Iudaeae, ut loqueris,quisquis es, cum Palaestinae primae potius dici oportuerit, si habuit a Vespasiano: dic, amabo, quid aliud ille primatus ibi fuit, praeter honorena metropoleos λ Metropolim appello , sedem Praesidis Pr vinciae. Quae tunc autem civitas possiet de primatu Iudaeae cum Caesarea contendere Hierosolyma Z quae fundutus eversa. An Caesarea Paneados ὶ quae longissime di ita

66쪽

HERODI AD u M. - 67 in Decapolitana regione. Atqui multo antea aphid Caesaream Palaestinae sedem suisse ac tribunalpraesidis Iudaeae, constat ex Actis cap. XXV, versu i. & 6. aliisque locis. De primatu quod narras urbes inter se disceptasse, proser ejusmodi litium, si tamen fuere, vel unum in omni Syria exemplum: nullii est. At metropoleos vocabulum in multis Caesariensisum nummis omittitur. Primit,at & in multis apparet: cur non sit & in isto λ cum prima vocis littera integram vocem aut e stitisse, aut intelligi debere admoneat. Fac ablatam fuisse a Vespasiano, quod temere affirmatur, metropoleos praerogativam, eamq; sero restitutam: iruebatur ergo prius eo hono re civitas: haberi enim necesse est,quod aufertur. Denique nummi Τιβενέων &-in eodem tractu carent ea voce: quam tamen utramque civitatem Galilaeae metropolim Iosephus ille tuus appellat: cur non & de Caesariensiviii nummis idem statuatur λAt certe non in una parte civitatis coloni fuere Ro- ni, qui Latine : in altera indigenae, quinummos Graece cuderent, ut Hyperaspistes adjecit: & quod de distin μὰ indurarararum fluit Eumeni- , nugae. Strabonem tu sorte pluris, quam ego facis: at ille tamen tuo judicio nugator, qui discrimen illud colonorum & indigenarum disertis verbis prodidit, de Heraclea & Sinope aibro XII. pag. 3 a.

Neque enim angustiae hujus loci sinunt, ut ex nummis καπι--λιεων, aliisque, nunc ea res multo certius comprobetur:

quod in Chronologia Severi fiet. Si Narbone positam i scriptionem, quae describitur a Grutero, pag. CCXIX. sinceram putas, dic nugatos pariter fuisse Narbonenses illius aevi, qui colonos ibi ab incolis septies secernunt ac separant. Nolim hic ego tamen tale patrocinium opponere, cum probe norim spuriam illam ac recentem inscriptionem esse. Crius generis esse quamplurimas qui nesciunt, quam inani

67쪽

selabore vexant, cum in iisdem illustrandis multum te mris,operae, chartaeque consumunt ὶ Nam ouod est, exempli gratia, operae pretium in Cenotaphia Piscna frande volumen elucubrare, si sunt ea Cenotaphia ab aliquo sat strenuo artifice conficta: ut certis argumentis in Chronologia Augusti ex nummis, Deo donante, docebimus λ In hanc primum partem eruditionis, quam κριτικη, Graeci vocant, imcumbere par est eos, qui prodesse sibi sua studia ac ceteris velint. Incredibile enim ac simile portenti est, quantam

fusorum scriptorum segetem, de rebus tum sacris tum profanis, exsecranda & detestabilis una quaedam, ut ceteras sileam, ante annos sere quingentos,officina effuderit: quanta sit e diverso,ut auri ac gemmarum, ita genuinorum operum paucitas. Aurum igitur a stipula plumbove secernere,

hoc opus, hic labor est. Sed de hac re alias copiosior erit atque opportunior, si Deus dederit, disputandi locus. Vnum Ascalon es Gazae,quae sunt Q dum in ambis fuerint praeterm/FAOC anno, qui quartus decimus Neronis est, ab aut

nano anni superioris, ut in gemino Neronis nummo notatur, quem ad hunc annum descripsimus , Ascalonitae perinde atque Caesarienses Neronis partes secuti nummum cuderunt, in quo annum aerae suae CLXXI. apposuere, ab autumno superiore pariter ineuntem: in altera nummi area -vμltum Neronis laureati, cum sola voce ΣΕΒΑΣΤΟΣ, ut peculiaris mos fuit illius civitatis, absque Neronis nomine.

Sed istum Ascalonis nummum, aliosque ibidem sub Augusto & Domitiano percussos in hac lucubratione consulto praetermisimus, quod in titulo Nummos duntaxat Her Ad annum C si LXVTral

68쪽

diadum polliciti sumus: ad Herodianum autem regnum Ascalo numquam pertinuit. Fuit enim, teste Plinio, οπμEum Asiato Uerum, sociumque Populi Romani, jam ab anno V. C. DCL. sub autumnum,uel DCLI. ineunte. At ue haec causa illius atrae luit, ut dicemus, vel in Augusti, vel in sup

riorum temporum Chronologia: non quam Norisius attulit, levibus admodum conjecturis, pag. q3s & 436. salomae quidem non ut dixit Norisius σολοικίζων, pag. 437.

Caesar largitus esse dicitur Ascalone palatium, Καῖσαρ ordia βασίλειον οι 1σιν, apud Josephuna, libro XVII. Antiq. cap. XVII. τὰ ἐν Αοιάλωνι βασίλεια, libro a. de bello,cap.IV.Regiam istam autem in eo oppido fuisse ab Herode aedificatam Norisius auguratur, sed sine teste. Nam ipse Iosephus libro i. de bello,cap. XVI. Rufino, ut aiunt, i terprete : Apud calonem vero , inquit, Nymphaea one lacus Omari mos, aebalneas, itemperiona tam opere quam magnis dine miranda constituit. De regiis aedibus verbum nullum ficit. Amicam Herodi civitatem idem Norisius fuisse asseverat, qui Ascalonitam Herodem existimat: nec meminit a

Iosepho dici eam civitatem fuisse usque ad Vespasiani te pora Iudaeis semper invisam , libro III. de bello , cap. I.

ἀεὶ δια μισους Ιουδουοις γεγενημενην. Verius, neglecto Ioseptio,

βασίλων Ascalone nullum Salbmae datu M: neque in civitate libera ac socia populi Romani quidquam donare Caesar cuia quam potuit. Merito igitur dilati sunt a nobis in aliud te pus nummi Ascalonis. Tamen de symbolis,quae in nummis occurrunt sub Augusto, Nerone, & Domitiano percussis, nunc dicemus obiter cursimque, quoniam & aliquid habent

et ne cum Herodiano nummo anni V. C. DCCXVIII. & eadem conatus exponere Norisius , affert dumtaxat ex Diodoro Siculo fabulam: sed nihil ad rem. Nec vero sere Diodorus ipse nisi somnia narrat. In Ascalonitico igitur nun imo

I iij

69쪽

o Da N u M M Is Dea turrito capite Genius est civitatis, ut omnes norunt: dextra hastam puram tenet, symbolum potestatis, seu jurisdictionis : sinistra arbusculam Cypron , cujus e semine consectu rei tuisse oleum , Ascalone praesertim , maximae commendationis ae famae, Plinius auctor est, libro XII. seel. LI. Capros is A Apto es arbor ΘΠ folii femine coriandri, candido, odorato. inuisur hoc in oleo, premitur epostea , quod C prsu vocatur. Optimum habetur e Canopica, ripis Nui nata . secundum ASCALONE IUDAEAE: tertium c pro insiti, odoris saevitate. Sic in Herodis ethnarchae nummo lilium Phaseliticum deprehendimus,cum uva ex agro Engaddi. Sic

Cyrenenses, quod nemo ignorat, silphium in suis nummis sculpsere: sic alii alios frutices, qui essent apud se in pretio. Ara lateri dextro Deae apposita, vota significat pro salute Augusti suscepta : columba denique, praesidem Ascalonis Deam, Venerem Cypriam indicat: quod numen ibi fortassis in honore, ob cyprum, quae ibi in pretio fuit.

De Gazensium nummis cur hic sileremus,major etiam quam de Ascalone causa filii: nulli enim Garenses hac aetate occurrunt quam describimus, ut neque Καπιτωλάρων , quos esse Hierosolymitanos, Norisio nequicquam refragante, docebimus in Severo : neque Raphiensium. Nummos Gazenses igitur in I riani potissimum Chronologia Dpra,

sentabimus: ubi illitas oppidi aeram, a nobis recte positam fuisse anno V.C. DCXCI. a Norisio perperam reprehendi,& in annum DCXCIII. male conjici, de Andemus. De G eta interim taciti praeterire ac sine censura non possumus, quod ait Iosephus, uti jam indicavimus, traditam Herodi ab Augusto Caesare fuisse eam civitatem. Daret Caesar Herodi civitatem liberam λ Liberam enim suique juris Garam iuisise, non Iosepho, sed nummis credimus, qui Gazensium libertiitem soci γtemque cum Populo Rom. atque ejusdem

70쪽

societatis annos a Pompeii victoria, &M. Tullii Consulatu, etiam sub Antonino Pio,oculis nostris exhibent. Daret Caesar civitatem non a se expugnatamὶ sociam jamdudum Populi Romani inconsulto Senatu P. . civitatem daret 8 An istud ille auderet primo ipso sui principatus annoὶ an Senatus serret ὶ Perinde quasi ea largitio in potestate Caesaris so-ret: cui non magis licuit donare velamum,sive conjunctum Dedere ac societate oppidum, sive stipendiarium, aliove nexu jam Populo Romano obnoxium, quam hac nostra aetate istud licet aut Reipublicae Venetae Duci, aut Principi Belgii Dederati, injussu Senatus, vel Ordinum. Neque enim Caesares Here illis praesertim temporibus veluti dynastae , dominique imperii: sed Imperatores tantum &Augusti: hoc est,

summi Administratores belli gerendi , & Principes Se

natus.

In re nummaria quo censeri debeas

SPANHEMlus pag. 8 6 . ex semini Museo hunc

ipium Domitiani nummum assert,& Tito adjudicat. Hic si quis Viro Clarissimo ac pererudito litem moveat, eumque imperitiae arguat, aut nummum illum ,:de quo pronunciar, neget contrectasse, quod in vultu aberrarit, neque epigraphen ΔOMIT. oculis perspexerit, quae nobis conspicua

fuit: nae ille omnium judicio ineptissimus sit. Neqne enim peritus ille habendus est in re nummaria, qui bene litteras nummo insculptas legit, sed qui lactas bene intelligit. Tu rectius sorte legis in tuo nummo, quam ego in meo: Dostaec est, vix sortassis oculorum, nedum ingenii tui: sed vel dioptrae, vel nu nimi ipsius,qui magis integer & magis conspi