장음표시 사용
71쪽
L IBER II. Trhunctatione 'stinare cogit. Sic in habitu athletico a quo
praesens aut suffocationis aut ruptionis vasorum periculum impendet: in vehementissima picuritide, in febre ardentio sina eaque maligna , in casu dc prolapsione aut in obtritu graui, imminentis periculi euentus magis resormidandus est quam noxa ex non praeparato corpore.
Quid ipse siclinies, tempore faciendum.
DΞc VM3εNTI aegro, in maxima mn corporis tum animi tranquillitate vena incidenda, potissimum s vires imbecillae sent aut syncope; metus inest. Etenim dum v l stamus vel sedemus, animalis facultas corpus sustinen laborat, ipsaque intestina ac viscera ex praecordiis pendentia vitali naturalique facultati vim inserunt. Si pars quae inciditur prona sit,& in hanc facilis directusq; sanguinis cursus, ex ea corporis sede quam plurimum exinanire proponimus Artus consti centur dum incalescant, & proximὰ su praeum locum in quem scalpellus adigetur arctius vinciantur, ut sanguine prc lecto vcna tumentior in conspectit msedet. Insta etia illigari mos est, quum tremula inconstanseque vena ad scalpelli quemvis impnisum subterfugit aut Esua sede dissilit. Quibus autem densa & squalida cutis est,&quibus angustae venae aut in alta demersae multa carne vel adipe obductae , iis multo arctius vinculum injici debet, quam quibus duaersa est constitutio. Minores pedum manuum line venas, quia vincullis non satis implentur,in calentem aquam dimittimus, quae & profluenti sanguini impetum facit. Si ne sic quidem vena in apertum pro matur, eam quo loco inesse solet digitorum impulsit percu iactare, dum sanguinis fluxu & incursione, illius sit explorata sedes hacque siguata scalpello industrius arti sex seriat. Sedulo etiam
atque ratam prospiciat, ne vel statu inmidia locum, vel arteriam, ves tendo nem pro vena petat. Interdum enim iniecto arcti e vinculo aliquid venae si inde intumescit: intcrdum pressa arteria motu vacat, D pro vena se profert. Scalpellum chirurgus visu peri caci manuque valida summit digitis prehen et , nec plus mucronis proseret quam ad penetrandum sit satis: manu altera membrum ci inq; polline venamitii bibe sensim nullaque festinatione scalpellum intro sua
72쪽
uiter quod satis erit impellet.Venae quae in articuli in brachi j flexu & in poplite extant in rectuin diffissae tardius co. alescunt,q uod articuli motu vulneris labra dehiscant:neq. eiusmodi fissio tentanda, nisi cum iteratione est opus. Extra articulos, ut in capite,in manibus vel in pedibus quaecuque emergunt,in rectum filiae cicatrice celerius obducuntur,quod labra semper inter sese coeant Sub interiore quac basilica dicitur, re comes arteria delitescit , & sub media neruus, utrisque musculorum tendo nes plerumque substernuntur. Cephalica licet difficilis, omnium tamen solet este
tutissima. Chirurgus ne in tendonem, in neruum aut in arteriam impingat. Ex neruo aut tendo ne puncto dolor sit ingens, stupor, resolutio & brachi j comi uiuo cum tumore, Arteriae sanguis aegrὸ compescitur: illiusque magna vi effusa virium sequitur exoluti O,sed neque incisa arteria coit,neque sanescit ac pars tandem gangraena corrumpitur. Punctum neruum aut tendo nem indicant doloris vehementia dc insequens conuulsio atque tumor. Huius si qua erit suspim mi. . cio,Viuniis ne coalescat, dum ab impendente phlegmone lis. Q. Vindicatum sit,& dies duo tresve abierint. Inhibebitur autem coalitu; fotu tepentis olei. Lapso triduo si dolor conquiescat, nec noui quicqua obrepat,sinatur coalescere: Sin minus,adhibeantur aperientia,attrahentia, & qualia nerti isse ιν vis compunctis conueniunt ut terebinthina,adiecto inte oriam qu dum cusorbi j momento. Aperta arteria, sanguis emanat . με tenuis rubicundus, igneus &pulsu quodam exiliens. Subsidio autem est ein plastrum ex aloe, myrrha, thure & bolo armena quae ovi candido & pilis leporis sint excepta. His dein lintea ex liquore rosaceo imbuta insternentur. Em-lpi astrum fasciis obuoluetur firme ac tuto,ne triduo exci- idat hoc blande summoto simile denuo imponendum. Si ine iis quidem arteria coalescat, tota transversim discinda- tur, ut extrema utrinque reuulsa molli carne obducantur. Rursum autem quod ad sectionis modum Acit, si crassii T. aut viscosus sanguis qualis melancholicus inesse putabitur l. aut coeli constitutio frigida sit, ampla fiet venae apertio: sin renuis & aquosus aut i pia coeli costitutio calida angustior. , Vena ut decet aperta vinculum a superiore parte laxabitur, equo inde sanguis. uberius defluat. Si sanguini curtus erit idoneus,sinatui si minus abunde & segnius fluat,idq;sectio
73쪽
ER o. his error ea emendetur: si sanguinis crassitie aliave ex causa,laborans pugnum arcte vehementξrque adducat, neruos, musculos & latera tussi ac voce valida cote lat: vulnus aqii calidae semeto proritetur. Si vecorde cura metusq; terreat,
hincque parcius sanguis emanet, intermissio fiat dum vites exponendis recreentur modis. Imo etiam si pro ratione sanguis dimanet, utile est medio cursu digitii vulneri impon
re,tu ut vires reficiantur minusque distipetur tum etiam ut
deterior spurciorq, sanguis ex intimi celerius in sectione
confluat. Emanantis autem sanguinis quantitas aestimanda
est ut is demit opportune sistatur. .ssistimatio ex morbi necessitate & ex viribus est ineunda. In plethora simplici , aΑ imininentiu morboru praecautionem salix sit redundatiam demere dum mediocritas sit reliqua.At quum iam moibus inest isque uniuersalis,ut sebris, non satis illud secerit, ted ii vires tolerent, insta mediocritate imminuendii est Mediocris enim si putrescat quasi ei seruescens intumescit, & tum corporis infestus tu viribuς grauis est: minui igitur debet, at parcius quam in plenitudine. In partita autem phlegmonis
non una quantitas,sed tum coloris tum substantiae mutatio speetanda.Q ita in vehemens dolor, aut magna quaedam inflammatio locis inest sectioni propinquis, sanguinis cursu an5 antὰ si statur, quam vel dolor mitescere occipiat vel eius color commutetur. Mutatio quippe indicat sanguinem ex inflammata sede in qua is est a reliquo dispar, euelli: quod omnino expectandu est,nisi aut parti vehementer impactat umor est aut euacuatione:vires exolusitur. Haec siquidem cogunt intempestiud supprimere ac potius iteratZ qiiod reliquum est detrahere, alias quidem eodem die , alias postero. Vt enim emuenti sanguini, ita & viribus attendendum ne deficiant. Vires desecturas praemonstrant,labanx fluoris C a in impetus, pallens Aciei color oscitationes, pan/iculatione , ' aurium tinnitus,oculoru sustii sones,quq omnia coarguunt se'' - ' itales spiritus imminui & cor instingi destitutu calore. Ad ' haec singultu; & nausea, quae fiunt irrumpete Eumore in os
entriculi. Omnium tamen certissi a Sc minimὰ sallax est pulsi is mutatio,qui si ex crebro supra modum varias euadat, aut ex magno paruus, ex vehementi debilis &obseurus, exaequabili insequalis , vires collapsuras aut perturbationem
. erilepsae non admodum dissimilem praesagit. Raec igitur Κ
74쪽
ur Tironi Met naufrex vaenationis quantitate incidant, protinus intermittendum,ne imbecillitas progressa vel mortem inserat vel iacturam quae nullo pacto reserciri possit. At si vel metu & terro,
re vel stomachi demorsu. haec signa compareant,intercepto fluore laborans recreetur, ut exinde possit reliqua vacuatio compleri .Recreandi multae sunt rationes. Os atque faciem iconisergere: acetiana,vinum moschurn,idque genus aromatica acl nares admouere.Ab his vero prςstantissimum
sit aegrum prosternere : partibus quippe omnibus in unam situs aequabilitatem adductis, cessat labor omnis, principesq; partes caloris & spiritus plus sibi mutuo impartiunt.
Si nec quidem releuetur aeger, vomitus excitetur, aut sal
elum titillatu aut iniecto oleo: quandoquidem is impetus istomachi cordisque taedia depellit,suscitatque robur. Mox
vires instauretur vino,sicco mali punici,iure carnium, me-
Alcamento dimoschi aliisve cardiacis.
SANovi Nu ut morbi magnitudo viresque serebant emisso vinculum dissoluatur, vulnus exiccetur, ne concrcscente sanguine madens aut non coalescat aut abscelliis
metum inserat. His siquidem non accuraye animaduersς, ι die octauo aliquando resignatum est vulnus. Adeps si exi liat ne praecidatur, sed intru molliter referendus est. Deter sum vulnuς linteo obsignetur vel rosecea vel dulci aqua iiii bino: aut etiam oleo si sanguinem iterii sun dere consilium . est. Fasciis linteum deuinciatur, quae nec arctiores sint nec cutem vicerisve labra distorqueant. Si licto tendone aut neruo fluxionis aut phlegmones metus est, emplastin e ceruo . - si imponedum est: in ambitu vero cataplasma ex semperviis tuo, solano,arnoglosso,aIiisque seisidis. Sectus aesiet supinus decumbat, ut omnibus partibus in spinam torii tanquam in corporis basin reclinatibus,summa sit quies,& in quiete partes exhaustae repleantur, resarcianturque spiritus. . -- que igitur ad consueta munia properet, neque celerius in . eambulet, neque ullo exercitationis genere se fatiget: neque ' Vtatur venere,neque in balneum descendat: quandoquidem sanguis & spiritus vehementius incitati, ne dissipentur aut x incalescant,sedandi coinprimendique sint. Nec vero venae.
75쪽
ctioni cotinud indormiendum est, ne aut langin dior ea lor extinguatur aut obriiantur imminuti spiritus. Itaq; visitans conquiescat,absitque omnis tum animi tum corporis contentio quod & in lipothyinia praecipi mus. Hora una aut altera a languine inlita limentu licet oferre exiguun
quidem quodq; boni sit sir i, quod prompte sat, & quod
ni profligando morbo accommodatum. Duabus abhinc horis aut etiam minus nihil vetat obdormiscere, modo asimentes prospicitant ne vel laborans in brachium caesum si leuoluat, ves vinculum dissoluat, quo sanguis di manet, vel liud sibi incommodum serat. Reliquus cibus sens in tum
copia tum materia deinceps increscet, neque temere aut a- uide ac pleniorem properandum est, ut quem nativus calor imminutus non plene sit consacturus di quem crudum inuitsimque exuc e v 'nae rapiant, quo demum omnem corpori molem reserciant. Esto etiam integra si omnis
alimenti cococtio,quid tamen iuuat illico se iuccis largius implere, quos animus est vena lecta dem rei A misso sanguine exquisitior vici is ratio teneo da, neq; protinus aeger ad pristinam diaetam perinde ut canis ad vomitum rudeat. Intemperantes idonei venae sectioni non stant De iteranda D. t -- venae sectione sic statuendum est Quuin ex seruentis ian-daphisbora uinis copia, ves maxima in il minatio,vel dolor vehemen m , iis imis, vel ardentissima febris irrumpit: ipso protinus V p nitio antequam esse enatus Canguis in principem aliquam ar tem incumbat, non modo quantum illivvexuperat,veum etiam multo plus eminendum est,idque uniuerse& afratim etiam ad usq; animi desectionem, si validae vires tolerando sunt. Fere autent valent in plethoetici affectibus, in quibus rard vacuatiotiis sopia. Muciut. Validas quidem dc integras viro,no autent imbecillas permittit Hipp0cmias usque ad animi desectionern deducere, Nam constantihus & integris yiribus desectio interueniens, arteriarina dutaxat spiritus exoluit, illς se vero persistut eae vires quas .cordi iecori ac cerebro natura cogenuit. Licet autem tuli-
rothymia illet dispereant,ex his tamen insus aliae persim Laes denuo suscitari potexiit,ex quibus impedio recreabitura ger. At imbecillis quo ma ille principibus partibus insit vices langited si lipothymia obrepserit,vix instauratio set. Quocirca viribus imbecillis caucta diluctet est desectio.
76쪽
Ita vigem Je maximis vigentibusque morbis sanctedum. At in leuioribus iisque uniuersalibus, ut in plethora, in febribus & aliis morbis, quorum materia coercita est in vasis, non quidem ad lipothymiam, sed tamen quantum expedit quantumque affectias expostulat , uniuerse & semel statim initio vacuandum est, si modδ vires annuant. Ea vacuatio citra ullam virium iacturai i , exuperante materiam subtrahit antequam vel tota putrescat, vel in nobilem par- rem irrumpat, vel horrenda symptomata suscitet .Qui me tu. deterritus in his vacuationem partiri proponet,& minutproficiet,& morbum producet in longius. At si per ubetium imbecillitatem nequit uniuersa vacuatio compleri. quum praestantior virium quam morbi sit obseruatio paritione uti co imur, idque lumino iudicio summaque prudentia. Partitio autem sit ex modicis interuallis, atque vel di s solitio vinculo vel digito indito vulneri, intermittatur tantisper dum modis ante expositis restituantur vireς. Interdum hora una, interdum etiam plures ad virium instaurationem necessariae sunt. Optimum autem sit non vltra
diem prorogare, ac bis sanguinem ssi vires s nunti eodem die mittere,idq; in morbis uniuersalibus:& nisi quid aliud
vetatὶ antequam putredo aut alia inualescant mala, quan tum expedit educere. C terum in affectibus partium omni, bus praesertimque in phlegmonis, partitas euacuationes oportet longiore interuallo seiungi, atque repetitam vel in
die posterum vel in perendinu differri: ut hoc temporis spatio , corrupti humores ex assecta sede remigrent in venas exhaustas, quos exinde altera sectio promptius eripiet.Parsenini laborans sensim uno alterove die numores suos eo
depositit qui corrupti quum sint, illic relinqui non debent,etiain s dolores conquieuerint.'At vero venenatam, malignamque inflami nationem', ut pestilentem bubonem vel carbunculum, necesse est eo ipso die festinanter iterata va-c uatione demoliri, ne pestilens contagio diutius haereat invenis. Neque tamen confidentius atque audacius crebrior venae sectio adeunda: non pariun enim spiritus caloriςque demit ac in senectutem immaturam Rhanc morbis grauioribus obnoxiam praecipitat : cuiusmodi sunt cachexia,
hydrops,arthritis remor, paralysis, apoplexia. Impensus enim rcstigerato natiuo calore, humidoque Primigenio
77쪽
LIRER II. I imminuto Vncera languescunt, cruditas dominatur, quae tot malorum causa fit atque origo. . Emipisam iniim obseruatio.
EFFLvεNs sanguis excipiendus mundis tersisque pel- uiculis,terrenis, vitreis,stanneis aut argentei ς, non item aeneis,ne ab his vel propriae substantiae vel coloris vel alte- nux qualitatis conuersione in ilibeat, quae nostrum de corporis affectione iudicium peruerint. Sint & pelviculae multae in quibus sanguinis varietas Aispici ac distingui possit. Seponantur loco inundo, quo nec puluis, nec sumus, nec ventus, nec Solis radii pertingant. Omniu prima in his ob- S i uiηυ , a seruabitur sanguinis substantia. Viscosiis est qui lente fluxit d ι.ειxsus&tanquam glutinum digitis obhaeret, quorum neutrum J-'ma ere scit probus atque mediocris. Crassus erit & densus multa 'tasque fibras habet, qui ocyus concrescit atque conglacia hic obstructionum aliorumq; inde morborum fit author. Qui tardius concrescit ac durescit,tenuis est: qui vero iam refrages ceus minime durescit, is omnino vel aquosus, vel putridus est, cuius fibrae omnes direptae atque corruptae vanuerunt. Idipsum planius distinguit fissio. V rassas ac coin- pactu dissicile finditur,temiis fac te putridus vero no finditur,versim simulatque attingitur totus in partes exiguas discerpitur. Scrum multum tanquam aqua citrina concreto sanguini innatans,vel potum liberaliorem, vel secur Ἀ- firmum quale hydropici, vel imbecillos. rene , vel eosdem obstructos ostendit: quibus ex causis serum redundans in vena . sanguini permisceriir. Hunc tamen non prorsus destitui par est velut in his qui frugalius bibunt, aut immoderatius sese exercent: cras lescens enim sanguis dissicile in tenues vena distribuitur,easque prompte intercludit. Spuma innatans nisi Doris impetu nata sit, incendium atque seruorem eius humoris ostendit, cuius colorem prae se fert: rubra quidem sanguinis: citrina,bilis alba, pituitae: liuida, melancholiar. Purescentis sanguinis color per summa rubicundu , ni utilisque sanguinis est index: ruber quidem ac lucidus ardentis,qualis est arteriaruin, ruber vero Se ob se rus inediocris,qualis est venarum. Color citrinus' item: albus,pituitam: virili 'dc retorridam: liuidua aut plum-
78쪽
beus atram bilem cum pernicie, ut disparturn colorum permistio varios humores exuperare cona monstrat: qui an etiam putridi sint nθcne, anguinis substantia palatii sacit. Sanguinis parte summa innatat non unquam pingue quiddam adipo sum instar telae aranei cohaerens. Hoc, f; admodum pingue & obesum corpus est, ex ipso sanguine causam habet, qui est in adipem pronus. Sin coipus strigosius fiat minusque opimum, id ipsum cc liquari & marcescere portendit. Iina parte concreti sanguini; subsidet quod te renum magis eii atque saeculentum. Id quum finditur, saepius apparet vel rubrum obscurum, vel nigrum vel liuida vel viride: undelium oris qui sanguinem persu nait,natura. Videre est: atque ex coloris copia assequi quantu unusquisique humor in venis abudet. Si distillia sanguine grana quς-dam arenularum aemula offendantur, alui Vel clephantia . sim vel propensonem ad hanc notari quanquam obseruatibus raro tale quiddam deprehensum est. Rarum est sanguinem in venis graveolere: 'ubd si contigerit, putredinis corruptionisque deploratae est indicium. Detractum sanguinem nemo degustarit: at si cui in os sorte incidet, dulcisque apparebit, secundum naturam est: qui amarus biliosus: aciduς aut stipticu , melancholicus. insipidiis, pituitosus salsus pituita salsa perfiliis. Sanguinis substantia atq; colore animaduersis,conserendae inuicem erunt petulcular: quae si iomnes optimum sanguinem aquabiliter exhibeant,credibile est reliquum in venis similem haberi illum tamen detrahendu fuisse, quδd multitudine peccaret, quae una corpus grauat, sensus offundit,& in putredinem aut in grauio- ruin malorum pericula coniicit. Si vitissuq & impurus sanguis conspicitur, multo etiam utilius eductuς est, ut qui &copia & qualitate molestiis , corpori negotium secesseret: sed & posthac diligentius vacuari corpus debet i aut pharmaco, aut venae sectione. No tamen quo impurior sanguis aut crudior alieniorue a sua na tura longius desciverit, coplus detrahes, vulgarium & malorum in dicorum more: sed quanto humores citra ultrave sanguinis naturam longius recesserint, tanto parcius & cunctantius hauriendum
de sanguine: quumque logisti md ab eius sorina abesse deprehendentur, in totum erit a phlebotomia abstinendum.
Si qui prius manavit sincexus, qui autem posterius, prauus
79쪽
yesistit multi huiusmodi resident humores in corpore, proba victus ratione idoneisque vacuationibus exterminandi. At si hoc ex phlegmone accidit, bono esse solet, nempe indicium con letae & integrae vacuationis, quae morbi materiam ex affecta sede extirpauit. Si postrema pelvis puriotest primis,consummata est vacuatio quae sanguinem vitiosum omnem detraxit,dum utilis ac bonus dimanaret. San- suis in tepescentem aquam effusus,diuulsis secretisque substantiis multa profert. Serum cum aqua omnino confiinditur,ut internosci nequeat: illi etiam permiscetur tenuior sanguinis portio, ex cuius colore liceat de humoris natura& specie quodammodo iudicium facere. Crassio i sanguinis mitio & fibrosa subsidet in imo : quae pura & secundu in naturam esse iudicabitur, si lucida,tenuis, subalbida, & cohaerens fuerit. At crastior crassum etiam sanguinem inesse: obscura denigra ali6ve insecta colore, sangu nem vitiosorii in humorum faecibus inquinari commonstrat, quos ipsa coloris differentia discernit. Si patu illa cohaeret, distractaque facile dilaceratur,s unae putredinis est argumentum.
i aut De arteriarumsectione. C A P. XV m.
MAio REM arteriam in cubito venae substratam, eam quae in poplite sita est, neque ex industria, neq; imprudenter incidere sit tutum .Eius enim sanguis Tre restingui potest,nempe tenuis α calidus impetuque prorumpens: At lanE n5 nulli volentibus medicis vinculo quasi hae- morrhagia sistere,uata partis gangraena mortui sunt. Neq; si reprimatur, lacile queat vulnus ad cicatricem perduci, citra aneurysma ob assiduuin pullum ob lue tunicas cras. . fas & praeduras. In ipsa vero aneurysinatiς chirurgia non pauci periere. Praestat igitur quum necessitas postulat maiorem arteriam totam oblique in transuersum secare: nam sanguis deinde sititur, utrinque ipsius extremis retractis, &vulneri imposito emplastro ex aloe supra descripto. Mi res vero arterias quae in summis artubus, in capite, in manibus & in pedibus extant, licet citra haec pericula incide ra: ut quae agglutinari possint, praesertim in molli humid6 que corpore,quali mulieres ac pueri praedui sunt. Confert autem narum sectio quum vehemens diuturnusque dolor
circum m*mbranas vim in sexi, qui pungeo i similis est
80쪽
membranae sensum,& qui pulsans est ex arteriarum motu. sanguis enim multus,tenuis & calidus in assectae partis arteriis coercitus, fit doloris causa. Itaque si partibus extromis inuestigentur ac secentur arteriae,quae a sedibus illis asifectis procedunt,dolor omnino vanescit.Pauci hoc tempore arterias inciduut, quod non admodum conspicuae sint, nec facile sit illas consequi. In temporibus tamen sectae calidas acresque oculorum fluxiones inhibent, quaru gratia
totae discinduntur,aut inuritiatur candente ferro, vel causit eo medicamento.Pone aures secantur in vertigine, in diuturnis capitis doloribus calidis atq; spirituosis,in faciei rubore & quibusdam aliis capitis allectibus inueteratis. Quae inter pollicem & indice excurrit, aperitur in diuturnis laterum doloribus inter viscera & diaphragina positis. Iuxta malleolum secta vetustos lenit coxendicum dolores qui iamdiu inualuere. Semper autem eius delectus habeatur,
nae e directo as sectae sedis est, ad quam ne accedendu quiem fuerit,corporis totius prouisione neglecta. De particulari sanguinis macuatione.
QVvxi sanguis aliqua in parte ita inhaest ut nec secta
na nec medicatione reuelli possit,ab ea potissimum parte quae ostenditur educedus est remediis quae ei ipsi patii liberandae insideant. Eiusmodi sunt hirudo scarificatio& cucurbita, quae a parte iam laesa sanguinem inanifesta P. exhauriunt. Hirudo morsu trifidum vulnus infligit, quod
non cutem inodo,verum altius quoq;, si ea tenella vi pu ris & infantibus est,penetrat. Ex hau sta porro exinanitaque& accurate praeparata auidius tutiusque sugil,sereque continenter dum copia turgescat saturaque procidat. Plerumque etiam sublata ea saliguis consertim profluit, si praese tim in prominentem venam erat infixa: ac tum pro scalpello & phlebotomia est. Ita quidem ex haemorrhoide tam copiolii in interdum sanguinem euocat, ut emplasticis asstringentibusque medicamentis sit opus, & puerorum ci bito infixa phlebotomiam exaequet.Quaecunque sic E venaaaua haurit , pro uniuersali vacuatione habenda est. Quae vero duriusculae cuti aut ei parti cui nulla si amplior venatabiecta adhocsci quam solum partem attigerit,euacuat: