장음표시 사용
181쪽
exprimitur, & quod expressum serit, denuo in duriuscula
consistentiam recoquitur,f, c veteribus inustata fuit. Alte-xa quae proprie sapa Latinis, m πιυν & . Graecis, & robArabibus appellatur ex quam recentissimo sit musto ad tertias cocto,quod & mellis crastitudine in stiperat,& tempore
dierumque numero ut iacchartim candescit. Quod si ali. quantum tardetur , dum dulcore minimum deposito acrimoniae nonnihil mustum conquirat, nunquam Postea in sapam concrescet. Sed ex boc ad dimidiaet aut etiam ad tertias colla, expumatoque set, quod veteres desit tum dixerunt,id etiam ex meraciore vino conficitur. Sic sane & cotoneorum,& ribes, & baccarum Oxyacanthae, dc cerasi orti,&pyrorum,& malorum Sc prunorum recens iii ccus ferue-
factus concrescet in sapalem crassitudinem , quae aut sin-plex siet, aut addito saccharo composita. Herbarum & Ductuum expressi succi in alios,ut supra dixi, vel siccantur vel
Condiuntur fiuctus aut saccharo, aut melle, aut permistis ambobus exigui quidem ut cerasa, pruna, baccae ribes& oxyacanthae, ii uegri maiores & mala pyra,cJdOnia,per- sca,citrea, ruglande : viride; consecti & foris intusque purgati. Saccsarum aqua lolutum clarificatur & percoquitur, tumque humidiores fructus ut cerasia, corna, pruna, persi- . ca, baccae ribes atque Oxyacanthae immerguntur coquunturque leniter, donec abiit opto fructuuin humore saccharum in priorem redeat consistentiam. Fructus vero durores, ut cotonea, iuglandes virides citrea, pyra & in ala, intussorisque purgati atque secti elixantur donec tenerescant, deinde eximuntur & de madescunt: in hac corum aqua saccharum di ilia intur, clarificatur & percoquitur: huic dein fructus redduntur & recoquuntur, dum reliquo humore absorpto , sympi consistentia fiat. Amariores si iustus
ut iuglandes,citreorum & aranctoruin cortices,nouem circiter dies tenui lixivio quotidie mutando macerantur, exin aqua coquuntur dum inollescant, condiunturque ea
quam dixi ratione. Haud secus radices ut eryngij & satyrij, acori & gingiberis, herbae quoque ut menta, lactuca, Carumque teneriores cauliculi condiri solent. Haec porro sac' charo imbuta ac bene laturata eximuntur, & sole vel igne lento exiccantur, ut condita sicca evadant, quae Plerosque
182쪽
magis quam liquida iuuant. ' . 'condiendorum forum diuersa est ratio: puluerato enim duntaxat immerguntur saccharo,ut conseruari possint, quae proinde conditura neotericis conserua nuncupatur. Quὁd enim foru vis coctione sicile dispereat,non ioni coqui,sed duntaxat insolari debent. Flores igitur ut rosaria, violarum, bugio si utriusque. ymphea Genistae, cichorij, aranciorum, persicorum, betonicae salutae,nysibpi, paroniae, io si natini,ca Iendulae , exemptis superuacuis demetuntur si immo vigore. Hos dein alij integro , simulque saccharum duplo pondere pulueratum in vitreato vase inuicem insternunt, inse-lantque Unum, duos, trEque metisses pro florum tenuitate &natura. Alij recentes fores laboriose conterunt, & sacchari
duplum tripi sim ve pondus addunt,exquisic illa permiscet,
recondunt & insolant , ut sensim nulla virium aut odoris dissipatione sermentatio fiat. Alij saccharum tenuissime tonant, huic rosarum aliorum ve florum succum assundunt,exit que confusis pastillos & figurae cuiusuis panes cofingunt, quos linteo obductos insolant,dum plane exaruerint. Hos bene reconditoς conseruant in annum, ad quosvis usiis multo caeteris praestantiores. Quidam stores integros duplo tripl6ve primario saccharo liquato & adhuc calente lin-- mergut & perfecte commiscent,dein ubi refrixit misturam pyxidibus recondunt & insolant. Conditum compostmia quale iuniores plerique in rem praesei item praescribendum duxerunt, mixtura quaedam est apposita ex simplici condito aut conserua , & ex quodam eiectario aut puluere corroborante , quibus tandem, conueniens sacchari modus adiicitur. Temperandorum lex quidem nulla, sed utilitati iungenda est commoditas. Raro tamen conseruarum uncia plusquam puluerum drachmam admittit: ut in cardiaco quod nabet conditurae buglossi nymphaeae & rosarii, corticis citri conditi an. unciam dimidiam, pulueris electarii diambrae, de gemmis & di amargariton frigidi an .scrupulia dimidium ossis e corde cerui,semini; citrei & cardui benedicti, radicii tunicis & tormentillaean.scrupulum Vnum scobis unicornis grana octo, solia auri minutim concisa sex numero, sacchari albi quatum satis esse videbitur ad conditi forma. Huc quadam reru affinit te pertinere videtur mixtura quae neotericis est pasta regia:
183쪽
Mesex electarium regium. Ex his ea maximὸ conficitur quae pectoris pulmoni sque vitiis,& extenuatis succurrunt: cuiusmodi est quae continet,amygdalarum dulcium cortice liberatarum dii j, strobilorum, pistactoria in recentium x expurgatorum an. unciam dimidiam, pulpae dactylorum, myrariorum & vitarum passarum an. drachmas sex, gummi tragacanthi x Arabici an .drachmam unam, amyli uncias duas, pulpae capi elixi uncias quatuor: fruetiis omnes aqua rosata aliquandiu macerati cum caeteris tundantur,dcsaccharo modo conuenienti paulatim insperso omnia subigantur in massain, ex qua boli aut pane; dulciarii fiant cuiusuis figurae,sensim exiccandi. & auri soliis obducendi. Adduntur interdum quatuor seminum stigidorum maiorum cortice expurgatorum, seminis papaueriς albi & sesamini. n. tractimae duae: interdum cinamoini drachmae tres aut semuncia et interdum ambrae aut musci sex octove grana. Qiis ex quibusdam horum massa simplicior conficitur, si diligenter subacta in Ianes aut in placentulas concinetur Drn6que leniter coquatur, fiet qui Massae panis aut Ma cipanis a iunioribus est appellatus. Et hae quidem praecipuae sunt sumendarii in compositionum formulae , quae nunc vi pari solent:deinceps quae soris admouentur tradendum.
De externorum medicamentorum frmulis ac primum 'de humidis. CAP. XVio.
IN externis medicamentis prima sint humida fomenta.
quae, ut variis partibus x in varios coaptantur usus, ita Mex varia constant materia. Alia dolores leniunt, alia laxant atque emolliunt, alia adstringunt, alia siccant ac dissipant, alia partes corroborant. Sua aute est cui iisq; aisectus & pa tis apta peculiarisq; materia. Haec no aliter qua supra dixi ex couenienti idoneoq; liquore coquitur alias ex aqua simplici cui interdu sub finem vinu vel ace u sit adiectu, alias ex lacte alias ex lixivio, alias ex serrariora aqua. Modus ocquantitat tum simpliciu tum liquoris,partis Quedar magnitudini & stui accomodetur. Itaque ad caput siccandu atq; corroborandum,& ad eius destillationes sistendas lotio solusque fiet ex cephalicis stirpibus,tenui lixivio incoctis adiato interdu vino,interdu sale ait; alumine. Ad lateria do-
184쪽
Ioxes finiendos, ex mollientibu . anodynis &. leniter discise tientibus aqua incoctis, allatio inter si vini albi quadr Wi Ad ventriculi dolores & eius cococtione iuvindam, ex stomachicis,vino rubro adstringente & aqua percoctis. Ad iracoris lienis'; tumores de veteres in Arctus ex molliciatibus& attenuantibus quibus Sc adstrictio tereis M partiti robur accedat,nunc vino albo, nunc aceto sub fine imposito ,Adnephritidem laxantibus & anodynis. aqua stra plici vel li dronielite incomς fouendum. Vtero his qu tum affectui; tu parti conuenient,modo sotu, modo.vaporh succuta itur. Iotus porro parti affectae per fistrum, Vul per spongiam in ducitiir,quae eo ipso iure calente imbu ac deinde expressa sit,aut per vesicam,aut per lagenam eiusdem iusis plenai Quum amplior est pars, quam ut si tu ullo toga tota possit. inieisus aptandus est, constans copiositore decocto, in quod pars tota affecta immergi possit: non alia is quam fomen tum ratione coparatur: particulatim mite mire coducit si biarii atq; coxendicum doloribus: teri ait Umbitu mes sisque ciedis colicis, iliacis pr sertimq; nephriticis doloribus: In hunc quippe laborantes partes omnes dimeris, plutantum leuantur nulla reliqui corporis perturbatione.. Balneum vero ut totius est corporis ita d eius tum intesrioribus tu in externis consert affectibus. Q iod modera Efrigidum est,aut egelidum, aut nondum tepidum, calidiores viscerum intemperies emendat,quibus plerumque corpus uniuersum absumitur atq, marcescit. corporis su minarestigerat, hemq; densat,sudores coercet, nec tenue substasti am ii sipari sinit.Tepidum quo diutius sine manifesto tali reicorpus madescat,insitiun calore suscitat& auget, hunc eum optimo succo & alimento in corporis iumma euocat, omnia humectat ac modico rcfrigeiad, extenuata implet habitamq; meliorem procurat,nec quicquam sudore hali iuve digerit quae omnia confert, nulla corporis,humorum', aut spirituism perturbatione. Quod .porro calidius fueri corpus calfacit, rigidis perfrigeratisque neruis atque m sculis opitulatur, humores cratios attenuat, concretos tuit colliquat. fluxit eique reddit,interiora quoque ted in xime cutis spiracula laxat, sudores ciet, multaqua diis te corpore hacque ratione ex accidenti siccat. Simul vero his
est incommodis molestum , fluxiones si quae sunt in part
185쪽
imbecilles auget, spiritus incendit,corpus vehementer exagitat,adeo ut si vel plethoricum vel iiDpuru suetit, morbo promptὰ tentetur. Atque balneum eius inodi simplex esto:
Compositum vero ut fomentum variam simplicium materiam pro affectus symptomatisve natura continet.
Epithema aliter quam olim nunc plerique usurpant,εst sue tum viribus tum formula a somento diuersunt: id similiter parti cuipiam admouetur ferξque principi, quam vel ab intemperie, vel ab insiliente malignitate vindicate, vucorroborare consilium est. Id cordi ta iecori peculiare est: Concinnatur ex aquis stillaticiis aliisve liquoribus & biniqvnciis singulae accommodatorum puluerum drachmae disesolutae permiscentur, mixtura deinde te facta per spongiam tenuem vel per pannum mundum imbutum expressumque parti inducitur. Nonnunquam pulueres aliaq; simplicia sacculo includuntur, qui tepentibus aqui; inspersi si imponitur. Vt ad iecur calidum & imbecillum id conser in quo sunt aquarum stillaticiarii endi uiae, cichorij, portulacae,rosarum,Plantaginis an . 3 ij. aceti J j. g. in quibus soluantur rosarum rubrarum,cimarii absynthi j,trium santalorum, peri, schoenanthi, trochiscoru E caphora, singulorum pulueratorum 3 j. fiat epithema. Cordi vero muniendo atque corroborando superponatur quod habet aquarum bu-
glossi, boraginis,rosarum,cardui benedicti & scabiosae,vini albi odorati an . 3 ij. in quibus soluantur soliorum melissae de pimpinellae, grani tinctorij, xyloaloiis corticis citri sicci, radicum dictainni & tormentillae an. 3 j. caryophyllorum Ss: croci 9 j fiat epithema. Si pulveres sacculo libet comprehendere,crassius cule serantur ac duplo sere pondere. Sacculos eosipsos citra ullius humoris perfusi mena non unquatripartibus inducunt, sed v su minore. . tari Mucilago ad humectandum,molliendiam & leniendum do rem in primis efficax tum iota tum illitui iuncta. Elici autem ea solet ex plerisque t minibus, ut cydoniorum, althaeae, maluae, psyllij, lini foeni graeci, quae aliquantum tuta aut incisa in liquore aut stillaticio aut alio qui ad rem conducat macerantur: hic tepefactus vel serues ius dum totus lenti cuiusdam mucoris speciem induat, linteo colatur& exprimitur. Singulis aute aquae unciis singulae seminum
ei clavae satis sunt. Sic cydoniorum & psyllij contus si
186쪽
mina,in aquis solani & plantaginis macerantur ad erysipelata & quasvis inflammationes. Sic ad molliendum alth ar& lini mutilago elicitur ex iure ficuum, & scenigraeci mucus ex aqua cham qnaeli aut salutet aux ex hydromelite,ciam quid leniter resolui postulat.
De oleo,cerato nguento. CAP. XIX.
OL E i genus latuendum duplex, unum simplex, mistium alterum. Simplex sit aut pressu aut destillatione. Pressu ex fructibus, baccis aut seminibus oleagineis, quae mortario tu a,& a luce calidae vapore tepefacta, saccul6que inducta, torculari premuntur dum purum emanet oleum. Ita quidem ex amygdalis dulcibus & amaris pistaciis, strobilis nucibus auellanis & iuglandibus,atque etiam ex ba cis lauri,iuniperi de myrti,ex seminibus lini,canabis, ricini, cucurbitae, cucumeris, papaueris & hyoscyami, denique exuuarum acinis tritis, calfactis & torculari expressis oleum simplex elicitur. Destillatione vero ea quae per . descensum appellatur ex ligni ,herbarum soliis aresactis, & olla comprehensis, vi ignis supcrpositi oleum in vas iubiectum &agglutinatum profluit,quod fere empyreuma redolet: qua ratione oleu eruitur c iunipero, tartaro Sc e lateribus quod
philosophorum nuncupant. Elicitur & destillatione per ascensum dicta, quomodo supra docui quintam essentiam iunioribui inuentam, E stirpium materia seiungi, praecipuamque earum vim cum odore atque peculiari sapore retinere. Mixtum porro oleum e simplici fit, in quod stirpiu
fructuum,ssorum & quorumvis simpli cium materia mergitur: id deinde insolatur vel coquitur dum inditae materiae vires prorsus hauserit,ium demum exprimitur atq; recodbtur. Sic olesi fit ro itu,violatu melinum, rutaceo, vulpinu, scorpionum lumbricorum; aliaq; generis huius complura. Simplex oleu ex oliuis aut amygdalis expressum sumitur, omnis alienae qualitatis expers, purissimum ac optimum, quod integre ac pure eorum quae infundetur velut c5mi nis quaedam materia, vires excipiat. Hoc aute ut pulchriushnceriusq; euadat, & ne pore pin Suescens aut rances c&serdescat,tetrumque nanci catur odorem, lauari, inarrimis
debet,vel aqua simplic vel ros ea, blandEq; agitari, aqua subinde
187쪽
i , L i s E R . a I I r. 177subinde mutata du prorsus albescat. In eo macerantur modicamenta quadrantis aut ut vires erunt sextatis pondere. si non insolatu, sed concoctione coparandum id cu,cu modicamelorum materia humor quoque aliquis ut vinum, aqua simplex vel stillatilia,vel succiis de recenti stirpe extia itus affundatur,& eousque decoquatur dum humor omnis absumptus fuerit,& olei guttula igni data non amplius crepitet, ne si asseruandum suerit, putredine sitiave inquinetur. Humoris indendi moduς quadrans, ad oleum aut etiam triens esto aut oleum sine humore duplici vase scii sim coquatur,ne seruendo ustionis vel nidoris insuauitatem conquis, rat. Atque haec di si milia composita olea veteribus Graecis
quidem Latinis vero Unguenta ceu unguinosa odoramenta appellantur. Vnde in ropolae & unguentarii dicti, qui aromatibus atque aliis odoratis rebus olea imbuunt ac spissant ad odoris gratiam. Ipsi siquide eiusmodi odores c5diti expetebantur, non ad somenta solum & cataplasmata, aut ad ulcera inunction inve corporu,quibus vario usu illinebantur,sed propter fragrantiam etiam & suauitatem odoris, quae quide nostris quoq & oleis & vnpuentis quoad fieri potest concilianda esset, sed ea in re nae8icorum imprimis dein harmacopororu accusanda si incuria. Quinetiam simplex quodvis oleum si stagrabat, unguenti nomi- 'ne dignabatur. Vnde laurinum vnguetum Galeno dictum:& Stacte perquam odoratum & preciosum unguentum per se efficere tradita Dioscoridi. Embrocha non est ulla medicamenti compositio sed v- tendi quaedam ratio: partis nempe cuiusuis irrigatio atque
perfusio oleo facta, quod vel alte cadendo, vel blandὰ friacando intro adigitur. Illitum appellamus quod veteres ceratum mollius dixerunt: ex oleo & cera in id comparatum,ut olei vis atq. sacultas cuti diutius insideret. Oleus quippe permisto cerae triente aut quadrante incras latur. Sed ut temporis de corii constitutio tueri cerae plus militisve indcdum est,ut stuoso coelo plus, rigido vero minus. Cera minutim concisa in oleum coniicitur,eaque liquantur se ut vel igne lento, vel ne exustionem redoleant vase duplici, vix dum liquata igni subtraliuntur,contineliterque iudicula permiscentur dum codant. His interdum adipes adduntur,x axungiae, & mi
188쪽
r a METHODI MEDENDIcilagines,quae paulatim quoque refrigerando periniscetitur. Si nihilominus exustio metuitur, cera pilo calido subigenda est, adiecti, adipe aut mucilagine, ut res postulat,sensimque assu so oleo dum omnia in lini menti mollitudine concrescant. Hoc genere continentur quae quod fatigatis
neruis astectisque lassitudine musculis sint utilia, acopa Graeci dixerunt: cuiusmodi est quod habet,olei,cerae an. Jη. terebinthinae 3 is mellis 3 s. , Vnguentum id iam appellant, quod Graecis est ἰθειτο, medicamentum quidem quod in cerato molli crassius
sam quandam materiam confusam habet, ut idcirco cer tum crallius appellari ius possit. Ea autem est herbarum arefactarum , aut metalloriim,aut terraium puluis tenuisse
simus qui refrigescenti cerato in spergitur,& ne quid grumosium maneat,accurate spatha permiscetur. Id serato seiulinimento aliquanto crassius euauit. Mixturae modus est ut oleum pulueris quadrantem , cerae vero sextantem conti- . neat.Succi quum ex usu erunt & gummi & resinae,sicciores quidem ut pix, Vt mastiche,ieruntur,humidiores vero ut torebinthina instillantur, mediae vi ammoniacum & bdellium,aceto,vino,aut alio liquore serutae induntur, siccat turq; dum absumpto humore moderata sit unguenti consistentia. Illitus aut unguenti praescribendi quantitas vix duas transcendit uncias, nisi affectae partis amplitudo in iorem postulet
PVLs ad gemuscendum dolorem,ad molliendum, ad resoluendum & ad eoncoquendum ex farinis fit liquore quodam solutis,& moderata coctione coactis. Nonnunquam & panis medulla farinatu vice substituitur,ut quum ad arthritidis dolore panis mica lacte bubulo diluitur coquiturq. adiectis sub finem vitellis otiosum & croco. Nonnunquam mucilagines pro liquore fiant, ut si in libra viii mucilaginis seminum althaeae, lini & foeni graeci, paulatim igne leuto Eordei satina inspergatur, coquartaque una uorum vitestis & croco dum pultis forma existat. tyrum adipes & olea his inter coquendum cotinenter misceri possunt,idque in varios usus,& ne puls dum laboranti partici lae i
189쪽
lae insidebi praepropero siccescat.
Cataplasma ad eosdem fere usus atque puls accommo- , 8atur, media inter unguentum& emplastrum quas ex amborum materia mixtum consistentia. sit ex radicibus,herbis, foribus, surculis, coctis atque contusis dum abunddmollescant adiectis dein farinis & oleis. Vnde no aliud cataplasma censeri debet quam quod veteres malagma dixerunt cum & ex his ipsi 'i dixi, medicamentis malagma confici,Celsus tradat. Itaque recentes radices, herbae,flores, surcul fructus, praesertimque caricae coquuntur dum contabescant, cribro cernuntur, cretis addutur & mucilagines, di farinae, de adipes,& olea , rursumque coquuntur dum iatraltis aut concreti mellis cras lamentum cocant. Hoc de-
, inde cataplasma linteo aut stupae canabinae inducitur, &super intcgram cutim iniicitur. Omnium autem modus is esto, ut stirpium pars sit una, sarinarum semis, adipis aut olei quadrans. Si quae semina, aut radices at idae , aut stirpes indendae suerint, pulueratae substituentur pro farinis nacformula. . Radicum althaeae liliorum & iridis an. I ij.
ricas sex numero,maluae,violariae, parietariae, rutae, ab syn- thi J,an. m. j. coquantur & cribrentur, deinde addendo fiorum chamaemeli & meliloti, seminiq anisi & seniculi pulueratorum an . 3 g. farinae hordei, lini & sceni graeci an. I. j. axungiae anseri ,olei irini an . ii ii l. coquatur in cataplasma. Sinapi sinus tum qui cum axungia tum qui sine hac fit, in cataplasmatum est genere. Conscitur enim e pulpae ficuu& fermenti pari pondere, quibus seminis sinapis contufi
quadrans concorporatur. Nonnunquam adduntur & sarianae x adipes,sed ea semper ratione,ut sinapi compositionis totius pars sit quarta, tametsi eius vis intendi remittive ex causa potest. Einplastro forma solidior inest,quoniam id non inditur in ulcera sed parti superinducitur, iccirco maximὰ ut eam corroboret & exiccet, vel impactos et humores digerat,interdum ut concoquat,raro ut emolliat. Non enim emplastri substantia intro se infert, sed sori; insidens quae subiecta sunt pollux in se rapit & euocat. Praecipua eius materia aut lithargyras est,aut cera, aut gumi aliquod, aut permista omnia, quibus tamen oleum aut adeps additur ut aptEcohaereant,nec partem cui inducantur, inquinent, α quod Q
190쪽
ex his agglutinatis emplastrum fit,non adeo tenaciter parti adhaerescat ut aegre summoueri possit.Si quod tetrapharniacum appellant ex oleo,cera, pice & resina coalescit. His lentis glutinosis ac vere emplasticis , aridarum stirpium,
aut metallorum creti pulveres plerumque induntur , omniaque legitime concorporantur. Primum autem n cera
inditur ea liquatur in oleo, si lithargyros,eo quoque ex O leo coquitur: si qui praeterea insunt herbarum succi & liquores aut mucilagines, cum bis pariter seruefiunt dum absumantur. Postea vero his permiscentur adipes.& resinae& gumini, ut ammoniacum, bdellium, sagapenum aut pii ra aut liquore quoda velut aceto aut vino lbluta postremo terebinthina insunditur. His demum conse sis & in legitimam temperaturam coctis, igne sit: bdilano pulueres pau - , latim insperguntur,agituturque spatha dum omnia in massam coeant. Ex hac manibus oleo peructis subacta finguntur magdaliae, ac tum tenuissima quaeque admiscentur, ut crocus humore solutus, moschus, ambra & caetera quae ignis vim nullam sustinent. Magaaliae ea sint consistentia quae minime mamis inquinent, & lentam nihilominus solidam l. emplastri nanciscantur serinam nec mollem, nec plane duram.sic igitur singulorum in temperatione quantita; iudicio potius quam legibus praescribenda: quam qui
non obtinuerit,liquidis denuo vel siccis malaxando adiunctis aptam compositionis sermam in8ucet. .
Est norid & alia simplicior emplastri species, cum prae termisiis lentis hisce & glutinosis, cerae plusculum oleo liquatur, ut indendos pulveres comprehendat. Ceratum durius nota autem emplastrum id iuniores appellant: In hoc oleum & cera pari iunt pondere,at nihilominus cum aestas est aut recens pinguinq; cera, paulo minus sit olei:plus veto si vetus aridaque cera aut hyems fuerit. Si qui pulveres conueniatnt,hi detracta cerae portione substitia edi erunt. Et hoc quidem ceratum est durius. Vt autem emplastri serina existat, si quod guinini, aut terebinthina, aut adeps, aut medulla exigitur,minuendum cst oleum. Si vero resina, pix, metallica,aridi; stirpes aut alia quaevis exiccata atque
puluerata inerunt, minus esto cerae. Antequam autem horum pulueres indantur, reliqua quae in cerati compositionem venerant, cO uamur dum bene coeant, & eousque duiu