장음표시 사용
91쪽
virtus exercetur, sed haec vel illa domus extrui tuti hic vel ille actus virtutis elicitur. 6. syllogismis utuntur praetice practicis, quibus quidpiam circa subjectum essiciendum agendumve concludunt. Tantam de convenientia, jam de di
I v. Intellectus, sapientia, & scientia disserunt.1. intellectus est absque ratiocinatione, sapientia ratiocinatur , sed ex altissimis causis , scientia ex proximis. α. intellectus nullum habitum supponit, & ab omnibus aliis supponitar : sapientia ex intellectu proximὸ manat, sibique scientiam subdit , hinc connexio scientiae cum sapientia, & intelligentia, sed non mutua. V. Sapientia, & prudentia differunt. I. sapientia versatur in necessarii. & universalibus. Pradentia in contingentibus & singularibus. Illa tes divinas attingit, haec in humanis haeret; hinc pronuntiatum Philosophi ό. Ethic. cap. 2. sapientia supe- Ilar prudentia, & I. mag. morat. cap 2s. ad sapientiam se habet prudentia , ut villicus seu atriensis ad dominum familiae. vI. Scientia,& ars differunt fine, modo, objecto,&ordine. Fine quidem , quia fons scientiae est contemplatio veri, artis vero operatio, quia omnis ars in molitione posita est : modo , quia scientia modo speculativo tendit, concluditque proprietatem de subjecto:ars modo praeceptivo,concluditque
per regulas aliquid circa subjectum faciendum, ide6que scientia utitur syllogismis per se speculativis , qui nihil faciendum praescribant, Vt
omnis domus constat fundamento , ariete , . se tecto :Palat sum regis est domus a
92쪽
LOGIC AE. ε' Ergo palatium regis eonstat fundamento cte. Ars vero usurpat syllogismos practicos, qui aliquid
essiciendum concludant, ut Omnis domus construenda es ex fundamento,
Bἰc ct nune eonstruenda est mihi domus: Ergo construenda est ex fundamento, pariete , is
Objecto : quia objectum scientiae est res necessaria necessitate essentiae, unde circa universialia per se occupatur: objectum artis est contingens , itaque singulare , aut si uniuersalia attingit, cogniatione utique practica, & ad confectionem operis per se tendente attingit. Denique ordine, quia omnis ars perfecta subest scientiae superiori, cui suarum praeceptionum certitudinem a priori probandam relinquit, quamvis a posteriori, & inductione probet utcunque. VII. Ars a prudentia differt in tribus. x. ars circa artificiosa versatur , quae utilia homini, & jucunda et prudentia circa mores, hoc est circa honestatem aut turpitudinem. h. ars dirigit operationes solius intellectus aut potentiae motricis , non Voluntatis, transitque aliquando in materiam exter nam : prudentia voluntatem dirigit, aut certἡ operationes mentis actuosae dirigit in ordine ad voluntatem. 3. Ab actione prudentiae boni simplici- . ter dicimur,& mali, ab effectione artis boni tantum secundum quid , & cum addito. Nam qui fortiter agit,bonus simpliciter dicitur; qui autem concinnECanit, non bonus omnino , sed bonus cantor , hinc prudentia non tam attendit quid agat, quam quomodo agat,ars tantum opus Ulam spectat. Ita sal
tationem ex se ipsa aestimo, x bonam praedico, si
93쪽
concinna sit;Quare qui in arte sua sponte aberrat, magis eligendus : qui autem in prudentia , minus, inquit Aristoteles lib. 6. Ethic. cap. s. Quo iste-ctat illud Senecae Epist. sq. In arte excugarius svoluntate peccare, quam casu 3 in arte vita maxima eu a est yponte delinquere. Quod dito tales. Grammaticus non erubescit, si Iciens soloeci mum facit , erubescit, si nesciens : at in hac arte vivendi turpior volentium culpa est. Quaeres hic an scientia, prudentia . & ars circa idem objectum materiale versari possint. Resp. posse, quia quaelibet res creata habet essentiam,& affectiones de essentia demonstrabilese x. habet existentiam. 3. potest conducere ad bonum mora te. Primo respectu est objectum scientiae , secun do, artis, tertio prudentiae; hinc cognitio, quam Deus habet de creaturis , quatenus earum proprietates contemplatur, dicitur scientia , quatenus ideas & regulas rerum producendarum Deo exhibet, dicitur ars. Denique prout ad finem fingulas refert, prudentia.
f. IV. An detur Logica speculativa, sit scientia.
VNICA OB -ο constant ex dictis. Prias ERvATIO. Liamnum , Logica est virtus simpliciter dicta. Secundum , omnis virtus intellectus est speculativa aut practica , unde videndum superest, an Logica sit speculativa, an praefica , an
utraque. Quatuor sunt circa Logicae naturam celabriores sententiae. Prima docet esse scientiam specula-
94쪽
tivam. Secunda pugnat esse scientiam practicam, quam alii confundunt cum arte, alii distinguunt. Tertia habitum instrumentarium a scientia,& arte distinctum nititur evincere. Quarta, quae nostra est, duplicem agnoscit Logicam, alteram scientiam speculativam , alteram practicam. I. AssERTI . Datur Logica speculativa , e que scientia stricta. Ita Sua res Granatensis 2. M l taph. disp. sect. I 3. Toletus , Galtruchius, alisel que plures. Probatur prima pars: Habitus speculativus est, cujus finis est cognitio veritatis,seu qui operandum
quidpiam praescribit : datur Logica, cujus finis est cognitio veritatis, seu quae nihil quidquam opcrandum praescribit : ergo datur Logica specu
Probatur minor .Datur Logica , quae naturam,
i proprietatesque definitionis perinde ac syllogismi
propter se, & unius veritatis causa contemplatur;
puta qnod definitio constet genere , & differentia,
clarior sit definito, itaque cum eo conVertatur: syllogismus in Barbara rite confectus, concludat uni eraliter assirmando : at ejusmodi cognitiones nihil quidquam operandum praescribunt ex se, tum quia per modum dicta minis practici non exprimuntur : tum quia unam definitionis, & syllogismi essentiam juxta ac proprietates contemplantur et ergo,&c. Hinc Augustinus lib. g. de Civit. Dei cap. 4. Logicam vocat contemplatricem. Deinde datur Mathematica speculativa ex Aristo telequi lib. 1. Metaph. cap. I. 6c lib. 6. cap. I. inter Philosophiae contemplatricis partes Mathematicam Iecenset: ergo & Logica.
Probatur secunda pars. I. ex Aristotele, qui lib.
95쪽
I. prior. Logicam Vocat αἰπιδεικταών, sesentiam demonstrativam. & 2. de gener. anim. docet quasdam esse demonstrationes Logicas. Aristoteli suffragatur D. I homas multis in locis, ex quibus sic arguo : omnis habitus speculativus , &demonstrativus est scientia stricta ex Aristotele s. Ethic. cap. 3. aliqua Logica ex eodem lib. I. prior. cap. I. est scientia demonstrativa, & ex rei veritate speculativa : crgo aliqua Logica est scientia stricta. 'Probatur i. ratione : Ille habitus est scientia stricta , qui habet omnes conditiones ad scientiam strictam : Logica aliqua habet omnes conditiones ad scientiam strictam : ergo aliqua Logica est scientia stricta. Probatur minor : Ille habitus habet omnes conditiones ad scientiam strictam .jus objectum est necessarium , paritque cognitionem certam , & evi dentem: objectum Logicae est r. necessarium, a. p rit cognitionem certam, 3. evidentem : ergo Logica habet omnes conditiones ad scientiam striatiam. Probatur minor hoc facto syllogismo. Omnis ologismus constans expramissis veris,n
cassariis se causis per se conclusionis, pariescientiam:
Sed se iugismus demonstrativus est ejusmodi: Ergo flossemus demonstrativus parit sciem.
Haec conclusio I. est certa, 2. evidens , 3. rei necessariae . nempe syllogismi secundum ementiam spectati, qui est objectum Logicae scientiae : er-2 Logica est cognitio certa, & evidens rei nece
Respondent , necessitatem ad scientiam requisitam
96쪽
LOGIC AE. 73 tam syllogismo deesse , quia fit a nobis liberi
operantibus. Contra : necessitas , quam requirunt adversarii ad scientiam , vel est necessitas existentiae absoluta, vel necessitas causae , sive subjecti relativa ad scientem, vel necessitas essentiae. Prima non requiritur , ut mox probabo. Non secunda , nam si requireretur , vel ex mente Aristotelis, vel ex rei veritate. Non primum, tum quia Mathematica est vera scientia ex eodem Arist. qui 6. Met. cap. I. docet Mathematicas esse scientias speculativas aliis etiam scientiis anteponendas :.at triangulus , qui est objectum Mathematicae scientiae, non est necessarius necessitate subjecti fit enim a Geometra artifice per regulas artis operante, dum 'est objectum Geometrae speculantis, teste Aristote- Ie lib. I. Eth. c. 7. ο - πικτων , κώ γεωψτρης δα-
nam sit, is qualis , inquirit, est enim veri con templator. tum quia docet idem Aristoteles lib. r. Post . cap. 7. demonstrationem dari de eclipsi Lunae , quamvis nonnisi raro existat. v Non secundum , hoc est ex rei veritate, non requiritur necessitas existentiae hypothetica. T. Quia Deus nullam haberet de rebus creatis scien etiam , pendet enim ab eo ut existant. 2. in sententia eorum, qui docent aurum per artem fieri
posse, nulla daretur scientia de illo auro , quod
tamen easdem haberet proprietates, quas habet aiarum efficientia solis elaboratum. 3. necessitas
illa existentiae hypothetica est inutilis ad len-
97쪽
tiam : ergo non est admittenda. Probatur antec.
vel enim esset utilis ut influeret in cognitionem scientificam , vel vi per eam ars distingueretur a scientia : ad neutrum est utilis : ergo, &c. Probatur minoris prima: pars. Id quod non cognoscitur, non influit in cognitionem : existentia saepe non cognoscitur , tum quia ex Ari Itotele sciens non quaerit, an objectum scientiae
semper sit : tum quia datur scientia de numero, quod sit par vel impar, lichi numeri existentia ignoretur : tum quia si existentia influeret in conclusionem scientificam , deberet aliquid perire scientiae, cum objectum incipit pendere a nobis,
vel pendet de facto : at nihil assignari potest
quod scientiae v. g. de auro perire debeat, si aurum ratione existentiae a nobis nunc pendere incipiat. Probatur secunda pars, in qua vim faciunt adversarii; nam, inquiunt, ars est cognitio certa,& evidens , & quidem per causam , ut probat Aristoteles I. Metaph. textu Io. ubi artem distinguit ab experientia, quia expertus scit solum quod resst, artifex autem propter quid fit, & 1. Rhet. cap. I. docet Philosophos omnes in hoc convenire , quod ars sciat reddere causam rei faciendae, non autem experientia. Item , ars est universalium, sicut scientia, Nulla ars, inquit Philois sophus I. Rhet. c. 2.singulare considerat I hoc enim
est infinitum, se certo eognosti non potest. Vt CT-go genuinum discrimen afferam artis, & sciensiae , sit -- UNICA OBsERVATIO. Syllogismus spectari potest vel secundum existentiam , & ut habet principium sui in operante ex regulis artis s
98쪽
vel secundum essentiam , & connexionem attributorum essentialium. Si primo modo spectatur, est ob)ectum artis Logicar: si secundo, est objectum Logicae scientiae. QuaIe ' Sic argumentor : Logica speculativa considerat syllogismum tantum secundum essentiam ; pra-ectica vero secundum existentiam : sed major est necessitas syllogismi secundum essentiam, quam secundum existentiam spectati: ergo major est necessitas in Objecto Logicae speculativae , quam praeficari Probatur minor : Ibi est major necessitas,
ubi res non potest aliter se habere, quam ubi potest aliter se habere : syllogi simus secundum essentiam spectatus non potest aliter se habere, secundum existentiam potcst aliter se habere t ergo major est necessitas syllogismi secundum essentiam , quam secundum existentiam spectati. Probatur minoris prima pars: Illud objectum non potest aliter se habere e de quo fieri possitnt propositiones sempiternae veritatis : de syllogisimo secundum essentiam spectato fieri possunt propositiones sempiternae Veritatis: ergo syllogismus secunddm essentiam spectatus non potest aliter se habere. Probatur min. haec conclusio , θllogismus demonstrativus parit scientiam, est sempiternae veritatis, quamvis nullus syllogismus existat: nec potest magis aliter se habere, quam conclusio hujus syllogismi.
Omne corpus naturale est principium motuι , ct quietis ;Corpus hominis est corpus naturale:
Ergo corpus hominis est principium motuι , O
Λfferant disparitatem adversatu, si quam habem
99쪽
praeter fictitiam subjecti necessitatem, quam modo refutavi. Probatur secunda pars minoris, nempe quisdisyllogismus possit aliter se habere secunddm existentiam; nam pendet a nobis liberE operantibus , ut existat syllogismus : vel non existat: ergo potest existere , vel non existere: adeoque aliter se habere secunddm existentiam.
f. V. An detur Logica Practica, qua
sit ars. I. OasER- A Rs stricta definitur ab Aristo -
π Α τ 1 o. I tele lib. 6. Ethic. cap. 4. habitus vera cum ratione effectivus, quae definitio a nobis jam explicata est 3. I. hujus articuli. At quid sir cere proprie, inter Philosophos controversia est haud levis. Alii ad artis effectionem propriam
tria requirunt, I. intellectum cognoscentem, 2. artem dirigentem, 3. potentiam motricem ut exequentem. Alii addunt opus externum, quod ars post se relinquat, ideoque effectionem definiunt , est operatio rationalis, quae transit in materiam extertiam. Alii negant de ratione artis ut fic,esse,ut agat in potentiam motricem, aut reli quat opus post se externum, unde effectionem
definiunt , est operis productio, quae habet alium a se praestitutum finem, ad quem tendati actionem verό, ut est a prudentia, quae sibi sit finis, aut eta se possit, juxta Aristotelem lib. 6. Eth. cap. s. sic
loquentem , essectionis enim alius. quam esse-Eio finis est ; actionis vero non semper alius ab
actions finis est. V enim ipsa res bene gesta, s s.
100쪽
perfecta actio . actionis finis. Eu verb eum a ctio stricte sumpta bonitatem habeat, seu honestatem morum , in ea potest quiescere voluntas ; praeserti m cum per eam bona. simpliciter dici possit. Effectio vero cum sit operis productio , a quo nemo bonus simpliciter escitur, ideo effectio videtur tendere ad alium finem. II. OBsERVATIO. Artes dividuntur ab Ariastotele lib. I. magn. Moral. c. 3. in activas,& factivas: per activas , eas intelligit, quae non trania eunt in materiam externam, nec opus sensibile 'post se relinquunt, sed vel perficiunt tantiis tutellectum primo , & per se , ut Rhetorica ; ves agunt etiam in potentiam motricem ut ars saltandi, aut citharisandi ; per factivas vero eas intelligit, quae transeunt in materiami externam , & relinquunt opus post se, qualis est ars. aedificandi. His
a I. AssERTIO. Datur Logicst practica, quae sit verὸ ars, haec conclusio multorum est. Probatur prima parae: Habitus practicus est, qui tradit modum. recte operanti, haMeque pro fino proximo , & naeturali ipsum opust datur Logica, quae tradit modum recth definiendi, & argumentandi , habetque pro fine proximo, & naturali
rectam definitionem, & argumentationem : et-go datur Logica practica. Talis est , quae dictat definitionem , ut germana sit, ex genere & differentia esse conflandam. Confirmatur : operationes mentis sunt diripi
biles, quia possunt bene vel malὸ fieri: ergo debet dari habitus ipsarum directivus , non alius, quam Logica practica : ergo datur Logica Pra