장음표시 사용
151쪽
LIBER II I I. I amercatores usurpant, vulgare medicum superat quincunce: Estque ad id proportione sesquiquinta Geometris appellata. Nam drachma numaria pendet g lxxij. & uncia quae drachmis quoque his octo constat, pendet drachmas medicas ix. & g. xxxvi. sue unciam medicorum unam cum
drachma una & granis triginta siex libra verb nuinaria quetvticiarum est iij. lnam est Vbi xiiij est ubi xvj, aut xviij aut
xx, uncias habeti pendet medicorum 3 xiiij. 3 iij.& g xij.
Atque haec ita licet ph rmacopolarum & recetium medicorum usu recepta confirivataque sint, certiora tamen ociniquitati ac staudi minus opportuna pondera retinere si velimus,in ea re praesertim, in qua vel leuissimum detractu
momentum no solum errorem, sed etiam periculum creare potest,praestaterit vi momentum numarium, ita & caetera inde prodeuntia pondcra usurpare, ut una ea JEmque sit ubique gentium ceria & constans me icis & pharmacopolis ponderum mensurarumque regula, quae & aliis omnibus. Itaque obolus grana xij. semiobolus sex scriptulum xiiiij. drachma septuaginta duo pendebit, caeteraque ad borum proportionem. Quae ponderis ratio veteribus medicietvstreta suit in scriptulo xxiiij.grana constituentibus: quod - :t iis vox pro scriptulo Graecis usurpata aperte demou- strat. Propterea cnim γα ipsis appellatur quia tot minutiet scriptulum constat, quot nimirum apud eos sunt literarum figurae. Idem ratio quoque ipsa comprobat. Quum enim scriptulum siliquasser pond reaequet,& siliquam mine e quatuor aequent, scriptulum quatuor &viginti frumenti grana pendeat necet te est. Antiquum autem pondus imminutum & adulteratum propolarum auaritia suisse cre
dibile est qui quain holsant maximo coemunt podere,quet postea diuendant quam minimo. H aec igitur pondera sunt, quibus hodie omnia reseruntur a lancerri, ut aliis frustra sit opus. At ne iis deesse videar qui veterum ponderum interpretationem desiderant, illa quoque paucis complectat atq; subiiciam quae Graecis, L tinti & Arabibus usurpata suere.
Granum nurnarium basis omnium ponderum,tanquam
minutum de id minutia appellatum.
152쪽
I 2 Clinicus siue AEteolus siliqua Latinis,ceration & dichalcum Graecis Κirat Arab.
l phndet g ii,siliquae dimidium.
pendet g iiij. Chalcos duos. Sem iobolus, ἐμια cολον, da- , pendet g vj. aereola tria, siliquam Vnamule Arab. J & dimidiam. Obolus a Onololat , Scriptusi dimidium , pendet g xij. seu sibArab. J quas tres,chalcos sex.
uia Graecis & γ pendet g xiiij seu obolos duos, λιν dictum I chalcos xij. Seinuliachma siue iaci Mν, PilariumOribasio, victoriatus D pendet g xxxvi. Sesqui' Scribonio & Celso, is scriptulum. , '. Drachma Attica, holce quoq; Graecis di γ pendet g lxxij. senipulos tres, sta, unciae pars octaua. J obolos sex. Denarius Romanus paulo grauior est drachma,Vt dena xii duntaxat septem sint in uncia. Hincque Celsus & Scribonius qui pro drachma vertunt denarium, septem solum drachmas ponunt in uncia: Plutarchus tamen Galenus ScPlinius dum Latina aut Graeca transserunt , denatium drachmaμ drachmam denario quasi nil disserant reddiderii pro unciae parte octaua.
Sextula JHexagium Z pars sexta unciae, pendet scrupulos qua-
Sicilicus pro didrachmo apud Scribonium pendet χ ii. Assarius &-quoque appellatur quod duodenis obolis, sicut as unciis constet. Duella sextulas duas B viii. Stater est semuncia 3 s, seu 3 iiii. Dupondium quoque dicitur, penaEtque Assaria duo. Vncia Attica librae pars duodecima pendet drachmas octo, seu tradente Cel o denarios Romanos septem.
153쪽
Romana libra Pondo , pendet uncias xii, siue drachmas xcvi.
Mna sive Mina Attica paulo grauior est, penditque drachmas centum, eu uncias xii. cum dimidia. Quanquam autem proprie as libra dicitur, plerumque tamen & rem unamquamque solidam & integram significat: utque libra,ita res quaeq, in partes xii. distribuitur quae totius sunt unciae: aliae vero partes sic Latinis appellari solent: As,libra,res ipsa tota. Vncia pars est assis seu totius duodecima. Sextans Quadrans Trienis Quincunx Semis Septunx Be; & octunx Dodrans
iam vero de mensuris: quoniam magna in his & incerta invarietas, recte quidem videntur exoleuit se, ac pro illis concauis quibus tum arida tum liquida veteres dimetiri solebant, libras & pondera nunc passiin medici usurpant: nisi forte quum virentes herbas praestituunt quaru in non adeo ex tuis tum pondus desideratur: has etlim pugillis Minanipulis mensurant. Manipulus m. quantum manu comprehenditur.
Pugillus r. quantum digitis tribus capi potest. Potest tamen quisquis volet concauas mesuras ad liquores praesertim sibi comparare, easque ponderibus coaptare, vi alia sit librae unius,alia duarum,alia trium,aliaeque aliorum ponderum capaces. At nihilominus veterum inclararum quae tu aridis tum liquidis accommodabantur,hic interpretationE subiiciam. Coclitearium uaesura minima,capit vini mediocris su
154쪽
l METHODI MEDENDI Cheme, mediocre seu minus cochlearium,capit cochlearia parua ij. seu 3 ij. 9 j. Mystrum,seu cochlearium magnum liguli pa cochlearia parua ij.s, seu 3 ij. s.
Concha mystra ij,chemas ij s.cochlearia v. .la Cyathus conchas ij. mystra iiij. cochlearia x. seu Jj. g. Acetabulum graecis oxybaphon sesquicyathum,conchas. iij. mystra vj. coctilearia xv. seu I ij 3 ij. Quartarius ' -υλο, sextarij pars quarta cyathos iij. coeli l. xxx. I. iiij. g. oxybapha i mystra xij. Hemina seu colyte seu tr3blium & , ιυξις ον, limidia sextarij pars,he inisextarius Parisiensis: c5tinet quartarios duos seu I ix. crathos vj. oxybapha iiij. mystra xxiiij. cochlea tia lx. Sexta ius Graecis , ae, me sura omnium ustatissima co-rij pars sexta, heminas duas, quartarios quatuor, cyathos
xij, seu st j.f. chopina est Parisiensis. Choenix Graeci ,modulus Latinis, sesquisextarius est, ni
Congius, Graecis Chus, sextarios sex, L ix. quartarios xxiiij.Pintae tres sunt Paris Vrna congios quatuor,sextarios xxiiij. Amphora ἰ idem,urnas duas,sexta- Quadrantal. , rios xlviij. Metretes & Ceramium Graecis λ capit congios seu ch Cadus Latinis C as xij sesquianaph ram,sextarios lxij. seu liu e. viij.
Culeus capacissima Romanorum mensura, continebat amphoras xx. sextarios 96o. congios I6O. urnas C. Atidorum vero mensurae Romanis hae fuerunt, quae αIiquidorum communes erant praeter modium. Ligula par mystro.
Cyathus capit i ligula; iiij. Acetabulum ligulas vj.
Quartarius acetabula duo. Hemina , acetabula iiij ligulas xxiiij. Sextarius heminas duas,quartarios iiij.acetabula octa. Semodius sextarios octo. Modius sextarios sedecim. Medimnus choenicas 46.sextarios 7α.
155쪽
l e liquidorum mensurae vino praesertim dicatae nerui, quod si mediocris est substantiae, reseretur ad id quod dixi
pondus. At quoniam oleum leuius est vino parte nona, mel vero grauius vino parte dimidia, quaecuq. mesura capit mellis uncias xv.capit vini uncias x.&olei ix. Ea l. proportio inmensuris omnibus obseruanda,quae si iniquae suerint, pondus quod minimὰ unquam fallax est,iis erit pro lege.
De componendorum medicamentorum causis. CAP. V Ir. .
VT morborum ita medicamentorum genus duplex statuendum,unum simplex,compositum alterum. Simplex medi mentum appellatur, quod sponte sua tale exortum est,nihil nostra adeptum industita. Hoc autem alias unica, alias pluribus tum iubstantii fetum facultatibus praeditum emunica ut piper, pyrethrum, cuphorbium, quorum substantia omnis prorsus tenuis calidaque est : pluribus viro a & ab synthium,quae mediocri substantia detergut,crassa & terrena corroborant, & rheumbalbarum quod tenu, at,terrena aluuin & saguine in silit. Hoc eorum genus s quodammodo,nempe natura & prima or ,gine compositum appellare,quod varias illas tu in substantia tum facultates ortu sint nacta. Caeter sim hoc loco compositum GH otia dicimus quod no ipso ortu sed arte operaque nostra tale euasit, ut theriace,muhridatium,& quodcuque ex multorupermistione constat. His tamen non ars vires contulit, sed duntaxat simplicia conuenienter miscuit, e quoru actione mutua noua & incomperta vis tan em emersit. Misccdorii costis,is autem & componendorum medicamentorum magna suit mcdicamen. tum ad simplices tum ad compositos morbos necessitas.
Simplicem morbum simplex plerumque medicamentum 'quod paribus sit viribus tollit. Quumque si iplex aliquod existit,quod citra ulla corporiς & virium ossensionem morbum proris depellat,quia omnium praestantissimum, nulla compositio permistione quaerenda neque quod sinplici effeceris,composito tentandum. Etenim coposito prius est simplex & certius & exploratius, neque eius quod vel optisma ratione compositum sit, ante experientia tutus ac ceditus usus este potest nam multa plerumque nos consentanea putamus, tuae permista tacitis sese viribus perimunt atquα
demoliuntur.OPtimum i zitur x in primis conducibile sit,
156쪽
ad unumquemq. affectum simplicem praestantissima simplicia tanquam remediorum bases acc5inodare se in promptu habere, non gustu modo & ratione, sed experimento quoque & usu longo comprobata. At Vero quoniam non semper cuique morbo peculiare remedium licet opponere, ad irinplices etiam affectus multis de causis necessaria fuit νιὴ ,ου. - mςMς mςntoruin permistio.Prima quum, ut dixi, simplexia. medicamentum deest curando morbo prorsus oppositum, eius enim penuria compositum usurpamus,cuius vires sint morbo pares.Vt quum intemperies affligit numeris dii bus a mediocritate distanς,si nullum in promptu medicumentum sit frigidum ordine secundo, duoru quae primi &teriij sint ordinis pares portiones temperatae, compositum efficient ordinis secundi & depellendo morbo acco in mo- datum .Eadem in detergentibus,attenu*ntibus atque caeteris permiscendis est ratio. Altera componendi causa ex simplicis medicamenti vitio depromitur, quod aut imbecillum est,aut malignum. Imbecillum seu ignauum ac pigru, acrioris permistione excitatur,ut rheubarbarum, spica vel cinainoino,senna ginetibere agaricus & turbith, ginetibere quoque aut sale genaeo: aloe asaro,spica, xylobalsamo: ab synthiu cinamomo:& quorum vis in crassore materia fixa inhaerescit, si altius aut longius deducenda est, attentiatiunt
aut acrium adiectione impellitur. Nonnunquam tamen &haec agendi celeritas, praeparatione comparatur, praesertim tritura vel coctione .Asaru enim aut piper aut calaminthediligenter trita cribroque tenui creta,longius penetrat,Validvisque aperit ac digerit. Es quoque,chalcathum, alumen aliaque metallica ustione tenuitatem acrimoniam'. nanc scuntur. Quod porro malignum aut prauum medicametri fuerit si qua eius utendi necessitas esk benignioris pernustione obtunditur, ut scamonii atque etia aloe; acrimonia,nnastiche, tragacantho,cotoneo malo, rosis,plicenicobalanis , Venenata qualitas, dictamno, scordio, ellebori nigri
malignitas,aniso,dauco,cumino:aeruginis ad malignorum ulcerum detersonem acrimonia retunditur olei dc cerae
permistione in AEgyptiaco aut aquis adstringentibus a vis opij narcotica ne quid officiat, castorio & croto emendatur haec quoque correctio interdum praeparatione fit, ut ri et aloes acrimonia venas exedat Iotionς eximitur, Scaes. Vsta
157쪽
lauatur,ut sine morsu cicatricem inducat. Tertia componend e causa ex ast ectae partis substanti , TUNAE.stu praestantia atque sensu existit. tum enim pars densi longeq; a remediis dissita suerit, vi ren & uterus, pleruinq; attenuantia basi petaniscemus quae eo penetrent, pici uia i q.
alia quae substantiae familiaritate basim, id ast, praecipuum
simplex medicamentum eo dirigant: ut medicamentis cephalicis bet inicii, pulmonicis hyllo puto, cardiacis buglosse sim hepatici; agrimonium, splenici scolopen trium , hystericis artem isa. Pars quoque nobilis aut exquisiti sensus, si basis vehementior fueriti aliud quiddam sibi tota substantia familiare inisceri postulat, & quod se suum l. robur
conseruet. Ea propter quae visceribuo accommodatur medicamenta,corroborantibus fulciuntur, dc quς sub alimeti sunt specie, ut medicata vina, quaa minus molesta , caeteris antecellunt. His igitur de causis inplex affectus compositum plerumque medicamentum postulat. Quarta & omnium maxime necessaria coponendi cau-χ' tic 'saestat sectu in varietas. Quot enim simplices ij suerint, totidem facultates iis opponentur, ne a. vlli simplici uri est depellendi compositum affectum: quandoquidem simplex si inplici,non autem coposito contrarium est. Si qcod ortu simplex varias tum substantias tum facultates Grtitum est ut satis sit composito affectui tollendo bene est: sin minus, permiscenda tot erunt si inplicia quot facultates expetu tuta Si simplex quidem est morbus, sed que vel sua interior caus ut humoris lentor, vel sy mpto malis graia itas, ut doloris saeuitia comitatur: necessaria est medicamenti compositio, ae in singulos aisectus reseratur atq. pertineat. At multo magis si multi it . dissimiles morbi,ut inteperies &obstructio in eandem partem concurrant, aut etiam si partibus ij diuersis insideant ut iecoris calida intemperios, renum calculus' uteri obstructio menses supprimens. In his igitur necelle est medicamentum ex iis componatur quae singillatim vitiiquemque affectu in depellant. Qiu multa: compositionis bases collectic fuerint, addenda fortassis his rursus erunt quae singulas illas vel adiuuent, vel emendent: ut iam inde no paruit; simpliciu numerus accrescat. Sic enim sunt quae polychresta medicamenta veteres appellarunt. Hae izitur caliquatuor, nempe si inplicis medicat neu
158쪽
penuria,eius peruersitas,aiscctie partis conditio, & affectua
varietas, emciunt ut necellaria ut medicamentorum coin-
Leontiria positio. Sunt & aliae quaedam causae, non eae tamen necessa-q Hμ ri sed vel utile; vel iucundae. xtilis quide est medicamentisorina, quod solida potentius trahat, liquida commodius penetret Sc cluat. Quocirca medicamentum in catapotiorum formam accommodamus,quum potentius e capite &ὸ distantioribus locis trahere: in potionem Vero quum Ventriculum & praecordia expurgare, & in omnia penetrare consiliu fuerit: sic quoque si dolor lenienduς est, aut emolliendum quippiam cst, unguentum : sia vero euocandum
quippiam aut digerendum est , emplastrum potius usurramus. Adde quod quadam utilitatis specie medicameli sormam utentis consuetudini aut naturae plerianq. aptamus,
quod alij catapotia, alij bolos , alij potiones penitus auersentur: ut etiam utilem medicamento formam demus,qu Aam interdum adiicienda sunt, ut potioni hydromeli, unguento oleum , emplastro cera vel lethargyro ς, quae nullas vires, sed forma duntaxat exhibet. Iucunditas porro quoad licet medicamentis comparanda, modo ut illorum vim 3c facultatem non tollat: tristia enim& horrenda nec suiDuntur facile, nec continentur, sed ventricula euertunt, corpus conturbant, ac plerumq; animi defectione vires exoluunc Comparatur autem me icamento iucunditas colore, od re, sapore. Ad colorem & tenuitatem, purgas medicamentum in tenui & puro liquore maceratur,quaedam soliis auri integuntur,cerusa unguentis additur ut albescant. Ad odoris gratiam medicamentis addimus anisum, daticum,cinamomum , caryopbyllum, nucem moschatam, & ipsum quo lue moschum,aut ambarum. Externis quoque spicam nardi,iridem, cyperum, malabathrum, amomum, costum. Haec enim odoris iucunditate non modo oblectant, sed &corroborant, & corporis spiritus vehementer reficiunt, Mnimuinq; exhilarat. In sapori; suauitatem squi quam odox magis ventriculum & praecordia recreati amara medicamenta melle vel 'accharo leniuntur, nimium dulcia succoli monum, vel aceto, vel succis austeris, ut nempe expetet laborantis gustus, cathartica in vino, & liquore rosarum stillaticio macerantur additis aromaticis: cadem quo I. ex sarcium iure sumuntur.
159쪽
Hae igitur caulae sunt omnes quae medicamento , quod basic appellatur, nonulla adiicere cogunt, ex quorum per minione α coagmentatione quaedam fit compositio.
Lex or methodus componendorum medicamontanum.
t CA P. VIII. VT methodo quadam apta fiat medicamentorum compositio basis in primis constiti ienda est, id est, medicamentum simplex in compositione praecipuum & velut columen cui caetera innitantur, pro stigado affectui accommodatissimum, eiusque tum qu lita; tum quantita; designanda. Qualitas quidem ex a Frchus qui praeter naturam in corpore fuerit specie: magnitudo ex illius magnitudine,& ex laborantis partis natura atque conditione praescribetur Vt quum frigidus erit affectus, medicamentum pro bassestatuetur atque eligetur calidum : atque si ordine secudoseisidii est, id a mediocritate in cotrarium pari ordine recedet.Si pars quoque affecta prosiinda fuerit,aut longὰ dis- .sta, lenia,Obtusi sensus, atque ignobilis, hinc basis facultas augenda erit, ut vires omnino pares in ipsam affectiis substa..tiam exerceat. Partis quoque dignitate aestimata, m dicamentum quaerendum quod ei consentaneum sit, eani que singulari quadam familiaritate iuuet. Horum obsernatione basi designabitur affectui contraria,eique par viribus & assectae parti consentanea. Oportet igitur medicinas acturo, selecta omnis generis remedia ad unumquemque affectum & ad partem affectam accommodata, undique ratione & experimento cognita comparentur, ut quasi in promptuarium recondita ac seposita suppetant ad vius. A que in primi; si simplex & solitarius morbus sine causa interiore,sine symptomate proponetur curadus , simplex de romatur medicam etiam quod depellendo illi par sit viii uet,& partem iuuet,aut salte non ostendat.Si simplex nulum par morbo suppetet,ex multis unum tale comparetur, quae aut similiti,aut etiam contrariarum sint virium. Si basis quae sit arte constituta omnium l. optima,fuerit nihilominuς vel ignaua nimis , vel maligna, vel minime ad partem sit accommodata, aliorum permistione iuuetur, & r liqua, ut dixi, attexantur, quae illius essectum opusque pro-srerentiac Promoueant. Basis si non quantitas, vis salicta,
160쪽
summa atq; praecipua in compositione esse debet: neque enim theriaci p.rstilli, neque euphorbium , neque scammonium in copositionibus quae ex iis constant, caeteris quantitate, sed tamen viribus antecellunt. Ceterorum quae b iis effectum felicitant,tum quant tas tum vis minor sit, ut neque in affectum neque in partem insigniter agat, sed in solam basim cuiuς tamen vires minime petierint. Eorum vero quae melioris usus ut odoris saporiique gratia indvntur multo quidem minuet vis elucere debet aut basi obsistere. Iam vero si morbus simplex quidem est, sed quem interior quaedam causa fouet,aut aliquod graue symptoma comitatur , uniuscuiusque profligandi constituenda quoque basis est, cuius etiam qualitas ex assectus magnitudine de signetur,ut quo vehementior is fuerit, validiorem quoque basim sortiatur. At ille si uno eodems; tempore his omnibus quae praeter naturam concurrunt pariter occurrendum est, confusae bases in quandam compositionem reserantur, quae una vice sit omni uin . Si quid vero cormai magis videbitur urgere, in id quoque magis ac praecipue remedio valentiore incumbendum. Si praeterea morbi complures iii
una eande inque partem concurrant, cum omnibus unum
ae lud possit remedium opitulari, multo magis copositum id elle oportet,& ea ratione quam dixi ex variis basibus atqare' sis.
que iis quae illas constabiliant ac undiq; perficiant,conmstitui Si in varias longeque dissitas partes varii morbi incia derunt, non aeque necellaria est coinpositio, cum sua cuiq; remedia seorsum pura aptari pollint maec copone dorum medicamentorum methodus est, ex ipsa quoque methodo medendi 8eprompta quae morbo depulso, corpus in naturalem habitum restituit. Hic autem obiter dubitare licet, utilis ne si multorum eius lona facultatis simplicium permistio. Empiricorum vetus iς mo; fuit,in eundem usum &esiectum multa undiq; simplicia cogerere, ut unum salte in ex multis in coimpositione existeret, assectili curando proprium, & laborantis naturae contentaneum. Hanc & nuneratione pleriq; sectantur, qui neque assectus specie, neque magnitu' inem inuestigant, neq; laborantis naturam , ne que remediorum vires aut ratione aut usu compertas habet. De his vero ita statuendunt:Si prima aut etiam secunda medicamentorum facultas,ut calfaciendi, restigerandi,