장음표시 사용
81쪽
Prudentia definitur ab Aristotele lib. c. Ethic.
α. θρωπιμ ἀγαθὰ κω GO . habitus recta cum ratione acti υα, in iis versans, qua homini sunt bona vel mala. Definitionem habes explicatam parte sexta Ethicae universialis disput. 3. a. a. j. I. A R S.I. Artis duplex notio, lata , & stricta. Lata iterum triplex. I. idem est ac excellentia quaedam, quae universam in se persectionem artis includit,& eminenter continet, qualis in Deo ut in duce ac domino, in natura ut in famula reperitur. 2. est naturalis solertia, ut vis natandi in pisce, &conficiendi mellis in ape, artis, quae in Deo &natura cernitur, imago quaedam in animalibus rationis expertibus relucens. 3. habitus omnis
mentis, quo aliquid agimus, quo sensu prudentia dicitur ars vitae, & scientia ars inspiciendae veritatis. Stricta notio in eum habitum cadit, qui ab aliis habitibus mentis distinguitur, adeoque artis nomen , & vim sibi vindicat, cujus hic naturam , & affectiones inquirimus. II. Ars stricta definitur ab Aristotele tib 6. Ethic.
Quam definitionem postea pluribus explicat Philolophus. Ars, inquit, situ est vnnis in generando ct moliendo, ct speetando , quomodo fiat aliquid eorum , qua possunt esse, is non esse, is quorum
principium ea in faeiente , non in eo, quo escitur.I .Distinguitur ab instinctu naturali animalium, quae opus suum cum vera ratione non peragunt,
id est per praecepta vera , & nunquam fallentia ,
82쪽
. LOGIC AE. index determinatione naturae. 2. Ab inertia discre-Pat, quae est falsa cum ratione effectrix. Porro ars dicitur recta ratio, tum ex parte mentis, tum ex Parte habitus, tum ex parte operis. Ex parte mentis, quae principium rectae rationis est. Ex parte habitus a quo forma seu idea recta & nunquam fallens prodit, quae menti in operando praelucet, eamque dirigit , Ars enim utpote virtus mentiS,
ex Cicerone I. ad Herenn. 2. Dat certam viam,
rationemqMe faciendi. Ex parte operis , cui ideae delineamentum impartitur , dum exit regulis con-
sed taneum , & tale in se, quale est in id ea. 3. ERficiens in quo a prudentia distinguitur, cujus munus actio est, non effectio saltem per se 1 dum enim Politica prudentia muros, urbesque aedificari curat, id non ex intima honestate habet , sed ex accidenti; essectionis quippe ex ε. Ethic. cap. ,.
aliud, quam essectio finis est, actionis vero nequa- qu m. 4. Eorum, quae esse possunt & non esse, quia materist artis ex genere suo eorum est, quae
esse possunt & non esse , adeoque bene vel malὶ fieri. Ars enim directrix est: ergo materiam requis rit directionis capacem: at quod necessarid,& eodem modo fit, directionis capax non est. s. Quo rum principium est in eo , qui facit, non in eo , quod esticitur, quia eorum est ars, quae habent principium sui. seu effectionis in ipso artifice, per' Tegulas operante, non in se ipsis, hoc est in opere, quod essicitur. Sic domus habet principium suae molitionis in molitore, non in se, in quo a natura distinguitur, cujus opera agendi movendique
principium intimum in se habent, quippe quae in eo ipso , in quo est , motus , 3c quietis principium
sit .. Et vero materia prima necessario, &natura
83쪽
liter expetit formam naturalem , unde principium operationis naturalis non solum in agente est , sed etiam in eo quod patitur ι materia autem artis non expetit formam ab arte inductam, alias ex necessitate ageret artifex, ut docet Averroes lib. 7. Metaphyl. Comm. 29. III. Causa Artis materialis in qua, est intellectus practicus : materialis circa quam, est res contingens, adeoque ortui, & interitui obnoxia, in quo cum fortuna convenit, quae inconstans, &caeca cdm sit, materiam quoque inconstantem,& variabilem habere debet, quae arti informanda proponitur. Immo Ars juvatur interdum a fortuna. Sic olim pictor cum anhelantis equi &ex bello jam lapsi spumas imitari iterum ac saepius
ex arte nequicquam conatus esset, arti suae subiratus , spongiam variis illitam coloribus , ex iis, quos absterserat Etabula, infrenum temere impegit , ex qua allisione fortuita spumas ad vivum
expressit, quas ab arte obtinere nullatinus potuerat. Formalis, est ipsis forma artificiosa ex regulis in materiam inducenda. ESciens remotior Indiis gentia , quae homines ad artes excogitandas impulit : minus remota , ratio , & experientia 2 proxima, exercitatio frequens, qua paritur habitus Αrtis , & firmatur in nobis. Finalis interna seu productionis, forma rei arte elaboratae ; externa seu
operis jam producti, utilitas, δc jucunditas , quam
tale opus affert hominibus, unde nata apud veteres artis definitio. Ars est colle istio multarum una de re comprehensionum ad finem vitae utilem.
I v. Ars non est absolute primum principium, uno tamen respectu est primum principium.
Pater prima pars, quia ars est habitus, & acci-
84쪽
dens: ergo supponit substantiam. 2. supponit nais turam tum in principio essiciente, seu artifice, in
quo mentem requirit: tum in materia recipiente,
in quam sormam artificiosam inducit. Probatur secunda : Quia opus, quatenus artificiosum habet principium sui in arte. Quo sensu Philosophus 2. Pl Isic. tex. 3 . pronunciat artem ad candi esse causam summam adscit. Sic v. g. Ars medicanon est absolute primum principium curationis in medico , sed mens, nec in aegroto , sed natura aegroti nondum plane affecta , quia in eo supponit aliquid sanitatis , malum enim fundatur in bono : at sanitatis restitutae est primum principium. V. Partitio artium , alia ex fine petitur , alia ex dignitate sive subordinatione : ex fine, quae est indigentiae sublevatio , aliae spectant animum , aliae corpus, aliae utrumque. Quia indigentia homini
convenit vel ratione animae corpori junctae, vel Iatione corporis, vel ratione utriusque. Ex indigentia enim nata Logica , quae rationem excolite Grammatica , quae orationem. Rhetorica & Poetica, quae utramque perficit. Musica, quae perturbationes partis concupiscentis sedat. Ex indigentia corporis prodiere ars medica, gymnastica, fallatoria &c. Ex indigentia totius compositi ars statuaria , & ars pingendi, quarum finis est memoriam hominum conservare. Item mercatura,
sutoria, aedificatoria, aliaeque id genus, quarum finis commoda est hominis conservatio , &custodia. Denique ars militaris, cujus finis custodia fimul & tranquillitas hominis. Rursus ex fine aliae ingenuae, aliae sordidae. Ingenuae sunt, quae fini hominis ingenui accommodatae sunt, redduntque hominem aptum ad fun-
85쪽
ctiones virtutis, vel certὸ redditum decent, sive in otio, sive in negotio versetur, ut Grammatica, Rhetorica, Dialectica, Geometria, Astronomia.&c. sordidae sunt, quae animum inquinant, eamque a fine hominis ingenui avocant, ut coquinaria. Porro inter ingenuas quaedam corpus, & ani mum hominis ingenui parant , corpus quidem palaestra, gymnasium, lucta , venatio, aucupium, piscatio 1 animum verb Grammatica, Rhetorica, Dialectica : quaedam jam formatum exornant, quae . sunt naturalis Philosophiae fructus, ut naturalis magia,medicina,agri cultura, quae serendi ac demetendi segetes opportunitatem noscit, nautica , &e. Quaeres hic cur dicat Aristoteles 2. Physic. teT. s. artem non deliberare Θ ut respondeam , duo observo. I. duplex deliberatio, & electio , primaria , & secundaria. Illa versatur in rebus humanis , expendens quid honestum aut turpe sit, aut
quid ex duobus honestis honestius : haec in explorandis artium principiis sta est, quaeritque quid
operi faciendo eommodum sit, aut quod ex duobus commodis aptius. Ratio divisionis hujus ex duplici materia, primaria nempe,quae est actio humana , & secundaria, quae artium propria , estque ad operandum aliquando magis,aliquando minus idonea. 2. artes aliae indefinitae, & propter mate- Iiae quam tractant , varietatem incertae, Ut ars
navigandi r aliae definitae, quae materiam variabilem non habent, ut ars pulsandae citharae. Hispositis,. Respondeo I. Aristotelem arti deliberationem primariam adimere, non secundariam. Nam lib.
3. Ethic. cap. 3. docet artem medendi egere consultatione : at Respondeo α. videri Aristotelem.
86쪽
deliberationem etiam secundariam attibus definitis denegare, quia materiam certam habent nec mutabilem. quare opus est tantdm habitu. g. II. De numero vi tum mentis. I. ASSER- V I N QI E Omnino sunt virtutes T I O. Nd mentis, non plures aut paucio res. Ita Aristoteles lib. 6. Ethic. cap. 3. εχω δὴ ,
tia , Sapientia, Intellectus. Hic vid s ab Aristotele Partitionem virtutum mentis ex profesta institui; itaque ex ipsius mente adaequatam & persectam ense, non mancam , & mutilam. Accedit D. Th. I. a. q. 17. ubi hanc divisionem ut persectam probat. Probatur ratione : Tot sunt virtutes mentis, quot sunt habitus ipsam inclinantes ad cognitionem vexi perfectam , bonum enim intelligentiae maximum est verum certo ac sine ulla fallacia noscendum : Quinque tantum sunt mentis habitus ψ-sam ad cognitionem veri persectam, inclinanntes : nam cognitio veri. perfecita , vel est principiorum tantum absque tatiocinatione, quae Oritur ab intellcctu : vel conclusionum speculativarum ex altissimis causis, & est sapientia : Vel ex proximis causi , & est scientia: vel conclusio num operativarum , quae aut referuntur ad mores,& oriuntur a Prudentia, aut ad aliquid utile ac jucundum homini, & ab arte fluunt. D. Thomas hanc divisionem hac ratiocinatione conficit.
'rum, quod ab intelligentia cognosci potest,
87쪽
duplex ; generale unum , singulare alterum. Generale vel cognosci potest per se, & sine ulla ratio cinatione , vel cum ratiocinatione , si sine ratiocinatione, id praeniat intellectus. Si cum ratiocinatione ; vel per primas, supremasque causas cognoscitur, & sapientia constituitur, vel per inferiores Aepeculiares causas attingitur, unde scientia nasciatur. Iam verum singulare, vel earum rerum est, quae sub actionem cadunt, vel earum , quae in effectione positae sunt,prius verum singulare cognoscere prudentiae munus Α, posterius artis: ergo quinque sunt virtutes mentis, tres circa verum
enerale, Intellectus , Sapientia, & Scientia :uae circa verum singulare, Prudentia , & Ars. Objicies r. Aristoteles I. topic. cap. II. meminit quarumdam virtutum famularum, quae prin-eipibus subserviunt. L. fides humana, & opinio sunt habitus mentis,3. experientia videtur inter virtutes mentis accenseri. . Theologia est quoque virtus mentis, & quidem ab illis quinque virtutibus distincta : ergo divisio virtutum mentis in quinque species non est adaequata. Ad I. respondeo : Virtutes instrumentarias ad eas principes reduci virtutes, quibus famulantur. Sic ars framosactoria ad artem militarem, cui servit, revocatur, estque Vere ars, & Vero ex Aristotele 6. Ethic. cap. I. Artes aliqua aliquibus sub- alterna sunt. M x. fides, & opinio merito virtutum numero excluduntur, quia patent erroribus ac saepe falluntur ι virtus autem mentis semper verum dicit, nec usquam decipitur. Ad 3. experientia sensuum est, non intelligentiae, ide6que virtutibus mentis non est annumeranda. Ad
Theologia ad sapientiam aut scientiam a schola-
88쪽
sticis revocatur , non quod si sapientia aut scientia adaequat E, sed in adaequat e duntaxat, nam sapientia, &scientia habent evidentiam tum principiorum , tum conclusionum , Theologia vero nititur principiis obscuris, habetque evidentiam consequentiae, non consequentis. II. ΑssERTIO. Omnes habitus mentis, qui synt virtutes, in speculativos & practicos adaequatδ dividuntur. Probatur I. tum ex parte subjelii, tum ex parte finis. Ex parte quidem subjecti sic. Virtutes menti
tribuuntur tanquam alumenta cognitionis, & incitamenta: ergo to sunt virtutes mentis , quotu-plex mens ipsia est: duplex porrd mens est ex Aristotele, lib. 3. de anima cap. 3. & lib. s. Metaph. cap. I. si non re, saltem virtute distinista: altera speculativa, altera practica : ergo omnis virtuSmentis est vel speculativa, a qua in contemplando juVetur ι Vel .practica, quae ipsam in operando confirmet ac dirigat. Ex parte vero pnis sie: omnis habitus mentis verus inclinat in veritatis cognitionem propter se, vel in cognitionem veritatis propter opus. Si pri-' mum, est speculativus : si secundum , est operati-Vus, Ut patet.
LII. ΑssERTIO. Habitus speculativus definitur , virtus inclinans mentem contemplatridem ad veritatis cognitionem propter se: cognitio speculativa, cujus finis primus, & naturalis est veritas, seu quae nihil dictat agendum aut tacientadum , sed in unius veritatis cognitione conquiescir. Habitus practicus, virtus inclinans mentem practicam ad operandum, seu qui veritatem ,
quam in suis actibus ac praeceptis considerat, aiu
89쪽
Dpus refert. Cognitio practica , cujus finis proximus, & naturalis est opus, seu quae quidpiam agendum vel non agendum dictat. Probatur: quia per ejusmodi definitiones sufficiens est discrimen inter habitum speculativum, & practicum : cognitionem speculativam inter, & practicam. Exemplores illustratur. Cognitio v. g. quam habeo de sole, quod sit major terra, speculativa est. Quia nihil faciendum dictat, sed in una veritate qui eicit: nec habitus, quem ex iteratis ejusmodi cognitionibus comparat Astrologus, tendit ad opes ipsumque ad solem producendum incitat. At contra cognitio,quam habet artifex de fabricanda domo,practica omnino per se est, quia est dictamen practicum, quod per se ad constructionem domus ordinatur, ipsumque artificem dirigit , sicut habitus ejusmodi elignitione partus , eundem ad opus inclinat. IV. AssERTIO. Habitus practicus, qui est virtus mentis , dividitur in activunt late, & activum stricth, seu electivum , & effectivum. Ita
tellectus , aut ars, aut aliqua. potentia: activarum vero sn agente electio , idem enim agibile, ct eli-xibile. Hic agibile sumit stricte Aristoteles , prout est objectum prudenti & coincidit cum eligibili.
Aliunde lib. I. magn. Moral. cap. Vlt. artes alias alias mi κὰς agnoscit Philosophus rergo ex ejus mente datur sabitus latε activus'
qui non sit prudentia: hinc habitus latE activi veratio dicitur Graecis , actio et effectivi,
90쪽
Praxis est operatio dirigibilis per regulas artis, electio vero actio dirigibilis ex regulis prudentiae, & ,
V. ASSERTIO. Quinque habitus viri tum mentis ita dividuntur in speculativos, & op tativos immediath, ut tres sint speculativi, nempe intellectus , sapientia , & scientia : duo operati- i, nempe ars & prudentia. Probatura habitas speculativus est, cujus: finis sola veritas ; practicus, cujus finis operatio: intellectus, sapicntiae,& sciemtiae finis est sola veritas: prudentiae, & artis finis. operatio: ergo intellectus, sapientia & scientia sunt habitus speculativi , prudentia, & ars habitus operativi.
g. III. Convenientia, ct discrepantia vir istum mentis ex dictis colligituri
I. 'Ο NvENIvNT inter se virtutes mentis in quatuor. I. sunt habitus cognoscitivi. 1 certi ac veri per se semper. 3. usu ia exercitatione comparantur. 4. mens ii Hem instructa, facilius, certius, jucundiusque operatur. II. Inte lectus, sapientia , & scientia duplex habent convenientiae caput .I. speculativi sunt habitus, habentque pro fine veritatis cognitionem. L. sunt instrumenta intellectus speculativi. . Ars prudentiae in multis consentit. I. ha bent objectum contingens & operabile per regulas. t. dirigunt ad opus, 3. ex recta ratione. 4. lunt instrumenta intellectus actuosi. s. circa universalia cognostendo versantur, circa singularia exequendo : nec enim domus in communi sit aut