장음표시 사용
511쪽
venis excussa, nec excidere potens in alitum, haeret ac sub-sstit in mediis visceribus,illicque fixa & obhaerens,seruanoque putredinem ex loci, id est, praecordiorum natura atque conditione, intermittentem sicit. quae praesertim materiae sum a continua ditari. Sic prope inodum nonnunquam n tura , materiam noΣiam e venis in summum corpus expellcns , dolores articularios infert pro solutione , quam cristentat & mollitur, nec tame perficere potest. Sic & abscesius& bubone; interdum sub febris finem erumpere videmus.i De iis porro febribus,quarum materia turgere dicitur,quos impetus faciant aestimandum,ut intelligatur quis earu tandem sit exitus futurus. Causa quae hunc illarum impetum
facit, non simplex est putredo, sed peculiaris quaedam humoris malignitas, aut ex acrimonia vehementiore, aut ex
venenata qualitate prosecta, ob quam ita impulsus humor nullo potest loco subsistere,sed in venis maioribus licet c
clusus, hiic tamen illucque, quasi aestuans ut mare, estertur, ac plerunque e venis in nobilem aliquam partem crumpit. Noscitur autem materia turgere,quod in ea febre,licet nee dolor ullus nec calor atrocius urgeat, magna tamen percipitur corporis perturbatio, magnaque inquietudo ato; ia-hatio. Dolores quibusdam modo in hanc modo in illam . partem insiliunt: quumque materia sese aliquo infixit, se-uiora symptomata emergunt. Itaque alios vimina spirandi difficulta obsessis pulmonibus premit, cum suffocandi poriculo : alios syncope repentina, aut periculosa animi desectio : quam interdum vi/i supra horas 1 sine ullo pulsuperienerare citra exitium : alios cruenta expuitio, apertis magna vi pulmonum venis: alios delirium, quum cerebri arcem humor in uast: ac deinde eius impetu de ardore sedato cataphora: nonnunquam in externas quoq; partes prostit summo dolore, tanquamst ab sessus futurus & erupturus modo in alas & inguina, modo in latus, idq; cum tussi, cum spiritu difficili, & cum expuitione cruenta, quasi vera pleuritis esset. Hinc igitur fit, ut acutorum morborum, quCrum praesertim materia turget, prorsus ivi inquit Hirpocratest incerta sit praedictio. Ancipites enim ij serὰ sunt,& inopinata quoq; eorum symptomata, idq; ob turgentis materiae impetummeq; si iaconcoctio appareat certa salusese debet. Quae per nas subres est humoris impetu em -wnt,
512쪽
gunt, ut laterum doloreς, sanguinis vomitiones & expuitiones,exathemata purpurea,bubones, parotides, animi desectiones, aut syncope, pro cris perfecta ceseri minime debent : licet enim ipsum humoris furore atq; malignitatem interdu finiant,reliquam tamen putredinem,quae praecipua est febris causa, non exim sit: sed huic necessaria est alia malo eaque uniuersalis, vacuatio, quae totius sebris iudicatio sit:parotidas igitur, vel delirium, vel cataphoram, at non ipsam febrem uniuersam soluit. Hactenus omnem rationem atque formam expressi qua continuae febres salutarecprogrediuntur,& qua etiam aut repete crisi, aut sensim co-
coctione soluantur,sue carti materia turgeat,sue non turgeat.Nunc de exitialibus dicedum, quis earum prozressus, α quis exitus st: idem quoque de pestilentibus. De exitialibus atque pestilentibu febribus.
EXa τ i ALis eadem plerumque ac salutaris febris exo dia sunt,nec saeuitiae eius,nec symptomatum vis aut ratio diuersa : at progressu uniuscuiusque genus dignoscitur. Alias enim statim ea dum incipit vehementer conturbar, talisque persistit: alias a leuibus orta initiis sensim inualescit, dum summam vehementiam aut malignitatem nacta prorsus iugulet. Atqui alterutrum etiam incipiente salutari febre deprehenditur , raroque primis diebus exitialia signa existsit Quocirca initio nihil de morbi exitu cito pronunciandum,sed omnia adhuc in ancipiti versari. Atque licet uonulla symptomata mitescant, ut hinc aliquid melius sperari possit quamdiu tamen confusae aut crudae apparentvrinae,spes semper dubia est & incerta, atq; inter spem metumque versatur aeger, praeserti in si acuta febris & ancep est. Nonunquam enim in leuioribus cuin cruditate quemadmodum in quibusdam tertia nisi certa est salus. Si deinde quarto, septimo, aliove decretwrio die aut circiter manifesta elucet concoctio, spes quoque elucet,s modo ea permaneat. Interrupta autem concoctio infida est. Perseuerans
vero atque in dies melior succedens concoctio, certae salutis est nuncia: modo nec pestilens sebris sit, nec malignia talis occultae particeps. Io pestilente sinplici urina non n-
513쪽
sS FEBRivM cvRANDARUM quam toto decursu concocta existit. In pestilente , quae est coniuncta putridae, licet quae confusa & cruda fuerat urina, superata deinde putredine, coctioniς notas exhibeat, permanens tamen caeca eius malignitas plerumque hominem de medio tollit.Nonnunquam etiam licet admodum taxol in putrida simplici, quae nullius erat malignitatis pestilentis particeps, notaui post urina; diu concoctas interi tum nullo errore consequi. Urinis igitur non semper fidendum, nisi & undique meliora signa compareant, piaesertim ex pului & virium robore. In acuta febre putrida , cui nulla malignitas comes sit, si crudae urinae, aut etiam obscurὰ seu ex dimidio coctae diutius perseueret,diemque decimum quartum excedant, si nai ura nullam procedente morbo utilem vacuationein per os, per aluum, aut sudores molitur, qua leuari aeger videatur, tota morbi materia intuς ad undecimum vel decimumquartum diem,aut si vehementior febris est, ad septimum s ubsistente, tum quidem' anceps adhuc morbus est: ac tum siue symptori vita ingranescant, siue mitescant si concoctionis indicia apparebuntiatus quidem sperari potest,non crisi, sed lenta paulatinaq;
concoctione,cui sane diuturnitas comes est. Sin vero omnilhppressa vacuatione naturali, cruditas aut etiam obiciara concoctio diutius perseueret in urinis, nec manifesta concoctio in valde acuto septimo die, nec in mitiore decimo- quarto appareat,sormidabilis est. ac deinde siue sympto mata ingrauescant, siue mitescant, si perseuerante cruditate, pulsus languidior, vox respirati6que difficilior euadit,& laborati robur viresque concidunt,res ad exitum Vergi tmatura quippe morbi magnitudini succumbit.Quanto postea deteriora lisc omnia fient,tanto propinquior exitus erit: ad haecque attentus si diligenter aestimes quantum vires declinent, aut quantum sustinere morbu qi ean aestimare quoque possis quando moriturus sit aeger. Exitialis morbus interdum ipso statim initio dignosci potest, quit silmmo quodam furore incipiens vel corrupti humoris copia vel malignitate, vires nati utinaque calorem premit ac fere obruit, spiritu aissicili, cum vomitione vel nausea, cum pulsu paruo ac celeri, cum magna corporis dissolutione,& cum vi nis confusis. Qui ita statim dum incipit, tam saeua & tam exitialia signa exhibet, vix arte r0test euinci. Licet enim .
514쪽
vacuationes idoneae tempestiue decernantur,aut etia sponte contingant utiles,quibus nox ij humoris portio quaedam detrahatur, omnia tamen quae dixi exitialia signa permanent,aut etiam deteriora fiunt, aut noua emei gunt. Quum
igitur procedente morbo sic omnia progredi vidcbuntur, deplorata sit omnino salus. Exitiali; alius est initio qui letius invadit atq; progreditur, nec multum distat ab eo qui simpliciter crualis est,atq; is sanc anceps est quia licet quς-dam prae se serat lethalia signa ea tamen emendati potiunt& qui sic leuiter exitialis est arte potest salutatis reddi Cru dus morbuς urinas habet,quales sere exitialis at lethalia signa non adsunt: hicque quamdiu crudus est, facile potest
. vel errore, vel negligentia in exitialem transire. Quorsum autem sat mutatio procedente moibo,ex his quae nunc dixi deprehendi potest. Salutaris simpliciter morbus nec ma- , gnae crudicacis nec mortis notas habet atque licet nulla artis subsidia opitulentur, aut leuis quidam vivendi aut medendi error committatur, sponis tamen sita loluitur ad sa-
QVv M per accessones inultae bil:s spontanea vacuatio contingit, febris sine medicamento integro solui potest. At quum ea aut nulla aut palcior ei istit, medicatio adhibenda, ne neglecta febris speciem mutet, & deterior vel prolixior euadat. Ita itie statim die secundasum i in accestione soluta, . tersoque sudore, laborans cibum sumpserit,3c horae circiter octo quietis interuenerint,medicamentum dato. Interdum etiam serius, si lonsa speratur intermissio futura, in qua ante proximam inuationem totus compleri
potest purgationis effectus. Quum enim praecipuὰ impura sit prima corporis regio, in qua & humor noxius fluctuat, meque ivt dixi: coarctatus sit is, statim initio eius nonnibit tempestiue expurgandum est, piaesertim ii vel oris amaror, vel cordis dolor, vel nausea, vel inappetentia, vel stomachi praecordiorsimque dolor, vel suffocatio acrius urget. Si vero haec desint, nihilque sollicitet post circuitum iecundum , differri medicamentum potest. At interim tameta. praeparatio quaedam adhibenda in intermissione clystere molliente atque dete gentς,& apoetemate qdod lenticet ob
515쪽
structiones expediat, d radicibus cichorij, Oxalidis, graminis,ex cndi via,eupatorio,& adianto,aut ex syriapo adiantitio, vel e cichotio simplici: in accessionibus quoque syru-po acetoso, vel e limoti ibus, vel oxysaccharo. Si tempestiue purgandi occasio quavis ex causa periit, primo quoque
tempore accersitus hanc decernito. Conuenien ς autem ea fuerit ex manna,ex medulla cassiar,ex leniente electario ex
catholico:aut si quae dixi ventriculi tota detersionem ira iorem po stulent, ex diluto rheibarbari, vel ex sennae decocto iure, vel ex his apte permistis, ac tum laboramis naturae & a tali tum regioni & coeli conditioni, ea arte quain alio loco tradidi,accommodatis. Hi enim quide etiam simplicem,quod humores maximeque bilem acrius incendat, febrEmque biliosis non elota aloe suscitet,non admiserim: nec myrobalanos,quod tandem adstrictione humores viisque coarctent: qua ex causa rheumbarbarum sine aperientibus & lenientibus plerisque incommodum : nec praeterea acriorum medieamentorum, quae vel scammonio vel tur-
pellio constant, lenibus istis quidquam permistum, nisi for te robustiς qui aegre purgantur aut hyeme rigidioreque cce Io. Ad hanc quidem purgationem licet pretparatio quaedam Vr dixiὶ conducat,minime tamen est neces Iaria, ut nequecs, coctio ex urinis quod e primis his sedib' humor aut si Cte prorsipat,aut facile trahatur. Venae sectio exquisitae tertianae est incommoda; ut quae utiletia ac necessarium humorem detrahit relicto impuro ac noxio. Sub hac enim febre attenuatum corpus esse solet,pauesque sanguinis bilis vero acrior ipsa febris materia sub cauo iecoris exuperare & aestuare,quam venae sectio minime eximit,nec proinde mor bi substantia minuit. Inio vero si vel sponte, vel arte nimia prosusu; sanguis sit, plerumque deprehendes bilem acrius ferocire, sebresnque inualescere.Peccant igitur qui ex urina cras a atque citrina statim mittendum languinem pronunciant. Ea enim non sanguinis exuperantiam, non eius incedium, quemadmodum quae ardens est, & flammea, ac verErubra sed bili; E iecore emisionem portendit,quae in terti na,perinde ac in ictero, & in hydrope, non substantiae sanguinis, sed uni sero permiscetur, pr sertim accessionis vigore. Ita enim secta fortas te tum vena videas illam sanguiniminime permisceri,nec cum sanguine c5crescere,neq; sanguinei
516쪽
gumena,sed .serum ipsimn bile inquinari quod postea in intermistione emictu purius apparet.At nihilominus si quando febris ea in corpus inciderit bene carnosum, bonique habitus, cui amplae vcnet copia distentae sint,& plethor speciem exhibeant,ob quam febris syinplomata grauiora existant,ut capitis dolor tem prium pulsatio spiritus difficilis, corporis grauitas phlegmonos lassitudo summaque iactatio, languinis utique ob plet horam venae sectione minuendus est perinde atque si tertianae febri pleuritis superueniret: quod certe non febris,sed eorii, quae aliunde coin- mittantur,symptomatum gratia,conceditur. In plethora, sino iuuet, no tame laesura est venae sectio. Ita igitur de saguini; cmissone in tertiana febre statuendum. Si purgatione impuritas, aut etiam noxiae bilis portio iam multa detracta ex purioribus urinis percipitur,& aeger leuatiis quodammodo est,sequensque accessio tum breuior tum mitior,& eius syinpromata faciliora existunt, totius morbi breuitas speranda est. Reliquo igitur eius tempore ac progressu aporematis,aut syrupis leniter refrigerantibus & aperietibuq obstructiones blande soluentur,& naturae opus dirigetur nequid subsistat, ut aporem ate E cichorio, en lima ,oxalide, gramine,agrimonia,lichene,& ex seminibus trigidis tum Maioribus tum minoribus, syrupo quoque adiantino & echi corio simplici quibus & interdum acetos simplicis portio adiecta Mi. S pe enim tertiana mitior,cuius pauca esimateria putris, una leni purgatione tollitur saepe etia seruidioribus papulis circum labra narEsque obortis sponte solii tur: quanqua & hae interdum solius seruoris sint indices &cum hin febris pers stat. Iam vero si tam acris est febriς,tantaque noxi ς materiae vis, ut data purgatio non quod sperabatur contulerit, nec breuior miti ve sequens suerit accesssio quod defuit indito clystere supplendum:&co altius quoties pigrior fuerit sollicitanda, ut natura ad eam aliqua
do suturam afui excretionem proritetur hac enim via libera & expedita tutior fuerit morbi exitus. Ac tum temporis
in ipla fcbtis intermissone aporemata,& syrupi offerendistini,quibus tum incidendi tum detergendi maior vis insit cuiui modi sunt quae praeter commemorata apti quoque,dc petroselini, di sceniculi radicem in aceto maceratam,& bys1 opi non aihil continencisi Pu; etiam bretantinus,& endi
517쪽
uiae,& nonnihil acetosi compositi. His igitur recluden8t
sunt viae, attenuandique hinnores etiam biliosi quum non .sacilis eorum est aut in ventriculum , aut in aluum excurso. Si bilis vel sponte, vel illorum ope concitata iam si quentius aut vomitione, aut deiectione prorumpat, tutus breuis morbi exitus erit. Ac si eius duntaxat quaedam veluti stimulatio appareat, vomitio quidem praecipuὸ acces- sonis initio vel nydreleo vel oxymel ite , ahit autem deiectioiacriori es ystere in interinissione procurabitur. Eadem quoque opera tum urinae tum sudores libere & copiosὸ cietur: tametsi ad bilis euacuationem minus conueniant atq. v tile; sint Haec in vehementi & exquisita tertiana ad qua tam sere accessionem molienda sunt Ab hac vero silvi plerunque fit urinae minus crast e, & cit inae puriorcsque ian euadent,& hypostas eos quod da figia si apparebit, expurgati magna ex parte semitis indicium est Quod si praeterea sequens circuitus breuior atq.tranquillior inclinantis totius morbi initi si portedat,quod reliquum est morbi iadominati naturae committi potest, praesertim si reliqua vacuatione aeger auersatur ac metuit, multo autem magi si quae sporaneae vacuationes fatis procedui,& nihil supra exquisitae tertianae conditione obtigit tametsi & in iis moderata 'no a. purgatio conducat, morbumque tuto solvat. In iis salte tu icporis natura ad spontanea curatione aporcinatis atq. s xupis, ut dixi,diricgda. At vero si quinta accessio sextave vehemetior sit,autsymptoma quodda acrius inualescat,aut linin odii satis purae existant, metusq; sit ne proprios limites febris trascendat no utilis modo, sed a necessaria ante accessione septimam purgatio ex rheobarbaro macerato, vel ex rheo & ex s cnna vel ex catholico, cuius beneficio praeparati humoris parς maxima euellatur, naturaque accesso ne proxima ad perfecta iudicatione incitetur,& nihil aut
mi nimii morbi reliquii sint. Quinetia si febre soluta symptomata quaeda diutius persistat,ut cibi fastidissi sitis,capitis lolor & caetera nec facile aeger conualescat a morbo, e quoaex morbo derelimina est recidiuam faciat, purgatio quoque necessaria: sic enim tutior ac firmior sanitas existet. Ea igitur medendi ratione tertianae exquisitae ardor pariter cum causa tollitur. Si qua tamen Der curationem pecu
liari refrigeratione sebiis ardor indigeat, salubriter pez
518쪽
ea fiet, quae refrigerando pariter attenuant, nec putridum humorem impingunt,nec dictari prohibent, nec vasori uri meatus coarctant, dum etia febre in restinguunt eius pariter causam dis spant, quod in putrida febre vehementer optandum i md etiam si ardentior febris aestus vires nimium prosternit, & aegre tolerari potest ' causae obseruatione aliquantum praeterini ita, restigeratione multa letiam quae putredinis dii solutionem cohibeat utitor, virEsque idoneo
cibo ne concidant foueto,ne in tortoris calumniam incit rast deinde remisso seruore ad causam reuersus noxium humorem eii ine,ac cibum in reliquam curationem subtrahe
Non pauci iuuenes atque robusti in tertianae sinplicis αexquisitae accessione, trium horarum spatio, ab iis qui cautam solam intuerentur, vestibus multis extincti,& lati silao tibusque exhausti suere. Summa refigerandi nutrien is ratio Asebribus.
AM i, L o & quaini maximo conclaui cubare debet, qui
acuta febre iactatur, quo multum purumque aerem ducere Pollit,ctimque refrigeratum , abacta omni turba Schominum frequentia,sparsa quoquoversum aqua gelidadcaceto, stratis herbis stigidis, ut salicis foliis, vitis, iactucae,
nymphaeae rosarum & violarum: odoribus quoque & rosis, violis,nymphaea,& santalis,aqua rosarum stillatilia & aceto At camphorae momento conspersis. Tum temporis non
multi , sed admodum leuibus vestibus tegendum corpus est ne uniuer e restigescat. At si nihilominus ardore nimio id torrctur, in ipso vigore aestuantes partes hydrelaeo perfundentur , cuius oleuin & aqua manu perinliceantur donec a bescunt: huic di aceti sextans interdum adiici Potest.& vice simplicis olei rosatum, violatum, ny inphatum, aut papauerinum iiii, stitui. Id autem iocineri , renibus, aestuantique capiti induci potest, idque tuto si modo nulla tussis, nulla capitis grauitas, nullaque destillatio molesta sit, nec cataphora profundi brue somnus obrepat. Epithema iisdem quoque partibus atque cordi utiliter accommodatur, ex liquore stillatilio rosarum, violarum, plantaginis solani,nim phae ,& aceti sextante in quibus santali & camphora aut pastilli albi Rasis soluti sint. Ex iis de quoque tracta
519쪽
psyllii vel cydoniorum mucago eximie opitulatur. obser
uandum autem , ne haec instante sudore corpori insideant illiusque eruptionem cohibeant, breuemq; morbum producant: quanquam longitudo interdum optabilior est crimonia. Interiora vero corporis si aestu atque siti urnntur lenienda sunt succo vel aqua cucurbitae, aut melonum, aut cucumeris. aut esu oxalidis portulacae, lactucae, ex ac to, quae aut crudae sint, aut aqua seruente contabuerint: aut, si sortZ corroboratio quaedam adstrictione petitur, succo mali punici acidi, aut limonis, aut citrii, aut cerasij, aut Oxyacatuliae, aut Oxalidis, aut uuae acerbae, eoque vespuro, vel aqua diluto : horum enim quam ΦIuporum maior refrigeratio. Haec ipsa alimenta quoque sunt, in quorum moderato usu olim veteres tenuissimum victum collocauerunt, quemadmodum & longe tenuissimum in cibi potusque abstinentia : ab hoc sensim ad tenuem,& ad plenum , qui sanorum & integre valentium est peruen runt. Omnis autem febricitantium victu humidus, frigidusque habendus est, ex materia leui. Primus autem cibus est aqua hordei simplex, quae refrigerando, humectandi que leniter abstersit: deinde aqua mulsa, mi ae melle temperata minus retii gerat, sed magis abstergit & aperit: vel aqua saccharo condita, quae minus quam mulsa viscera calfacit, seJ minus quoque abstergit. Ab his hoidei cremor refrigerans & humectans, abstergens , leniens, sitim compescens,nusquina ductuum xi: s adhaerescens. Haec sequitur sorbitio e pulli gallinacei vel columbini iusculo, in quo frigidiora olera, Iactuca, Oxalis, portulaca, buglosse sum,&vua acerba incocta sint. Mediae vero materiae sunt ea ipsa olera, deinde hordeum integrum saccharo co-spersum: ab his panis medulla elota, & ex aqua cocta: sequitur quae ex pullorum iusculo coquitur: hinc pisces saxatiles, deinde oua tremula sine testa in seruentem aquam coniecta: carnis deinde aqua liquidior vaporario elicita modo sinplex, modo rosarum buglossi, aut violarum sae- Charo temperata. Valentioris iam quodammodo , sed nondum plenae matellae sunt pulli gallinacei & columbini , di gallinarum caponumque ea trema, deinde ius eorum feruore consumptum, & quod iam quasi in gelu concreuit: ipsa quoque corum caro,& hordina, & vitulina, ea
520쪽
quidem elixa, & dum editur succo quodam refrigerante intincta ut carnis saporem quodam modo sopiat: quod Mamygdalae tui se iusculis quoque praestant. Quaecunque iam erassiusculae sunt materiae, ut ea ipsa assa, & perdices, auiculae montanae, lepusculi assi,& assorum quorum uis expressus succus, aut qui elicit c carne in diplomate sine aqua elixa, quod nimium alant, aegre coquantur , ae-
tamque in praecordiis excitent, non in acriter febricitantium , sed in sanorum cibis numerantur. Si quid tamen hornm vehementer eapetitur, id ex succo, aut condime to refrigerante in laborantis gratiam concedi potest. P tus esto vel aqua feruefacta & refrigerata , vel aqua ho dei simplex vel aqua cum sacchari sertante feruefacta, vel quiuis potus ex his quos connumeraui refrigerantibus, &aqua quoque frigida vini albi tenuis sextante conspersa:sic enim magis refrigerata, & citra viscerum offensionem,
yuoquoversum expeditius digeri distribuique putatur.
rigida vero quae parast ac simplex, minime cibis per miscenda. At vero quum summus ardor ingens questis summam quoque refrigerationem postulant, sine qua metuitur ne nimium vexatus aeger exarescat, marcescat, aut
sortὸ exhausto spiritu breui exoluatur , praestanda quidem frigida, qua nihil ad infringendum calorem Vale tius. Sed & ipsa quoque synochi, causi, aliarumque continuarum ardentium peculiare remedium est, quum illas vel extinguere, vel infringere , vel in aliud temperatum genus commutare consilium est. Id tamen non nisi eorum quae sequuntur obseruatione tentandum. Noxia morbi materia ex urinis iam concocta appareat , quod . non ante diem morbi quartum contingere solet. Lab
rans bono sit habitu, carnosdque corpore, integris viribus, insito calore exuberans, potui frigidae dum bene val ret citra laesionem ullam assuetus: ei quoque pectus x viscera firma sint & valida, sine dolore, sine obstructione magna,sine tumore,sne abscesssii: nec alui deiectio nimia, nec cruditas ulla fatiget.Haec igitur clim adsunt,magna siti antecedente, frigida aqua copiosE, ad duas circiter he-nrinas,& vltra satietatem epota, dum venter praecordiaque
distenὸantur, satisque refrigerata snt, & horrore quasi in sescant,summum sebris ardorem tuto extinguit. Pro;