장음표시 사용
521쪽
nus autem multis stragulis operiendus est qui bibit, indiq;
cogendus ut vomat, alit aluum copiosὰ deiiciat, aut ingentem si idorem effundat. Cohibita enim ρ ut subsistens tanta frigidae moles,summo vita discrimine, natiuum calorem cum subrili pariter extinsuit, aut saltem partem nutrientium siriactionem tollit, spiraudi dissicultatem, tremorem,atque conuulsionem, deglutiendi metendique di ficultatem inseri, ipsas insuper ductuum vias coarcta nq, morbique materiam compingens, morbum multo diu tu niorem faciti In eadem atque etiam in grauiora incom- moda eoς praecipitat, qui contra affecti fuerint, exi nuati , exangues, imbecilli, pauci caloris, non allueti eius potui, visceribus dolentibus, tumentibus, obstructis,aut ulceratis, maximo autem si adhuc crudus est moibus: vn-
de constat, febribus intermittentibus, quarum scilicet pec uans matexta in primis est visceribus. liberaliorem frigidae potionem aduersissimam essem eque semper continuam etiam, quae ardens fuerit, tu tb extinguere: & sub tanta refrigeratione omnino ancipitem este febris curationem.
Talis igitur per febres esto cibi potusque. lualitas. Quantitas vero utendique ratio non parum dissicitis: summa quippe controuerna certatur, quantum & quando cibus in acutis morbis os serendus. Antiqui, prae ertimque Asclepiades, primis totius morbi diebus non modo a cibo, Verum etiam a potu abstinendum putabant, ut ne os quidem elui sinerent: ita quidem superantem materiam minui di- seisque rati si nulla noua accederet. Eam Hippocratis sen- tentiam esse censuerunt: quia, inquit, ubi morbii eraci
tus est, statim & labores summi fatigant, & tenuissimo vi ebi quae pura est abstinentia) uti necesse est. Quum vero aegrum triduo per omnia fatigassent, quarto die cibo dest nabant, interdum etiam quinto aut sexto , sed quartus inplerisque ad initium cisi aptissimus habebatur. Dein vero altero quoque die alebant, ac ulterioribus diebus sum- mo vigore, contra Hippocra is doctrinam , uberius dum
prorsus morbus decederet. Postca vero corum aemuli cum aegris mitius agere coeperunt, paul6que maturius alere.
Sed haec suit eorum olim doctrina, qui purgantia alia
que medicamenta ex arte sustuleritur, omnona prorsus cit'
522쪽
computruit humor inedia absumi non potest sed quod totus praeter naturam sit,medicament xigendiis est, neceb sirio quidem non ex victi a tantum opportuno, sed ex modicamentis quoque instituenda est ira orborum putridorum curatio : & eius materiae, quae legit, pars crudior concoctione per inediam victumque tenuem, pars corruptior purgatione extenuanda. Itaque qui iniex interiorum cau-1nrum obseruatione nunc tutior quam olim expeditiorque morborum curatio ex medicamentis constituta stabilitaque sit, non tam exquisi id tenuis victus imperandus, neque omnino vires abstinentia instingenda: sunt, sed tenui cibqsustinendae ut facile necessariam medicationem serant.Vix ullo die aeger abstinere recte potest. Si per initia ventriculi praecordiorumque dolo aut tenso, aut nausea,aut cibi fastidium alit vomitio nimium affigit, tum medicamento, tum parciore victu demenda est materia, praesertim si ante actis diebuq laborans gulae liberalius indulsit. Deinde
vero ea imminuta quum iam puriora erunt praecordia, ex morbi magnitudine, acrimonia, & motu aestimandum quousque producendus is sit, aut quando summum vagorem habiturus. Si peracutus existit, & ex eorum numero qui statim dum incipiunt florescunt ac vigent statim quoque tenuissimo victu utendum. Si paulo mitior atque etiam diuturnior in diem septimum excurrat, simpliciter tenui: sin vero in decimum quartum diem producendus vis deator , paulo pleniore. Perpetuo autem cibus initio plenior sit, sensimque minuatur dum ad summum vigoremnaorbus pertingat, in quo dari tenuissimum praecipit Hippocrates. sic igitur temperandus est, ut in summo vigore tum in E quoq; tenuis sit, incremento tenuis, initio aliquan- una plenior, quo tamen corpus vite; no acquirat, ted dun- . t at paulo infirmiores confirmet, ut aduenturi mali ipatium sustinere,& in eo morbi concoctionem moliri, & ea; 'quae tum arte tum sponte sent vacuationes toleiare pollit,& ne ante summum vigorem deficiat atque hebetescat, Sctum temporis nutrire & naturam ad cibi concoctionem uocare cogamur, cum maximὰ in morbi concoctionem
pia namque incumbit. Haec ut declines incommoda, in paulo pleniorem potius quam in tenuiorem victum deuer-
ges: qu odoquidem ut est apud Hippocratem l ' ictus ni-
523쪽
mis tenuis & exquisitus paulo pleniore periculosor est,. 3c
error ex tenui quam ex pleno grauior, quem & aegroti dis-ficilius ferunt. Et liaec quidem acutis omnibus communia sunt. Quibus autem horis,& quoties conueniat videndulii. In morbis, qui ex interuallis exasperantur atque satigant, obseruanda haec tempora sunt instans accesso initium, incrementum, status seu vigor, decessio, rei nissio, aut etiam
intermiluo, si persecta integritas est insecuta. Integerrimo corpori cibus est offerendus, iis inus enim corrumpitur qui in vas syncerum demittitur. Itaque si tempus intermissonis in inte mittente, aut etiam remissionis in continua febre, longius est,eius initio quum iam in itinὰ omnia tranquilla sunt, & arteri et conquieuerunt, dare cibum expedit, rursumque secundo si longum est interuallum. At quum
quietis breme tempus erit, mature altera timetur acces
Mo, inhaerente adhuc sebre, & eius reliquiis manentibus, cibus etiam tuto dari potest: praestat enim decedente febre quam instante aegrum cibo destinat L Eadem ratione si vaga febris est, & incertum eius recursurae tempus, ne inopinato eum excipiat, qliandocunque quis ex accestione leuatus apparebit, etiam si nondum ex toto integer iit, cibum assumat, & cibus semper ab accessione proxima quam ma- . Vime reducatur. Atque etiam, si bis eodem die accessiones complures hominem adoriantur, post grauiorem praecipue alendum. Caeterusia in accessione iubet Hippocrates
prorsus abstinere ,& totius eius tempus sine cibo praeterire. At nihilominus si quis propter virium imbecillitatem deficit,nullo accessionis tempore non est sustinendus,idque
aut prunis cerasis ue coctis, aut conditis saccharo, aut ho dei cremore, aut etiam pauco concreto carnium iure, quae refrigerata sitim pariter extinguunt. Haec tamen minore
periculo dabuntur instante quam incipiente febre, & increscente quam summe vigente. In ea porro febre, quae co-tinua est& remissione n nullam habet, ncque lenior via quam sit,antelucanis horis, quibus omnes sere in somni vi rorensiunt, ut matutino tempore, quod natura sua i niminum est,plenior dandus est cibus,quam meridiano aut Vespertino , quo sere asperior moabuli est. Veruntamen in
homotono febre aptae sunt cibo horae, quibus & integra valetudine quis ali consueuit. In quacunque nihilominus
524쪽
febre continua vis corpori deesse videtur,& arteriae prae ex-ἱlitate concidunt,& labo ans exolui se metuit,cum cibo fh
8 tomatum quae perfb es a lami remedia.
R Icon continuae febri superueniens, qudd eam plorianque soluat, in malis non est, nec ulla ratione cohibendus si eunt praesertim sudor excipiat. Frigus autem ,horror, aut rigor intermittentium inuasionibus f vehementius fatiget corpus ve concutiat leniri tuto potest. Primunt autem sub expectatione accessionis mature vestibus multis operiendus est aeger,& omni potione prohibendus: iummis partibus, & iis quae plurimum inalgescunt, adhibenda
fomenta calida atq; sicca, ut lapides candentes,aut titiones extincti : simul quoq; obuolutus laborans spiritu in diu cxtinere debet. Si nihilominus horror rig6rxe prorumpat inter vestimenta, extremae partes Persei caudae si in t oleo chamaemelino calefacto, vel liliaceo, vel anethino,vel rutaceo, vel unguento quod ex his & ex piperis,cardamomi, pyretri ve conficitur. Si unctionum grauis est usus, ea ipsa in aqua vitae maceranda sunt, qua dein expressa rigentes partes perfundentur. Nonnulli vehementius rigoris initio eum qui conflictatur, in balneum deducunt, in quo etiam calbiliores herbae incoctae fuerint. At cert) ne quid in eo peccotur, neve calor acrius inualescat, commodissimum sit ventriculum atque praecordia fouere, se; uefacto iure calidorustirpium ut meiathae, ab synthii,solutae,nitae, origani,chamae meli, & anethi, cum a nati & seniculi semine, cui etiam vini
albi paulum sit adiectui concalfacta enim subris origine, horror saepq discutitur, simulque melior fit praecordiorum status. Quum quis ea horrore iam incalescere cc pit, si lut sere fit; nauseabundus est, data aqua tepida interdum subsalsa vomere cogendus est, vel mulsa data, vel hydrelaeo,vel si tenacior humor est, syrupo acetoso, aut otii vel e tum simplici, tum scillitico, aqua hordei tepida diluto Quinctiam qui iponte euomuit, horum ope iterum vomere cogendus est, ut proritans intus materia radicitus extirpetur:
quae si multa tenaciorque existit, vehementiora etiam suo
525쪽
loco tradenda postulat. Nam ut circumspecto Celsus ante nos animaduertit sere talis horror ab his oritur,quae bilio--sa in stoinacho resederi t. Si per haec vomitio proritari ne- quit, piper tritum drachmae unius pondo , ex aqua calida, ante accessionem potum horrorem inhibebit: sed effica-
cius pitulae quae habent rad. aristolochiae rotundae Θ ij. myri hae selectae, piperis an .9 s. ex absynthij vel mentae sy-Iupo concinnatae. Saepe etiam, per quaternam maxime,Omnia tum externa tum interiora corporis usque adeo perfrigerata sunt,ut in ipso horrove aut vinum generosinn,me racum, & calefactum, aut aromatjtes, aut aquam Vitae,aut
calidiora quaedam offerre cogamur. Sitis,quam solius linguae & faucium ariditas parit, oris collutione ex aqua ho dei tepida, vel ex aqua stillatilia plantaginis compescitur, vel ex ea, in qua cocta sint pruna dulcia Ei ZIPha,myxa,aut 'cydoniorum, cucurbitae, vel lactucae semen, aut glycyrrhi-za, aut quaecumque citra adstrictionem & calorem blan-dὰ leniunt atq; humectant. Ea ipsa hora diutius ctiam co- tenta lentore sito lingam, os, & fauces siccescere non sinunt. Si dulcia ncm arrident, sallenda sitis est acinis mali punici, vel citri j avra ntive laminis aquam fata & saccharomaceratiς,' vel oxalide mansa. Scabrities vero, atque etiam linguae orique lentor detergen flus primum est penicillo ex melle rosato: quod si non latis respondeat, penicillus aqua ros,la intingendus est, in cuius uncia aluminis drachma v- na 6c sacchari candi se mucia sit soluta. At si ex arefacto aut aestuante ventriculo & praecordiis, sitis vehementer excruciat neque his, quae nunc dixi, falli potes potus permittendus est scd quam tardissime,ut hunc sudor promptus exci-
piat. Maturior accessionem producit,sitimque nouam mox exasperat. Conueniet autem potus ex diluto iure lactucae,
portulacae, plantaginis, & eorum lenientium quae dixi ex syriapo violato , Zizyphorum aut nymphaeae & aqua sextu-pla: aut si putrescens stomachi humor sitis occasio suerit,dsucco Oxalidis, uuae acerbae,cerasiorum, mali punici vel citrij, aut e syrupis qui ab his cQmparari sistent, pari aquar
alia, lini modo dilutis. Quum ceruicis, aliartim ve partium mador osudorem instare pollicetur, vinum album tenue, quadru- OGr. pla aut sextupla aqua dilutum, hunc liberalius ciet. Potus autem omnis moderatus esto, ne praecordia diuellat, fri-- sidiusculus
526쪽
gi iusculus, ne crudiorem aluuin liquidioremque reddat. Capitis ex febre dolorem sedat rosa,viola,n7mphaea,tactuca, plantago, seinperuiuum,& alia quaelibet hei a ex refrigerantibus tunsa, di ex aceto fronti . temporibu que inducta: dc quae ab his extant tum olea,tum ungi relua, citius irio
Zi est quod populeum appellant. Si vigiliae, aut delirium
moleste exercet, his adiici poterunt hyoscyaini, papaueris, ερ mandragorae solia, vel semen, quae & ipsa odoratu quoque non parum iuuant. Ex his lotiones, unctiones, cataplasmata, non fronti modo & temporibus, sed syncipiti
suoque tuto admouentur:si neque capitis grauitas, neque stillatio, neque tussis Echortatur. Si nimia metuitur refrigeratio , primisceantur his serpi limn , anethum, & ruta, quibuς etiam ad vigilias & deliria non parua vis est. Si e tremum malum est, in quovis oleo solui potest optum ut in singulis unciis huius bini sint scrupuli, eoque frons,tempora, ct ipsae nares oblinantur. Sed & interdum drachmam v nain Philonii Romani, aut scrupulos duos pitularum d
noglosso vorare extrema neccistas expostulat. His etiam praesidiis succurritur,cum s bricitans,aut ii ouis acuto
morbo decumben ς, citra manifestam occasionem huc illuc immodica iactatione sese deuoluit. Aut si sorte iactationis causa fuerit capitis, praecordiorum , aut lumborum astus, his restigerantibus, quae supra retuli, demulcendus erit. Spirandi difficultas, quae sere ob subris aestum vehementer premit ac pene suffocat, iisdem quoque tollitur remediis, & cordis epithemate, quod inter restigerantia retuli, & potu frigido , quo minimc prohibendus est aeger situm maxime exigit. Animi desectio , aut etiam syncope, quum per subres ardentes ex bile in os ventris es illa proficisci soleat, non tauq arceri abigi ve potest quam iiicco mali punici, aut citri j. aut uuae acerba: sumpto, aut pane vorato iisdem intincto. Spongia quoque Distis inter se aqua iacea & aceto imbuta, uae ventciculi ori tepida impone- tu ad id non parum conducit. udor optimus, tenuis, tepidus,calidosve minime foetidus,facito ac citra laborem uniuersum e toto corpore dimanans, qui sitim ardorόmq; co-pescit,& intermittentis febris accessionem integre snit,aut continuae acrimoniam remittit, qualis sere est qui decreto - die superuenerit. is vero quoad vires pernuttunt Iole
527쪽
682 12 B. CVRAN. METHO. GENERA.
randus est, atque etiam,si parcius erumpit, proliciendus. Si
vero immoderatiore corpus iam diffluit & exolvitur, coerceri debet tum aeris,lum corporis restigeratione:interdum profusione ex oxycrato aut omphacio, aut ex aqua in qua incoctae sint rose cytini,balaustia,malicorium, myrti, salis.cisque solia, gallar & cupressi glandes, interdum unctione
ex oleo rosato,myrtino, mastichino, aut melino, in quibus si necessitas postulatὶ succinum tritum,aut gummi,aut cerae exiguum lolutuin sit, ut emplastica vi cutis spiracula tenacius in sarciat. At vero sudor crassus glutinosus, frigidus, ac foetidus,aegre,nec E corpore toto prorumpes, initio quo dem non omnino malus: sepe enim qui eiusmodi primus vel E capite, vel ex alia parte manat, postea melior ex uniuerso corpore evadit. Talis autem diu ac multum perseu
rans,omnino malus nam cum virium robore,impuritatem
summam & morbi longitudinem: cum imbecillitate,extinctionem sore denunciat. Sudorem malum nunquam prouoces , cepe cohibeas, ac tum praecipuE purgando corpori sustinendisque viribus operam nauato. Si qua alia symptomata praeter febris conditionem obrepunt, ut lienteria ex figidiore & immodico potu,ut tussis ex refrigerato pectore, ut ex nudato capite destillatio, propriis extollat tur remediis, sed quae tamen aut nihil aut mianimum curandae febri obsint, Schanc, quoad fieri potest, leniant.
528쪽
Lim reuerea definitia. CA P. V ε s Venerea totius est occultus, contagiosus, tuberculis, maculis , ulceribus, cruciatibus & doloributies e prodens : solo cono itis, aut alio impuro contactu contrahensi . Atque ut huius morbi vis in natura, de qua hactenus inter parum conuenit, certius innotescat, paulo altius repetenda est definitionis explicatio. Cum omnis morbus primum M per se in aliqua parte corporis insideat; par- res autem omnes similares uni & dissimilares : necesse pro- see 5 suerit in harum alterutra vel in utraque luem Vene-uam primum & per se inhaerescere. At vero in dissimilaribus primum & per se non consistit, neque enim consormationis neque magnitudinis, neque numeri, neque col7orationis e tum morbus exsistit. Restat igitur ut partium similarium primum & per se vitium sit, & affectu praeter naturam: neque enim, si cum omni genere morborum concurrit & complicatur, aut etiam varios partium dissimilarium afluctus inuehit; idcirco sane morbus unus non fuerit, aut etiam partium dissimilarium primum & per se affectus censebitur. Ita enim & febris partes omnes obsidens, dissimilarium partium primum & per se morbus diceretur, nec unus esset affectus, sed plures: quod veterum auctoritas redarguit. Verum enimuero cum affectuum partis similaris tria sint summa omnino genera intemperies, materiae immoderatio, & totius substantiae corruptela: ad quod Lues haec sit reserenda, videndum . primum ad intem2eriem non pertinere, aperte
529쪽
posthac demonstiabimus, cuin de eius causa dicemus. inuito mitivis ad materiar ametriam referri potest: neque enim mollities aut durities est, neque laxitas aut adstrictio, ne- ue tenuitas aut crassities neque demum raritas aut centas, qui materiae immoderatae omnes sunt morbi. Ad
formam ergo necessarib reserenda est: quae quoniam praecipua est, & pene tota rei cuiusque substantia; eius affectus totiuς substantiae morbi dicentur. Atque ideo lues Venerea merito totius substantiae affectus dicetur. Iam vero cum morborum totius substantiae alij intemperien manifestam sequantur, cuiusmodi sunt febres omnes putres , aliarsinique partium affectiis ex putredine ortum ducentes, alij alias caucas occulti ores: ad quod genus Lues pertineat, videndum. Qui uitemperiei succedit morbuς manifestus estisque vel putredo quaedam exsistit, vel putredinis quaedam soboles, quod Lui nou conuenit. Superest igitur, ut a secretiore causa orta putetur. Atque hic occulti morbi dicuntur, qui non ex dis luto temperamento neque ex simplici putredine, sed ex abditiore quadam causa procellere,quae corporis totam substantiam pri-' mum & pcr se assicit. Voc causarum genere continentur omnia pessifera, deleteri ad venena, quorum serocia in natiuum nostrum calorem, in ipsumque vitae principium cui tota essentia contraria est & insensa, maxime ac pri- .mum saeuit ac debacchatur. Non enim eiusmodi causae
sola putredine, ut iuniorib is plerisque visuiu est, sed tota
specie & vi deleteria nos vel offendunt vel enecant. Haec autem quae toto genere & prorsus Venenata sunt, tribus omnino modis nos attingunt: aut enim cum aere spirando ducuntur, ut pestilentiae semina: aut extrinsecus nos attingunt , ut rabidi canis & venenatarum bestiarum viruς aut intro sumuntur, cibi,potus, aut medicamenti specie. Venenum, quos non nisi intro sumptum vires Iabet, omnium infirmissiunum exsistit: non in spiritu, non in tenui humore, sed in crassiore quadam substantia inhaerescens . huius pcneris sunt fungi, arrhenicum, auripigmctuin,& alia paene innumera, quae non odore, non adhaesu, sed haustu solo enecant. haec Chirurgi in malignorum vi erum cur sone citra ullam partium corporis iacturam, magnoque
530쪽
, usu extrinsecus adhibere solent. ex quo intelligitur no esse illa contactu deleteria. At vero si quid istorum sumatur: dcrassiore materia vcnenum vi nostri caloris sit scitatum in principes demum partes sese inserit, profertque sui furoris
incommoda. Venenum, quod halitu nos serit,omni hi praesentissimum est & efficacissim uua,nec humore, nec crassiore materia tanquam vehiculo indigens, ut in nos agat, ac
commigret: sed tenuissimum cum sit, spiritu haustum, celerrime per pulmones in cor viscus nobilissimum & in arterias, in omne denique corpus irrepit: primumque spiri tus, deinde humores, postremo ipsarum partium substan- tiam labefactat. Quod autem venenum contactu serit,minus emcax esimeque in solo spiritu, vel in acre, sed in humore quodam prouehente vires habet. Hoc vero cum in partem cute nudatam insederit: coiitactu quidem eam primum, dein vero proximas, reliquumque corpus omne cOsccutione quadam inquinabit. Non enim rabidi canis halitus solum cotagione quempiam polluit: at in partem demortu apertam vel humor vel saliua eructatur: cum quo virus illinc sensim in omne corpus euadit. In integram verbcutim si inciderit, nihil efficit.epidermis enim densa cuin sit atque valida, horum hebetiorum & crassioru in venenorum substantiam altius penetrare non sinit, nisi vel findatur vel dilaceretur. Sic enim belliarum, quae virus: eiaculantur, venenum proueb te ducitur humore, sic sagittarum venenatarum , sic elephantiasis, aut luis Venereae virus,non inspiratu sea humore in quamuis partem cute nudam defixo sensim prorepit in omne corpus. Ex iis tamen, quae solo contactu ossiciunt, pauca quaedam numerantur, quae integram etiamnum cutim, quamuiς validam & den- iam pervadunt & penetrant, introquesubeunt: ut quod ahasilisco aut torpedine pisce instigitur virus. Atque hae tres
occulta atq; venenatae causae tres occultorum morborum
disserentias constituunt quorum alij ab acre alij contactu; alij a venenata, quae intus sit,inateria procedunt contrahun turque. Hi quidem omnes venenati stant: at non si nil iter, neque iisdem ei causis. Nam qui ex intus conclusa materia processerunt, quia soras non emigrant, neque in vicinas partes prorepunt, simpliciter venenati nuncupantur.