장음표시 사용
101쪽
vero id sol sim quod vitiosum est & qualitate peccat, Vtili relicto, nisi sorte immoderatius esseratur. Purgatio alia spon-re, alia arte Sc medicamenti ope fit , quae propriὸ appellμ-tur medicatio. Haec rursum duplex, uniuersalis & particularis. uniuer alis non quae omnes humores; sed quae ex viai Nerio corpore aut cerid maxima ex parte superuacua deducit. Particularis quae parte quampiam propriis 3 itiis expurgat , ut E cerebro per palatum de nares nauci derivatio: dpectore & pulmone excreatio : arenularum aut puris e renibus emittio:vteri per ceruicem expurgatio : & quaecunq, rupta cute e quavis particula fit eruptio. Est prurb uniuersalis triplex alui perfuso, vomitio & quae alui nuncupatur deiectio: de quibus sigillatim accuratius disserendum.
IN TasτrNORVM praesertimque crassiorum vitiis aptὰ clyster succurrit. Eo quippe integris viribus pertingit, quo epoti medicamenti vis non nisi nebetior & longo viae prolapsu fracta . ignauior accestit. Quot igitur in intestinis Vitia, tot & clysterum genera: alij dolores leniunt, alij hu- orcs acres consopiunt , alij ulcera detergum aut siccant, alij fluxiones cohibent, alij euocant. Horum rursum alij fatus discMtituat alij faeces emolliunt, alii humores eliciunt E vicinis partibus, qui purgatium genere propric contineris blent.Nam praeter status ac sarces cibique reliquias, no pauca etiam ire intestinis cumulatur superuacanea pituita,quae
nonnunquam proruit e cerebro, assidud aute ex ventriculi& intestinorum nutritione ut peculiare excrementum succrescit: maximo vero quibus ex multa ingluvie aut ex glutinosis cibis magnus est cruditatum prouentus. Ea quidem initio aquosa aut citam mucosa existit, quae diutius in logo viae ins actu, praecipud vero in caeco intestino , aut in coli cellulis inhaerescen , caloris vi tempore crassescit dum M vitrea dc gypsea euadat. Talis interdum modo sic orsum, modo s cibuς circunducta sponte redditur: plerumque tena- tu; intestinis adhaerescit, ut neque illabenta excremento, neque medicamento cedat. Cumulata haec copiosior, atque cum intestina, tum metenterium inserciens, caput, senilis corpusque uniuersum degrauat,obstructionum multomin-
102쪽
que morborum procreatrix. Similis est & humorum qu rumlibet ratio qui aut sponte, aut purgationis vi ξ visceribuq decussi & in intestina deuoluti, illic subsistunt & hinrent Hos ergo attingens Hyster incidit, extenuat, detergit, secumque dc ducit:ac multa siepe crassa detrahere cernitur, quae nulla purgationis vis excludit. Sed & inferiora exeu
.gans, superiora consequutione exonerat: etenim vi icta a
pressaque praecordia liberat melisisque spiratia facit. A clystere omnis est purgationis initium : hic deiectionis viam paxat & expedit, vomitionis impedimenta subtrahit. Quu- ue in intestina defixi humores aliive eoru affectus sanani sunt,statu; faecesque clystere in primis exclude lae,ut dein sit in ipsos affectus vis efficacior. In latus dextru decumbenti sacilius celeriusque subit, sursum l. excurres intesti- na proluit: sinistro decubitu in recto aut in colo intestino quod aliorum mole premitur, plerumque subsistit. Tepens iniiciendus,i que sciasna, ne impetu flatus sursum magnis torminibus compellat. Ad alui subductionem , quod saepe
conturbet subuertatq. ciba,ventriculo vacuo indendus est: ad medicationem vero eo etiam cibis coserto admittitu diuque continendus est ut tempore vires suas potentius exerat. Hoc diutiuQhbsistente potest laborans cibum sume- re aut huic etiam si volet indormire : nam postea licet non syncerus, ingenti tamen faenore redditur.Rareter admoda aut in ventriculum subit, aut in mesenteri j venas rapitur, licet odore vel saporeos narξsueferiat,aut etiam urinas in- sciat. Qui naturae coueniens pro alimento subditur abser-betur interdum stor ga fuit inedia aut parsimonia cibi. Saepe etiam quum vehementes cruciatus quales colici ac nephritici torquent, subsistit ac manet sursumque repit. Lolor enim omnia quasi absorbens vacuationem cohibet. Fere tamen remorantem clysterem acrior alter aut glans reuocat.
Glans clystere longὰ ignauior est, nihil quippe eorum
eluit aut sanat,quae intestina afficiunt, se aluum duntax t idcirco mouet, quod acrimonia podicem ad desidendum simulet. Crebrior haemorrhoidas irritat & aperit, acri 6r l. 3lcus interdum excitat. Ad po icis itia soletit omnis ge-
103쪽
VOM retro , est impetu ventriculi sursum facta reiectici
Quum immoderato potu ventri ius fiuctuat, redundans humor plerumque sine sensu pergulam in os refluit, crebraque expuitione redditur.Lumbrici quoque interdum ex intentiis per ventriculum & gulam in os surrepunt: atq; in naui ea & cordis dolore tenuis aqua E vcntriculo consertim in os conquit. Hi motus omnes ramem sursum praeter naturam fiunt, nondum tamen polliint vomitionis appellatione contineri , sed qui ἀuntaxat inanis sto ventriculi conatu obtigerim. Vt enim uterus in partu collectis undiq;
tribu sese arctissimὰ summi; partibus adstringit quo sce-
tum exesudat ita & ventriculus rei noxiae iniuria lacessius compresso sendo totus sursum impetu sertur, vomitione quicquid insensum est excutiens. Motus hic omnium est naturalium manifestissimus, quo M vcntriculus de propriai de exiliens, assidentes partes quibus annectitur magna vidi uellit. Hinc vomitio dissicilis xiolentaque est, aliis tamen magis, aliis minus. Quibus pressum angustumque pcctu ,οι δι ' quibus ceruix gracilis & oblonga ij raro ac certὰ violen-
er volnunt: sacile vero & occasione leui qui contrario sunt ευμ is. habitu. Violeter rursuin & periculose afihmatici, rabidi &xj quos praecordiorum inflammatio aut dolor exercet: naetus enim est aut suffocationis, aut cruentae expuitionis, aut 'iptionis, quemadmodum & in motu omni vehementio-re. Crebrior difficilisque vomitio ventriculum , praecordiaci suae sub his sunt viscera, crebra validaq; concussione de- Oilitat,e6que humores rapit impuron : caput implet senissit -:ie degravat & offundit Quae vero Acilis & moderata ob - ν,-ί - erit, saluberrima ost& purgationum omnium praestan- nil mi μ ii ima. Noxios quippe humores ex ipsis sontibus syncero o: 'icit & vac sat omnem quae in vetriculi cppacitate in eisi L. e tunicis haeret illuuieni in primis expurgat, e praecordiorum membranis, e ca iis iecoris ac licia is, & ex pancrea omnis generis superuacuos bumores synceros elicit , quos . , plerumque nec biera nec gliud vehementissimum ullum eritiam frequens pharmacum in aluum extu ibare potest. Ini ventriculum enim ex h:s incis viae breucs ac expeditae magis quam in alvu directae sunt, per quas facilis est vomitio. Quanquam auter' i primum ab interioribus euellit, cons
104쪽
quutioine tamen caput reliqtiumq; corpus leuat. Quocirca omnibus opitulatur affectibus , qui a praecordiorum impiaritate ortum acceperunt, languenti appetentiae, nauseae,
cibi fastidio, crebrae vomitioni, ventriculo praecordiisve distentis, ictero, cach extae, sebribus intermittentibus, hemicraniae,vertigini,incubo,epilepsiae, suffiisioni, omnibusque capitis affectibiis, qui praecordiorum sympathia contracti sunt,dc quos e praecordiis in reliquum corpus effusa impii altas protulit. In quocunque igitur assectu languescit appetentia,& in nausea vomendique desiderium fatigat fi pharmaco non satis fit,vomitione curandum. Nam quae purgatio no eleuit,extirpat vomitio, & quae illinc n5 sacile labu--λα tur in aluum,prompte in Ventriculηm remeant. Tanti igi-ημmphista tur vomitionis vis aestimanda. Cui autem aegre ea cietur,di- Πρ. ligens adhibenda est praeparatio. Quum enim vel ex cor poris consormatione, vel ex humoris situ & crassitie , vo mendi conatus angere solet,ac faciei oculorumque robur, capitis tenso, sudor multus & interceptus spiritus obtinge re idque citra vacuationem ullam, non nisi adhibita praeparatione vomitio tentanda. Primum igitur attenuandus detergendusque humor, atque iis viae molliendae & laxandae sunt,quae posthac traduntur. Corpore autem conuenienter praeparato , quum vomendi necessitas premet, ad ludus stia. mulus ut artis & naturae concursione effectias edatur persectior. Fere quidem ieiunos nausea vomendique desideri impremit, tuum exinanitus ventriculus noxiorum hiaraorum incursione infestatur. Nam pastis benignitate cibi noxius humor demulcetur leni urque nausea. Saepe ver3 noxius humor ventriculum stimulat cogitque cibum Vomere, nec tamen ipse prodit,ut quum extrinsecus ventriculum ferien nondum in eius capacitatem penetrare potest,aut quum teriore suo intus illi tenacius adhaerescit. Itaq; synceri hum ris superuacui vomitio ieiunis maximo cienda: quanquam tum liuiusculus cibus pharmaco praemitti potest, ut facilior silccedat vacuatio. In id etiam corpus turbandum agitandumque est motu & exercitatione. Atque quum oborto cordis dolore illuuies copiosior effluetis laborantem urget, prono situ collocandus sirin Ito capite & ventriculo manu copresso,dii primum cibus & pituita, deinde bilis varis, quantum necemias postulat exurerit omn4sque impetus se
105쪽
Ietur. Si violentior vomitio nimiopere fatigat supervcni atque vertigo. aestus,angustia, suffocatio, cor is aut ventriculi compunctio: aut si immoderatiu exuperat atquc: Vcisiiccos utileς vel sanguinein elicit vel ramenta,vcl nigrum quiddam foetidii atrae bili persimile senienda certe S co pescenda: atque in quiete continendus est laborans, clatriculus fouepitus spongia macerata in aceto tepente, atq; iis etiam firmandus quae posthac dicentur. Quumque sedata vomitione pullus plenus & validus ex stit placidus somnus sponte obrepit,facilis & libera est respiratio, appetentia bona reliquumq; corpus leuius,utilis ea censeri debet & consentanea. Contra vero inutilis & noxia, si contraria appa
Depurrantium medicamentorum miritus,ac prim me numquodque familiarem humorem totiussit,intia similitudine deducat.
ΡVR O A N s medicamentum humorem conam uni quodam onmium tractis prolicere non pauci censuerunt, etsisque portione detracta aliam dein consequutione quadam, ei quae euacuata sit succedere, idque ne vacuum quicquam & inane in corpore stibsistat.Neque medicam nium unum quempiam humorem sed omnes promiscue hirudinis aut cucurbitulae modo trahere, eum tamen qui tenuior& ad fluendu aptior sit a rimum sequi ab hoc deinde crassorem, postreinu crastis simiain:atque si medicamentum infirmum & inualidum eris nihil pr er scrum vacuari is validius, cuin hoc etiam bilem flauaivisn valentis sinu, tum pituitam tu bilem atram. Huic sententi et sit Fragam Aver- rhois putauit tenues humores quia turgationi aptiores, prius,quam crassbs omni medicamenti genere prolici. At si
satis rerum peritus animaduertiisset rheumbarbaru , agari cum aio: sennam Ctiam ex hydropico corpore i 5 aquam, sed crassos humores:scammon si verum & iridem non crasses, sed tenues seros bsque vel ex corpore sano elicere, non tam turpi credo errore lapsus ellet. Si vacuationis ordine tenuia seinper caeteris antecedunt, cur non & sanguis rriusquam bilis atra defluet,quem constat multo tenuiore cilci H copinio duin unicuin medicamenti genus sola Pro xa -
106쪽
cunnili ratione quantitate mutatum satis soce humoribuet omnibus expurgandis statuit , perturbato reru ordine summam confusionem inuehit. Haec incommoda circumspe-ὐius animaduertens Hippocrates, rectu nouit medicamen' tum humorum qui in corpore praeter naturam continetur attrahere non communi & promiscua quadam vi, sed to-
Lib. d. iiii substantiae similitudine insitaque familiaritate. Medi-y--i minis camentum linquit quum in corpus suerit ingressum , pri- , , muni sane id quod omnitura maxime sibi natura respondetri atque simile ere deducit, deinde alia quoq; trahit & purgat, is quemadmodum semina de stirpes terram ubi subierin C, ia,, quod in terra secundum ipsorum nati Ira est, sibi attrahunt, is siue acidum siue dulce siue amarum , siue salsum, siue aliud is quid pia diuersum. Primum igitur eius quod sibi naturaliis similitudine coniunctum est plurimum arripiunt, 'tunc cae- ,. tera deinceps attrahunt. Talem quoque modum & mediari camenta in corpore seruant. Etenim quae bilem mouentyr Het Mi primum hanc meracissima purgant,deinde mixtain. Quan-
ἡ ' . H. quam 'gitur attractio alias caloris, alias vacui ct inanitionis 2 . - ἡ ' vi alias totius substantiae similitudine fit, quae tamen a m tum fami- dicamentis, purgantibus est , 'nasii nititudinis proprietate tiarem Mia completur qua & stirpes succii e terra sibi idoneum & vn
coxporis particula id quod in sanguine sibi familia .
. , re & conueniens est,& lapis heraclius serrum, & paleas su dicia r. cinum prolectat. Haec autem similitudo non temperatnen. torum ed substantiarum est. Illa quippe attractionis causa statui minime potest: quandoquidem nullum medicamentum esset trahendae pituitae idoneum, quum illa frigida, uni Meri iam vero purgantium medicamsitorum genus calidum habeatur. Ergo tota substantiae similitudo caula est cur medicamentum hunc illum v c humorem alliciat. Haec autem substantia no ipsa est rei materia, a qua unum quodque amrenuis aut cratiae substantiae dicere solemus : neque huius substantiae similitudo attrahendi causa existit: nam neque o Pricus,neque colocynthis tenuis substantiq. uum sit, crassiorcm pituitam . neque rheumbarbarum quod astringentis & solidae crast xque substantiae, tenuem bilem educeret. Sed eraestantior est tota illa substantia , a qua tanquam ab intimo principio defuit & manat , quae totius substantiae proprietas appellatur. Haec igitur cuniarique materia si
107쪽
va in i . 13 neque temperamennim, necesse est rei species id forma sit, quae praecipua est ac fere tota compositae rei iubstantia. Ad mirabiles eius proprietates neque colore, neque sapore, ne tuo odore; neque ullis sensuum qualitatibus, sed operibus olis percipi pollunt, unde a plerisque caecae & occultae mincupatae sunt Quae porro eadem continentur specie, substantiam non similem sed plane eandem habere dicuntur: ut ferrum ferro, magnetem magneti, non simili, sed Odem sit,stantia dicit nus. At verδ masnetem serro similem , non eundem , quod eorum substantiae ac sormae amnitate quadam & familiaritate coniunctae sint. Eadem in medicamentis quoque est ratio: censeturque agaricus pituitae tota substantia simili ' Ea autem substantiae similitudo attractionis est causa, atque unumquodque id trahit quod simile, non quod eodem est genere. Sic agaricus pituitam, non agaricus agari cum trahit, nec pituitam pituita. Itaque perperam Avicennas colligit, si attractio fit a si nilitudine substantiae, oportere serrum attrahere serrum, aurumque aurum. In hac autem similitudine quod validius est trahit infirmius, ut 'garicus pituitam non contra, quod agarico vis iii sit potentior, quam & temperamenti calor plurimum tui pellit. Si quando autem contingat tam exiguam medicamenti portionem exhiberi, ut ab humoris copia obruatur , ea omnino frustrabitur purgandi facultate,& in
alienam vertetur substantiam. Vsus enim tres nota iit purgaritium medicamentorum ordines. Vnus est maligno- toru-ptir-rum, in quibus vis & substantia inest venenata, in quo ha- ρ bentur colocynthis & scatrimonium. Alter benignorum, quae minimum ab alimenti natura defecerunt, cuius inodi sunt Priaria, violae,manna,serum lactis, cassiae medulla. Tertius mediocrium , in quo sunt rheum barbarum , agaricus,senna, a loci. Ita ue in corpore valido atque inedia exhausto,bemigiat medicamenti elisua portio in corporis substatiam saccitu : maligni vero portio vel exigua in putredinem vera CDo finitimam: mediocris in humorem vacuandum , qui ex superuacaneorum est genere alendo corpori in intimo idoneus. Licet igitur agaricus calidus sit, verti ta- meri riihilo minus potest in pituitam , utpote qui quemadmo Arim &cnicusὶ tota substantia non temperamento rituitosias sit. Hac ierum eo mutatione temperamenti P
108쪽
' METHODI UEDEND1litates pereunt,permanente substantia.
Purga=is medicamentum nonumnquam alium quam proprium oe sibi familiarem humo rem extrahere e cor
H A PTAM utilemque purgationem eficiunt medicamurilitate tum accommodatum satrique validum ut humorem eriphoriam exturbet: natura robusta quae proritantem humore expel- com ire ρ' lat & purgationem moderetur: humor tenuis & ad fluendu' aptus: corporis viae per quaς fluxurus est patentes & libero Siquid horuin desit, aut languida aut inutilis erit purgatio. Inutilem dico quae vel alieni est humoris, vel effrenata existit. Quum igitur vacuandus humor corporis parte densa, adsti icta, vel obstructa coercetur, neque huic purgationis viae patent: aut quum vel nimium glutinosus crassusp est, vel crudus aliisque humoribus omnino permistus, vel in longinquas partes disiectias tametsi natura valeos couenieti medicamento proritetur, languida tam c aut inutilis succedet purgatio. Languida quippe ac imperfecta eius hum xis qui vacua lus eriti inutilis vero alterius qui paratior occurrerit. Medicamentum enim quod proprio humore Du- stratur,quem uis obuiu & paratiorem impetu adoritur atq; exturbat eu scilicet qui aut ad fluen in est aptissimus, auti inmodice exuperat, aut in via pursationis subsistit Iς enim quouis medicanacti genere impulsus excidit, ut qui sponte etiam interdum elabatur.Id sane commonefacit Hippocrates. Si enim linquit j eidem homini idem medicamentum quater in anno voles exhibere hyeme pituitosissima tibi Ouomet, vere liqui cillima, aestate biliosissima, autumno nio, alium gerrima Quum ergo melancholicus humor crassus sangui quam fami ne permixtus sorte irrepsit in cerebrii, licet medicamentum tiarem hu, huic ducendo validum offeratur,potius tamen quam hunc' ἡ ἡ- V m detrahet pituitam quae in ventriculo & in intestini; so 'i . , -. Ict inhaereicere: aut etiam bilem quae seorsum pura atq; te- kaωὸntis. nuis vel nimia copia, vel corruptela naturam extimulat. Cacochymiam igitur in venis conclusam, aut in corporis habitu cffulam, vix medicamentum nisi fortὰ validiis muniindetrahet,quod quae circa ventriculum circu viscera primasque Venas consistunt,in primis occurrant expurganda. His ex causis nonnunquam accidit ut purgans medicamentu no
109쪽
non proprium & peculiarem humorem, sed diuersum ple-xἀmque exturbet. Quinetiam si essemata vis eius suerit, alienum quoque trabet: tum quippe natura vel grauius lases sita, vel iam imbecillitate languens, neq; medicameli vim, neque humoris impetum coercere potest. Effrenatae & im-1riodicae hae sunt purgationes io in Graecis appella- latae quib. non modo peculiaris humor sed & reliqui deinceps profluunt.Etenim violentius medicamentum proprio humore detracti ,in alios dein invadit, ac primum tenuiorem ad fluendumq; aptiore prolicit, deinde eum qui crasesor atq; pigrior sit,postremo sanguinem, quem natura ta-
quam reconditum thesaurum auidius amplexatur ac retinet. Cholagogum exempli gratia in primis bile, deinde pituitam,temo locΘ atram bilem,postremo sanguine euocat.
Phlegmagogum primum pituitam, deinde flauam bilem,
hostea atram,nouissimum sanguinem. Melanagogu atram bilem primum,deinde flavam, tertio pituitam, ad postremum sanguinem naturae familiarissimum. Effrenatio ea dc purgationis exuperantia fieri non potest totius substantiae proprietate: ludit nullum medicamentum possit omni humori substantiam simile in habere. Hanc non pauci ad medicamenti calorem & atrimoniam reserunt, quae tum Venarum Oscula patefacit recluditque, tum continenter adeo
proritat,vix ut humorem suum coercere possint. Verum si hypercathais eos ea causa sit, allium,pyrethrum & piper purgandi facultatem sortientur. Quocirca praeter peculiarem, sit να- quae sua est cuiusque, necesse eli gencralem purgandi vim p rς tho medicamcnto attribui, tua in alioq quoque humores incu-Hbat, eosque communiter euacuci. Compertum sit in Dione purgandae' bili flavae iustam congruentemque quantita tem elle rhesbarbari drachmas tres: atrae bili, selinae drachmas lex pituitae,agarici drachmas tres.Consilium sit triplex humoris gerius expurgare, in idque medicamentum componere ac accommodare, aptum id efficaxque comparabitur si cuiusque triens c5feratur,& rhei barbari drachm Vna agarici drachma una, sennae drachmae duae permisceatur confundanturque. Quod hac ratione compositum so-ret nullam vim obcineret, nisi communi quadam & generali purgandi facultate simplicia illa mutuo se solleret.Ne- ue enim drachma una thei barbari quicquam bili, puta
110쪽
te potis estet,neque drachmavna agarici pituit et neque sennae drachmae duae, melancholiae quicquam: neque igitur perini sta illa, nisi mutuas operas conferrent. Simile enim hic accidit, atque cum multi nisi comuni graue quoddam onus attollunt. Itaque praeter propriam necesse est & generali vi purpandi medicamentum v numquodque praedit an esse qua cum nimia purgatio erit, alios etiam humores detrahet, idque adiutum calore & acrimonia.
PROPRiETAs peculiarem humorem expurgadi E i ta medicamenti stibstantia & ex intimis principiis manans ac defluens illi non energia & reipsa, sed duntaxat potestate inest. Etenim si scammonio syncerae bilis portio pro ius assistat, non hanc quem 'dmodum magnes ferrum ali ciet,sed dataxat quum nostro calore excitatum prorumpet in actum,& ad agendum impelletur. Dum enim veutriculi calore medicamentum teritur, calefit, omnique ratione exagitatur, pacita eius facultas quasi soli itis vinculis ex urbens se promit profert l, vires nouas . Ac tum vapor caipla facultate praeditus illinc prosilien , per caecos occult60que ductus in omnes corporis partes quoquoversum effusus,ad noxium humorem pertingit. Atq; in humorem iam diu fortasse parti cosuetum ac quiescentem, acrimonia incidit praeparatq; ,& aduersa qualitate partis naturam acrius . stimulat proritatque ad excernendum. Ipsa vero medicamenti substantia in ventriculo intestinisve etiamnum per c stetis,eum ipsum humore simul prolectat, ut purgatio comuniter fiat trahente medicamento & expellete partis natura. Non igitur pharmaci iii bstantia ad eum humore concedit ac permeat qui vacuadus est, vel hoc arguincto, quod pleriimque aluo soluta medicamentum in ventriculo sub-sstat, aut etiam vomitione reiiciatur, lu6dq; pillulς duriores postea quam abunde purgassent, visae sint non tu dii Jolutae ali. s vomitione alias deiectione residi. Hinc Paulii; pr cepit at hvridis grana integra vorare si imbecillus est sto machusetaq; etiamsi minimc atterantur minimeq; in cor- Fus