장음표시 사용
131쪽
gatione exiccatum corpuς sitire incipit: nec, inquit Hippocrates , id desinit purgari antequam sitiat. Quinetiam a Arh. is, cpersecta purgatione appetentia restituitur, dolor ii quis vrgebat, mitescit, atque etiam febris, aut alia quaevis morbi cssentia et tirpatur, hinc laboranti vireς restrigunt, idque
pro eorum quae vacuata sunt ratione. Caeterum nodnunquam accidit ut humor agitatus periodis conquiescat, aut morbus persistente intus causa sponte se remittat ac tum laborans se morbo expeditum putat. At certe minimc tuta est quae citra vacuationem obtigerit mali leuatio, &, ut
inquit Hippocraten, si quid fiat praeter rationem leuiu co- Aph. 27 li, filendum non est. Persecta isitur purgatio non modo ex μ' symptomatum sedatione iudicanda, ted ex eorum maxi- md quae purgata sint tum specie tum copia: quippe quum iis respondent quae certis sgnis inesse deprehensia suerant. Horum igitur contemplatione innotescet quid, quantum& quandiu purgandum:& quando absoluta fuerit purgandi necessitas. Vitiosa autem purgatio , aut inutili; est, aut molesta, μ' qt
aut exuperans. Inutilis est tum qitae humorem a noxio uersum trahit, tum quae noxium proritati non autem educit,contiirbat enim magis qnam evacuet.Vtraque dum insensum humorem euellere contendit, eum diffundit dc ex-asitat,suscitat6q; vapore tetro corpus inflat atq; distendit,
ac proinde magis quὶm iusta purgatio lacessit. Mol stanoxium quidem humorem, sed vi quadam elicit, vel quod
praeparatio adhibita non fuerit, vel quod vehementius aut immoderata quantitate sit pharmacum, vel quod non cor rectae malignitatis sit particeps, ut colocynthis, eupi,'Ibi Melleborus,vel 'ludis externus error sit aflmis Iuς. Omnis quippe eiuscemodi ararotuin praeter modum actigit atque torquet. Hinc corporis lassitudo, capitis dolor febris aliaq;
sympto inata. Subb hac quidem talia exeunt qualia exire ., portet,sed vires nimium convelluntur atq; dissipatur.Exi; perans egre tacti purgatio cum humo e noxio naruralis
pariter atqtie necessari j nonnihil 'i eripit, no c tra virium H fonsionem. Qusnia in igitur de pro ' a cormiis fisbstantia nonnihil euehit, vel cruor citia harinorrhoidas: vel rx- mentiam,ves pingue aliquid liquimini alit lotur et carnis simith in cacretis cernitur. Titinc torsiones; coidis dolor, K
132쪽
stus,anxietaς,iactatio,corpori sque perturbatio, praeter haec animi quoque desectio,& summa virium exolutio : spiritu quidem quasi naturae thesauro vel vi direpto,vel pharmaci Urnicie & malignitate oppresso. Hic iam omnis conesu- deda videtur de uniuersali purgatione tractatio. Quicquid enim Naeterea desiderari potest, ab his quae susius de venae
sectione praecepta sunt mutuari licet. De purgatione particulari. C A P. XVI. PR A 2 r a R ea quae publicas corporis regiones, alia etiapriliatas quas Eam sedes exhauriunt ac expurgant,quo' inm Sc hic tandem meminisse expedit. Eius inodi numerantur errhina, apophlegmatismi,bechica. Non ante his utendum quam reliquum corpus probe exinanitii sit prorsusque vacet excrementis, ne aliunde noxios humores rapiant in affectam sedem : semper enim uniuersalis curatio Erni . particulari praemittenda. Errhina in nares vel immissa vel hausta cerebri superuacaneam pituitam proliciunt. Non eam quidem quae in cerebri ventriculis thinc quippe nulla via excurrit in nares j sed quae circum cerebri sibstantiaineircumque meninges colligitur & fluitat. Hauriantur autem prono capite; ut recta per os ethmoides serantur necreeiciant in fauceς. Omnibus medentur soporosis affectibus, oblucisque sensus omnes expediunt, & interiores inquavis sede infixos dolores discutitit. Similis propemodum
est & sternutamenti ratio: sed quod vehementer succutiat, vis ei maior. Etenim non modo cerebrum expurgat, sed Nquae in partem eius posteriorem atque etiam in fauces ir- -'bar ruut valide succussu reuellit. Apophlegmatiumus vel man-νης sem, sus vel gargarisatus saliua atque pituitam ore deducit. Huic vis maior est expurga di cercbri ventriculos, quibus via decliuis est in palatum: multo proinde maxima vis erit apo-
4 phlegmatismis resupino capite hauriatur in nares,ut mox
lumina palati relabatur in fauces. Ita quippe cerebrim proluens longe validius ex illius ventriculis excrementa detrahit. Et haec quidem in primis ne ilaria ars destinauit expurgando cerebro,quod natura cumulandis e crementis maximὰ est obnoxium. Expurgatur autem tutius consecto iam cibo quam qnum crudus venter est cib6R que turgens. Pulmones ime inirique thoraeis expΠTant, quae
133쪽
quae beehica nuncupantur. Quanqualia enim ex iis nonni- etribua. Fit detrahi sotest in aluum , id tamen perexiguum cst, ac maximam superuacuorum partem vel in pulmonum substantia vel in arteriis tum destillatione tum peculiari vitio congestam,necesse est impetu tussis expurgari. In id autem ea conserunt, quae destinata pulmonibus, modo tenuiorem pituitam in crassant, modo lentam detergunt crassamque attenuant, idque quadam lenitudine: nam cxasipetantia, ut sal a , acida & acria tussim plerumque frustra cient: neque ex usu sunt nisi quum pigriorem vel imbecilliorem expultricem vipi stimulare oportet. Commode autem bechica in lentam ac crassam medicamenti sormam aptantur,qualis eclegmatis est aut crassioris strupi, ne liquidior pra properE illabatur in ventrem. Lenta quippe praesertim si sensim ac blandE quasi lambendo demittitur j quoniam diutius subsistit obhaeretque faucibus, maiore portione subit in asperam arteriam. Hanc tamen seinper potulentorum liquore irrigari, praeterquam quod Hippocratis lententia confirmatum est, conspicue etiam in eo obseruauimus, cui ex vulnere gutturis sub Iarynge accepto, nec probe a lutinato inter bibendum solbendumve nonnihil semper humoris emanabat.
Ita quidem medendi vacuandique ratio summis iam prςeeptionibus exposita videri potest,qua tamen quoniam sola in usum accommodari nequit , par est deinceps singulatum simpliciatum composita medicamenta illi subnectere, quae tanquam artis instrumenta ad profligandos ino bos comparari usurparique solent.
134쪽
LIBER QUARTVS. DE SUMMIS MEDICAMENTQ-
R V M GENERIBUS ET FA- .cvLTATIBUS.
V o N i A M omni motus & omnis effectio δcontrariorum dissidio atque repugnantia proficiscitur , Natura dum mundi hanc uniuersi talem assiduae mutuationi subiecit , simul eam necessari 5 variis dissidiorum generibus quasi seminibu conspersit. Atque ut quatuor rermn primorata, ignem & a litam, terr m & aErem contraria instituit, ita & unicuique quod ex iis ortu processit, aliud quippia si opposuit dissidii 'lege. Nullus igitur assectus subsistere potest in nobis, cui non pariter contrarium quidda tanquam remediu illa protulerit. Nullaque usquam est remediorum penuria, sed noma eorum plerumque turpis ignoratio. Nullus toto genere immedicabilis est affectus sed idcirco duntaxat aut quod supra modum auctus omnem praesidiorum vim aspernetur,aut quod imbecillet iam vires curationis prolixitati suc- nbant. Summa igitur sit in inues'igadis remediis seduli ias,& quae singuli morbis profligandis propria & accommodata sint,nobis semper in promptu extent & quasi aceruatim occurranti In remediis quidem numerantur venae sectio, cucurbitula scarificatio hirudo: ustio, sectio, huiusque generis non pauca: at pars eorum maxima ex medicamentis petenda,de quibus nunc mihi ineunda tractatio. Ne clusi vero immensam eorum quasi stivam ingressum offundat turbulenta rerum confusio,omnem medicamentorum materiam posthac in classes quasdam reserendam duxi. Sed in primis ut omnis eorum cognitio ex differentiis δc generibus stabilita dilucidior sit & luculentior,pauca de his in uniuersuin praemittam.
135쪽
MLnic AMEN TvM est quod potestate naturalem corporis constitutionem quoquo modo immutat. Eo rum autem quae nos immutant Sc assiciunt atque etiam agent una omni liria alia vim suam agendi adbi,alia potestate duntaxat obtinent. Actu quidem quae ita promptam & ex- suta peditam illam habent, ut primo quoque contami nos iminuten ut ignis i ferrum candens. Potestate verb, quorum 'l vis & sacultas intii; conflita & quasi sopita nodum ita exeritur aut depromitur ut primo quoque contactii agat. Sic piper potestate calidum est α mandragora secultate frigida. Iuvabit autem in hane contemplationem paulo altitas
incumbere. Prima de communia terrem Omnium elementa, oua
terra,aqua ,aer& ignis,& quacunque coelesti diuin6que ea-lore fiant praedita, ut sol, ut animates Zc stirpe, energia ae i-que vires habist easqtie sic promptas ut semper agant, nec xllius externi subsidii ope vel irritamento indigeant. Ignis quippe semper calfacit α aqua se in per refrigerat: Sol quo que perpetud calfacit, de animantes quoad vivunt actu e lida quemadmodum & stirpes omnes: quandoquidem suis facultatibus alimentum continenter trahunt 'coquurit&expellunt superuacua curtetisque vitae munii; fruuntur. Exinanimorum quoque genere magnes seu heia clius lapis secultate illa coelesti & quae trans elementum est, vim aetii habet alliciendi iserruin , de si accinum actu paleas attrahendi. Si qua sortἡ Elia comperientur cvim Ictu habite . ut lapis seriumve candens aut aqna feruida, non eatn'quidi ni insitam sibi, sed asciti tram haberet , Mab iis acceptam qua ami talia su ni Reliqua Hiri uia mundi in ista & vitae ea pertia cor uis mis-pora praesertim ver δ medicamenta , pcinate . ntaxat res habent insto, easque ex varia elementorun Ginistione proset is Hae autena illorum consopitae vareti, ab iis in super excitari debent q sat acti vigent: nec ullu -test medicamentu insita facultate Q2 nox immutare, citra nostri calori sopem. Non hinc quidem quod calor noster vim ullam medicamento impcrtiat omnes enim hoc habet ubi con- genitast sed qubd tacitas illas Ec otiosas suscite in actum Proserat , a quibqs deinde corruς nostium mutatur & aG-
136쪽
H METHongi MEDENDIA Rufri. citur.calor enim noster medicamentum dum subigit, eius naturam temperamentum & alias quascunque vires detegit & explicat: hoc vero quasi proritatum communi rerum omnium conditione reluctatur & obsistit . atque Vicissim contagione corpus assiciens, omnes in id vires tuas e prodimit. Sic piper aut pyrethrum etiam si actu frigidum sumiatur, protinus ut depulso frigore a nobi incaluerit, suo ipsius
calore nos acriter urit:& vinum licet nos plerumque. dum, bibitur refrigeret astititio frigore, mox tamen ut incaluiti impense calfacit. At vero lactuca mandragora & quodcun-qui; frigidum est medicamentum,primum quidem ascititur frigore, deinde quum incaluerit insito quoque nos asscit, quemadmodum & aquae frigidae potus: haud absimili r itione quum purgans medicamentum calefit ac subigitur in . nobis, Purgandi vim suam exerit atque profert, qua dein P corpus conturbat & peculiarem sibi humorem prodidit,De
teterium quoque venenatam qualitatem tum primum de promit & nos labefactare adorixur, quum eatefit irritaturque vi nostri calor1s. Ex his luculentius intelui potest, nostrum calorem sullam medicamento agendi facultatem conferre.Vnde enim venenatam illam qualitatem sortire
tur, aut cur eam sibi aduursissimam geleteris impertiret insu in perniciem Z Ita igitur de his quae actu de his quarpotestate vim habent sentiendum. Medicamentum alitem
non ab actu,ssed a potestate proprie definitur: piper enim &allium & actucam & mandragoram proprie quidem: captet Lam noc jgnem nec niuem nis; fusa nominis appellationem edi mentum dixeris QuisquiJ porto calidum stigidum aliter 'ς aprili mus, aut simpliciter aut comparate dicitur. in id sit . Simpliciter & ab lute quod vim illam sui rimam & impex P Qxςr in istam obtinet,ut ignila simpliciter calidus est aqua absol o- ὸ ,--' Ugi C paratς vero cuivg-& facultas contrarii. - v dςm Πrmictione repressis obtunditur, sed tamen caeteris iuη m. adhuc in missione superior praepollet actumque profert ut piper, ut lactuca. Quod huius est generi nec summe neci absolute calidum vi ignis,sed homine incrato i qui & viii uersae substan tiae mediocritatem obtineti calidius, & lactuca eo ipsx stigidior est, ob idque talis comparatὸ dicitur: tenim sumptum piper temperatum hominem calfacit,i: S Iactuca eum ipsum restigerat. Quod si ad unum- . quemuis
137쪽
quemuis hominem referre velis, quod uni calidii alteri frigidum plerumque videbitur. Ita igitur vires quae tum actutum potestate insunt, aestimandae sunt in iis quae per se non per accidenς agunt. Per se id agere dicitur quo 1 proxime - β Onulliusque interuentu nos immutat,ut ignis vr nix. Ex ac tς -- o.
cidenti vero quod non proxime, sed alterius cuiusdam interuentu , ut aqua frigida aestuos b coelo corpori moderatEa suis. Ea quippe primo occursu atque coni actu, ac proinde per se refrigerat: at ceria quoniam cutem dentat nihilq; expirare aut dissipari sinit,insitum nobis calorem cohiben et
ac etiam intro compellens conseruat atque auget, & idcirco corpus ex accidente calfacit. Sic rhennabaibarii licet o
cursu primo aliquantum calfaciat, i uod tamen bilem quae ardoris febras i e causa est expurget, accidente r frigerat: quemadmodum & calida medicamenta qu cunque fibriuobstructiones tu farct si que expediunt. He praecipua sunt &cognitu necessaliae agendi essiciendique di Terentiae. Nunc quo tota definitio particulatim explicetur, tradsidum quot quibusque modi; immutetur corporis nostri naturalis costitutio. Haec quidem in tribus maxime posita est ex hisque
c5stat, ex boni corpori humorum temperie, ex materiae commoderatione, & ex formae scii substantiae integritate: nam & hi tribus continetur humanum corpus, temperamento materia atque forma. Trifaria igitur id immutari potest atque triplex omnino statuendum est non a scientiu r' '
medicamentorum genus : Vnum naturalem tum corporis Otum humorum temperatura mutat, , t quod impendio ca- dist ι-r.
Edii si igidum, humidum siccumve est. Alterum materiς cse
moderationem, ut quod nimium densat aut rarefacit, adstringit aut laxat, incrassat aut attenuat. Tertium corporis
humorsimve formam atq; substantia demolitur ut quod illam deterit aut diripit ceu venenum , se quod illa detrahit aut penitus eximit,ceu quod septi cum Se purgans medicamentum appellamus. Et haec quidem simplicia sunt geneia Postreinum hoc genus proprie & maxime medicamentum est alimento protius aduersum. Vt enim alimenti ita& meaicamenti propria ratio, ex ipsius substantia seu forma spectatur. Alimentum quidem est quod corporis substantiae quodammodo si mile in eam tandem secessit atque comaertitur,quam tum alit tum interdum auget. Id si ita si-
138쪽
mile est ut in corporis substantiam conuersum, nulla interim aliena qualitate illam insigniter assciat, simpliciter Mabsolute alimentum dicitur, Vt panis, ut caro,ut Ouum. At si substantia quodammodo simile, exuperante qualitate cor . . pus immutat, alimentum est medicamentosum, ut lamica, Vinum generosum, mespilum cotoneum malum.Quod porro lubstantia prorsus est dissimile si in utq; nulla est prae- ditum qualitate qua corpus inani sestὰ assciat,id neque alimentum neque medicamentum censeri debet. At si in sub stantia nobis prorsuς dispari qualitates nimium exuperantes obtinet, siue a temperamento ut siros amus, Ut pyIethrum , siue a materia ut rhus,galla & alumen,sue a serina profectas, ut scammonium, ut arrhenicum & veneni atq; deleteri j genus uniuersum, id prorsus & usquequaque medicamentum est. De primis oe secundis medicamentorum facultati-
EDICAMEN Tu M aliud simplex, aliud compositu. Simplex appellamus quod sponte soliusque naturae beneficio emersit, uiusmodi sunt rosa & absyninium Co- postum quod arte & industria ex multorum permistione constat,talis est theriace. De simplici prior erit tractatio,de composito & compositionum sorinis posterior. Vt igitur paulo an id ex triplici corporis nostri constitutione tria inos asscientium medicamentorum genera statuimus: ita & omnes simplicium medicamentorum vires atque faciestates in tres ordines aut differentias distribue lae sunt. Aliae enim sunt quae primae qualitates aut iacultates appellantur liae prima qώa quae secundae , aliae quae tertiae. Prima qualitas seu facultas tua . ex primorum clementorum permissione & qualitatu simplicium temperameto proficiscitur, etsisque qualitatis vim
& naturam imitatur quae caeteris In temperamento ante
cellit. Ea enim licet contrariarum vi sit repressa, quia tamen superior est, vim agenai praecipuam obtinet, & medi, camento nomen suum impertit. Alias autem unica domi natur & vincit, aliaς vero duae Ab una & simplici quatuor . fiunt medicamentorum facultates a quibus aliud calidum
existit xt piper, aliud frigidum vi mandragora, aliud humi-ῆum ut oleum,aliud siccu ut aqua marina.Ex duabus q litatibus
139쪽
litatibus quatuor quoque prodeunt coniugatae facultates a quibus medicamentum aut calidum siccumque est, aut calidum & humidum, aut frigidum ac siccum, aut frigidum& humidum Haec prima tum simplex tum coniugata qualitas atque facultas,elemento quidem actu inest, quia nullius contrarij permistione obtunditur aut impeditur. At medicamento illa sol tim potestate inest,quia contrari j permistio impedit & cohibet vincentem qualitatem nerro m-pte & primo quoque occursu agat. Quocirca piper dum actu frigidum est,non temperamento sed ascititia qualitate tale existit: eam autem vim & potestatem qua nos calfacit, sibi insitam habet & a natutet primordiis accepit. Quoniam autem eorum quae verbi gratia calida appellantur n5 una est omnium vis &aequὰ valida facultas, quatuor earu gra- . diis & ordines usus distinxit.In primam ea classem reseruntur quae obscure nec dum manifeste agunt, in iecunda quae iam manifeste, in tertiam quae vehementer, in quartam quae sumi ne atque extremc, ut quae in calidorum genere deurunt escharamque moliuntur. Deinde etiam uniuscuiusque classis dc ordinis,ut cuius non paria a sit latitudo,tres statuuntur partes, initium, medium dc finis, ut eorum quae ordine tertio calida dicuntur, alia in huius ordinis initio,
alia in medio alia in fine coiisistimi. Secunda medicamen- Me an ne torum siculta et ex eorum materia temperamenti sue qua-it --
litatis primae vi perfusa suscitatur. Est aute materia alia tenuis, quae thara in corpus tum in humores sese prompte infert de insinuat: alia crassa atque lenta , quae haeret ac subsistit nec alte penetrare potest .alia mediocris, quae ambarum medias vires sortitur. Calor vero in quacunque materiam inciderit agendi vim atque celeritatem auget,quemadmodum & sccitas: at frigidus 3c humiditas reprimunt & cohibent. Ex horia porrδ comistione varia,secundae medicamelorum facultates emergunt, quarum hae sunt praecipuae, eemethodo depromptae. Incidens seu attenuans de incrassans,
Deterges & glutinosum quod oblinit vel empIasticum est, Exasperans Sc laevigans, Aperiens Zc occludens , Dilatans
de coarctans & coangustans seu adstringens, Rarefaciens x densans,Relaxans dc con&ndens quod astringens de corroborans,Attrabens, digerens, dissoluens dc repellens, Emolliens de obdurans, Maturaus seu Pus mouens & corrumpos
140쪽
ret ' ut THODI MEDENDI seu septicum Agglutinans & exulcerans seu vesicas excitas, Sarcoticum & exedens, Epulaticum & disrumpens quod cauticum vel escharoticum est. Sic autem materiae atque temperamenti permistio illas pros N. Medicamentu quod tenuis est materiae si pariter calidu est, idque citra ordinem tertium & petroselinum, hyssopus, sumptum quidem cor poris meatus exiguos aperit, ex humoribus tenues dissoluit, dissipit seu halitu digerit hincq; sudores & urinas mouet,crallos vero incidit attenuat seu c5 minuit: foris autem impositum cutem rarefacit εἰ dilatat, ex alto quoq; corpore spiritiis humorcique trahit atque resoluit. At si talia quarto est calidorum recellii, septicum habetur, quod nimirum aut urit aut v lcerat aut vesicas excitat aut colliqitat. Quod vero tenuis est materiae si temperatum , aut etiam si pariter id frigidum existit ut acetum, intro sumptum aperit quoq;& attenuat, sed ignauius quam calidum: at foris inductu in corpori,quatenus frigidu est fluxionem repellit & eruptionis imprium cohibet, idque validius quam quod stigidum adstringEnsque est,altius enim stigoris vim deducit. Quod
vero cum media materia stigidum quoque existit ut omphacium, brtulaca, modice fluxionem repellit ac sstit, siccat & adstringit. Medicamentum mediocris materiae quod una temperatum fuerit ut oleum simplex, relaxat, emollit scirrhos concoquit, maturat atq; pus mouet. At moderate calidum ut chamaenaelum, quia dolorem te'it gnodynum appellatiar Quod pauid calidius sed citra tertium est ordinem ut absynisium,sumptum quidem aperit ora vasorum, glutinososque detergit humore ,ac proinde venas meatuique omnes expurgat,& eorum obstructiones expedit: quod tenuior materia quia celerius & sine detersone penetrat, non effecerit. Quod iam tertium caloris recessiim superat ut colocynthis, aristolochia, non solum detergit, sed etiam quia acrius,paries ipsas vehementer exasperat & exulcerat. Eadem quoque praestat si foris corpori sit inductum.Media camentum quod in erassa terrenaque materia temperiem quandam caloris frigorisque nactum sit, ut bolus Armena aut terra Lemnia, interiores meatus obstruit cutemq; Obturat, exasperata lenit & soluta agglutinat: inseresens enim est aut emplasti cuin aut laevigans aut etiam glutinosum. Quod autem moderate seu calidum seu stigidum existit,vx rosa,