장음표시 사용
301쪽
malinem Teutonicum . Tancredum Bononiensem scholarum nostrarum professo. res, de quibus infra suo loco dicetur. Hinc primum in Academia nostra audi ri coepere Decretalillae, hoc est, Decretalium Protesibres . a Decretistis, sive pros fetaribus Decretorum discreti, qui & primam sedem inter prositares Iuris Ca-i nonici progressu temporis obtinuerunt.
luti di sipata . novam lucem accepit, Cum Gregorius IX. ex supelioribus quin i que collec iionibus unam confecit, in libros quanque diiuibutam . in qua, praeisi ter multas Gregorii ipsius constitutioncs . habemus utiliora quaeque legum Ec- elesiallicarum capita, quae iis collectionibus continebantur. Usus est sapientissi mus Pontis κ ad novum hoc corpus Iuris Canonici perficiendum studio & ope. ira sancti Raymundi de Pennasori. qui Jus Canonicum in scholis nostris pio- f sessus fuerat, antequam in Praedicatorum ordinem reciperetur. Atque hae 1 t: Decretales communes, quibus nunc utimur, quasque Gregorius IX. . Innocentium III., 6t Honorium III. imitatus, ad doctores & scholares Academiae no. is rae ab misit, ut eorum opera facilius toto orbe Promulgarentur. In eas multi ex doctoribus nostris erudita scholia scripserunt; ti in primis Bernardua Padi mensis. Canonicus Bononiensis, ampla commentaria edidit, Glossa ordinaria vul
Gregorio X., quorum alter primi, alter secundi Concilii Lugdunensis constitutiones ad magistros & scholares nostros misit. mandans, ut earum singulas sub congruentibus titulis inter Uecretales Communes inseri curarent. bJ Λt negat Engelbertus Abbas Ad montensis, & cum eo Facciolatus, db aliique, eoim stitutiones II. Concilii Lugdunentis ad Academiam nostram a Gregorio X. missas. Anno enim MCCLXXIV. . quo celebratum est Concilium iecundum Lugdunense, civitatem nostram bellis civilibus prope eversam existimant; at. que ob hane causam constitutiones concilii Lugdunensis ad scholas Patavinas, nostris nimiium si holis desertis. missas narrant. Sed hoc inane Commentum eta. facile existimaverim. Magna quidem clades civitati nostrae accidit eo anno ob factiones Ieremiensum . & Lamberlacciorum . de quibus alio loco diximus; neque dubium est, quin scholis nostris admodum perniciosae fuerint . praevertim cum doctoribus omnibus, qui Lamber tacciorum partes seque-hantur , Lamberlacci is ipsis devictis, & civitate pulsis, exulandum fuerit; sed superfuerunt reliqui doetores, qui Ieremienses sequebantur. & alii praeterea multi . praesertim exteri, & ab omni partium studio alieni. qui numquam ab scholis nostris discesserunt . Ut igitur Engelberto concedi possit , constitutionum Lugdunensis concilii exemplum aliquod a Gregorio misium etiam ad Patavinos ; Bononiensis tamen Academiae rationem in primis esse habitam , docet inscriptio earumdem constitutionum . quam eκ vetustissimi codicis fide Bohemerus nuper vulgavit, nimirum. Gregoritis Epycopus frνω se vorum Dia d/ms sitis Universiati Magis roram Scholarium Bononis commorantium . . s
nam plures constitutiones editae e sent, quarum copia Iuris Canonici studiosos sollicitos habebat, & dubitari etiam poterat, numquae inter legitimas & au
then ca) In IIb Is e itis D emeratis Greeo ἰaκω Bonon ae communitis, & generialia , praec me Ueriptae I r l octoribus , & lcholaribus uitiver- in utroque iure, di ibi quas de omnibus partibus
302쪽
thentieas spuriae & apocryphae laterent, do 'ores nostri Bonifacium VIII. exorarunt. ut novum De retalium Codicem edendum curaret, qui constitutiones ad
illud usque tempus post Gregorium IX. eclitas complecteretur; atque ea de relegatus est ad Pontificem Iacobus Castellius tab Canonum professor . de quo suo loco dicemus. Annuit autem libentissime Bonifacius, de novam Decretalium collectionem edidit. destinavitque nostris professoribus: quae . quia quinque libris Gregorianae collectionis adiecta est. Sextus liber Decretalium vulgo appellatur. Haud multis post annis Clemens V. constitutiones ab se in Concilio Viennensi. & alibi promulgatas unico volumine complexus est, quod in Iuria Canonici corpus reciperetur. Clementinae in scholis. & in foro dicuntur: quas . morte interveniente. cim in lucem emittere Clemens ipse non potuisset. Ap stolica auctoritate firmatas vulgavit eius successor Ioannes XXII. misitque ad Academiam nostram . superiorum Pontificum vestigia persecutus. Et huic libro vix clum edito glossas aptavit summus apud nos Canonum prosessor Ioannes Andreae, qui etiam Sextum Decretalium librum, post Guidonem de Baysio Bono. Diensem Archidiaconum . & clariores alios Pontificii Iuris interpretes, luculemtis commentariis illustraverat.
XVIII. Neque dispar studium in scholas nostras professus est novissimis temporibus Benedictus XIV. sapientissimus & optimus Pontifex, praeclara Iuris Canonici intelligentia cumprimis nobilitatus. Is enim Apostolicas literas. &sanctiones, quas sui Pontincatur tempore de rebus gravissimis plurimas ediderat, eum in unum redigi . typisque mandari, Bulla iii titulo, placuillet, eom. memorato veteri Pontificum instituto. Bononiensium profetarum ac scholarium coetui dicavit. Hunc scilicet Academiae nostrae praecipuum honorem habere voluit, eκ qua & primum haec orta esset legum Ecclesiasticarum scientia. & cul. torum eius ac interpretum permagnus ad hanc usque aetatem numerus extitisset. De singulis. servato temporum ordine, dicendum erit: nunc de iis, qui a
Gratiano ad exitum usque XIII. saeculi in scholis uoltris floruerunt.
MAle de hoe insigni viro meriti sunt antiquae historiae scriptores , qui vix
ejus nomen posteritati commendarunt. Si quid ab iis quaeras de eius vita od rebus gestis . cle doctrinae studiis. de aetate, qua vixit, de iis denique rebus, quas in claris viris maxime optamus cognoscere, vel omnino silent, vel fabulas narrant & commenta. vel perpetuo inter se dissentiunt, ut nihil certi constituere liceat. Debet igitur ipse sibi, quod tantopere celebretur; nam ad ejus famam parum , aut nihil historia contulit. Il. Primum autem de eius natalibus fabulosum est, quod olim vaego ferebatur . nec minimo scriptorum Consensu traditum erat, Gratiano duos fratres fuisse. Petrum Lombardum. & Petrum Comestorem. Eos Omnes mater adultera ex nefario complexu suscepisse dicebatur: quae cum aliquando ad Sacerdo tem accessisset . ut admissum crimen Confessione expiaret, graviter reprehensa, & admonita, ut pro Peccati magnitudine doleret, ac poenitentiam ageret. res
Pondisse sertur . non ignorare se, quam grave crimen adulterium esset; sed eum probe intelligeret. tria se clarissima Ecclesiae lumina peperisse. facti poeni tere non posse. Sed haec, olim rudibus saeuiis facile eredita . nos liberrime ridemus. Constat autem eo consilio conficta, ut esset aliquid in magnis viris admirabile, quo a vulgo & cetera hominum turba distinguerentur. Tale aliquid accidisse novimus Accursio. qui Ctorum, & Thaddaeo Alderotto, qui Medico rum princeps aliquando est habitus. Λccursum enim aliqui tradidere ea aetate accessisse ad Rhotas. qua homines obdurescente jam ingenio minus apti esse s
303쪽
lent dot trinae studiis: Thaddaeum autem natura stupidum fuisse scripserunt ; aeri pente, post exactam non minimam aetatis partum in summa ignavia, & vilis simis occupationibus . veluti a ibmno excitatum, ad secretiora Philo phiae, ae
III. Sed ut falsa haec. quae de Gratiam natalibus, ita inceria admodum, quae de eius patria dicuntur. Clusii in Thuicia natum plerique prodiderunt. In his est Dominicus Bandinus, antiquus auctor, in libro de viris claris; ab eique consentiunt Diplovat accius, b) Panci rotus, & ingens recentiorum numerus Sed Iustus Fontaninus Gratianum patria Urbe veta in suisse scribit, natum in oppido Carraria prope Ficultas, ad UI. ab Urbe teri lapidem. ccb Id porro habuit Fontaninus ex libro nondum typis edito de Viris Illustribus, quem manu exaratum reperiit in bibliotheca Cannatensi i auctore , ut ipse quidem hxi-nimat, Ioanne Columna Archiepiscopo Messianensi, viro ob alia etiam scripta admodum celebri, qui floruit circa medium XIII. 'saeculum . d) Est autem omnino singularis huius auctoris opinio; reliqui enim aut Clusinum, aut Etruscum dicunt, aut patriam silent, ac monasticam tantum professionem indi ant. Urbe vetanum certe nemo fuisse dixerat, praeter Ioannem Columnam. Sid hic auctor, primum a Fontairino in scenam productus, nec tantae antiquitatis est. quantae censuit Fontaninus, & admodum dubiae fidei mihi videtur in his, quae de Gratiano scribit; quibus de rebus postea dicetur. IU. De Gratiani professione constat, Monachum suisse ordinis s. Benedicti.& diu vixisse in Bononiensi Monasterio S. Felicis, ubi suum Decretorum volumen edidit. Neque audiendi sunt, qui in S. Proculi, aut S. Stephani Monasterio vixisse autumant; obstant enim perspicua monumenta. ce & veteium scriptorum auctoritas. D Neque etiam magni facienda est coniectura Ioatinis Douiatii, qui Gratianum aliquam sui operis partem in Monasterio Classensi apud Ravennam exegisse putat ob hanc rationem, quod in formulis quibusdam libellorum, quas eκhibet. Capellanum inducit S. Apollinaris, cui dicatum est Monasterium Clastense . & Episcopum Bononiensem . ac Ravennatem Archiepiscopum; de qua formula infra dicemus . ta) Sed inanis est haec Doujatii conjectura; erat enim Bononiae Gratiani aetate parochialis Ecclesia, sive, uti tunc dicebatur. Capella S. Apollinaris. postmodum disiecta, cum novum Populi Bononiensis Palatium constructum est . & Episcopus Bononiensis erat Archiepiscopo Ravennati, ut Metropolitae suo, subiectiis. Itaque homini Bononiae 1 cribenti facile occurrere poterant & Capellanus S. Apollinaris. & Episcopus Bononiensis, S Archiepiscopus Ravennas, quorum nomina in formulam conjic ret , quam exempli loco exhibebat. ' i V. Sed quamquam dubitare non liceat. Gratianum S. Benedicti Monachum sui se, & in Bononiensi Monasterio S. Felicis suum edidisse Decretorum volumen; tamen non aeque certum est, ubinam Monasticum institutum susceperit. atque unde nam ad civitatem. & Academiam nostram venerit. Guillelmus de Pa-srengo Veronensis, qui medio circiter saeculo XIV. librum scripsit de Originibus rerum, cuius non minima pars est de Viris Illustribus, Gratianum suilse scribit alumnum Monasterii Classensis apud Ravennam urbem. ch Trithemius
ille InferIpilares, ad Gratianum per tineutes, cy ι i Ira damus. fὶ Dicimus Rubraeas Decretorum nor esse authenticas, quia alii secerimi Textum,
scilicet SS. Patres, & alii Rubrieas, ut Magister Gratianus, qui stabat ad Monasterii in s. Felicis. ω red. ix I. bene es. 1. de rebruere sit, Guitie L de Pas evito, de qMν infra ori
II. q. VI. h Gratianus monachus monasterii de Classe, quod prope Ravennam et . . . Bononia apud S. Felicem commorans Ilacretoriim Ii. hi iam composuit, qui toto orbe, ubi s. lus c,
304쪽
corrupto Classentis Monasterii nomine fictum esse, M' aliquis Clusinum pro Clastensi dixerit, qui error librariorum imperitia facile propagari pbtuit. Com1ula autem sui se haec duo Classis, S Clusii nomina. manifeste, ni fallor, ostenti it locus ex libro, qui inscribitur Pomarium Ecclesiae Ravennatis, allatus a correctoribus Romanis in praefatione ad Gratiani Decretum, auctoritate Gregorii XII. emendatum . ubi Gratianus dicitur Asonati tis de Classe eipitate Thuyeis. Multo igitur verisimillus existimo. Gratianum scoptinum oscitantia pro Classenti di iuni esse Clusinum , quam contra accidisse, ut Classis pio Clusis irrepserit, ut hariolatur Oudinuβ. cc . . . VI. Verum sive Urbevet anus fuerit. sve Clusinu . aut unde unde oriundus, haec nihil impediunt, quominus apud Classenses Manasticen profiteri potuerit. Cum autem per illud idem tempus, quo Gratianus floruit, in utroque Monasterio, Bimoniensi nimirum s. Felicis, de Classensi, ut coniecturae, rationesque non leves ostendunt. idem Camaldulense inititutum viguerit; facillimum fuit Monacholiterarum cupido a suis Praelatis impetrare. ut a Classensi Monasterio ad Bono niense nostrum commigrare posset. Quod autem ad Monasterium classense attinet, certum est, a Gualterio Archiepiscopo Ravennati illud anno MCXXXVIII. Ordini Camaldulensi fuisse attributum; d) mihique perhonorificum reputo, quod in tam illustri Monasterio hoc ipsum Camaldulense institutum amplecti contigerit. At Monasterium S. Felicis. quamquam pluribus ab hinc saeculis ab Ordine Camaldulensi defeceiit, saeculo tamen XII. . quo vivebat Gratianus. ad illum pertinuisse . non vanis argumentis assequimur. Habemus enim Pascha lis II. diploma datum anno MCXu L. quo Cama id uisnsium Monasteria recenissentur. In hoc liaec duo sunt, quae sita dicuntur in Episcopatu Bononiens . ni. mirum, S. Archangeli iuxta eastrum Britti, & S. Felicis. eb Utrumque Mona. sterium, & alia insuper, quae postea ordini Camaldulensi accreverunt, recenis
sentur in diplomatibus Eugenii III. . co Alexandri III., g Uibani III ha
Deinceps autem in aliis Romanorum Pontificum diplomatibus. quae saeculo XIII. data sunt, S. Felicis Monasterium non occurrit; ex quo apparet, desisse Camal. dulensium instituta sequi; quod nemo mirabitur . nisi qui Monasticam hisso.
riam. & eorum temporum mores Omnino ignoret.
VII. Sed quoniam nullum aliud Monasterium unquam Disse constat vel in agro , vel in civitate Bononiensi, quod S. Felicis nomine diceretur, quam celebre illud Gratiani incolatu nobilitatum, ex quo & pulcherrima viarum elegantissimae civitatis, & porta, qua Mutinam. & in Insubres itur. S. Felicis nuncupationem accepit; non temere dicimus, hoc idem Mono erium esse, quod saeculo XII. inter Camaldulentia censebatur. Neque vero tantam suspicari licet supinitatem, & oscitantiam in Pontificiorum diplomatum scriptoribus, ut novum aliquod S. Felicis Monasterium comminisci potuerint . quod in diplomata illa intruderent: neque credibile est. Camaldulenses laturos suisse, ut in suorum Monalteriorum censum unum aliquod reserretur, quod ad illos minime pertineret uandiu igitur non erit qui demonstret . fuisse aliquod aliud Bononienisse Monasterium. S. Felicis, a suburbano illo diversum, quod Gratianus inco. luit. tandiu licebit asserere, illud ipsum ad Ordinem Camaldulensem saeculo XII. pertinuisse. Quoniam autem Monasterium illud eo saeculo, erat extra pinnacerium , nondum civitate ad eam amplitudinem provecta, quae nunc est; proP
thol ea vἰget, Insignit habetur. Gait. Pasi ea
305쪽
propterea in iis Pontificum Romanorum diplomatibus recenseri potuit inter ea Monasteria. quae erant non in civitate, sed in Episcopatu Bononiensi: id enim solemne est in huiusmodi diplomatibus, ut dum Monasteria, Ecclesiae , aliaue religiosa loca in iis recensentur, quae in civitate sita sunt , quaeque extra civitatem , sive in Episcopatu , seorsim describantur.
VIII. Sive igitur Gratianus . Cainaldulense institutum susceperit in Mona. sterio Classensi, quod accidere debuit, si post annum MVXXXVIII. Bononiam venit, sive illud repererit in Monasterio S. Felicia, cum ad illud accessit, quod fieri oportuit si ex Monasterio Classensi Bononiam Venerit ante eum annum , qua de re nihil definiri potest; vix dubitari posse videtur . quin Gratianus inter Cama leuiensis instituti prose res recensendus st. Minime igitur audiendi sunt qui Gratianum Benedicti num quidem faciunt. sed ex Cluniacensum fami lia ; in quo etiam lapsus est Oudinus. γ) Λt obstat Ioannis Columnae aucto
ritas, qui Gratianum Urbevetani Monasterii alumnum 1uisse narrat. ae de Classensi Monasterio siet. Sed huic ego scriptori Guillelmum de Pastrengo, aliosque supra memoratos possum obJicere, qui aperte CIasiensem dicunt. Pluri. mi autem facienda est auctoritas Guillelmi de Pastrengo, tum propter ejus antiquitatem. tum quod notissimum ei esse debebat Monasterium Ct,gense. tum quod vel Bononiae, ut mihi videtur, studiorum Causa fuerat, vel rerum nostrarum certe scientissimus erat, ut in eo libello, quem supra indicavimus, ostendit. Fuit autem ipse quoque Iurisprudentiae professor, audivitque Oidra. eum de Laude, b) celebrem legum interpretem eorum temporum . qui etiam in scholis nostris docuit. Neque vero credibile est, scriptorem hunc & accuratum, it prudentem, tam disertis verbis scripsisse, Gratianum di Clas,enssMonasterii, quod est prope Ravennam, Monachum sui se . & Bononiae in Monasterio S. Felicis Decretorum librum edidisse, nisi constantem, & pervulgatam ejus rei famam sua aetate reperisset. Verum ne Ioanni Columnae omnem prorsus fidem abnegemus, haec ita componi fortasse possunt, ut Gratianus quidem in Urbe vetano Monasterio primum sit professus, dein autem ad Classenses migraverit. Neque id erat praeter eorum temporum Consuetudinem, ut Monachi, aut severioris disciplinae, aut literarum amantes, in alia, atque alia Mona-
seria migrarent, quae suis studiis opportuniora judicassent. Quod si Ioannes Columna de Monasterio Classensi silet, altum quoque de Bononiensi S. Felicis Monasterio flentium habet; de quo nullum esse potest dubium, quin in eo diutissime vixerit Gratianus. suumque ibi Decretorum librum ediderit. IX. Quamquam, ut verum fatear, non parum mihi suspecta est hujus ame oris fides in his, quae de Gratiano narrantur. Primo enim de Gratiani putria . ct monasterio, in quo asce sim professus est, ea dicit, quae sunt contra reliquorum omnium scriptorum sententiam. Deinde silet id , quod maxime dicendum fuerat . di quod a nemine praetermissum est, Gratianum scilicet Bononiae Decretorum volumen composuisse, in qua una civitate privatus Monachus idonea habere poterat subsiclia ad tantum opus perficiendum. Illud vero falsum a doctis hominibus reputatur, quod narrat Ioannes Columna. Gratiani librum ab Eugenio III approbatum. & mandasse Pontificem, ut ex eo libro Ius Canonicum in omnibus scholis traderetur; qua de re postea dicemus. Nullam autem veri speciem habet, quod ait. Gratianum , cum vellet librum suum Eugenio offerre, nec misello Monacho pateret aditus ad Pontificem. perlu-gium habuisse ad magnum quemdam Romanae curiae Praelatum ; qui cum librum vidi et, agnovissetque, quanto in pretio esset habendus, pauperculi Monachi opes sibi usurpavit. de librum quasi suum Pontifici obtulit. Qua cognita fraude, tandem impetraise ait Gratianum importunis precibus, ut Pontifici sisteretur . cui & Praelati plagium aperuit, & ita se, librumque suum probavit, ut Eugenius librum quidem sua auctoritate munitum ubique sentium in scholis, ut ante dictum est, recipi mandaverit, & Gratianum ipsum ad Clufinum
306쪽
PROFrssCREs. 263 Episcopatum evexerit, in quo, ut auctor iste ait,.multa seribens dictans diem Hausit extremum. ab X. Nihil hic dicam de Episcopatu Clusino, de quo postea, ac nihil etiam de multis Gratiani scriptis, quae edidisse dicitur post adeptum Episcopatim, quae
aliunde ignota omnino 1 t. u prorsus inaudita. Illud supra omnem fidem esse judico. ut quisquam non plane fatuus potuerit vivente, & prasente a Letore ipso tantam fraudem animo concipere, quae 1acillime detecta maximam illi infamia mattulisset. Videtur igitur Ioannes Columna vanos vulgi rumores secutus, cum de Gratiano scriberet; inisi potius ejus commentaria de Viris Illustii bus a nugatore aliquo, qui ea interpolaverit. & sabellis in farserit . labem contraxerint. XI. Sed quid, si auctor ipse nec tantae antiquitatis sit . quantae dicitur, &alius omnino sit a Ioanne Columnensi, qui medio saeculo XIll. Messanensis Archiepiscopus est creatus Vidi ego eius librum in bibliotheca Calanatens, qsem produxit Fontaninus . cum de Gratiano scriberet; b ac miror, virum emunctae naris, & criticae artis Cum primis peritum , larvam huic scriptori non detraxisse; quod facile fieri poterat, si in eum paulo curiosius inquisivisset. Sunt in eo recentioris aetatis certissima indicia. neque ex scii plura ullum de antiquitate auctoris fieri potest judicium ; est enim recenti admodum manu. Drsitan hoc ipso saeculo exaratus. Constat tamen, ex antiquiore libro exscriptum. Sed quidquid de scriptura sit. liber ipse multa continet, quae auctorem habere non possunt Ioannem Columnam Messanensium Antistitem, nisi Nestoris annos vixerit. Primo enim postquam, ex instituto suo, de vita. ac gestis Innocentii III. . quem iure inter Viros Illustres recensuit. non pauca dixerat. digreditur ad laudandum Ioannem de Comite, ejusdem Pontificis agnatum, & concelli tam suum, quem dicit primum a Bonifacio VIII. creatum Episcopum Pisanum . dein a Clemente V. Archiepiscopum Nicostensem . in Cypro insula Primatem. Atque hunc ait anno MCCCXXI l. ex hac vita migrasse magnis virtutum meritis illu-nrem. e Rursum de S. Thoina Aquinate non solum ait anno MCCLXXIV. Vivendi finem fecisse. sed anno MCCCXXV- in. Sanctorum album a Joanne XXII relatum. db Mitto cetera novitii scriptoris indicia. quae sunt in eo li. bro; qui quamquam Ioannis Columnae nomen praeferat, ce) non eum tamen auctorem habet, qui medio saeculo XIII. Messanensum Archiepiscopus creatus
est. Quisquis autem sit Ioannes iste . milto sane recentior est, quam ut eius uuictoritas valere debeat contra reliquorum scriptorum sententiam, quorum nullus est . qui Gratianum Montensi apud Urbe vetanos Monasterio adscribat. &tam parum credibilia narret de eius accessu ad Eugenium III. Pontificem. Vidi
nuper aliud exemplar hujus operis in bibliotheca Balberina, quod ostendit mihi V. Cl.
librum decretorum per di ert, volumina spar. sum in unum recollegit, de dicta reducetis. Et eum opiis lic compositim summo vellet Iri citi fici praesentare , nec per se ipsum po:set in re in grea sum , in monachus S paupererat , cuidam magno praelato adhaesit, qui librum respiciens , in spiens paul aereuli minnachi sibi libriim attribuens , librum summo Pontilici praeteritavit , attribuens sibi opus. Ziiod eum Gratiarius pereepisset, cum magna initantia introductione alterius Papae se iacit praesentari .... & sacta diligenti examinati De & veritate inventa, quod opus tam utileta pros .cuum ecclusiae Dei , Gratiarius edide. xat , dc per summum pontificem ginaeraliter approbatum , lacho quoque mandato, Ut pe omnes scholas universaliter legeretur , ipsum ad episcopali im Clusinum promovit, in quo inulta scribens & dictanx diem ciaulit extu
e Est huius pontifeῖs elara prosapia, quae
usque nune domus Comittim voeatur Romae , originem traxit ille rixolendae memoriae Fri
Ioannes de Comite Orditiis Praedicatcisum , qui in suo Ordine post Parisiense litidium sat nusest prinio Icctor Urbe, manus, postea Sencrisis , de qua lectura a sumptus est ad provincialem
provinciae Ro naiiae .... ex quo ossicio alium γ
tus est ad episcopatum Pisanum per Bonit etiam pp. VIII. Postea per Clementem v. s ctus est Archiepiscopus Nieolientis , qui ethprimax regni Cypri ... Mortuus est autem Cypri anno i omini MCCCXXII. die nitima I lii , ad cuius tumulum multi diversx infirmitatibus sunt Graii. Ex GL Bibliot. Cafarat.
eὶ Liber de viris Illustribus Christiani
editus a Fr. Joanne de Columna Ord. Praedicatorum. Ita initio libri latitur. Ad ealcem di νο r Explicit liber de viris Illiastribus Christi nis editus a Fri Ioanne de Columis Romano inditus Praedicatorum. Irus.
307쪽
V. Cl. Simon Balterinus, eius bibliothecae praesectus, cuius eruditionem plurimi facio, & humanitatem saepissime sum expertus. Est hoc exemplar omnino anti. quum, in membranis scriptum, & Casanatiensi, Praeter antiquitatem scripturae, simillimum. ut dubitari non possit. esse legitimum foetum Ioannis Columnae multo recentioris. quam fuerit ille Messanentium Antistes, cui Fontaninus hunc librum attribuit. XII. De tempore, quo Gratianus in Academia nostra floruerit, certa prorsus monumenta non suppetunt. Sed tamen aliquid ex conjectura statui potest. Proponit Gratianus quamdam appellationis formulam , eκ qua apparet, illum scribendo Decretorum volumini vacasse temporibus Gualterii Archiepiscopi Ravennatis, ot fidelini Regiensis Episcopi. Inducitur in ea formula Adelinus Regii Lepidi Episcopus appellans ad Sedem Apostolicam a sententia Gualterii Λrchiepiscopi Ravennatis. ab At Gualterius cathedram Ravennatem tenuit ab
anno MCXIX. ad MCXLIV. b) Adelinus autem Regiensem ab an. MCXXIX. ad MCXXXIX. . aut initium MCXL. cc Per haec igitur Gualterii. N Adelini
tempora Gratianus scripsisse videtur. Aliud indicium suppeditat Huguccio. antiquissimus Gratiani interpres, ad tempus utcumque definiendum, quo Gratianus suae Decretorum collectioni concinnandae incumbebat. Ait enim, id accidisse cum Iacobus Bononiae Ius Civile interpretabatur, & Rotandus Bandinellus, qui postmodum creatus Pontifex, dictus est Alexander III., sacras literas docebat. Est Iacobus ille legum interpres illustris, quem Ιrnerii discipulum
serum, & in cathedra successorem. In recenti autem memoria tantorum viro.
rum . sat fuit Huguccioni eos nominasse in scholis nostiis docentes, ut quivis intelligere posset, quo tempore Gratianus Decretorum librum scripserit. Nunc perinde non est; sed tamen cum anno MCLIX. Rotandus Bandinellus ad Petri cathedram si evectus, annis circiter novem, postquam Cardinalis creatus fuerat, commodissime eius schola Bononiensis recidere potest in ea, quae diximus.
Gualterii Archiepiscopi Ravennatis, & Adelini Regiensis Episcopi tempora. coXVI. Si ea. quam diximus, appellationis formula a Gratiano propos tamendosa non esset in notis chronicis, quas adiunctas habet, certius indicium suppeditaret ad definiendum tempus, quo scriptum est Gratiani volumen. In editis Gratiani libris, quos viderim, scripta fingitur Hid. ML Maji anno MCXLV Indict. IV. Et ita quidem in editis post emendationem Gregorianam. In aliis adscriptus erat annus MCLXI. Λt in duobus antiquissimis Gratiani exemplaribus, quae non multo post Gratiani aetatem scripta videntur, ea formula scripta fingitur Priae Kal. Mari anno MCH. feria IV. Eumdem annum
habebat in exemplari, quo utebatur Huguccio Pisanus, Gratiani interpres, quem supra memoravimus. Sed Cum is probe intelligeret, eum annum retineri non posse : Credo, inquit, hic esse falsam Iit ram , nee eredo , quod tantum tempus
efflaxerit , ex quo liber isse eom situs es; eum fuerit eompostus domino Jacobo Bononiens jam docente in fetentia legali , ADxandro tertio Bononiae resedente is cathedra magi rati in divina pagina . ante epsopatum ejus. cgb Haec habet Hu-guccio Gratiani interpres ad illam appellationis sermulam; quae si apud Huguc cionem ipsum legissent viri docti, qui Gratiani librum ex .auctoritate Gregorii XIII. emendarunt, non ea Huguccioni tribuissent, quae numquam dixerat . cli
nister indignus, selitienx me pregravari a i n. Galterio S. Ra,entiatis Meselie Archiepiscopo Sanctam Sedem appello . Si vero post datam sententiam appellare voluerit hic erit modus
P u aidi. Ego A. S. Regine Ecclesie miti et licet Indignus, contra sententiam en. Galterii S. Rav. EccL Archiep. iniuste in me Iatam pridie Kal. Madii anno Incamatiotiis Dominice M. C. v. Feria Iv. Romanam Sedem appello. . . c. pos appellat. in Cod ηί . Palatino. Latican. σar. σaa. de quibus vide AnexI. u. CHL
h Idem testatur Huguceio vetustissimus huius Codiera Gratiane, , interpres C. II. q. vl. Cap. post appellationem, anno seimet MCU. editum fiasse Gratiani Decretam. Ita eum tores Romani a proefatione ad Gratianum.
308쪽
Eos nimirum decepit glossa , quae est in libris editis ad eam Gratiani formi. lam, quae sic habet : Dieis R. idest Huguccio, quod his es Eura , non sunt tot annι, quod liber isti eom obtus fuit. Fuit enim editus dotante Iacobo Bononis in legibus , Alexandro in Theologia , qui possea fuit Papa Ati κ. IIL fuit anno Domini IIICL. . ut ex chronicis patet. a XIV. Mitto, quam inepte haec glossa eκ IIuguccionis verbis consarcinata sit;
postrema certe verba non sunt Ilugu Cionis, 1ed Ioannis Teutonici, aut Bartholo inaei Brixiensis, qui post Huguccionem viκerunt, & vulgatas Decretorum glossas ediderunt; quod a correctoribus Romanis animadver1um non est . Cum igitur emendare vellent notas chronicas ei 1brmuta adscriptas. pro anno MCLXI. . qui erat in libris editis, reponendum censuerunt annum M CXLI. . quod haec emendatio commodissima visa sit, quae notarum tantum transpositione fieri poterat, quaeque congruebat cum Indictione IV. ei formulae adscripta ; cadit enim Indictio IV. in annum M XLI. . non cadit autem in annum ML LXI b Sed
neque ratio ulla habenda fuerat librorum editorum , qui contra veterum exemplarium fidem habebant annum MCLXI. . neque ulla hic indictio adnotata fuerat a Gratiano, qui diem quidem ei formulae apposuit, nempe seriam IV., at Indictionem omisit. Ad annum igitur definiendum . quo lucem aspexit noVum Iuris Canonici corpus a Gratiano compolitum , nihil certi attulerunt correctores Romani. Sed quoniam ex ea ipsa formula constat, Gratianum ei adornandae C cupatum fuisse per ea tempora , cum Gualterius Ravennatem . & Adelinus Rc-giensem Ecclesiam administrabat, ut ante di m est; opportune autem accidit.
iit initio anni MCXL. Gualterius Archiepiscopus apud Regium Lepidi moram egerit, ce & judicia etiam in ea civitate exercuerit; db facillimum fuit Gratiano cogitanti de sormula libelli in appellatione usurpandi exemplum ex re nota, & praesenti desumere. Annum igitur in Gratiani formula indicatum vix alium esse posse existimo, quam annum MCXL. , aut MCXLI., nempe illum ipsum . quem correctores Romani non bonis rationibus admiserant. XV. Λt Gratiani sormula scripta fingitur pridie Kal. Maii feria IV., qui duo characteres designant annos MCXXX. MCXLI. & MCXLVII. . ut ex Chronologorum tabulis patet. Anno autem MCXXX. nondum fortasse Decretorum volumini scribendo manum admoverat, in quo aliquot canones Concilii Lateranensis. an. MCXXXIX. Celebrati, reperiuntur; anno autem MCXLVII.& Gualterius Ravennae Archiepiscopus. & Adelimas Regii Lepidi Episcopus jam obierant. Neuter igitur ex his duobus annis ei sormulae adscribi poterat. Sed ne annus quidem MCXLI. . quia eo anno pridie Kalendas Maii Adelinus jam obierat. eb Non igitur Gratianus illum adhuc viventem inducere poterat in ea sermula. Restat igitur, ut intanabili vitio laborent notae chronicae ei sormulae a Gratiano adscriptae . Sed enimvero necesse non erat, ut Adetinus adhuc viveret, cum Gratianus eam formulam proposuit. Sed quoniam & Gualterius.& Adelinus eodem tempore vixerant,& alter erat alteri subiectiis, ut Metropolitae suo, quare ut ab eo judicari poterat, sic poterat ab eius iudicio appellare ad Sedem Apostolicam, si se contra ius fasque gravari existimasset, ac fortasse etiam id acciderat in aliqua insigni causa tunc temporis notissima; pronum Gratiano siit, ut hinc suam appellationis formulam componeret. Scribenti autem elapsis mensibus aliquot post Adelini obitum ignoscendum est, si feriam unam Pro altera adnotarit, aut in die mensis designando erraverit; cuiusmodi errores vel diligentissimis etiam quandoque irrepere soIent. Stat igitur, annum MCXL. , aut MCXLI. ei formulae adscriptum suisse; atque adeo per illud tempus novam Iurisprudentiae Ecclesiasticae scholam in Academia nostra exortam . XVI. Sud num Gratianus reliquum vitae suae tempus Bononiae transegerit,
GIos. In c. post an Vatiorem eIri dictio eum hoe antici co1 urrit. correctores Ro. b In vulgatis erat MCLXI., qui alume- as cap. post appellationem est. xus, ut recte in glolsa dicitur, contiare non po- c) Vid. Muratori Antiqest. ItaL me . ordirierat. In maniiscriptis autcm, cum varia sit To. H aso
lectio, haec visa est melior, qiue notarum tan- cd Ibid. p. xsso. tum transpolitione restitui potuit, ec quarta In- ea Lyeb M. in Arebi p. Rau.
309쪽
id etiam incertum est. Monstrabatur.olim in Monasterio S. Felicis cellula Gra. tiani, in qua Divinum, ut tunc appellabatur. Decretorum opus Perfecerat; quae cellula cum novis aedificiis obruta tuisset. Bartholomaeus ejus Monalterii Abbasan. MCCCLXXIV. alio loco S Gratiani, & eius cellulae memoriam restituit, hac posita inscriptione, in tabula marmorea, quae olim in claustro Monasterii. poli autem in Ecclesiae sacrario fuisse dicebatur, nunc autem Omnino periit.
HANC AVLE PARTEM LECTOR REVERENTER ADITO NAM ME LOCI MONACIIUS DECRETVM HIC CONDIDIT RIVVs DIUINUM GRATIANUS OPUS QUANTUM LlBET ARCTO CONTENTUS SEPTO QUOD IAM REPARANDO CADUCUM ET UETUs HOC CLAUSTRUM TOLLI FUIT INDE NECESSE.ID TAMEN ABBATE ET CONSTRUCTUM EST BARI ΗΟΙ. MEO MILLE TRECENTENII DECIEs SEPTEM ATQUE QUATERNIS ANNIs A CHRisTO PURA DE VIRGINE NATO. UΑt de sepulcro tanti viri nulla Bononiae memoria superest. Neque ullam fidem Panci rotus meretur , cum Bononiae desune O Gratiano positum dicit epita. phium, quod postea. sepulcro ipso disjecto. in aede principe Divi Petronii restitutum fuerit. Superest adhuc in Divi Petronii Templo monumentum Gratiano positum, quod est hujusmodi: D. O. M.
GRATIANI CLVsINI CAESAREI IVR ET PONT. ENUCLEATORIS PROPE DIUINI: OUI MONACHVS IN MARTURUM FELICIs ET NABORIS AEDE ABSOLVTIss. IBIDEM OPUs DECRETORUM ANNO GRATIAE M. C. LI. COMPILAUIT: MONUMENTUM QUOD ILLIC CARIE RUDERIBUS o. Ο8sORDUERAT: HIC MAGNIFICENTIUS RENOVATUM: IOANNES FRANOSCVs MDROVANDVS BONONIEN. IIII. DICTATOR AERE PUBLICO INSTAVRAVIT. ANNO SALVTIs MCCCCLXXXXVIIII. IDIBUS IUNII IOANNE BENTI VOLO II. P. P. REM. P. FELICITER GUBERNANTE.Hie nulla sepulcri mentio. At in exemplo hujus inscriptionis. quod Panciro, Ius edidit, haec leguntur: Septilahrum, quod illis euria ruderibus Ob rptum, hic magniseentim renovatum 'cie. Miror, fuisse hominem adeo indiligentem, qui monumenφum , celeberrimo Civitatis loco positum, tam oscitanter exscribere Potue rit . Id porro Panci rotum decepit. XVII. Accedit, quod Gratianus a quibusdam dicitur Clusinus Episcopus fuisse; ex quo fastum censeo . ut alii patria Clusinum crediderint: quod si ve rum fuerit, sustra ejus sepulcrum Bononiae quaeretur. Robertus Abbas S. Michaelis de Monte in Normannia . probatus auehor. & Gratiano synchronus, eum certe Episcopum Clusinum appellat. bb Consentit Joannes Columna, de quo supra diximus, quisquis tandem suerit, & cujusque auctoritatis. In suP
310쪽
p emento etiam chronicorum Inundi Clusinus Episcopus dic tur . sed quoni nanulla apud Ughellum Gratiani mentio inter Episcopos Clusinos, credibile est , vel numquam revera Episcopum sutile, vel brevi admodum tempore Episcopatum illum ab eo administratum , quo facitum sit, ut nullum ejus monumentia repererit Ughellus inter Clusinae Ecclesiae Antistites. XUIII. Hic igitur incerta omnia. Illud vero manifeste falsum reputo, quod Albericus Trium Fontium Monachus in Chronico ab Gratianum scribit Cardinalem suilla, atque anno MCCl V. secisse vivendi sinem. Ac mirum mihi videtur, Iustum Fontaninum virum doctissimum fidem omnem his Alberici
commentis non abnegasse. Gratianus Cardinalis, qui ad finem properante saeculo XII., & initio etiam saeculi XIII. magna celebritate nominis fuit, non video quid habere potuerit cum Gratiano noli ro commune, praeter nomen. Neque Gratianus, qui circa annum MCXL. vel edidit, vel de edendo iam cogitabat Decretorum volumine, videtur ad annum usque MCCIV. vivere potui Ile, es quidem integris viribus, ut Ecclesiae negotia tractare posset; uti Gratianum Caro inalem secisse constat. Et sane ejusmodi est opus illud, quod a Gratiano hahemus , ut ei perficiendo plures annos, ac magnam sortat se vitae sitae partem cle vovere debuerit. Gravi igitur aetate fuisse oportet Gratianum. cum noVum hoc Iuris Canonici corpus in publicum emisit; neque abhorret a vero . ut ei perficiendo annos plurimos, sic etiam tradendo, & exponendo in scholis diuti nam operam ab auctore ipso fuisse impentam. Neque vero brevi & persun-ctoria opera egebat novum opus, ut Rholae commendaretur, & omnium, qui Iuris Pontificii studiosi essent, suffragia sibi compararet. Igitur ad multam aetatem Gratianus in scholis nostris degere debuit; nec videtur, habita ratione tera. Porum . vitam producere potuisse ad annum usque MCCIV., ut tradit Albeii cus. aeque igitur ignotum est. & quo loco, & quo tempore Gratianus obicirit .
XIX. Sunt qui dicant, morem a Gratiano inductum creandi doctores; quem morem postea secuti sint & legum, & aliarum facultatum professisies. Sed id etiam falsum iudico. Nam doctores legum ante Gratianum fuisse manifestum est : seu Decretorum doctores multo serius audiri coepere in schol snostris. Ita nuncupatos reperio profetares canonum Innocentio III. Pontifice. cca Antea non alio. quam magistri titulo gaudebant. Habemus Insgnem Alexandri III. epistolam ad Episcopum, & Canonicos, ac legis doctores , eet rosque magi ros Bononiae commorantes. db Ad eos sciibebat Alexander, viκ dum Creatus Pontifex, ut eos praeoccuparet. sbique obstringeret in ferali schismate. quod tunc in Ecclesia conflari videbat, non omissurus in epistoliae inscriptione doctores Decretorum, si qui Bononiae per illud tempus sui silent eo nomine, det
honore insigniti. Quis autem non miretur, Iustum Henningum Boetimer, quera Criticae artis usu exercitatissimum praedicant, praelongam orationem projicere, ut hoc praeclarum Gratiani inventum exponat Gradus scholasticos a Gratiano e :- cogitatos ait, Eugenii Pontificis auctoritate inductos iuxta morem usitatum Acr. demiae nostrae conferendi honores eiusmodi scholasticos in aliis facultatibus. Ita. que triennio exacto baccalaureos creari Coepisse, quadriennio licentiatos, quinquennio denique absoluto doctores: quae omnia ita falsa sunt, ut si ita, inepta.
ridicula sunt monumenta, quibus nituntur. e) Neque vero felicior est Iusti Henningi coniectura , cum ait, suasu atque hortatu S. Bernardi Abbatis Clare. Vallensis Gratianum Decretorum librum scripsisse. Debere se fatetur hanc animadversionem Maiariquio Annalium Cisterciensium auctori. t) Sed adeo levia sunt quae Manriquius affert ad id comprobandum , ut cordatum virum movere Ll a non