장음표시 사용
191쪽
irrdum exempt eorum portio , eaque refrigerata legitimam emplastri consistentiam habere videatur, crassaque sit mediocriter & ut cera igni remollita sequax & quadamtenus glutinosa. Iuniorum quorunJam sedulitas sermarum varietate capta, telas emplasticas inuenit, quae pro partis affectae magnitudine consectae & impost. aliae resoluunt, aliae vicerum sordes expurgant, aliae illa agglutinat & cicatrice ob-ὀucunt, non in alios quam emplaitrum,usus aptae. In cintlastrum quod coquendo legitimam propθ consistentiamst altequutum, tela vetustate quodammodo iam attrita demergitur , emplastro conuenienter utrinque imbuta atque insecta,extrahitur tendit sitque, ut refrigerata obdurescat, ac tum demum obuoluta reconditur,ut quae sic habet: olei, axungiae porci lithargyri,an. j cci et nouae. axungiae arie- tis, picis nigrae tuis an . L s. coquantur sensim , sub finem addendo colophoniae pulueratae uncias nouem, cerusae uncias res: quum id in eam substantiam compositio nactas aerit,immergendum linteum, dum utrinque insectum sit 'satis,atque ubi refrixerit recondendum.
PVL vis ad externos affectus siue o stirpibus & earu seminibus, siue ex metallicis & terrenis petitur, no aliter quam sumendus apparatur: quanquam interdum formae quaedant crassus culam. postulant. Is in varias coaptatur forma ,in sacculum, in scutum, frontale,cucufam,sumtum. Sacculus pro somento sicco est ad statu; dissipandos, ad dolores qui ex his orti fuerint demulcendos, ad refrigeratos artus ac humores euocando; sabsorbendos, denique ait
destillationes sistenda . Eiusmodi est qui continet in iiij ns. sali vulgaris Iliij. baccarum lauri modicὰ contusarum
i ij. seni anili, feniculi carui & cumini, florum' chamaenaeit, comarum anethi, an . j. integra nec tufa omnia sartagine torrefiant, & protinus recondantur in sacculum: calidus c piti, veritria aut cuiuis parti assectae inducatur, subinde mutetur dum optatum effectum praestiterit Scuti forna ventriculo peculiaris est,m id maxime ut il- cumm-
192쪽
Iius insitum calore sit sit scitet, concoctionem iuuet, illique omnino robur addat. Arida materia crassiuscule teritur adunciain unam vel sesquiinciam, carpidque bombace excepta geminis linteis consuitur in scuti forma.Vt in eo quoὀhabet rosarum rubrarii ira, mentae,ab synthij, saluiae,sampsu-chi,anethi an. 3 ij. cariophyllorum nucis moichatae, galangae,schoenanthi an . I j. Redigatur in puluerem ex quo cum cucusa βμ bombace scutu concinnctur. Non alia ratione cucusa mi- nuti in c5 suitur, ad frigidam capiti; intemperiem,& ad dolores inde genitos, ad destillationem sistendam, modo eius forma capiti apta sit & couenienς. Pulveris modus duarum est unciarum: ut qui recipit salutae, sampsuchi, roris inarini, stoechados,betonicae, an . 3 ij. corticis citri sicci, granorum alchermes an . 3j. s. piperis, cardamomi caryophyllcrum, nucis in oschatae an. 3 j. reseratur omnia in cucusa m. in eosse de usus is quoq; puluis interdu capilli; inspergitur. Ex ca diacis ut ex melissa, floribus buglossi & rorii marini, ex semine Ocymi, cardui benedicti, xyloaloe, macere, singidisp5dere drachmae unius cum croci scrupulo, sacculus interluitur cordi aptus. Ex his praeterea quq capitis ardore compescunt,& somnum conciliat, i ex rosarum, florum nymphaeae,violarum betonicae, serpilli an. 3 j. frontale concinnatur : quibus si conciliandus si innus erit,addentur lactucae, papaueris albi & hyoscyami aut folia aut semina. Suimus & odoramenta ad spiritus resciendos & cor e hilarandum, ab externaque malignitate vindicandum : ad crassam pulmonum pituitam & in farctus soluendo : aqsiccandum roborandumque cerebrum, eiusque destili tioneς coercendas ex conuenienti singuloruin fiunt ma-
Haec trita aut prunis candentibus inspergitur, ut odoratum fumum expiret: aut aqua rosarii stillaticia vel alia odorata diluitur,quae sensim igne incalescens, suavem hali- tum edat: aut in pilae pomi ve formam conglomerata,in Odoris gratiam circunfertur. Ad siccandu corrobora lumq; cerebrum efficacior est suffitias siccus, qualis ex styrace, ex. fucco cyraenaico, xyloaloe & caryophyllis: sistitur destillatio sum tu ex rosi ς mastiche, vernice. Pulmones expurgat ex tuis lagitae,irade,thnre,aut sulphure. Cord, halitus con sert ex xyloaloe,caryophyllis, nuce moschata, calamo aro
193쪽
inatim,styraceientoin, ambra, moscho, quae trita ut veterum thymiamata vel in pastillos reseruntur, vel aqua ros rum,uel lauandulae, vel forum aranciorum soluta, igni superponuntur.
Ex horum quibusdam pulueres fiunt odorati, ex his rursum ladano exceptis poma odorata . ut quod habet styracis aridae 3 fi, calami aromatici, benioini, rosarum rubrarum, maiora nae siccae, radicis iridis florentiae an. 3 iij, macis, caryophylloruin an . 3 ij,ambrae, moschi, an. 9 F, ladani puri L smi quantum ad omnia concorporanda desideratur. Pilo malaxantur calido , alfundendo sensim aquam rosarum, aut naphthae , vel terebinthinae momentum ut tenacior inasia fiat. Sapo quoque Lorum permistione odoratus eii adet, hac ratione , T saponis albi qui ex vervecis adipe, ex calce Scsale constat L j. radicis iridis forentiae I j, mentae, maioranae, nucis mos csatae, caryophyllorum an . et ij, aquae lauen Eutre quantum satis fuerit ad concorporandum. Cypriae quae vocantur aviculae eos ipsos puluereς habent, cum duplo aut triplo carbone e salice : ex his deinde vel ladano, vel terebinthina coactis iunctisque essinguntur au cularum sorinae , quae citra flammam igitem facilὰ admittant, e quo sumus experiretur. Si puluere; cum cera subigantur, ex hac concinnatae minutiores tedae, quum incendentur. iucundum quoque halitum edent.
2 o carbonis salicis i iii, styracis calaminthae I ij beniolii
ij, caryophyll. pulueratorum i si, concorporentur cuin summi tragacanthae,eisnganturque vel tedae vel auiculae.
194쪽
LIBER QUINTVS. DE USITATA INTER I O
E simplicium medicamentorum Virbbus generatim quidem dixi, & qua ratione permisceri illa componique debeant. Nunc vero particulatim omnem
eorum materiam persequi, & in quassidam facultatum clalles digerere consislium est quae sit minis affectuum generibus ex aduerso respondent, ut unicuiq; medicinam facturo flatim constet & in promptu sit, quo A remedium ad curationem tum interiori tum externi affectis; proferat. In id autem non solas simplici lina medicamentorum quae in eodem sunt genere, sed & singulares ac proprias cuiusque
Vires tum veterum tum nostra obseruatione cognitas recensebo , Ut ex unoquoque genere quid ad quemuis affectum aptius conueniat accommodatu inque sit seligere liceat. Non enim quaecunque uno & eodem genere conti nentur ut attenuantia, prorsus similia sibi sunt: sed singula insuper peculiares sibi vires sortiuntur, quibus ad hunc Lillsimve a me tum magis conducant,aut hanc potius quam aliam partem iuuent. Vniuersalis porro interiorum affectuum curatio iis completur, quae partis cuiusque inlcmperiem corrigunt, quae humores emolliunt, attenuant aut detergunt, quae, corporis vias leniunt & aperiunt, in quibus posita est omnis ad vacuationem praeparatio : iis deinde quae iam praeparatos humores detrahunt & vacuant, quae vacuationis reliquias ex quavis particula eximunt, quae prorsus expugnatas partes ob omni malignitat: ant intemperici labe vindicant, quae illa; tandem cor
195쪽
roborant ac firmant. Posthaec vero non admodum dissimili serie externarum facultatum materiam distinguam. Quae autem medicamenta singulis inorbis atque hini tomatis
peculiari quadam dote opem ferunt in particulari singularia curatione tradetur. In his recensendi tu uniuersalibustum particularibus remediis, ex immensa medicam clominsylva ea solum protuli quae velut optima & in hominum filutem usu longo comprobata medendi ex ci citatione usurpari debent. Qilae nulla naturae & virium ostensione cognita fuerint languentibus opem ferre, eximi , quasi cultu seruanda sunt, nec temere in noua quaevis & incomperta prorumpendum. Sapore ulta aut profutura aut nihil certe nocitura putantur. quae saepe vidi tacitis viribus, sola obs ruatione noscendis alia sumpta alia solum admota in pernicie sunmam & cxitium miseros praecipitare.Vtina qui omnem aetatem discendis stirpi ii nomenclaturis conterunt, Operam suam iis experiendis sedulo nauarent. Vt in rebus caeteris quaecunque optimae sunt habitae magno mortalium usu retinentur , aliae vero tempore exolescunt, ita & in stirpibus credi par est, eas omnium esse praestantiis mas, quarum prisca etiam nunc extant nomina .Quocirca non operae preciuesse duxi, hoc loco stirpes singulas & metalla, atque res OmnCς terra marique compat atra in medendi usum eorti more coaptare, qui omnia peraeque indignis laudibus quasi en- conatis celebrare contendunt, naturae potius inani ostentatione aut admiratione quam medicinae mictu. Quae unplicem intemperiem corrigisnt.
PAR Tiv M interiorum totiusque corporis simpliceni
intemperiem cmendat contrariorum vitis, quae sumpta aut qualitate sola , aut sua pariter materia nos immutant Qualitate sola, quae non in nostram vertuntur substantiam,
sed praetereuntia fuam nobis qualitatem impertiunt, & intemperiem immodicam tempcrant. Horum alia frigida, a lia calida, humida aut sicca existunt. In frigidorum senere primaς obtinet aqua simplex frigida, quae cura vilii substan.
tiae nostrae in creanentum exuperante calorem obtundit: ad quam deinde accedunt oxycratum , & potiones non paucae
ex aqua comparatae, & mali punici ta citrij x consimiliti
196쪽
s inplicium succi, in quibus tamen & alia quam refrigerat di faculta; inest. In calidorum genere habentur piper, etinetiber, pyrethrum,sinapi, di quaecunque citra alimenti conditione refrigeratas corporis partes calfaciunt depulsoque frigore calorem suscitant. Sic propemodum de humi sis atque liccis statuo,aquq potum aut balneum etiam si intro subear,& inanes corporis capacitates impleat , quod tamen mini, . me in corporis naturam mutetur , simpliciter humectare: quemadmodum & violam, & maluam, & althaeam,& hordei decoctum , potus vero parsit noniam & arida omnia, quod eum superuacuum humorem absum an exiccare. Materia pariter atque qualitate intemperiem emendant, quae coctione in sanguinem &succum vertuntur alendo corpori idoneum, qui pristinae qualitatis semper particeps, conditioniς seae quandam substantiam gignit in nobis:sicque prodissipata calida frigidam substituens atque reponens, cum
1iibstantia ipsam quoque intemperiem mutat nouamque suggerit. Ea sunt quae alimenta dicuntur medicamentosa . In frigidorum ordine sunt lactuca, cucumis, pepo,cerasium, aliique fructus complures, qui dum nos alunt, nos pariter refrigerant, & exuperantem partium humorumque calorem obtundunt. In calidis humerantur vinum suave, vi
passa, strobili, pistacia, sorbilium quorum vitelli, & iuuenum quadrupedum auiumque carnes : horum quippe usu corporis substantia alitur, & pro frigida calidior redditur, natium quoque calor fouetur atq; suscitatur. In humectat iatibus ea sunt quae non humore superuacuo , sed utili & ali- mentario partium solidarum substantiam implent, alunt Maugent, citra ullum caloris aut frigoris praeter naturam in- crementum, ut hordei cremor , pullorum gallinaceorum aut columbinorum decoctum, hoedinae aut vitulinae carnis
iusculum, in quo etia humidiores herbae sint incoctae. Corporis vero substantiam vehementer siccat & absumit inedia, idque ex accidenti, per se autem panis biscoctus & ar factus e sabis, pisis, hordeo & milio torrefactis & sale conspersis, & meracius gaiaci decocto ius. Copiosa est tum albmentorum, tum medicamentorum, tuni etiam caeterorum remediorum materia, quibus intemperies omnis emendari
abigiqite solet, nec integre potest eorum tractatio sine me- cindi ratione compleri. νε
197쪽
LIBER. v. IDe praeparantibus. CAP. II.
SIMPLEX intcperies diutius vix solitaria subsistit quin
sibi contentanei humoris eiusque superuacui prouentu inciat, ex simplici coinposita euadat: haec vero non ante potest commodo tolli, quam vitiosus humor qui i lius so-mes est expurgatus suerit. E purgari autem conuenienter nequit ante Pr paration in idoneanuhaec igitur si deest va- , cuationi est praemittenda, sereq; curationis est initium. Est autem praepaxatio duel ex , v na corporis, hun)orum altera. Vtraque rursum aut naturae aut artis fit bencsidio. Nalmae quidem in concoctione, qua sensim inutiles & superuacui humores , insiti caloris vi mitis cantur & domantur, acres fienantur, crassi attenuantur, duri molliuntur,lenti detersuntur, adeo ut non amplius vel partibus vel viis ipsis adhaerescant. Eos tandem, sic concoctione praeparatos, nazura plerumque vel sponte vacuat: in idque opus illa etiam vias per quas excretura est dilatat atque patefacit. C terum cum non seinper natura valeat sola humorum vitia doma-re,ut in diuturnis morbis, sed nec in acutis omnia illi tuto commiseris, idcirco artis stibsidio illam plerianque adiutare cogimur,praesertim autem vacuatione,& ante hanc tum . corporis tum humorum praeparatione. Hac quidem no vcre coquuntur humores superuacui, sed seruidi & acres teinperantur,crassi attenuantur, duri ni alliuntur,lenti deterguitur,& corporis exasperatae via leniuntur, clausae patefiunt aperiunturque: atque in his maxime posita est omnis tum corporis tum vacuandorum humorum praeparatio. De singulis igitur particulatim dicendum. Fraenans domansque medicamentum dixeris quod se . χαλιναγα-rocientes humores, turgentes & suo uouersum impulsos πῆν. coercet atque compescit, ut eorum perturbatione sedata, V facilior sit in aluum deductio. Id autem frigidum esse oro tet, non tenuiς silbstantiae, ne magis exagitet, neque tamen crassae, ludii haec vacuationi obsit, sed quodammodo mediae: cui etiam auster iratis quiddam sit diunctum : haec nim peculiari dote Diociciatis humoris acrimoniam obtun j t. Itaque medicamentum eius m di sapore austeium, acerbum di quodammodo crudum existit, ut omphaciunt;
198쪽
ditur acrimonia. Contrarium huic est medicamentum vcre, quod vehementi calore & tenuitate bilem auget, eamque concitat & in furorem agit: quo genere est sinapi, na sturtium, piper, cardamomum , omneque calidiorum aromatum genuς. Detergens medicamentum, Graecis est ρυπτικὸν , tum caligis tum frigidi; humoribus 1 r pirandis aptum accommo datumque est,quod utriusque lentor plerumque inst. Id lentos atque glutinosos humores aut vi ceribus , aut internis meatibus, aut etiam ulceribus cuti sue poris praeter naturam adhaerescentes eluit, pr teriensque secum deducit atq; rapit. Quod cutis poros expurgat , quia in eos penetrare debet, tenuis cuiusdam & nitrosae est lubstantiae: quod vero interiore infaselu libetat, siccum est & mediae cuius da substantiar: quod enim tenuius est, celeritate nimia citra effectiimVllum penetrat, hoc vero mora quadam & moderata crasse sitie lentos humores conuenienter abradit. Sapore id sei Eamaro est, qui & in eadem substantiae mediocritate consedit: haec illiu detergendi facultas interda cum frigida est intemperie, ut in cichorio, & omni in tybi genere: sed efficacior cum calian, quae tamen citra ordinem tertium existat, ut in absynthio,in aristolochia & centaurio. Huic ex aduerso opponitur glutinosum , Graecis est ἰμ-
πλαστικαν, cuius partes colligatae inuicem tenaciter cohaerent. In quamcunque id corporis partem impegerit, ei firmius adhaerescit, eam oblinit , atque etiam si caua est obstruit: vere inquinans, insarciens & emplasticum id est. In interiores corporis ductus insertunt, eos obstruit & insa mi implet: cutis meatibus illitum tenaciter haeret, e6sque pariter obstruit.Huic media quodammodo est materia, humore multo aqueo vel acreo, sed tamen tenaci perfusa: citra manifestum calorem, in quadam calidi stigidique mediocritate. Eiusmodi est quod pingue appellant, quodque
dulci est sapore aut inspidum, nec acre, nec mordar, nec acidum,nec sάlsum,nec amarum. Attenuans medicamentum quod Graecis est λιπαυντικον, crassos atque compactos humores incidit, comminuit& varie disiungit. Id facile penetrare oportet, ac proinde xenuis esse materiae: siue pariter frigidum sit ut acetum, siue salidum ut riper. Caeterum quod in tenui materia calorem
199쪽
habet secundo aut tertio recessia, estque serὰ sapore acri, id in attenuantium genere valentissimum est. Incrassans quod Graecis est se muta, , tenues fluc6sque ac liquidos humores, cousistentiores compactiorEsque reddit: hoc vero efficit dum crassa sua materia se tenuioribus illis perinlicet. perinde ac si aquae terra in seratur fiatque lutum. Sita est haec vis & facultas in crassa dc terrena substantia, quae aut frigida aut temperata sit, citra vllainacrimoniam.
Obstructione & insereturiberans quod Graecis est deis: M-ν, non simplex est & vniusnaodi, ut neque una atque simplex est obstructionis ratio. Sed ut haec vel a lento vel a crasso fit humore, ita & quod obstructioneliberat, vel detergens est uci attenuans, vel etiam interdit emolliens. Praeeipue autem infanstu liberanς id appellare liceat, quod v- num potest omnia praestare. In his igitur posita est vacuandorum humorti praeparatio: at vero eam quae corporis est, haec praecipue faciunt. Leniens seu laevigans Graecis est xm is, asperas & summa sacie inaequales partes aequabiliter implet,ac planas lae- uEsque reddit. Exquisite huin idum, id est, humore mul-
to aqueo atque etiam acreo abundans, in mediocri tamen δε minus crasta quam glutinosa materia,quae tamen humorem ipsum cohibeat,nec diffluere sinat, ut melius imple lis partibus atque laevigandis adhaerescat. Estque quemadm dum & glutino sunt in quadam caloris frigosi que mediocritate, omnis acrimoniae & vehementioris qualitatis
Exasperans χυνο, Graecis, detergente multo est validius , ut non soluim sordida α aliena cluat, sed & partium quibus adhaerent substantiam corradat,& quadam in qualitate diuellat. Id certe vehementer siccu est,& calore quodam praeditum,in mediocri tam e materia hoc genere simicentaurium minus, ar stolochia, aloe dc quaecunque veli
menter amara sunt, salsa & acria. Aperiens medicamentum quod α - - apyellant, Vasorum ora reserat, omnEsque interiorum parrium ductus, ut venas, arterias, ureteres & intestina dilatat & amplificat : quae continent iunctaque sunt soluit, longiusque Zisiungit. Id sub lautia est mediocri,sed tamen calida,ut ab
200쪽
te penetret, nec immodice sicca,ut commodius relaxet nec
Occludenς atque co angustans,quod venarum & arteriarum ora reliqudique corporis ductus coarctat, Ic in angustum adducit, Graecis est . Crassiori; id substantiae est, frigidum pariter & siccum, omni experς acrimoniae &amarori; ut quod in austerorum adstringentiunaque genere primas obtinet. Dilloluenς dicitur, quo intro se impium detergendo & attenuando non sollina obstructas vias aperit, sed & obstruetes humores in corpori; summa impellit,eos --que tandem vel sudore vel halitu dissoluit. Id autem substantiae est tenuis & calidae, ut detergendo attenuand6que celerrim P penetret in omniaque subeat: huic ex aduerso est cohibens de tenuis humoris dii lutionem coercens: quod erid vel crasium omnino est vel oblinens.Deinceps autem quae sit expolitarum ficultatum materia tradendum. Frigida quae aestuantem oe ferocientem bilem eompescunt,inhibe itque putredinem.
FRi si i o o R v M medicamentorum alia simpliciter refrigerant,ut lactiaca, alia restigerando acrium humoruimpetum sedant, ut mali punici succus, alia attenuant Sedetergunt infarctsique liberant, ut cichorium: de quibus Cgillatim dicendum. 1Lamica frigida est initio tertij, humida secundo, idque
simpliciter citra adstrictionem aut ullius qualitatis excisum,cruda quae estur, aquae frigidae raodo refrigerat, ventriculi sc praecoratorum aestum compescit, bilem seruidior Emque sanguinem frenat. Neque tamen ut aqua emollit, aut ventriculi praecordior turave robur soluit, sed n*lla οὐ sensione pro succo servido temperatiorem profert,esi inque benignum ac probum. Ea temperatione somnum accersit, veneri; in omnia coercet: ad quae eius quoque semen usurpari solet. Portulaca frigida ordine tertio, humida secundo, sepore austero, bilis teruorem per febres maximξ ardentes a que malignas, etsis'; serocientis Sc concitatae impetum s dc putredinem cohibet ne serpat longius: Ventriculum corrobora