Joannis Seldeni Uxor Ebraica absolvens nuptias et divortia veterum Ebreorum quibus accesserunt De successionibus in bona defunctorum & in Pontificatum libri ad leges veterum elaborati

281쪽

UXOR EBRAICA. LIB. III. CAP. V. 1

eam parentes aut propinquos temporibus Opportunis invisere, adeo ut contra morem patrium, quo semel in mense id facere licuit, eam

velut carcere domi clauderet, nec votum tempestive curaret laxari.

Quod itidem dicendum, si ab omni solenni sive luctu sive ccnvivio ea n voto arceret, nisi si improbi eorum, qui simul adessent, moressati, erant in causa. Scilicet contra quod ipse voverat facere, aut dum maritus esset, permittere, etiam ei voto nondum rite liberato plane illicitum habebinur ex Jure Votorum, quod pariter in aIiis aliquot, quae sequuntur, inprimis obterum dum. Si quis alicujus trium illarum Provinciarum, Iudaeae, Galilaeae, aut Trans-Iordaninae regi nis, nempe Terrae Sanctae, incola uxorem sibi duxerat in terra aliena, veluti Babylonia, Arabia, AEgypto, ea aut pro mariti arbitratu eum in terram Sanctam sequebatur sa), aut elicienda divortio etiam sine dote. Si vero nollet maritus, illa autem volt et inde in terram Sanctam migrare, repudiatae dos cedebat. Tacita nimirum haec inerat omnium fibraeorum nuptiis conditio. Quod si ex alicujus trium illaru provinetarum esset uxor, licuit ei marito in earum aliquam aliam, nedum in terras alienas demigraturo, sine dispendio si repudiaretur dotis, obstare. Integrum vero erat marito, domicilium in eadem . provincia mutare atque uxorem cogere sim minente si obstaret dotis praeter repudium dispendio γ ut smul mutaret ; nempe sive ex urbe alia in aliam ejusdem provinciae, sive e vico pagove alio in alium ejusdem provinciae vicum pagumue odo utriusque non ita dispis esset

brem, milj ex in lubra in salubr em, ne ex sub tanea aeris mutatione corpori intemperies nasceretur.

282쪽

C A P. VI.

De Conjugali debito, prasinitis eidem variatim vicibus, s praxi forensi ubi tame Volo Me Contumacia Mariti aut eomperendinaretur aut plane negareιών. Obiter de Votis rite laxandis. Dξbitum Conjugale regulariter volebant reddendam a maisito MN, DP Ad pro ratione virium suarum s assueta cui adiuus est opera. In Misita ca) legi tu .

Ubi maritus poto se obstringit ab uxoris concubitu, seu lecti, ut vocant, ministerio,'er binaι hebdomadaι uxori expectandum erat, juxtasententιam Schola Schammaean . Atqui ex Hisielis, Schola sententia per hebdomadam unicam. Discipuli excipiuntur ρυρter sudium legis, utpote in quos non es uxoris herestotestasper dies triginta. Operariis seu ari cibus hebdomas praefinitur unica. mod vero ad eonjugale debitum in lege memoratum attinet, Iuvenes b otiosi, strenui, adlia lud tulis obliganιur diebuου, operarii binis in hebdomade viciabas, Asinarii villici ac rustici qui proventus ex agris villisque apportant in semelin hebdomade, qui cum camelis mercaturam exercent qui e longinquo onustos mercibus camelos ducunt flemel in diebus triginm ἱ nauta qui aperti maris spatia meticbant uo semel tempore

283쪽

2Irpore quolibusemestri ; quod exsententιa Rabsi aereris dictum. Sic Milna. Res autem ips. ex Iurisconsultorum Celebriorum semen. tia ad hune modum sellabuit. Voluit quidem schola Schammaeana, maritum ejusmodi voto absque dispendio se posse per hebdomadas hinas obstringere; n mirum eum neutiquam inde ex sententia forensi coactum iri uxori libellum divortii cum dote dare. Etenim id sequebatur, ubicunque ex voto, plus quam fas esset, conjugale drbi tum uxori negaretur. Binarum hebdomadum rationem petebant Schammaeani e maternae immunditiei diebus totidem at post partum foemineum. HilIelis Schola unicam hebdomadam excedi noluit, ratione petita tum ex immunditie materna post partum b)masculum, tum e foeminae immunditie c menstrua ; quarum utraque septen diebus praefinita . . Atque hac in re, juxta receptiorem etiam in foro sententiam pronuntiavit Schola Hillelis ; adeo ut

quicunque debitum conjugale voto nuncupato ultra dierum septem intervallum comperendinaret, ei d .aut votum rite erat laxδndum, aut uxor repudianda, dosque simul numeranda. Quod interea de Volo, unde ut ane monitum est, concubuns marito illicitus fiebat, duntaxat intelligendum.' Etenim non in mensem totum sed in tem pus etiam semestre comperendinationes debiti hujusmodi etiam ex receptis moribus fuere licitae, veluti mercatoribus ac Nautis, ut liquet in verbis Misitae superius allatis. At vero tametsi semel tantum in mensibus sex ex maritali jure praestare hoc debitum obligabatur Nauta, ab eo nihilominus praestando, cujus praestandi jus marito

nunquam ultra dierum septem intervallum deesse aeqtium cente-bant, volo eum ultra idem tempus obstringi noluere. Sine vo. o,

integrum erat marito, pro libitu, sive prosccturo sive redeunti diem anticipare, quod non licuit per ejusmodi votum non rescissum, cuilo eum etiam heic non aliter ac dictum est permitte bisnt, ne primarius ille conjugalis amoris nodus nimium inde laxaretur, quoties uxor maritum sive praesentem sue ablentem ex professo amplexibus suis ultra tempus praestitutum renuntiasse resciret. Quod autem de Voto rite laxando,id est eo qui nuncuparat a voti praestatione obli-

284쪽

1sa . UXOR E 3RRICA. LIB. III. CAP. H.

gationeque rite liberando, tum hoc capite tum in proxime anteeedenti habetur, ad hunc modum est intelligendum. Tametsi qui vo- vetat, ita inde obiti ictus erat ad id servandum, quod voverat, ut plane verberibus puniendus esset, si votum violaret, antequam ab eo rite liberaretur, attamen haud dissicile erat, pro arbitrio ejus, liberari. Ita nihilominus, ut nec ipse nee unicus aliquis alius extra cauus filiae & uxoris, quarum hanc voto laxabat, ex lege Sacra maritus,

illam pater in dignitatem seu titulum τῶ Ezri sapientu se a IpIPresbyteri, quasi diceres, Doctoris aut Licentiati, cum potestate ligandi & solvendi sive Universali sive Particulari non creatus. Sed vero si voti reus se temere seu imprudenter vovisse compererat, ad eosque poenitens liberari voluerat, Triumviris qualibuscunque a ex genere Israelitico hanc in rem a seipso adscitis licuit feruentia sua eum liberare. Tantundem itidem facere licuit Sapienti seu Presbytero cuicunque unico, a quo liberationem is peteret. Sed quod ita temere & imprudenter voverat, sacrifieio pro peccatis ex ignorantia praestituto luebat; aliter etiam verberibus plectendus, si votum non

praestaret, nisi inde juxta jam dicta liberaretur. Et quod aliqui ha bent de potestate summi pontificis ib) voto solvendi, a doctrina Tal-mudica perquam est aliemum. Idem obtinuit luiis in liberationibus ab Iuramentis promissoriis atque Excommunicationibus sc). Ceis terum ubi votum non intercedebat, Tempora debitum reddendi conis jugale, pro vario hominum genere in verbis jam e Misna citatis ape oriuntur quidem, sed ita, ut tam correctione indigeant e Gemara

quam explicatione. Quod ad discipulos attinet seu legis studiosos, id est, qui serio primas quice Seientiae sive nacti essent sive ambirent ;etiam per biennium aut triennium, si res postulaverat, nulla fuit in eos uxoris debiti exigendi potestas. Id quod facile praesides solense, sibi suique similibus indultum voluere. Attamen semel qualiabet hebdomade ab eis illud praestandum esse, ubi absentia non obstabat, in monitis ac consilio habebant, non in praeceptis seu institu- Num. 3o. a. a Misera εν Gemara tit. Nidarim e. p. I. Maimon. h l. Shebuaioth. cap. 6. Ge. b Vide sis lib. . . de Dre Nat. σ Gen . cap. n. sc Maimomae hauch. Talmud Tora,c. A cs.

285쪽

nocte in noctem Sabbatι, si viνes eiis crant, ut Talm icorum verba sunt. Ceteris ex praecepto observanda erant tempora sibi praestituta, nisi veniam ab uxoribus impetrasient. Attificum autem seu Operariorum alii operam suam exercebant seu locabant in urbe seu oppido,

quo habitabant, alii extra. Ab hisce semel m hebdomade, illis bis se vendum erat hoc debitum. Discrimen ab incommodo itineris domumque reditus natum est. De Iuvenibus otiosis strenuisque, artificio seu laboribus non impeditis, uti etiam de Asinariis ac mercatoribus, qui eam et os ducebant, & Nautis. quod habet Misna jam ante citata, pallim receptum est. Sed quod de vicibus unicam per hebdomadem pluribus dicitur, ubi maritus sive juvenis otiosus esset ac strenuus, sive in domicilii sui urbe artifex operam exercens, id ita temperatum est, ut ii, qui toties non praestarent, tametsi in praeceptum de conjugali debito committere aliquatenus dicerentur, nihilominus id sine dispendio dotis & coacto repudio facerent, modo semel in hebdomade praestarent. Adeo ut summa sit, qua forum heic respicitur, ut ad vices unica in hebdomade plures maritus obligaretur nullus. Ad illam

vero omnes, ubi per immunditiem liceret, exceptis Mereatoribus jam memoratis, Nautis atque eis, qui Voto per hebdomadem unicam, modo quo ostensum est, se obstrinxerant. Et si in uxoris fraudem vota ejusmodi iterarentur, subveniebat querenti forum. E-jusmodi autem erat potestas uxoria, ut rite inhiberet maritum, ne longinquius, non impetrata ab ea venit, discederet, quam ut tempestive rediens debitum pro vice ei praefinita posset solvere; uti etiam ne ab asinixad camelos, aut ab hisce ad naviculariam transiret. Etenim hoc erat debitum ex priori mariti conditione contractum minuere riAttamen heic etiam a serio gravique legis studio, Cui semper privilegia erant singularia; maritum impedire nequibat uxor, nedum a viistae aliquo genere, unde nequaquam prioris debiti' sequeretur diminutio. Ceterum de unicae uxoris marito haec omnia dicta sunt. Pluribus, pro earum numero statis vicibus debitum ita solvendum

286쪽

erat, ut marito minime omnino vices solvendi crescerent, sed euili.

bet u Xorum, pro ceterarum numero, minuerentur. Ita non minui volebant a marito debitum, quod unicum erat non magis aut aliter

atque debitum minuitur unicum, ubi pluribus creditoribus viritim distribuitur. Artifex igitur, cui quatuor uxores, is singulis he 'bdomadibus debitum earum uni obligatur reddere ; sed ita ut sua reliquarum uxorum cuique esset in periodo illa hebdomas. Mercator ita fingulis, singulis mensibus, nauta singulis, singulis sex mensibus. Adeo ut ubi tot essent nautae uxores, periodus debiti recipiendi

singulis c si et biennium. Si per aegritudinem solvendo non esset maritus, praefigebantur sex mentes quod tempus est in jam dictis comperendinandi debitum unicat uxoris longissimum intra quos nisi

convaluisset, aut veniam ab ea impetrasset, soluta dote erat repudi Uanda. Si vero omni modum conjugalem affectum ita exuisset ma. ritus, ut odio eam habens aperte profiteretur, sie idco nolle debitum reddere, sed nihilominus eam nolle libenter repudiare, ita ex sen-- tentia forens multabatur, ut qualibet hebdomade, usque dum repudiaret, dotis ejus incremento tres denarios argenteos adjiceret. Vi rum hujusmodi nuneupant )n: N V eontumatem seu reis bellem in uxorem suam, uti uxorem quae sui copiam negaret marito

hv contumacem rebellem in maritum su-Un o contumacem os negatum concubitum; de qua statim plura. Ex hisce jam dictis de se Iutione hae hebdomadatim, ut plurimum, uxori unicae praestanda adeoque de solutione singulis menstrua, ubi quatuor erant, ortum est malorum consilium illud de Uxoribus pluribus quam Quatuor simul non retinendis, de quo libro primo fusius. Scilicet solutionis moram ultra menst ruam .. ,quantum commode fieri potuit, non existimabant admittendam. Certe& in Solonis legibus, quae haud parum mores sepe imitatae sunt Iudaicos, habetur b , τel: εκα του μίμνος δετυ γχάνειν παντως τῆ επικλήρω τον λαβοντα, marito dotalis 'mina tersingulis mensibiscum ea pernoctandum. Vices heic a Iudaicis aliquantulum discrepant. Sed ut uxori cui Debitum negatum actio eo nomine forensis apud Ebrae

287쪽

os competebat, juxta ante ostensa, ita & apud Athenienses actio quam Κ-ωσεως ne 11s nominabaot. Qua de re vide Samuolim petitum ad leges Atticas. Lib. 1. Pet. - . '

' uxoris debitum eosMale maneo prastandum praxis hae de re forensis. De sterili viroque generandi impotente.

tu a Martio conjugale debitum uxori praestandum, ita &

ipsi ab uxore , quemadmodum expresim etiam Apollo- usta . Uxorum autem heic contumaciam de quibus &capite superiori genus habebatur duplex. Aliae quae ib

aperte profiterentur summum atque pertinax in maritum odium in ea usa esse contumaciae; aliae quae importuna sexus procaeitate irritatis primo maritis ob causas, ut fieri amat plerunque , quas obten derent leviculas atque ut eos Cruciarem, concubitum, sine odio tamen, detrectarent. Primi generis uxorem cogebatur mari ius, si in tum res deveniret, repudio statim eiicere; sed tum sine dote, tum ablatis omnimodis que ei donaverat munusculis. Secundi generis ubi etiam repudiare eam nolebat maritus sed in foro versus eam agere primo monebat forum de dispendio dotis nisi pertinacia cederet, dein in Synagogis ac Scholis publicis circum vicinis, singulis qui insequerentur quatuor Sabbatis, si interim non retractaret, denutiabatur ut contumax in maritum. Denuo autem de dotis dispendio monitam , si nec retractaret, omnimodo

iure dotali exuebat eam forum. Ita Gemara Babylonia. Sed . Miltia a i. Esim ad Corinth. 7δ. tb Missa. π Gem. Rrblon. tit. Ce

288쪽

minuenssi erant ei de dote quati bet hebdomade septem denarii, usque dum ita in nihilum decresceret. Et tunc erat repudianda. Nempe pro locorum diversitate myribusque variantibus i nunc hoc nunc illud iuulu. Contumacia, qua amictus maritus, non explendae libiis dinis ea a. nitebatur amonis formula. Par erat ratio, ubi eidem aliae uxores non contumaces. Idem etiam jus heie perpetuo nautisae mercatoribus, quod otiosis , domi delitescentibus artificibusque. Non magis in illos, quorum tamen debita in menses aliquot ε more differabantur, quam in hos, qui in singulas hebdomades Obligabanis tur, contumacia ejusmodi permissa. Si conjugum altero neganteia Ermante altero, non liqueret, utrum hie, an illa eontumax esset, ad arbitros sa), qui, si fieri pollet, eos invicem conciliarent, ex sententia forensi uterque ab legebatur. Observa nunc illud D. pauli b . Uxor sui corporis G κ ἐξουσιαζει non habet potestatem,sed vir. SimihIer autem re vir sui corporis potestatem non habet,sed uxori Nolite alter a terifraudare , nisi forte ad te uae, ut vaceto jejunio re oration . Quin vero uxor, quae nullam prolem o per decennium a nuptiis elapsum pepererat, ubi nec liberi aliunde merito erant suscepti nec ne cunda, aut de cujus foecunditate praesemendum erat, superinducta, repudio etiam coacto cum dote erat ejicienda; nimirum ubi non satis constaret, an haec sterilis, an marito deesset vis generandi ι Quam si eonstaret illi fuisse, praesumebatur de ejusce sterilitate ἱ atque repudio etiam coacto ejiciebatur, idque sine dote; sed non sine ineremento dotis. Si econtra deesse illi vim generandi liquerer, ejicienda erat tam incremento dotis, quam dote ipsa numerata. Et fides in

ejusmodi specie habebatur ipsi uxori agrmanti ubi contrarium nondum probatum parti, qua vir erat vim generandi deesse Sed non

ante decennium elapsum. Nam si ante ea de re in foro ageret uxor, ad arbitros res ableganda erat, monita interim uxore de decennii

289쪽

pectatione. Divortio ita, hanc ob causam, ejecta post secundas

nuptias pro sterili eiusn odi ante secundum etiam decennium neutiquam habebatur. At si a secundo martio etiam hoc nomine post decennium secundum eju modi esset ejecta S ieruo nubciet, statim sine dote divortio erist ejicienda, nisi maritus tertius aliunde praecc-pto de genere humano multiplicando rite lata ecuset.

. . .

CAP. VIII.

De Medicinae in uxorem agrotantem sumtibus, Capta Redemtione de mortua Funere. O Civili eius prae marito saepius Dignitate. Medicinae lumius usque dum convalesceret uxor a marito erant erogandi, curaque ejusdem sollicite praestanda; ita tamen, ut si grave nimis illud onus ei videretur, liceis ret , dote ei relicta, & suna us & curam si inui in ipsam transferre, aut repudiare.- Licuit nempe ex jure stricto. Sed

Non deceι ita μνi,m Mna moν es priuntur. Quod ad Redimentiam uxorem Captivam attinet, Sacerdoti captivae geniali hollico postliminio reversa, interdicta erat nomine ejus, quacum praesumebatur

gentilem rem habuisse, id eli, ut alibi ostendimu , scorto seu Uxor igitur Sacerdotis capta, ab eo quidem erat & redimenda quo niam anica suit legitima) & reducenda ad lares; sed cum dote repudianda. Etenim jam illegitima bacerdoti. Israelita quilibet &Levita ad redemione n similiter obligabatur. Sed omnimodo juri pristino resti u batur redemta. Pretium ad quod obligabantur, aestimandum erat ex ceterarum simul redimendarum pretio & loci temporisque discrepantia. Eadem vero non fuit captivitatis primae &secundae ratio. Prima, repEdiare maritus nequibat ante redemtio.' nem. Etiam si decies pretium dotem superarat, nec repudiare licuit ante redemtionem, nec redemtionem detrectare. Interveniebat

290쪽

enim in hisce fori autoritas. At Captivitate secunda numerata tu ri dote, unde, quatenus postet, seipsam redimeret, eam repudiare pro libitu fas erat. peregre profecto marito uxoris eaptivae, quae per procuratorem de maritali redemtione in foro ageret, bona ejus ex sententia fori in redemtionis pretium vendebantur. Ceterum regu- Iariter jam dictis exceptio una & altera adjicienda. Si voverat Maistitus, se ante menses exactos binos uxorem repudiaturum dotemque es soluturum, captam intra hoc tempus redimere non obligabatur, si repudiare vellet. Nimii urn a primo voti, quo sic obstrictus est,mo. mento illud implere tenebatur. E iam incor captiva ex iis, quae ex pressa negatione legis interdictis sunt, etiamsi absque Excisionis poena, iure hoc redemtionis caruit. Dore ei data, redimebat seipsam. Cura nebiis ita marito incubtiit, ut etiam cuique sortis infimae uxo

nimum tibιa adhiberentur prater praescam. quae verba iunt Rabbi P. hudae in Misna a). Ita tamen, ut loci, morum ratio semper b) ob servaretur. Tibiarum autem sen tibicinum, id est, usum in funere habemus etiam in fidere c) novo. Si beatior esset maritus, pro ejusce amplitudine opulentiaque praefiniebatur sumtus funebris. Ubi vero nxoris fortuna, familia, dignitas clarior, fumis ejus non pro obscuriore mariti conditione ab eo celeblandum erat, sed pro ea

qua claruit illa. Receptistimum habetur illud d de uxore

Uendit ea eum marito, sed non defendis cum est, ne mortua quidem. Ita radiis, si qui fuere , rtistiti luminosioribus splendescebat ab ipsis nuptiis, ut pro ejus dignitate leu quod ajunt tum haberetue

ea viva, tum mortua esset sepeIienda. Si aut minor esset mariti di gnitas aut minueretur, uxor nihil minus suam perpetuo civiliter retinens pro ea, ieii ut aiunt & habebatur viva& sepeliebatur mortua. Peregre autem profecti mariti uxore demortua, ex senis