De summo bono lib. III, : omni hominum generi quàm vtilissimi..

111쪽

setit quia de ad utilitate de ad pernicie possunt haberi: si de his arrogater qui' tumuerit, utpote doctrina,ieiuniit,castitas,scientia, siue teporales diuitiae, de quibus scilicet dc bene operari possumus &male .Quisquis ex deteriore iam melior esse coepit, oueat tae acceptis extolli virtutibu , ne grauius per virtutes corruat, si prius ex lapsu vitioru iacebat.Quem deus iustificat, ne iterii se de virtutibus erigat,quaedam illi virtutii dona tribuit deus,quaeda retrahit, ut dii mes de hoc quod habet erigitur, igit de hoc quod nequaῆ habere cognoscit,humilietur.Quisquis,don coelestis gratiae inspiratus ad

virtutes erigitur si forte moderantis dei manu aliqua aduersitate reprimitur, ne de acceptis virtutibus attollatur frangi non debet,quia loc ipsumi plagis humili Iur, aequanimiter procul dubia

virtutis est magnς. CDe pugna virtutum aduerses vitia. Cap.37. Vnes viri sancti veracius a vitiorum colis luuione detergunt dum ab eis cotra singula vitia virtutes singulae opponsitur. Interdum vitia cum virtutibus ad utilitatem confligunt, ut ipso certamine vel mens exerceatur, vel ab ela tionis concursu animus restringatur. Aduersus impetus vitiorum contrariis virtutibys est pugnandum. Contra luxuriam enim cordis est ad hibenda munditiar contra odium dilecti est praeparanda: contra iracundiam patientia proponenda. Porro contra timorem fidutiae adhibenda est virtus, contra torporem coeli praelium. Tristitiet

quoque gaudium, acceditsortitudo auaritiae laris

112쪽

gkas,superbiae humilitas opponenda est: sicq sngulae virtutes nascentia contra se vitia reprimunt, ac tentationu motus viriute diuinc charitatis extingunt:libidinem abstinentia domat. Nam quantum corpus inedia frangitur,tanto mens ab illicito appetitu reuocatur. Aduersusiram toleratia dimicat, ira autem semetipsam necat: sustinendo autem patientia victoriam portat Tristitiae moerorem spes aeterni gaudii superat, quem turbata mens de exterioribus afficit, dulcedo interioris tranquillitatis lenit. Aduersus inuidia praeparetur charitas, d aduersus irς incendia mansuetudinis adhibeatur tria quillitas.Superbiam aute diaboli imitantur super-bi:aduersus qua opponitur humilitas Christi qua humiliantur elati Principalium autem septem vitiorii regina de mater superbia est, eademq; septe principalia multa de se parturiunt vitia: quae ita si-Dimet quadam cognatione iunguntur, ut ex altero alterum oriatur.Sicut princeps septem vitioru fh-

perbia nos eorum potestatibus subdit, ita Christus kptilbrmi gratia plenus,a dominatu vitiorum nos eruit: de quos illa addicit septemplici vitio, iste liberat septiformis gratiae dono. De Superbia. Cap.38. Μni vitio deteriore esse superbia,seu in ptero M a summis psonis de primis assumitur,seu de opere iustitiet virtutis exoritur,minusq; culpa eius sentitu Luxuria vero carnis ideo notabilis omnibus est, quonia statim per se turpis est.Et tamen pesante deo superbia minor est. Sed qui detinetur superbia de non sentitur,labitur carnis luxuria,ut per hanc humiliatus de a costasione

113쪽

surgat de isiperbia. Omnis peeeans superbus est,

eo chfaciendo vitia contemptui habeat diuina p*cepta. Recte ergo initium omnis peccati superbia, quia nisi praeeesserit mandatorum dei inobedietia, transgressionis non sequitur culpa omnis siuperbia tanto in imo iacet, Fanto in altu se erigit tantoque proindius labitur,quato excelsius aeuatur. Qui enim per propriam attollitur superbiam, per dei iustitiam inclinatur.Qui inflantur superbia, veto paseuntur: unde propheta,Omnes,inquit, pastores tuos pascet ventus,noc est superbus spiritus. Qui de suis virtutibusquperbiunt, ex ipsis iudicandi sunt operibus, quibus pro virtutibus visitur: quia rem bonam non bona voluntate faciunt. Nam reuera sine humilitate virtus quq libet, sine eharitate in vitio deputatur.Merito superbi diabolus a superna beatitudine corruit. Qui ergo de virtutibus attolluntur diabolum imitantur, exinde grauius corruunt,quia de excelso labuntur. Superbia, sicut origo est omnium criminum,ita ruina cunctarum virtutii.Ipsa est enim in peccato prima,ipsa in conflictu postrema.Haec enim prima, aut in exordi metem per peceatum prosternit, aut nouissime de virtutibus eiicit. Inde omnium peccatorum est maxima,quia tam per virtutes si per vitia humana mentem exterminat. Ibi cadit superbia, ubi ia-

scitur,ut non sit superbis aliud culpa, aliud poena. sed ipsa culpa sit illis scena De superbia nasciatur arrogantia, non de arrogantia nascitur stipe bia Na nisi praecesserit occulta elatio metis, no sequitur aperta iactatia laudis.Ita ergo in culpa praeponitur superbia arrogatiar,sicut praefertur ex Ori-

114쪽

pine Plerunq; ad elationis emedatione prouidelsa dei aliquo casu nonulli cadut,pro quo lapsit reprehensi a semetipsis humiliter sapiant, ct de muneri bus dei laudari no appetant: sed laudent dein quo acceperut,unde laudari se nolunt Vtilius est arro ganti in quocunq; vitio labi, de humilem post catasium deo fieri,il per elatione superbire, grauiorem q ruinam de clamnatione per superbiam sumere. De Fornicatione. Cap.39. X culpa superbiae plerunq; in abominan dam carnis immunditia itur. Nam alterumpendet ex altero: sed sicut per superbia mentis itur in prostitutione libidinis, ita per humilitate thentis salua fit castitas carnis Deus autem Onune deiicit occultam mentis superbia per carnis manifestam ruina.Libidinis nasci immunditiam de ahi mi occulta superbia, exemplo primi hominis, qui mox ut per superbiam contra deum tumuit statim

carnis libidine sensit, pudenda operuit c bapropter unusqui' suae deputet culpaes cecidit quotiens libidine vincitur: quia nisi praecessisset latens superbia,non sequeretur libidinis manifesta ruina. Nonnunquam gemino vitio Christianus a diabolo appetitur,4 occulto per elationem, iublico per libidinem. Sed dum euitat quis libidinem, caditin elatiotieni. Irem dum incaute declinat elationem, cadit in libidineis, sicque ex occulto vitio elationis itur in apertum lisidinis de aperto libidinis itur in occultum elationis Sed dei 1eruus dilcrete utrunque pensans, sic cauet libidine

ut non in cura at elationem, sic premit elationem

vi non resoluat animum ad libidinem Luxuriosis

115쪽

atq; sepe bis d mones plus fautores existunt,duq;

in caeteris vitiis spiritus maligni deserviant , his tamen maiori fainliaritate iunguntur, eisque amplius iuxta eoru desideriti famulantur. Principaliter his duobus vitiis diabolus humano generi dominatur, id est, superbia mentis, dc luxuria carnis. Vnde dominus in Iob loquitur de diabolo dicens,Sub umbra dormit in secreto thalami in locis humentibus Per thalamum enim inanis Eperbia, per oca vero humentia carnis demostratur luxuria. Per haec enim duo vitia diabolus humanti possidet genus,vel dum mentem in superbia erigit, vel dum per luxuriam carnem corrumpit. Multi luxuriae subditi sunt, contumaci superbia deapse luxuriae opere gloriantur, in&magis elati sunt nde humiliari debuerat. Ad coparatione mali fit de terius,quandomo solum flagitia committuntur,sed etiam de ipsis flagitiis vanitate laudis perditi extolluntur: sicut scriptii est, Quonia laudatur peccator in desideriis animae suae.Quid enim peius est d. in flagitiis miseros gaudere,de quibus ia debent copiosius deplorare Libido tac magis quaeritur dum videtur.Nam sicut quidam sapiens ait, Prima fornicationis oculorum tela flant. Secunda verborum.

Sed qui non capitur oculis, potest verbis resistere. Sufficit natura ubi adhuc Iiber affectus est. Qui delectationem refrenat libidinosae suggestionis,m 5 transit ad consensum libidinis.Cito enim resistit peri,qui titilanti consensiim non accommodat delectationi. Durius impugnatur qui usque ad consensionem,& si non vlque ad perpetrationem tentatur,eis qui sela suggestione pro coditione carnis

116쪽

tentamentis solicitatur Stimuli carnis qui in paulo excitate Sathani angelo inerant,ex lege peccati erant,qui in membris hominum de necessitate libidinis habitat.Quam reluctantem dum in se exputagnat perficitur virtus, de infirmitate libidinosce titillationis virtute suscipit gloriosi certaminis.Seruo dei multa certamina de sua carne mouetur. Naquanuis in amore dei eorum sit inconcussa intentio:mens tamen in carne qua exterius gestat interna praelia tolemat Deus aute qui hcc ad probationem permittit hiatia protegente sitos non deserit, ideoq; nonnunquam electi lapsu carnali corruut, ut a vitio seperbiae, qua de virtutibus tumentianentur.Et qui de virtutum effectibus existunt sit perbi

ut cadant carnis vitio humiliantur,ut siurgant.Anteiperficiatur adulterium in opere iam extat adulterium in cogitatione. Ex corde enim primum fornicationes sim auferedae, non proruput postea in opere.Hinc est op per prophetam dicitur, Accingite lumbos vestros super ubera vestra, hoe est in corde libidines reseeate, quae ad lumbo. pertinent. Nam cor sub uberibus est, non in lumbis Libidianis immoderata licentia nescit habere modum. Nadum se vitiosus animus in explenda fornicatione, carne luxuriante laxaverit:nihilominus ad alia ne fanda scelera suadentibus d monibus transit: dii -q; immoderate metas pudoris excesserit, crime criminibus adiicit, paulatimq; ad deteriora procedit. Non ita suauis est amatium, immo amentium Incerta carnis libido,sicut expia:nec ita delectat so

tricatio,dum primum committitur: na repetita maiorem delectationem ingerit. Iam vero sit in sum

117쪽

venerit tanto perditis dulcior sit, ut separare difficile sit.Vnde saepe ex consuetudine delinquendi,

quasi eaptiui ad peccandum cum quadam violent a trahimur:sensusq; nostros contra rectam voluntatem in nobis rebellare sentimus. Si plus oblectat mentem delectatio fornicationis,quam amor castitatis,adhuc in homine peccatu regnat. Certe si amplius delectat pulchritudo intimae castitatis,iam noregnat peccatum,sed regnat iustitia. Nam non solude commissa sornicatione peccatum regnat in homine: sed s1 adhuc delectatur, atq; animum teneat, proculdubio repugnat. Farnicatio carnis, adulteriuest sornicatio animς,seruitus idolorum est. Est autem xspiritualis fornicatio secundum quod dominus ait, Qui viderit mulierem ad concupiscendam ea iam moechatus est eam in corde suo. Omnis immunda pollutio fornicatio dicitur,quanuis quisque diuersia turpitudinis voluptate prostituatur. Ex de lectatione enim fornicandi varia gignuntur flagitia, quibus regnum dei clauditur, homo a deo separatur.Inter caetera septem vitia fornicatio maximi est sceleris: quia per carnis immunditiam templudet violat,& tollens membrum Christi facit membrum meretricis Maxime per carnis luxuriam humanii genus subditur diabolo quam per caetera tia.Cum enim ille variis tentamentis illectos homines conetur peruertere,magis tame moechadi desiderium suggerit,quia utrunque sexum in hoc vitio amplius aegrotare intendit. Dς mones scientes pulchritudinem esise anim et castitatem,& per hanc hominem angelicis meritis ἡ quibus illi lapsi sunt coaequari:liuore percussi inuidiae iniiciunt per sensus

118쪽

corporis opus desideriumque libidinis,quatenus accelestibus deorsum deiectam anima pertrahat, secuinq; quos vicerint gloriantes ad tartara ducant. Quando impulsu d monumen ad delectatione fornicatio is impellitur, diuini rudicii metus, aeterni tormeta incendii ante oculos proponatur, quia nimirum omnis poena grauioris supplicii formidine iuperatur Sicut enim clauus clauu expellit, ita saepe recordatio ardoris gehennae ardorem excludit luxuriae .Quidam in iuuentute luxuriose viventes,in senectute continentes fieri delectantur, tuc eligunt seruire castitati quado eos libido seruos habere contemnit. Nequaquam in senectute contineres vocandi sunt, qui in iuuentute luxuriose vixerunt.Tales non habent prςmium,quia laboris non habuerunt certamen .Eos enim expectat gloria, in quibus fuerint laboriosa certamina. De Continentia. Cap. O Deo datur continentia,sed petite,inquit, δον accipietis. Tunc aute tribuitur quado deus gemitu interno pulsatur. Prςlatam esse vi ginitatem nuptiis.Illud enim bonum,hoc optimu. Coniugium cocessum est, virginitas admonita tantum non iussa. Sed ideo tantum admonita, quia nimis excelsa. Geminum est bonu virginitatis,quia Min hoc mundo sollicitudinem seculi admittit, in futuro aeternum castitatis praemium percipit. Virgines feliciores sunt in vita aeterna. Esaia testante,

Haec dicit dominus eunuchis, Dabo eis in domo mea Min muris meis Iota, io me melius a filiis filiabus,nomen sempiternu dabo eis quod no peribit Nee dubius qui casti perseuerat de virgines,

119쪽

angelis dei efficiutur quales Amada est pulaliritudo castitatis,cui' degustata delectatio dulcior inuenitur st carnis Castitas enim fructila suauitatis est pulchritudo inuiolata sanctoru.Castitas securitas metis est,fanitas corporis est, undes aliquos gentiliu gymnicos legimus perpetua veneris abstinentiam eYercuisse ne virtute libidine fraget et Luxurissa nanq; vita carnε cito debilitatfractaq; deleriter ducit ad senect ute.omne peccatu per poenstetia recipit vulneris sanitate virginitas aute si labitur nullatenus reparatur Na quis poenitedo veniet fructu percipiat incorruptione tame nullatenus recipit pristina Virgo carnemo mete nullum prςmia

habet in repromissione.Vnde impletibus virginibus saluator in iudicio veniens dicit, Amen dico

vobis nescio vos ubi enim tulica, mentem corruptam inuenerit,carnis proculdubio incorruptione damnabit. Nihil prodest incorruptio carnis, ubi noest integritas mentis. Nihilque valet mundum esse corpore eum qui pollutus est mete. Multi sunt reproborum qisti carnalis incorruptelae contagium nesciunt,qui sicut in foecunda sunt corpore, ita steriles manent, mente operis boni foecunditate, qui recte de virginitate gauderent, si aliis prauis operibus non inseruirent qui continentiam pro fitetur, Mab aliis terrenis desideriis non subtrahitur,quanuis hunc laxuria carnis non polluat, diauersa tamen mundanae conuersationis operatio

maculat. Virgines de suis meritis gloriantes hypocritis comparantur, qui gloriam boni operis foris appetunt, quam intra conscientiam humilis habere debuerunt. Tales igitur ad promissa

120쪽

coelestia non perueniunt: quia ipsi sibi virgin1tatisprqmium per elationis vitium auferunt hoc est emin euangelio non habere virgines in vasis oleum,id est non seruare intra conscientiam boni operis testimonium,sed in facie gloriari apud homines,non in corde apud deum .Ruina adulterii exeipitur de eontemptu matrimonii. Meli usq; est uxorem ducere si per libidinis ardorem perire. Quosda coiugale decus, non pro gignendis filiis delectat, sed hoe proturbulenta carnis libidinosa eonsuetudine appetunt:sieq; bono male tutur. Vitia per se mala sunt, coniugia vero Sc potestates per se quide bona sunt:

per ea vero quae circa ea sunt mala existunt:coniugia em per id mala sunt, per quod dicit Apostolus,

Qui autem cum uxore est,cogitat quae mundi sunt. Et propter fornicationem nusquisq; suam uxore habeat.Sic potestates per elationem,per oppres sionem, per iustitiae quoq; rquaricatione malς existunt:nocent enim nuptiae,nocent iotestates, sed per id quod eis iuxta ponitur non per se, exemplo itineris recti iuxta quod spinae nascuntur,quisurgetes e latere nocent eis qui recto itinere gradiuntur.

De Cupiditate. Cap. 4 I. On posse quempiam spiritalia bella susei-

pere,nisi prius carnis edomauerit cupiditates. Non potest ad contemplandum deum mens esse libera,quae desideriis huius mundi iu-pidstatibus inhiat. Neq; enim alta consipicere poterit oculus que puluis claudit omni peccato peior est auaritia lamor pecuniarum.Vnde de per Salomonem dicitur, Nihil est scelestius lamare pecuniamlic enim animam sitam aenalem facit, quo-