Xenophontis De Socrate Commentarii

41쪽

τεκμήριον καὶ γαρ τῶν φίλων πολλοῖς dii ἐξαγγεiλας

ἐφάνην. Hio locus maximam partem conspirat cum eo, quem Supra tractavimus, Commentar. 1, 1, 2-5. Denique es. etiam Conviv. VIII, 5. Iam sequantur Platonici loci. Apolog. p. 3I. C. D.: λιεὶς si οὐ πολλακις c κν κό&τε πολλαχου λόγωντος,

ἐμοὶ δἐ τουτ ἔnrιν ἐκ πωδος δεξώμενον, σωνή τις γιγνοι ἐνη, ἴταν pia ni rei, ἀει ὰπυτ'επει με τουτον,δ c ν μέλλω πρcerrειν, πρorsi πει δἐ ΟυπDrε. Ex quo loco perspicimus Platonem in explicanda Socraticidaemonii vi cuin Xenophonte consentire, Sed in eo ab hoc dissentire, quod, quum is compluribus locis, uti supra vidimus, diceret Socratem a daemonio suo non solum revocatum esse a consilio rei suscipiendae, sed etiam impulsum ad aliquid agendum, ille contra planissimis verbis declarot daemonium illud Socratem semper dehortatum esse tantum, nunquam adhortatum. Neque minus aperte quum aliis locis tum in Theag. p. 128. D. idem commemorat Plato: εσυ γάρ τι γε ita μοίρα παρεπόμενον ἐμοὶ ἐκ παιδος ὰρξάμενον

μάοτυρας παρέSotiret. Haec mira dissensio tolli poteSt, si cum Tenne manno ') accipimus Xeno-

42쪽

phontem ea, quae ipsa divina illa vox spectabat, et ea, quae Socrates ex eius Silentio concludebat, non satis accurate discrevisSe. QuodSi haec vox, quoties cunque a Socrate exaudita erat, dehortationis signum erat; necessario Sequebatur, ut, quotiescunque illa sileret, hoc silentium adhortationis vel comprobationis signum haberetur. Addo locum ex Apolog. p. 40. A. B. C., e quo luculenter patet Socratoni daemonii si

plicationis causa addita Sunt, ut haec sit sententia: το δεα tio νι or, id est illud notum Signum. Praeterencomparari possunt hi loci, quibus quae superioribus locis de Socratico daemonio dicta Sunt confirmantur:

Euthyphr. p. 3. B. Theaetet. p. Ibi. A. Polit. VI. p. 497. C. Ateibi ad I. p. l03. Λ. et B. p. 124. C. Sed quao in dialogi Theagis nomine inscripti, qui Platonicis dialogis iniuria adscribitur, extrema parte P.

129 extr. - p. 131 reseruntur, a Xenophonteis ce-

'ὶ i. e. semper autem, quotiescunque mihi obtingit, me retinet vel jedesinat . V Godo tr. Sta libaumium ad h. 1.

43쪽

28terisque Platonicis locis in eo dissentiunt, quod inois Socratico daemonio ea sapientiae et virtutis vis tribuitur, ut ii, qui Socratis consuetudine utebantur, ossi nulla eius accedoret doctrina, Sola ipSius praesentia vel ndeo propinquitate in virtute profecerint; at non omnes, sed tantum ii, quos deus volit φαντήν δε ε μ viλον η . IIaec de Socratico daemonio opinio iam proxime accedit ei, quae Posteris temporibus de eo conficta est, qua Socrati peculiaris quidam genius tutelaris tribuobatur ' .

Apud P Iutarchum de Socratis Gonio multa

de vi atque natura Socratici daemonii disputantur, quae parti in sunt mirabilia, partim ridicula, partim vero etiam praeclara. Cap. X. daemonion illud Theocritus dicit a deo Socrati tanquam vitae ducem additum esse, quod ei in rebus obscuris lueoni ot in rebus monte humana non comprehendendis scipiat iam praeberet, eius consilia divino quodam spiritu asilans ἐπι χειαζον ταις crvr - π'ocit 9 inεπι . Sed ridicula sunt

quae paullo post de illius daemonii vi narrantur. Suili cotSocrateS quondam cum amicis in Andocidis domum ire voluit; derepento a daemonio monitus substitit et aliquamdiu modi intus non recta ad locum destinatum pergit, sed aliam viam ingreditur. Amicorum multi oum sequuntur; alii vero, Socratis daemonium convicturi, in recta via pergunt. Euntibus nutem cis sues occurrunt conserti, Sordium Pleni; quum nullus declinandi locus osset, sues occurrentium alios doliciunt, alios Sordibus conspurcant. Licet haec res ridicula et iopularis sit et casui potius, quam daemonii a filii tui tribuonda; hanc tamen habet vim, ut non solum in maioris momenti rebus Socratem monitum esse significet, sed etiam in levioribus: quod etiam Plato dicit eo, quem supra attulimus, loco. ΛPolog. P. 40. - Cap. XI. Conspirat Plutarchus cum Xenophonte, quum dicit Socratis oretio νιον εiνω ν; κωλῆον η κεκευον. Ibidem consutata Mogarici cuiusdam opinione, qui Socratis daemonium Sternutationem osse dicebat, ita pergitur: Ai di μωκρα TOvς ρου O 'Mori To

44쪽

πνιγυόνοι γε θορυβιμ τῶν παθων καὶ περιαγωγῆ οὐν

Neque denique silentio praetermittere possumus quae Cicero de illo daemonio iudicavit ' . Ut igitur, inquit, qui se tradet ita quieti, praeparato animo quum bonis cogitationibus, tum rebus ad tranquillitatem accommodatis, certa et Vera cernit in somnis:

' ui isto Fr. Thier schius I. d. bene ita interpretatur: Das Daemonium sol eine in noro ErWagung der Sachen, dio illis aut unge me in o Wois e gu Theil mordo. '' Quasi a Maximo Trrio XXVI et XXVII dissertationibus do Socratis δαιμονίω disputantur, ad eius Vim naturamque perspiciendam nihil sero conferunt.

45쪽

sic castus Sensus purusque vigilantis et ad astrorum et ad avium reliquorumque signorum et ad extorum

veritatem est paratior. Hoc nimirum est illud, quod de Socrate saepe dicitur, esse divinum quiddam, quod δαιμονιον appellat, cui semper ipse paruerit, nunquam impe it enti, saepe revocanti.

Iam restat, ut, comparatis inter se his locis, quid de vi atque natura illius daemonii statuendum nobis

Videatur, paucis complectamur. Ex omnibus locis luculentissime apparet daemonium illud non externam quandam faciem vel speciem cogitandum esse, neque omnino quicquam suisse, quod extrinsecus Socrati oblatum vel sensibus perceptum esset, sed acriorem quendam animi motum,

quem Socrates ideo appellavit Θαιμονιον, quod eum divinitus in se excitari persuasum habuit. Appellatur quidem divina vox; at intelligenda est vox, quae non auribus exaudiatur, sed animo percipiatur. Haec divina vox. quae inde a puerili aetate, uti Plato tradit, Socrati obtigit nec eum deseruit per reliquam

vitam, ab eo semper exaudiebatur, qNotieScunque

aliquid non recto et bene facturus erat; εilontium eius pro signo approbationis accipiebat. Ita hoc daemonium a Xenophonte dicitur et dehortandi et adhortandi vim habuisse. Non solum in Socratis ipsius rebus, sed etiam in alienis, nec solum in magnis, Sed etiam parvis ab eo exaudiebatur, nec unquam saliebat, sed semper vera praesignificabat: unde de eius divinitate Socrati erat persuasissimum. Neque vero divinam illam vocem Socrates sibi tanquam proprium ac peculiare a diis beneficium tributum iudicavit, sed commune sibi esse cum ceteris hominibus; ab omnibus hominibus eius vim animo percipi posse, qui

deos pie sancteque colerent et sensus PuroS RU CR-stos haherent. Ex quo intelligitur illud δωμυι ιον nihil aliud fuisse, nisi animi quendam motum, quo

Socrates a consilio rei suscipiendae avocabatur, eundemque motum omnibus quidem hominibus communem esse, at non eandem in omnibus habere vim,

sed, quo quis integriore ac puriore animo praeditus

sit, quo acutiorem excultioremque mentem habeat, quo magis in bonis cogitationibus versetur et morum castitate utatur, eo vehementiorem illum animi se

46쪽

Sum esse. Quocirca non mirum videri debet huius interioris motus vim in plurimis hominibus exiguam et tam parvam esse, ut ne percipiatur quidem, in

Socrate contra longe fuisse acerrimam ne Vellempntissimam. Nam Socrates tenerrimo honestatis sen3N, rara morum Sanctitate, Summa adversus deos pietate

firmissimaque de eorum providentia persuasione imbutus erat, idemque admirabili quadam ingenii vi inentisque acumine et iudicii subtilitato instruetus omnem humani animi naturam perquirebat et ad omnes animi motus diligentissimo attendebat ' . At vero non in omnibus rebus illud δαιμονιον tuopinpraebebat, sed in eis tantum, quae humana mento Omprehendi non possent. Nam quum ratio a diis generi humano donata esset, nefas esse iudicabat Socrates de eis rebus, quaa hominibus liceret sua mente Perspicere, divinum consilium expetere '' . l. ye Soeratis disserendi ratione. Socrates omnium Graecorum philosophorum primus humanam cognitionem eiuSque naturam ReCura

tius pervestigavit atque hoc modo omnem philoSO-phancii rationem firmioribus ac solidioribus sundamentis superstruxit. Etenim quum omnes fere ante eum philosophi totos se posuissent in perscrutandis rebus physicis et natura involutis, humanae mentis vim atque naturam et e quo veluti fonte humana cognitio ducenda esset, diligentius exquirere praetermiserunt. Unde fieri non potuit, quin omnis philosophia incerta ac dubia titubaret et vacillaret. In primis sophistae, qui illa aetate insigni artis suae gloria florebunt, speciosa quadam disserendi ratione omnia divina atque humana iura labefactare omniumque

rerum notiones Pervertere et conturbare Conabatur. Nam quum in omnis rerum Scientiae possessione se

'ὶ CL Ioeos Plutarcti de Soer. Genio eaP. XI. et cap. XX.,

quos supra attulimus. ''ὶ Cf. Xenoph. Commentar. I, 1, 9. e. l. Plutarch. de Soer. Genio eap. X. supra allat.

47쪽

osso iactarent et splendidissimis ornatissimisque orationibus audientium animos obcaecarent, sacile cis contigit, ut miram quandam Sibi compararent auctoritatem multorumque adolescentium animos prava Sua doctrina imbuerent. Socrates igitur, cognitis physicorum discidiis et perspecta sophistarum levitate et perniciosa quam in iuventutem exercebant vi, quum omni cura et cogitatione in civium suorum salutem promovendam incumberet, nihil prius atque antiquius habuit, quam ut, quae esset causa, cur Philosophia

tam misera uteretur conditione, eXPloraret, et, quo crat montis acumine iudicii quo sanitate, huius rei nullam aliam causam esse praeclare intellexit, quam quod humana cognitio non accurate QSSet PerveStigata, et idcirco philosophiae tractatio omni ratione et via destituta ' . Itaque factum est, ut noVam quandam et sophistarum plane contrariam disserendi rationem inveniret Etenim omnem veram rerum cognitionem quum non a sensibus et opinionibus, sed a sola mente et cogitatione repetendam sibi persuasisset et, quicquid verum eSSet, id unum Semper OSSe atque idem, in eoque omnes homines conSentire necesso esse intelligeret, ita cum cuiuscunque generis hominibus disputabat, ut, quod ipse pro vero habebat, ois non obtruderet, sed nihil affirmaret ipse, sed aptis potius concinnisque interrogationibus veritatem e cuiusque mente elicere Studeret ''). In qua re tanta uSus est arte, ut iS, quocum disputabat, ipse rem invenisse videretur. Quapropter artem suam obstetriciam sμαιε vrικήι appellavit, quippe quae nihil novi

pareret, sed menti Succurreret tantum ad rerum Cognitiones in animo latentes excitandas oXcolenda Sque. Contra homines vanos et inani de se opinione insatos, in primis sophistas, dulci quadam et saceta leporisque plena ironia , qua nihil se Seire simulabat otinsipientium sapientiam admirabatur, ita uti solebat, ut, qui omnia Se Seire Opinarentur, eoS gradatim quasi

Cf. nos in libro dicto do Cicer. in philo Phiam mo- . ritis p. 138-141 et p. 143 145. CL Cieor. Aeadem. I, 4, 16. Fin. II, 1, 12. Tennem ann. Gesch. d. Phil. T. II. p. 72. et nos l. d. p. 144. Disiligod by Cooste

48쪽

eo perdueeret, ut nihil Se scire confiterentur' ' .Quum vero cum amiciS et familiaribus, qui iam cognitione sui ab eo erant imbuti, Sermones conferebat, ironia illa desistebat nec iam captiosis interrogationibus eorum mentes perturbare Studebat, sed simplicissimo et apertissime de eis, quae et Seiri oportereot agi optimum esse sentiebat, Sententiam suam Ox- Promebat ). In disputatione raro tantum longiorem et per-lietuam secutus est orationem ''' , sed semper feroiano inivit rationem, ut brevibus interrogationibus et responsionibus uteretur et rebus singuli8 insistorei nec procederet, niSi concesSi S et PerSpectis eis, quae

antecederent, reiectis contra ei8, quae rebuS concessis repugnarent, atque ita e rebus concessis ad exitum perveniret '''' . Apprimo familiare Socrati orat id genus argumentandi, quae Latine inductio, Grace ἐπαγωγη appellatur '). Induetionis autem natura consistit in eo, ut, Si quis rem aliquam demonstrare vult, primum rem minime dubiam ponat, deinde hac ab altero concessa, per similitudines vel exempla rei conces8ae Eimilia, quae RSSenSionem POStulant, rogrediatur, tandem eo Perveniat, ut alteri ea res, e qua agitur, prius dubia, iam propter similitudinem

earum rerum, quibus aSSen Sit, Prodetur et concedatur 's . Has autem similitudines vel exempla Socrates a vita quotidiana, ab opificibus, ab omnibus

denique rebus, quas cuique cognitRS QSSe noverat, petere Solebat, ut semper in orct atque Sermone habe- ret coriarios, sutores, figulos, sulloneS: quam consue-

V. supra Proteg. I. p. 2.. γ CL Xenoph. Commentar. IV, 2, 40. 7, 1. Plat. Sump. p.

' V. Cicer. de Invent. I, 51 - 53. CL Topic. 11. et Quintil. Instit. orat. V, 11, 2 et 3.

'' CL Xenoph. Commentar. I, 7, 2 sqq. II, 3, 11 sqq. II, 10,1 sq, III, 7. 1 sq.

49쪽

mentatio nulla ObScuritate premeretur, Red etiam inhao quoque re SophiStarum contrariam iniret rationem, qui exemplorum et imaginum splendore ac magnificentia orationisque granditato audientium animos praestringere quaSi et captare conabantur '). ll. se horum librorum inseripilone. Inseripti sunt hi libri 'A π ο νιν η st o ν εὐ μ te T ci. i. e. narrationes rerum, quas vel ipsi vidimus vel ex aliis testibus oculatis auritisque cognovimus, e memo- 'ria factae, quae Latine appellantur commentarii,

nobis Memo ire n. Verbum enim απουννημονευειν

significat vel meminisse vel memoriter aliquid narrare. A. Gellius '' interpretatur dictorum atque factorum Socratis commentarios. Αtque haec inscriptio optime convenit consilio, quod Xenophon in conscribendis his libris secutus est. Nam, uti supra demonStravimus, non ad doctrinae 1ormam Socratis praecepta revocare in animo habuit, sed id tantum spectavit, ut ex illius vita et doctrinares vel a se ipSo cognitas et auditas vel ab aliis acceptas referret, quibus magistri sui Vera quaedam imago exhiberetur eiusque non solum innocentia, sed etiam de civitate civibusque merita in clariore luce collocarentur. Ne autem desideremus additamentum, ut Σωκράτους vel Σωκρατικα, reete docet B. Weis

kius alios quoque Xenophontis libros brevius esse inscriptos et inscriptione Κυoου παιδεiciu et Uναβα-σεως minus promitti, quam libri ipsi contineant, et vero etiam in epistola Socr. Xenophonti adscripta I b. ot apud Diogenem Laertium simpliciter απο

. V. Adnotata in I, 2, 37. N. A. XIV, 3. Cf. Cic. N. D. I, 12. facit enim Xenophon . in eis, quae a Socrate di et a retulit. Disitir lex a

50쪽

νε vuc των, uti refert I. I . Gallius in Auctar. Xonoph. p. 402, quod per librarii mendum pro υπομνηματων Scriptum videtur. Etiam Moeris Λttici sta in Lexico Attico in v. ἐπιrniδείους hos libros

ιασι, ubi Io. Plers Onus haee adnotat: ., Υποιινή-sιcισι Praeferunt Omnes libri, neque tentandum videtur. Xenophontis enim libri δε ηινλ ιιονενιι rma' recto otiam dici possunt υποιεν ira circi: quanqualia fatendum

est alibi, quod sciam, ita non appellari. E Plat. Theaet. p. 142. D: Arcto riνες ἐγGαν οἱ λυγοι; ἔχοις

Cf. Plat. Phaedr. p. 276. D: sc risi τε um μνήμc τα H σα ριζύs νος, εὶς Tiu λλὶδ λὶς γῆ6ας ιαν i,1irm ' . Quanquam non nego horum librorum orationem nonnullis locis brevem admodum et concisam esse, ut in eos nomen υπos νημάτιον quadrare sacile credas; tamen pleraque omnia tam elegans et nitidum genus dicondi prae Se ferunt, ut ea non Primo quasi impetu in chartam coniecta, sed per Otium diligenter elaborata videantur. Huc accedit, quod, uti G. Sauppius docet, non magno Cum discrimine utrumque vocabulum iam antiquitus dici coeptum eSt, ut V. c. commentari OS Iulianos Strabo IV. p. lii. υπομνήucreti, qui eos in Graecum Sermonem ConVertit, Maximus, ut videtur, PlanudeS, &πενειν istονενιι circi appellaverit. Gu. D in-d O rsius commemorat etiam Theodorum Metochitam in Miscellaueis philol. et hist. p. 66. .vποιιν Laro, Sed p. 150. ἀπομviii ονε Πατα dixisse. IIis addo ipsum Moeridem p. 151. Plers. hos libros Ἀπο/ινη ιονενιιώ-

των nomine laudasse. Aliis locis, ut Mag. Equit. l. s. IX, 2. do Equit IlI, 1. Sil