장음표시 사용
141쪽
rosa,vt amyrtus,laxiores partes contendit,atque iccirco cose roborat.At immoderatius velut ordine quarto calidum,veoli,auripigmentum arrhenicum,exedi, estque septicum, causticum vel escharoticum. Immoderatius vero frigidum atque siccum ut galla,nux crupessi, ora vasorum sumptum non modo obstruit,verumetia contrahit & occludit, meatus omnes coarctat seu coangustit,ipsos vero humore supra modum incrassat.Foris ilia positu in cutem densat & adstringit, fluxionis impetum cυhibet ac etiam repellit,& vulnus cicatrice obducit. Ita igitur facultates secundas ex medicamenti materia temperamento persus a prodire quiuis intelligere possit: quarum tamen singularum rationes luculentius posthae explicabimus. Def. paribus. C A P. III. VT autem sacultates secundφ, ita & medicamentorum sapores ex eornm materia primis qualitatibus instrueia prodeunt, qusimque horum magna sit ex origine ass- .nitas optima ratione sapores indices erunt & internuncij . primarum atque secundarum facultatum. Itaque calidumne quippiam an frigidum sit, tenuis an crassae materiae sapore interno icitur. At vero tertias medicamentorum facultates ut purgandi peculiarem humore,aut obtundendi venenum,aut aliam quampiam ex iis quas mox subiiciam non sapor vllave sensuum qualitaς, sed una patefacit experietia& obseruandi consuetudo. Nouem autem saporum disserentiae iiiii nec plureς gustus notauit,acer, acidus pinguis: salsus, austerus dulcis: amarus, acerbus, insipidus. Tres primi a tenui materia prodeunt, medij c inedi Fri, postremi d
Sapor acer est qui linguam & os acrimonia serit atque Arar compungi sim lique calfacit & interdum quasi exurit: is maxime conspicuus est in pipere, pyrethro&euphorbio
quorum exemplo de caeteris inferioribus aestimandum. Suscitatur autem ex tenui sicca calidaque materia,nec in alia
consistere potest. Quicquid igitur acre seu mordicans gustu percipitur, id statim igneae naturae particeps est. Atque si nodum vehemens est sed citra tertium ordinem subsistit, vchrisorus Petro se anum, seniculum,ihImus,vim atque nis
142쪽
1Jo METHODI ME DENO Icultatem Eabet intro quidem sumptum penetrandidi xne . xus aperiendi cratio que humores attenuanfli, extrinsecus vero corpori iusidus cuiqm rarefacit, humoresque elicit aci esoluit. Qi Sod vero iam acrius est eritissimque calidorum 'rdinem excessit,& gustando praeter acrimoniam tenui vapore caput serit,aut exurit papulasque excitat: ut sinapi,pyrethrum, euphorbium,aut vesicas inseri , ut lepidium,cantharis, ranunculus aut colliquat & putrefacit, ut sublimatum,cnamaelea & thapsae succus. AE. . Acidus sapor gustum quoque penetrat α tenuitatu se rit sed citra ullum sensum caloris: talis maxime in aceto deprehenditur deinde etiam in Ecco mali citrei, n quibusdamalis puniciis & cotoneis. Emanat hic ex tenui sicca l, in teria cuius vel calor insitus putredine expirauit ut in aceto vel frigidior intemperies tenuitati ab origine comes est, ut
in aliis quae commemoraui. Quocirca acidum penetrando & incidendo nihilo est acri infirmius, imo sane ad haec nihil quicquam est aceto valetius,praesertim si aut vetus est aut stillaticium, hoc enim metalla, quemadmodum & cbtrei mali succus margaritas dissoluit At vero non ut acre
solis impositum dissoluit atque dissi at,sed contra repellit cohibetque fluxiones, idque validius quam frigidum adstringens altius enim frigoris vim deducit. Sic acetum experimur & fluxiones repellere,& omnem sanguinis e nariabus eruptionem atque dysenteriam tum vapore suscitato, tum etiam sinu cohibere, ipsasque haemorrnc idas &immodicas uteri purgationes sumtu inses sive sistere,omnemque sanguini; reiectionem potsi vel per se vel admista aqua portissimὰ cohibere Neq; idcirco id inter adstrinpetia numeradu logὰ enim ab his materia distat,sed unius frigoris alte 'sebeuti, beneficio fluxiones repellit,siccitate vero quae plane valida est eas atq; sanguinis eruptiones sistit ac cohibet. Auuae ' Pinguis sapor nec calore nec acrimonia Sustum sollicistat sed linguam orisque partes lentore quodam oblinit. Is praecipue animaduertitur in oleo tu simplici tum amygdalino: in butyro in adipe qui nec vetustate rancidus nec na-'tura sit acrior, cuiusmodi leonum & vulpium .Pingui quoque sapore est althaea atque eius & psylli, mucus tragaca 'tria. In aliis plerisque tu adipibus tu oleis, ut in ricinino; in
amygdalino amaro,sub pingui alij quoq. sapores existunt: '
143쪽
at verδ ut non unus simplExq; est horum sapor, ita nee sa-
cultas nec materia simplex & una. Nascitur pinguis sapor ex tenui non quide ignea sed plane ad rea materia, quae calore & frigore quodammodo temperata sit. Atque ea licet tenuis,sicca tamen non est: alioqui pingue perinde atque cidum N acre penetraret ac incideret. At certe humoris Gisisque aerei particeps magis est: ac proinde praecipua vis ius atque sacultas est relaxare emollire S humectare. Sallus sapor lingua non admodum calfacit, sed acriter siccando corradit. Hic in primis elucet in sale atq; in nitro deinde moderatius in critnmo herba. In mediocri materia consistit cum calore & siccitate.Aqueae enim materiae quae
non exquisiH simplex est j paries quasdam errenas permissas calor externus tande praeastans & vrens atque riccans,
salsum saporem inducit: fi q. a terreno sicco quod in aqueo hi in ido caloris vi praeastatu attenuat simq. est. Neque igitur prorsum terrenus neque aqueus,sed ex amborti permistione quand*m materiae mediocritatem sortitur.Neque si ex calore processit hic totus inanei,sed permistione obtunditur,siccitas vero maior conquiritur ac persistit. Quocirca
salsu in moderate penetrat & incidit corradedo stimulat de expurgat, valide siccando tenues ichores absorbet, corpora conseruat & 1 putredine tuetur: sincero tamen salibru esu& nimio, humores & sanguine labefactari constat. Atque salsus hic sapor secundum natura fit a calore no admodum acri, sed qui tamen sensim multoque tepore terrenas partes quae sunt in aqueo humido exurit atque siccat: hinc in salso sapore siccitas maior quam calor deprehenditur. Alius etiam salsus sapor arte praelertim alcnymia prosertur, Minui do siccissima planeq. terrena materia, qua acerrimus calor extremὰ tu exussit tum assauit. Nullum'. corpus est in rerum natura E quo & calcem & propriu salem non elicianteschymistae, que unusquisque gustu percipiat & agnoscat, ut d fuligine,ὰ vini faece,e nitro, huius enim axungia appellata, sal est. At verδ omnis eiuscemodi impenso calidus est ac in plerisque causticus & qui pro cauteriis surpatur. Austerus sapor os & linguam moderate constringit & μ' ἰquadam asperitate coarctat: hinc quadam tenus siccat αrestigerat. Hic proprie crudus appellatur, estq. immaturis filictibus pec aris, ut in succo uuae accibae,pomorum,PI
144쪽
rorum, mespilorum immaturorum, atque etiam in portulaca Consistit in media materia quae terrenae.&aqueae par ticeps est,in qua non calor sed frigiditas dominatur & exuperat. Ac proinde austerum omne strenue refrigerat, ex-ἐiuguit,cogit atque contrahit, fluxiones moderate sistit atrue repellit. Haec aute frigiditate potius atque siccitate escit quam materiae mediocritate Quit enim in ea ipsa materia naturalis calor dominari coeperit & stiga ditare hane euincet,qusimque vi caloris terrenae materiae aquea exquisite permista suerit & iam maturatio facta appareb t,depulsa austeritate in eadem materia succedet dulcedo Sic enim crudorum fructuum austeritas maturatione dulcescit, non tam materiae quam qualitatis mutatione.
Dulcis sapor gustu suaui; atque iucunsis oblectat, nullaque qualitatis exuperantia molestus est. Eius inodi conspicuus est in saccharo melle,glycyrrhiaa, polypodio, tui ubis& aliis plerisque fructibus : atque in omnibus lenientibus.
Hunc tamen satare caue ne cum pingui & oblinente confundas: licet enim assini; quodammodo, reipsa tamen dueuersus est. Distat autem ab eo no qualitatibus primis, quia uterque temperatus est aut obiciare calidus, sed una materia, quae in pingui tenuior est, in dulci paulo crassor, sed
quq tame non vltra mediocritate procedat. Quocirca dulce quadatenus,sed minus quam pingue retexat,magis Vero asperitatem lenit: praeterea quoniam & materiae & teinpe ramenti mediocritatem obtinet, a nodynum est, maturat, concoquit & pus mouet. Et hi quidem sapores in mediocri sunt materiamunc de hiς qui in cratia consistunt. Amarias sapor dulci ex aduerso oppositu insuauis ac tribstis sensum ipsum velut corradit aut diuellit.Εo insignis est aloe,deinde ab synthium, centaurium minus, & colocyn illis: quorum exemplo caetera dignosci possint. Cralla eius cst materia atque terrena, quam exuperatis calor prae assa uit &exiccauit:omiteque amarum calidum siccumque est. Hinc sane praecipua vis detergendi & meatus expurgandi ei inest,idq; cum calore non tamen externo. Quum enim calor penetrando crassiusculam. matcriam secum deducit, ea quicquid obuium est secum rapit & abradendo expur- sat. Et quo amarius medicamentum, eo valentius id efficit. Absinthium quidem moderate: at aloe, aristolochia,
145쪽
- LIBER IIII. r; 3 centaurium minus,& colocynthis non expurpant modo&abstergent.sed & partes ipsas immodico usu exasperant atque corradunt & exulcerant. Hinc aloe ora venarum aperit profunditque sanguinem praesertim ab haemorrhoidibus, aristolochia interiores disrumpit abscellus, centauriu& colocynthis exulcerant, secumque ramenta detrahunt. His autem ut intro sumptis insatistus expediendi, ita & admoti V irdida ulcera detergendi 8c expurgandi eximia vis est. Quinetiam a marsi quia siccando superuacuos humores aut absorbet aut detergit, & dulcedini quae putredinis parens est prorsus aduersatur, ratione optima sutredinem arcet & corpora diu integra conseruat. Acerbus sapor austero finitimus, eo tamen grauior mo' Acesius. testi6rque est, ac magis linguam omnemque gustum constringit & exasperat: ac proinde magis tum siccat tu refrigerat. Is luculenter in malicorio,in galla,in rhod & cupresiti nucibus conspicitur: atq; in aliis quam plurimis quae acerbitate sunt his proxima. Eoru in materia plane terrena est& sicca nec aquae nec humoris manifeste particeps, in qua non calor sed frigus pland dominatur cum siccitate. Quoniam igitur frigida fluxiones repellunt ut adstringentia humorum impetum sistunt & cohibent, ut siccantia coaristat
atque densant & vulnera cicatrice obducunt,ut Vero terrena humores incrassant.
Insipidus ἀ/miit dictus qui proprie sapor no est, sed sapo- Inisi .ris priuatio nulla qualitate manifesta gustum serit.Tali esse videtur sirris genuς uniuersum,& cucurbita, & citrulus, quibuς & alia plurima finitima sunt. His materia tametsi crassa quodammodo est, non tamen prorsus terrena & sc- .ca adstringens sed Eumore quodam etiam perfusa, qui ta- me non exquisite sicco permiscetur vi caloris. Et quum neque ipsius frigoris vis superet, ac iidit necessario ut nullo gustu sapor. nulla effectu qualitas aut facultas percipiatur. At nihilominus haec eorti materia quonia vere emplastica est, meatus omnes & intus & soriis insercit & obstruit, asperata lenit,&ὶ soluta agglutinat. Quanqua autem hic sapori dulci assinis est , distat tamen quod & in paulo cras fiore atque crudiore sit materia , &a temperie aliquantum in extremum frigidius devergat: dulcis vero sapor in cali desus. Moderato enim ac miti cariete bene cdcoquente Pira
146쪽
plo quae desunt reserri in colae ni pollunt. Id antem consideratius & circunspectius agenduli is nimirum ael limatis& obteruatis quae simplicium vires minuunt vel augent Ea sunt regio,tellit , situs, tempus, cultura N praeparatio. Vt
enim similes vitis pal ites diuersis regionibus atque locis depacti diuersa vi .ita sinitia sinina restione atque tellute varia, stirpes proserunt facultatibus viribusque variaq. Re- io calida ta aestuosa, omnia edit proserique acriora & ve- ementiora: hebetior vero frigidior Sc huin idior. Origa-.num , hyssopii de satureia aduectas ἡ Cappadocia aut Creta, iis duplo acriores depreli dimus quaq nostra Gallia protulit. Tellus arenosa atqne sicca, acriora quCque edit, quemadmodum inculta atque deserta : frigida vero paluitiis Sc uliginosis,& quq multa cultura magnoq; labore subigitur, uberiora & laetiora, sed multo ignaviora. Collis in austrii decliuis praestatiora gignit quam in aduersum aqui-. Ionem deciduus. Vere & a istate media stirpes omnes dum multo succo eoq; maturo dc probe cocto turἶet, validiores sunt quam autuni fine, lusi deciduis soliis & exhalisto stim-co es istae manent: semperq; prior germinatio posteriore utilior. Ad haec tempore frigidarum humidarum questi piu vis hebescit quu iam plane in uerint: calidarum Verosccarsinam inualescit. Etenim althaea aut malua quae prorsus arida sit, nec humectat 'ec probe emollit: neq; platago, aut solanu, aut sum peruiua quu proprio humore destituitur,como de refrigerat. origanum vero, hyssbpus,aut thymus conuenienter arefactus, dii spato humore aqueo multo magis tum calfacit tum exiccat. Praeparatio quoque arte quaesita simplicium vires auget vel imminuit. Nain calida attenuantia atque detergentia, si sensim arefacta de in pul- .uerem redacta offerantur, multo praestantiores habent vires & ei sectus edunt manifestiores, quam virentia expressus succuς: atque hic; validior est quam aqua in qua illa suerint incocta. Non enim ut quidam prodidit aqua simplex tanquam communis sit materia omni in quibus permiscetur, cum calidis calfacit dc cum frigidis refrigerat,sed perpetuo calidorum & attenuantium quae incoquuntur vim obtundit. Quinetiam coctio omnis eorum quibus tenuiscit materia vim aut minuit aut prorsit . distipat: crassorum
ver ' ut metallorum, adstringendi siccandique facultatem
147쪽
' iiii x ' R is Iam verδ in praestituenda dosi alterantis medi menti, alteran flae seu mutandae parti; amplitudo atque situs aestimetur. Affectionis quae In ea parte est istu intemperieς fuerit seu obstructioi magnitudo, alterantis medicamenti ordinem praescribit : si enim pars frigida sit ordine secundo, medicamentum opponetur quod secundo quoque sit ordine. At qua id quantitate sit offerendum , ex affectae partis
magnitudine atque stu decernitur. Si magna pars est quae laborat aut longὸ ab occursu medican et i didita eli, largius, si parua aut medicamento obvia, parciuc & minore doli id offerendum est. Crudum aut refrigeratum ventriculum sex Octbve piperis grana calfaciunt, quae ad refrigeratum uterum tabit aut minimum contulerint:& aestuantem oculum aquae rosaceae semuncia recreat , quae concalfactum caput nihil iuuetu. Horum igitur obseruatione L Irudentis medici iudicio,alterantium medicamentoru dolis praescribenda. De urti, medicamentor facultatibus.
TER Tia medicamelorum facultas de qua mihi dicen
dum restat,non E temperamento, non E materia, sed ἡ
totaturta rei substantia atque serina primum ac per se proficii ci- : ac proinde Occulta totius substantiae pioprietas appellari solet. Ab hac duae medicamentorum disterentiae prodeunt: alia enim euacuantia, alia duntaxat alterantia. Eua
ant quae totius substantiae familiaritate atque fimilitudia peculiare sibi quiddam proliciunt. Horum rursus alia itoto corpore,alia ex una quapiam particula trahimu quae Etoto corpore, purgantia dicuntur: δ toru quaeda attractum humorem vomit:one reddunt udasaru in & veratria album, quaedam deiectione ut rheumbarbarum & scammonium. Qitae ex una quapiam parte , aut ea cerebro per os atque palatum ut apopnlegmatismi, aut per nares ut errhina, aut ex utero per ceruicein liri'ci uacuum humorem trahunt, ut aristolocnia. Caeterum quae vel urinas cient 't petioselinii, vel menstimas purgationes: t artemissa , vel excreation mouent ut hystopus, quoniam non attrahendo , scἀ vel detergendo vel extenuando atque penetrando cacrementa
148쪽
depellunt, quodammodo euactrantia , non tamen purgan'tia ritὸ dici possunt non enim similitudine trahunt. At verbalexiteria & alexi pharmaca, id est,quae aut venenum aut deletelium medicamentum proliciunt amoliuntur lues ini-litudine, ut schistum lac agaricum , dissecti pulli gallinacei calentes percussae parti applicati, scorpius ipse proprij influecti veneni alexi terium iure inter euacuantia connumerantur, nec tamen proprie cathartica dici debent. Huiuς qumque classis sunt quae vulneri soris imposita xela atque spicula evellunt & euocant, ut radix arundiniς. Hae sunt igitur eorum differentiae quae totius substantiae proprietate eu cuant. Quanquam autem quae primis aut secundi; sacuntatibus agunt, alterantia proprid nuncueantur , multa tamen tertiis etiam facultatibus , sed tota substantia alterant. Ea sunt quae abdita proprietate totam rei substantiam immolant , atque rem ipsam demoliuntur ac prorsus corrumpunt. Horum alia sunt deleteria, alia antidota & antipharmaca. Deleteria quidem sunt quae proprie venena dicuntur. Quum enim venenorum, id est, eorum quae praesenta
nea vi nos interimunt,alia id manisesta, sed tamen violenta & cxcellenti qualitate praestent, ut euphorbium urendore optum stupefaciendo:alia vero qualitate occulta, haec lane non illa veneni appellatione complectimur. Haec igitur tortius substantix dissidio nobis infensa noxiaque iunt, ut dryopteris,pityocampe & hydrargyros: ut venenatarum besti
xum ceu scorpij, phalangit & rabidi canit ictu . Etenim casaliua hae virus imi eiaculantur , quod sensim intro subiens
ac prorepens , in principes tadem partes, institear inq; vis 1 s ac substantiam dirimit. Priora vero intro sumpta quum nequeunt a nostro calore domati atque vinci, hunc tandem omniumque facultatum substantia peruertunt Antidota vero&antipharmaca deleteriis pland contraria sunt, eaque totius substantiae dissidio sic immutant & obtundunt, ut neminimum dein nos queant offendere. Horum alia ustum vel iniectum venenum aut etiam deleterium medicamentum , totius substantiae contrarietate ac dissidio frangunt Obtunduntq; aut prorsus extinguunt, ut ςitrii semen. In hoc genus pertinent & quaecunque pestilentes ali6sque epide-mios morboς profligant aut arcent, ut mithridatium. Alia
149쪽
pinella rabidi canis: quorum ampla est tractatio , & eximia vis medendo. In hoc porro tertiarum facultatum genus reserenda sunt quaecunq; unicuique corporis paniculς aut iv Mandae aut laedendae addi sta creditntur: pro quibus n5nulli. frustra quartas medicamentorum facultates induxerui. Et- 'enim saluta cerebrum idcirco iuuat & corroborat, quod illi totiuq substantiae similitudine familiaris sit: qua ratione&buglossum cordi, de cupatorium iecori, & scolopendri itinvel asplenium lieni gratum Ainitiareque est. At vero totius substantiae dissidio atque repugnantia, lepus marinus solos pulmones ἰ cantharis vesicam totam exulcerat. Tertia haec medicamentorum facultaς, quia extra sensus est humanos, nec sapore, nec odore,nec tactu,nec ullo denique sensu nosci deprehendive potest: sed una obseruatione & experiei tia, quae ulu longo & artis exercitatione bene stabilita confirmataque sit. Hic autem appositὰ experiundi ratione pauca subne- το απια is istere videbor. Experiri est quippiam e fluctu probare.Alia enim sensu aliquo comprobatur, quorum est certissima co- η άπι, egnitio:alia ratione probabili. quae tamen e sensibus ducta
derivataque est alia usu & essectuuin atque eventuum ob- - seruatione. Haec igitur re in notio quae ex crebra tuen-
tuum obseruatione habetur , proprie dicitur experientia: ut alia cognitio sensui, alia demonstratione vel opinione, alia e perientiai percipiatur , & experient qui e perientia ἰ χου dotius euasit. Ea autem experientia nosci debent , quae nec fia. sensus percipere nec ratio ulla consequi p-est: atq; haec sor- . ,huaeri te sola vel casu deprehenduntii Cac sape diuque quaesita fortuito plerumque inueniuntur & occurrunt nobis. Sic sane& purgantium medicamentorum & alexi pharmacoriuncognita vis est. Non quod semel duntaxat, sed quod identidem atquessimiliter & eadem rerum omnium concursione pius euenerit, experientiam gignit. Quumque effectus aliquis saepius obseruabitur ei caula quapiam Proficisci scauendum tam n ne causarum sirini litudo nos eludati vis huius atque facultas erit experimento cognita. At nihilominus ex aliquo experimento interdum amnitate rerum di cimur in alterius experimenti inuestigationem.
150쪽
0. METHonI MED A N DIDe me is ponderibus oe inensuris.
RE R v M omnium aestimatio aut numero sit, aut pondere,aut mensura. Numeri una est & eadem apud omnes ubique gentium ratio,non etiam honderiς aut mensurae, sed maxima horum varietas, & uniuscuiusque ditionis iuum pondus ibaq; mensura, patrio nomine ii ginta. Sed tamen quoniam rerum omnium maxime quae ad medendi usum ci parantur,certas & comunes esse lebes oportet,certa quoque & omnibus commudia decet esse pondera i una lege una sit omnium gentium consensio. In id autem stabiliendum in primis est pondus minimum ceu minutum,e quo velut in numeris ab unitate additione continua aucto prodeant caetera pondera. Id quidem est granum omnium ponderum minimum , c quo fiundobolus, scriptulus seu scrupulus,drachma,vncia,libra:& quae ex his componiatur semuncia sescuncia,selibra, sesquilibra. Granum igitur cui tanquam basi reliqua innituntur pondera, ratum costansque esse decet: neque id granum esse hordei, neque uitiei neque ciceris, neque frugis ullius aut legum, ni ,qubd nullius par sit ubique gentiu pondus.At vero ni mariuin minutum quod auri fabri granu appellant, & Latine momentum dici potest, omnibuς mundi nationibi
unum idEmq; est & stabile:quod auri sacra fames & opum furiosa libido , inuiolate & incorrupte ferirat, idquς signis& exemplaribus undique identidem collatis. Hoc igituet nobis sit omni ponderis initium : e quo medicinarum pondera recepta nunc lege stabilita sunt boc pacto.
Libra . ..hj. Sesquilibra ibi. F. f.xviij. Ita numarium pondus quod no modb numulari; sed de