장음표시 사용
161쪽
LIBER III I. IIImolliendi incidendi,detergendi, aut similis quςdam compositione quaeri in f complura hisce facultatibus praedita apte coinmisceri postunt: atque tametsi complurium vires non sint quam via inc essicaciores in eundem tamen effectu consentiunt nec sese perimunt: ut plantaginis,solant,lenti; alustris & semperuiui commisito: aut ex malua althaea, &el xi ne compositio. Caeterum si tertia quaedam qualitas compositione expetitur, non aeque certo aut tuto multa dc Varia permiscueris. Cum enim eiuscemodi qualitas obscura quodamodo sit nec sensibuς deprehensa, quae ex multorum confusione emerget admodum incerta atque anceps erit, nec nisi experimento & obseruatione coprobari potest. Tametsi enim quaedam seorsum comperta situ simile; en suctus edere, plerumq; tamen tacitis etiam quibusdam viribus omnino dissentiunt, ut idcirco si in unam eandEmq; compositionem concurrant, non sese iuuent atque corroborent, sed contra perimant atque peruertant. Non igitur possunt compositionis tacitae vires ex simplicium viribus coniici, nisi etiam usu compertum sit ea sibi omnino cossentire.Vt enim non omnia quς dulci sunt sapore,si con currat dulcem iucundumque saporem proserunt, neq; vini Cretici es poma cij & lactis & mellis iquae seorsum singula palatum iuuantὶ permisiorum suauis est & gratus sapor: neque omnium quae seorsum tuauem spirant odoretis,si consui das, suauis quoque odor euadet: ita neque omnium quae aduersus venenum seorsum deprehensa Lint vires habere, permistio atque compositio ratione censeri potest pristinas aut aequὸ validas vires retinere. Quod enim fuerat iti singulis , raro deprehenditur in misti denubque debet compositio etiam obseruatione coinprobari. Existit huic assinis ar-oc alia quaestio, an quae diuersarum virium permiscentur, singula pristinas in compositione vires retineant, easq; ad hibita nobis exerceant. Constat quidem veteres phlegmonarum incremento adstringentia discutientibus miscuit te, ut simul pares vires exererent. At qui fieri potest, ut contraria illa consula non sese mutuo redundant 3 Haec igitur μ' diluenda sunt. Cum recens est eorum permistio, utraque pristinas suas vires integras retinent, easque adhuc ut ante exerunt. Neque in his ino Eo quae soris adnibentur,sed &in
his quae inuo scit potionis seu antidoti forma sumuntur.
162쪽
uico. Nonnulli vim quandam in nobis statuerunt discretricem, quae singula illa antequam fiat persectὸ confusa , secernax in nobis,& quae singula suis aptet partibus atque affectibus,
eaque in proprios usus referat & accommodet : quemaὐ modum se iidem sentiunt vim illam discretricem ex simul permistis diuersis alimentis quid parti cuique conueniat a tribuere. At vero cum multorum in compositione iamdiuncta est confisio, atque ea quam iuniores feri mntationem appellant , mutua actione omnium quaedam coitio atque concursio euaserit, pristinae singulorum vires non amplius integrae manent, neque illas potest facultas ulla discretrix in nobis seiungere: sed pereuntibus & extinctis singulorum viribus,nouae prorsus emergunt, ex illarum tamen concursione prosectit. Quae autem hae sint nouae vires, ex primis quidem atque secundis qualitatibus quaenam fiant, potest ex simplicibus ipsis coniici. Ex tertiis vero quaenam summa facultas oriatur , quae totius compositionis sormam atque totam substantiam comitatur, cum ex simplicium occultis
viribus illa prodeat , non nisi experimento disci cognoscique potest.
De medicamentorum forinis eorums eliciendis viribis.
FORMAE tum sumendi tum admouendi medicamentiquam compositionis longὸ diuersi est ratio : magnique refert qua forma quod uis seu simplex seu compositum medicamentum administres. Nam praeterquam quod alios aliae formae delectant, aliae etiam formae tum ad partes atactas,tum ad morbos accommodatiores sunt, neque sorin rum partes sunt omnium vires, quandoquidem ad extenuandum atque penetrandum conuenientior est liquida, ad
corroborandum & adstringendum solida. Quae talia sumuntur qualia sponte prodierunt,sue recentia ut holera &acetaria, siue arefacta, ut siccae radices vel stirpes, nondum formae cuiusquam dicuntur conditionem adepta. Primae formarum differentiae inde depromptae sunt, quod medicamenti tum simplicis tum compotiti alia; ipsa substantili& materies, alias viς eius praecipua atque facultas arte elicita suggeritur. Vim ipsam atque secultatem interdum ipsi materiae Permisceri,in eaque contineri conseri, ut in medicamentis
163쪽
LIBER IIII. IMeamentis adstringentibus , corroborantibus & siccantibus: interdum vero a materia secerni, ut in medicamentis alte
nitantibus, diaphoreticis & purgantibus, quod crastior illa& compactior materia viribus obsit. Itaque seriana omnis
aut solida est aut liquida. Solidarum prima atque simpliciissima est puluis qui deinde & ipse in alias coaptatur formas: quales sunt pastilluς, electarium tum liquidu tum solidum,
catapotium,b olus eclegina seu delinctus, antidotus multiplex recentioribus conlectio appellata , partim enim aromatica est & analeptica, partim optata & anodyna, partim cathartic partim antipharmaca, conditum simplex, conditum compositum , ex quibusdam autein horum liquore quouis se tutic potiones sunt medicae. Quae vero solam medicamenti facultatem retinent formae sere liquidae hae sunt Iiquor stillatilius,insusum seu dilutum. de uniuersum Actitioni in vinorum genus,lus seu decoctum emulsio, medicatus succus,sapa seu rob: e quibus & aliae comparantur, tui pus, syrupus, aporema. Ex his quoque varie commitis Potiones fiunt medicae clusteres, glandes pessi, noduli. Externorum medicamentorum sor e eadem pδ sint
methodo institui : pulliis inspergendus S mentum siccia,
sacculus, sementum hulit idum, insessiis, balneum, epithema, collyrium mucilago, embrocha, oleum , ceratum simplex seu illitus, unguentum, puls, cataplasma, emplastrum. Cauterium autem, errhinum, gargarisina & apophlegmatismus iacultatum potius quam sormaru sunt nomina. De singulis ergo hisce formis particulatim tradendum , & explicandum qua ratione,& qua simplicium proportione praescribi temperarique debeant. Simplicium autem cognitio, collectio, delectus , expurgatio , conseruatio, praeparatio, correctio & iniscendi industria, seorsum ad pharmacoporos reseruntur ac pertinent: quorum tamen in primis & medicum gnarum peritumque esse oportet, si quidem apud artis ministros auctoritatem dignitatEmq; suam retinere ac tueri velit: quos docere haec ipsi debet, quemadmodum componendorum medicamentorum. sormula ad pharmacopolas Ostensuri simus. Formarum ergo rationes atque vires cxposituri, a liquidis auspicemur. Quas veteres olim medicamentorum Acultates memoriae prodiderunt, eas integris
ill: primum quidem sunt experti, alij posica ut laborati no
164쪽
r1ι MITHODI MEDENDI delicii subscriberent, eas vari8 a crassiore terrenaque materia seiunxerunt: vi destillatione, insus one , decoctione &succi expressione. Qmini autem in physiologia demonstratum sit, stirpi: cuiusque materiam humorem continere alia mentarium, & alterum primigenium, in quo praecipua vis inest, aqua stillaticia alimetari j humoris portio est tenuior: quae si sine odore & sine capore est nullas, sin odorem saporeinque ili ix retinet exiguas illius vires habet. Oleum verb humidi est primigenii portio aeria, atque ut illius odorem saporεmque, ita & vi re plurimum refert, quarum tamen amn parunt ignis vi dissipatur Scevanescit. Elixatione facultas quae praesert i m in crassiore materia inhaereti mani se simu euocatur,atque in lux ipsum transfertur: quae vero in tenuiore consistit, tota plerumque dissipatur ac disperdi- tu . Insusio vim multo maiorem transfundit in quem uis accommo statum humorem , nihilque aut nimium dissipat
tenuioris substantiae, quod sensim blandoque fiat, nulla vi immodici calori Expressioue qui quasi plantae sanguis cibtra liquoriς alieni permistrono succus extorquetur, nulla vi
detur illiit; securate destitui. Sed haec rursum planius ex facultatum discrime distinguam. Refrigerandi, huminati di emolliendi atque relaxandi facultas, in solis virentibus& humore multo praeditu, & in fructibus atque seminibus
imi eniri potest.Neque enim plantago, nZque solanum , ne que semperuiuum si exaruit inani seste refrigerat, neque al-tnaea aut inalua , aut helxine arefacta manifeste humectat vel emollit.Neque prosecto facultas ea admodum destilla-
tione syncera euocatur, quod empyreum' siccita que conquiratur calore. Elixatione vero ac infisione efiicacior ira nci, multoque magis expressione, ut in iure,in inucilagine,
iii succo vel oleo. Calfaciendi autem, siccandi, attenuandi, detergendi, penetrandi & adstringendi facultas in arefactis quoque integra consistit.& aliquanto valentior quam in virentibus, quandoquide in his ex humoris alimentari j eiusque aquosi & crudiusculi persiisione ea facultas obtunditur. Haec ὀ virentibus stirpibus destillatione aliquantum eximi potest, sed expressio tarplurinuini, instasione atque de coctione siue ex virentibus illis siue ex aridis , mediocriter elicitur, si praeserti in e liquore accommodato, ut ex hydro- metite fiat, nam aqua calidorum A attenuantium quae incoquun-
165쪽
coquuntur vim hebetat, atque remittit, neque potest integras illorum calidorum vires ast timere aut adipisci : sed est necesse decocti ius mediam & mixtam naturam a litae&eorum quae incoquuntur,obtineat. De singulis qua ratione fiant rursum suto malim tradendum.
Liquoris . e stillatione eli endi ratio.
V Ii vo κ stillaticius duplex comparatur, aqua & oleum. Aqua elicitur e floribus, herbis & radicibus virentibus, quae tempore legitimo lectae N expurgatae , in vaporarium integrae coniiciuntur,s tenuior subitantia in qua praesertim
vis inest odoris, expetitur: cui deinde blandus lentusque ignis subdendus. At si medicamentosa se itas desideratur,
recentes herbae atque radices minutim concisae , atque etiam tonsa, su6que succo immorsae ac madcres,in fictile vas omnis alienae qualitatis expers recondendae & operiendae sunt loco tepido, dum no aut altero die insta earum sacultas olim tacita & penitus recondita, sc se expromat. At si inultarum stirpium,& quae diuersis sint facultatis , vis quae tam sum ira a extrahenda est, consatae illa contritaeque , suos nantur liquore madere atque macerari , dum sermunt, tione omnium in quandam unitatein facta sit coitio. Postea vero omnium promiscue in vaporarium coaptentur vi treum aut plumbatum, x induca;ur stillans capitellum caemento vel luto tenaci obseratu in , ne quid expiret, c cuius oblongiore caqualiculo & quas ceruice receptaculum propendeat, diligenter etiam obserrat una. Vaporarium Porro in cacabum alleum, cinere, sabulo ve aut aqua planum fornaci superpolixum & c0apta tu i sic me gitur vi ne sun dum eius attingdit, ignisque succenditur e prunis aut carboi, ψ aut e stipulis, qui minime tetro sumo opus inquinet lucinhio acrior, deinde languidior & iguauior, qui duntaxa:
moderatam caloris vim conserua. gae per cineres aqua elicitur acrior est, inagisque empyaeuia a re olet , ac minus vernaculae & insitae facultatis retinet quani quae per aquam, asseruat in tamen diutius & tardius corrumpitui. Utraque tamen ratione & modo stirpium pars tenuis in qua tum odoris tum saporis vis inest,dissipati ir, simul que facultatum pars in xima exolesci ut non temere illis sit fidendu.Qu -
166쪽
propter tertia distillandi ratio solius vaporis vi sinuenta est,
quae una omnium maxime stirpium odorem, saporem, fa- .cultates'; retinet citra ullam empyreumatis cinsuauitatori quae tamen ut diutius conseruari possit, post a octo circiter dies insolatur. Ad hanc comparandam lebe; aeneus aquae
plenus fornaci inducitur, & lebetis labrio amplae ollae vel Vrnae labra quoque coaptantur,& luto agglutinantur. Ollavero circum quaque in ambitu amplis soraminibuς pertusa est, in quae vaporaria herbis plena inseruntur & agglutinatur,Vt cum accensus ignis Der i seruenti aquae solus haliatus in ollam subiens vaporarii contingat,& blando e stirpibus aquam suscitet.Ne tamen coerciti atque conclusi haliatus copia calor obruatur, urna vel olla summo fastigio exiguum foramen habeat, quo halitu; partem expiret, possis que calorem pro nutu moderari Liquoris huius stillatici j si
quam caeterorum vis aliquanto ignauior est, iucundior tamen , suauior & ad multa accommodatior existit. Id autem minimε silendum , earum stirpium quarum tenuis est& rara materia, ut Ocymi, florum violarum ,roris marint,viareς cum odore & sapore quavis destillatione exolescere: rum vero quarum crassa est & densa materia magis retin xi ai: conservari.
olei autem e stirpibus eliciendi diuersa est ratio : neque in id virentes' sed conuenienter arefactae sumuntur, partim ut humoris alimentarii & aquei minuatur portio, & olea
ginea quae humidi primigenij pars est sincerior & purior
eliciatiir,partim etia ut heimae teri possint. Imprimis enim eas tundere & terendo in tenuissimum pullierem.redigere necesse est.)s immissus in cucurbitam vitream quae protractum collum habeat Jc tanquam longam proboscidem exacte ne quid expiret Hermetis sgillo obserandam,in diplomate per octo decεimve dies sinitur,dum per medium vitru quandam conquirat substatiae macerationem. Deinde proboscidis summo naso detiuncato, collocanda transversim
cucurbita est in perforato amplo fictili in id adaptato , &tenui cinere undique ad duos trEsve digitos aggesto operieta, &vivo 'carbone sumi experte desuper dato paulatim calfacienda dum in aliud agglutinatum vas proquat olesi
primum pallidum, dein flavescens. Hac ratione Alchymia, ex lachrimis resinis,arige etiam metallis per humectationem
167쪽
rionem oleum extrahunt purius & o oratius cum peculiari phlegmate,quod nec odore nec viribus oleo cedit. Sed ad id longo opus est tempore dc maxima diligentia , atque iii moderando attemperandoque igni dexteritate summa : 3c
ad postremum pro impensa opera ex pulueris libra dimidia ta puri & sinceri olei uncia elici potest.
INFvsio quod caloris vi nihil dii spei, simplicium vire
puras syncerasque transfert in liquorem : at non omnes, sed eas praecipuὰ quae in tenuiore sunt substantia : eat verbquae in crassa ac terrena, non . equὰ valida . Purgetndi etiam vim summam Hicit, quum praesertim tenuis ac penetrans liquor fuerit aut simplicium naturae consentaneus. Rei au- . tem infundendar conuenientes liquores sunt multiplices, quorum praestantissimus est aqua vitae,quae tenuissima cum sit,in omnes commisi ae materiae partes sese insinuans, concretum illius succum attenuat, incidit colliquat, sec simque rapit: ab hac deinde sunt vinum album ac tenue, aqua tum simplex tum stillatitia tu in qua attenuantia simplicia sunt incocta,hydro moli, mei & oleum. In his quae maceratur materia exare facta sit & aquoso humore destituta, expurgata, minutim concisa aut tusa, ut liquorem omni ex parte combibat Tamdiu autem maceretur dum contabescat, Scsapore deprehendatur vim omne suam exuisse:aut si multa variaque permiscueris, dum omnia sermentatione unam eandemque communem naturam sint adepta, quod serε triduo fit. Liquor autem in quem eorum materia coniicitur vel tepidus sit, vel tepido loco asseruetur, vel insoletur, ut blandi caloris beneficio adiutus vim promptius exorbeat. Hac igitur ratione comparantur potione catharticae.
3c aceti, vini, mellis atque olei complura sectitia generαVinum alitem ut commodὰ fiat, stirpium materia quum viribus excellit legitur, & in umbra siccatur deinde in mustum coniicitur dum deseruescat, ac post duos tresve menses quum iam vinum deserbuerit & fuerit defaecatu , transsunditur recondit sirque nec si stirpium materia diutius macerari sinatur, corruptionem subit, nisi vinum sortὰ vapestat dolio nimium vacuato, aut non conuenienter Obthiis
168쪽
rato. In citustius etiam vinum macerata stirpium materia, non parum id esticax reddit. Quum autem vinum naturae iucundum sit ac familiare, quascunque vires acceperit, eas
per omnia sese insinuanu, prompte in singulis & abditissi- mas corporis partes diffundit atque impartit, cstque opibanum medicine vehiculum.Vis ei praecipua hyeme ad cras sos lent6sque humore , ad obstructiones, ad morbo; stigia dos ac diuturno qui sine febre satigant ad quae quouis est syrupo vel megicato liquore praestantius. Aceti, aut mellis, aut olei conficiendi non admodum dissimilis est ratio: de , quibus seorsum particulatim trademuς. Lirpax seu Liquor in quo iam stirpes incoctie sint, quod & cuum. c. m, ius appellatur, non paruas earum vires elicit ,& coctio ea quae proprie elixatio dicitur, rerum saeuitatem atque spoclem a materia seiungit. Elixantur autem quorum vis & sacultas cum quadam tenui substantiae portione transfertur in liquorem,ut ligna,pulueres,radices, herbae, germina, fructus, semina,flores. Lapides & metalla elixari nequeunt.Liquor Vero,aut aqua simplex est aut hydromeli, aut lactis serum , aut succus, aut simile quippiam : raro vinum, quod prompte acescat aut Vapescat, rarius aqua stillatitia, quod Mρην v is eius exolescat. Non igitur, ut quidam memoriae prodidit, simplex aqua omnium eliciendarum virium comunis est mneria, neque ut ea cum frigidis frigida est,ita cum chlidi; calida neque si seorsum diutius ei coquitur quod ille putati incalescit sed frigida semper innietsi minus, persistit.
Itaque calida tenuiaque medicamenta quorum vires true-grae desiderantur ad frigidos crastiasque humores attenuandos aut lentoς detergendos, aut ad expediendos veteres ii farctus, ex hydro melite tenui coquenda sunt, quod eorum vim aqua simplex nimium obtundat: rigida vero,ut biliosos seruentesque humores ac sebrium Irdores valide restinguant, ex aqua coquenda , addita etiam sub finem inte dum aceti parte octaua, si cum refrigeratione extenuatio quoque x penetratio expetitur. Facultas porr5 quae in t nul atque dissipabili est substantia, ut penetratio, extenua tis,apertio, retolutio, coctione pauca euocatur, multa dis perditur: quae vero in crassore est mareria, ut abstersi , ad strictio, reprellio, ilicrassatio,non nisi coctione pleniore e-
si potest, altius enim demersa est. Quin & corurn
169쪽
LIBER I I I I. O liuntur materia aestimada,crassane sit, ura, sicca aut co- pacta,ut lignorum, radicum aridarum 8c semimina: an c co-
'ario Cum igitur singula selecta expurgataq; fuerint, seorsum moderate lut supra de infusione dixit arefiant in vin
bra dum aquosus humor fuerit ab suinptus. Ita enim ut oredore atq; sapore sic viribus essicaciora sent: dein quum coquenda erunt,quae copactiora sunt & diutius coqui postulant, prima in tepidam aquam coniici eda sunt, deince quae mediocriter, postrem 6 quae leuius, ut primum ligna,deinde radices semina lignorum cortices ac fructus, postreino flo- . re ,qui non nisi macerari debent. Igne lento qui tetri & alieni sumi sit expers, sensim ea serie coquantur, dum arida atque dura mollescant caetera vero plane contabescant, Scin liquorem vires suas odore saporeque noscemlau singula deponant,quod nec, ut quidam putant, hora una, nec ullo temporis certo spatio; LA uno periti artificis iudicio, definiri potest. Percocta omnia quinque s xve horis macerada sunt in tepido liquore, & antequam penitus refrigescant, excolandum est ius atque in usus recondendum. Ut autem virium quaedam prodeat aequabilitas, nihilque caetera viri- . bus aut sapore nimi opere superet di obtundat , simplicis v-niuscuiusq; vis atque sauor leorsum ante permissionem aestimandus obseruandusque suit.Moderatus tamen atq; co- ueniens virium saporisque inodus tuli impartietur,si recentes herbae, radices, cortices, seminave quibus praesertim vis
sapi rque validus inest, ex liquoris sextuplo podere coquatur ad dimidiam, ut stirpium recentium unciae quatuor audinanipuli quinque, ex aquae libris duabus dum libra vita supersit: aut aridae ex octuplo liquore ad leuias, v x arefactarum stirpium unciae quatuor ex aquae unciis duabus & triginta, tum undecim vel duodecim restenti Has enim quo inridiores sint & humoris non parum combibant, ex cori Osore liquore,& quod in sicca earum materia vis frinius iciliarescat, diutius elixari par est. Et haec quide ad iiii epi aut apoZematis v sum: nain sympis, ludd pluri melle α facch ro condiantur,essicacius reddi decoctum oportet, & parem sere mensurain relinqui iuris atque herbarum. Recens exim herbarum radicumque materia ex quadruplo liquore coquitur, dum ad tertias redeat: sicca vero ex sextuplo liquore, dum .d quadrantem xedea : ut hi a una materiη
170쪽
aridae ex libris sex aquae dum sesquilibra supersit. Manipulorum is modus esto ut singuli paulo minus quam singulas
uncias pendeant. Ea igitur mediocritate nec crassum nec insuaue nimiς iuq suerit,atque moderata dos integras vires sortietur. Quanquam autem hae communes sunt coquendi leges, sciendum tamen peculiariter est,quam si inplex via si
quodque decoctionem ferre potest, vi vi; intcgraelici possit: quorundam enim etiam ii dura sint, ut asari ,iridis,pyrethri & cyclamini vis coquendo perit: quorundam virentium & mollium manet, ut sentiae malu ,ci chorij,buglogi: in id quidem simplicis cuiusque natura pernosceda. Et haec quidem ad quas iis potiones comparandas. Ad sementa vero ex aliis etiam plςritque liquoribus stirpes coquuntur, ut
ex laete si leniendus est dolor, ex oleo si quid emolliendii, ex aqua aluminosa si adstringendum, e lixivio si valide digerendum siccand si inque est. Succus e viridi stirpe aut fructu expressuς, ut illius serε
omnem substantiam atque saporem , ita & summas vires obtinet. Exprimitur autem ex minutim concisis tusisque xadicibus herbis,storibus,atque seminibus,quae lusa utiliter sinutur biduo aut triduo macerari: dein in linteum rarum
coniecta, vel manibus, vel praelo, vel torculari subiguntur, dum succum profundant:alia quidem iacit Θ, ut quae humi da sunt & succulenta, ut plerique fructus: alia dissicild, ut
quae exucca sunt & paucioris succi, ut thyinusiolium, laurus,saluia,sampsuchus,& quorum lenta viscosaq; est in si ria,ut buglossum,borrago, portulaca: ex his enim vix nisi i-gis is tepore liquatus succus prolicitur. Omnium efficacissi-inus est qui recens si ac turbidus: qui aute iam inclaruit puri 6rq; redditus cst,licet gratior iucundi6rq; sit,ut tame Decem ita & facultatis portionem deposuit neque ullius purgantis medicamenti quod desicatum sit vis admodum v lida deprehenditur At nihilominus ad sympo & potiones qui accommodabitur,expressus phialaque reconditus len ter insolari,aut tepido loco reponi debet dum vinorum rini deserbuerit tacdmque deposuerit, &quicquid crassu in inest subsideat. Ita deinde quicquid purius & clarius inii
tar, secretum in potiones consertus. Hac ratione comparatur limonum succus, granatorum, & cotoneorum, pomo
rum, P mrum, cerasiorum, Oxyacanthae & ribes, hi enim diui ins