장음표시 사용
101쪽
d tum latronu,seilicet eum quibus reputatus est. Passus Ade ilicarnatione verbi,de gratia Dititiis facti,de me est tandem passione interemptoria, per separationem animae a corpore, salua tamen unione utriusque eum diuinitate. Anathema enim est,qui dieit filiu Dei naturam,quam semel assumpsit, reliquiile Peracto autem mysterio passionis,deficendit anima Christi ad libera tionem eorum, qui inter membra sua decellerant per sdem rectam, vel per fidei sacramentariertia die rediens ab inferis,corpus, quod prius vivificauerat, n-ctum immortale & impassibile reailumpsitipost quadraginta dies ecelos ascendit,iti traiectis decem diebus, Aa t. Spiritum sanctum milit.
Desacra Scriptura, quantu ad duo Testameta. SEquitat videre de triplici bene fieto Christi,& pri-ino de doctrina s.cra, ratione cuius dicitur plenus veritatis ad homines descendi fle. Docti inam ei go cram, siue Seripturam diuinam habemus considerate quantum ad diuertitatem Testamentorum, quantumia generalitatem colentorum,& quantum ad specialitatem praeceptorum. Et sic Scriptura saeta in duo dinuidit ut Testamenta, vetus scilicet& nouum. Vetus Vctu, Test, habet multitudinem librorum. Habet enim libros te mentum. gales qninque: scilicet Genesim, Exodum, Leviticum, Numeri, Deruero nomium. Habet historiales decem:
qui sum, losue, udi eum,libri Regii quatuordibri Paralipomenon duo,libri Esdrae tres,libriTobiae, Iudithidicina caelamentali, de statu finalis iudicij.Sut speei
litet in Scriptura quatuor genera praeceptoiu, scilicet quaeui caerimonialia, ut:Non arabis in bove N asino. Diso. Quaedam faetam etalia vi de vitula rufa,& aliis sacri- Num. I s. αficiis, iccircumcisione.Quaedam iudicialia ut oculum G φ. 7.δε pro Ocul Oaentem pro dente. Quaedam morali vide. 'cem praecepta Decalogi.
De praeceptis Decali. PRaecepta Decalogi sum specialiter des vada, quae ma-
dicuntur moralia,quia cum fide sunt ad salutet, 'Τ aD minu necessaria. In fide enim dc motibus est salus lici '' minum constituta. Fuerunt autem conscripta digito Dei duabus tabulis lapideis, in signum geminae charitatis diuinae, scilicet & humanae. De quibus breuit et duo sui videnda, scilicet ordinatio. denumeri siue sufficientiae assignatio.ordinatur autem , Iosepho histo- Ioseph Atti riographo, secundum ordinem rei gestae quinque in prima tabulara quinque in secunda. Secundum eunde
ordinem,ab Augustino tria in prima tabula,& septem I .. a
in secunda. Origenes considerans materiam eorum,
quae ordinantur,distinguit primum in duo,scilicet nohabebis deos alienos praeter me: Et no facies tibi tauptibile In quorum primo prohibetur adoratio stative nihil habentis limite in naturis: secundo prohibetur Esther Iob, & libri Machabaeorum duo. Sapientiales C adoratio staniae habetis similitudine cum aliqua erea. sunt quinque: Parabolae,Ecelesiastes, Cantiea, libet Sapientiae , Ecclesiasticus. Prophetales sunt sex, scilicet Isaias,Hielemias,Ezechiel, Daniel,liber Psalmoru, &libri duodecim Ptophetarum : qui sunt Oseae, Ioel,
Amos, Abdias,lonas, Micheas,Naum, Abacuc,Sopho. nias, Aggaeus, Zacharias, Malachias. Nouum Testamentum habet etiam libros multos, se ilicet Euangelia quatuor, primum secundum Matthae sim: secundum, siecundum Marcum: tertium, fecundum Lucam : quartum, secundum loannem. Habet
actus Apostolor uir .Habet Epistolas Pauli quatuordecim ad Romanos vi .ad Cotini hios duas, ad Galatas vita ad Ephesios unam ad Philippenses vitam, ad C
tura. Duo vero ultima secundae tabulae non distinguit, reputans ea esse unum,scilicet:Non concupisces v x
rein proximi tui: Et no desiderabis rem eius.Augustinus veto, considerans finem,ad quem praecepta Dec Iogi ordinantur,ptimum non distinguit, quia utrobique secundum intentionem idololatria prohibetur. Et ite ponit tantum itia in prima tabula. Praeceptu veto de concupiscentia uxoris,& possessionis alienae,dissimguit in duo:quia alio fine concupiscitur uxor ad usam voluptatis , alio fine concupiscitur posscssio ad viam cupiditatis:& se septem ponit in secunda. Augusti mim ergo sequentes qui tria ponit in prima tabula, S: septem in seclida, meientiam numeri ata ad Thessalonicenses duas, ad Titum D gnemus. In prima tabula tria suerunt praecepta ordi-
unam,ad Philemonem unam, ad Timotheum duas, ad Hebraeos unam. Et septem canonieas, scilicet una Iacobi,duas Petri tres Ioannis,unam Iudae.Habet etiam librum Apoealypsis.NouumTestamenium,& maxime quatuor Euangelia, quatuor qualitatibus secundum Hieronymum contexuntur:quae sent praecepta, mandata,testimonia,&exempla. Praecepta sunt: ad declinandum a malis: midata,ad faciendum bona:testimo. nia, ad credendum vera:exempla ad imitandum, & explendum honesta.Timor incutitur praeceptis, fides roboratur testimoniis, spes erigitur exemplis, charitas consummatur mandatis.
Assignatur amem differentia inter legem Mosaiei
nantia ad D aliquorum sussicicti a potest sumi penesm,to n. subiectum: quod est triplex in nobis, scilicet potentia irascibilis,quae ordinatur per praeceptu de protestati ne veritatis: potet iac5eu piscibilis, quae ordinatur petpraeceptum de sabbatietatione mentis: potentia rati natis,quae ordinatur per praeceptu de ordinatione maiestatis. Potest etiam semi penes obiectum, quod estitiplex in diuinis, scilicet summa maiestas tenerenda, resectu euius est primum: summa veritas profitenda, respectu euius eli secundu summa bonitas diligenda. respectu euius est tetitu Potest sumi nihilominus p nes actum intermedium,qui est triplex, sellicet actus operis,qui exercetur in primo mandato, per actualem de Euangelieam in hunc modum: quia lex Moysi dici- - adorationem: achiis oris,qui exercetur in secundo per
tur lex figuraea ex poenae lex litteralis,lex occidens,lex timoris,lex seruit ut is,lex oneris Lex autem Euangeliea.dicitur lex veritatis, lex grati , lex spiritualis,lex vivificans,lex amoris,lex libertatis,lex sacilitatis. In lege quippe Euangelica quatuor conditiones nobilissimae sint adiectae,scilicet documenta instruentia,promissa incitantia, sacramenta adiuuantia & consita per fiete. tia:quae sunt consilium paupertatis altissimae.castit
iis mundissimae,&obedientiae siue humilitatis subiectissimae. Rex iis qui .Agitur znim de septem in uniuerso in saeraScriptu
i iis letiptura ta tam noui quam veteris Tettimenti.scilicet de Tri- sacra agit, nitate Dei, Se decreatura avidi de cooruptela peccati, sermocinale prolatione: actus cordis, qui exercetur in tertio, per affectualem dilectionem Non potest bene sabbatu,id est quietem mentis celebrare,qui per qui tem continuam, non studet omne peccatum morale
declinat: in secunda tabula, septem fuerunt praecepta ad proximum ordinantia. Quotu susscientia sicaecipitur. Ad proximum habemus duplicitet ordinari, scilicet pet beneficentiam,& se est primum, scilicet:H nota patrem de matrem tuam: per innocentiam,& se possumus nocere proximo triplicitet acta operis,actu oris & actu cordis. Actu operis, tribus modis scilicet in propria persona ,& sc diei tui: Non occides. In persona coniuncti,&sic dici tutaNon moechaberis. In
102쪽
In possessione Bainiae dicitur:Non suta tis. In actu A nae misericordiae donum per quod bo voluntatis est th TL, t
se dieitur : Non loqueris falsum testimonium contra proximum tuum. In actu cordis, possumus nocere ei dupliciter, scillare affectu earnalitatis, & sie dicitur: Non concupisces uxorem proximi tui:& aTe piditatisin sie dicitur:Non desiderabis rem eius.ine praecepta per ordinem his versibus continentur: SpreM deos.'giis periuria abbata serua. Sis tibi patria bonorisι tibi απυ amor. Nonsis occiser, moechm,fur, testis Vicinique thoraem , resque cai to suati exitus. Ad seu subiectum,& sie est illa super Psalmos,f ut exhilaret faciem in oleo. ,ratia est quida nitor animae, ad cociliandum amorem. Ad tuum ompositum,& sie est quae datur in Glossa super Psalmos: Glatia est iustificatio, α recisio peccatorum.Ad suum effectum.& sic eit illa ChrysoltomnGratia eit sanitasmeniis, di lcctio cordis. Poteli quinto comparari adsutim p. aemium. sic est illae Gratia est similitudo gloriae Secundam has omnes comparationes, assignatur diis tuto magistralis.qtiae talis eli Gratia est sotma 1 Deo dat a vrretis sine metatis, gratum facies habentem,& Opus eius, bonum reddens. lnvenitur & alia noti ficatio,qoae Lompeii. gratiae gratis datae:Gratia est ma. I. Cor. I x. am itatio spuitus ad utilitatem spiritus, sumpta ab D Apostolo. Diuidi iit etiam gratia multipliciter secundu quod Diuis eam .ltipliciter comparatur. Coinparata enim ad suum gratia. pritui iuuin , quo est diuiditur ingratiam praedestilia..tioni ,vocationis, iustificationis,& magnificationis. Primo enim Deus gratiam praeparat, secundo affert, tertio conseri,quarto complet. Comparata ad suum subicct im, in quo est, diuiditur in gratiam coenui nis,voluntatis.& persectionis, fecundum mplice potentiam: se ilieet intellachi iam Tectivam, de operatiua .Et lumitura fletnarcti, in libI Ode Libero arbitrio. Coa,parata ad Oppotitum,contra quod est, diuidit iit in gratiam protectionis . litatationis,& saluationis, contra quadruplex malum, scilicet pugnae siue tenta
AD maiorem notitiam praeceptorum est attende. dum,quod est praeceptum naturae, disciplinae,&sclipturae. Praeceptum naturae est duplex, innatum,dedatum. Innatum est duplex, quoddam respectu Dei, quoddam respectu . proximi. spectu Dei est illud Deuteronomii, videliceti Diliges Dominum Deum
tuum ex toto corde tuo,& ex tota me te tua.& ex tota
socii tudine tua. Respectu proximi est duplex, unum per beneficultam,de quo Saluator: diaci in F e v ubiis, ut faciant vobis homines,& vos eade facite illis. Aliud est de innocentia in Tobia:Quod ab alio oderis tibi fieri,vide ne alteri aliquando tu facias.Datum est duplex praeceptum.vnum ad conseruationςm indiuidui in Genesi. Ex omni ligno Paradisi comede. Aliud C tionis:misti lae,uue persecutionis culpae,si in insectio est ad eon seruationem speciei, ibidem : Crescite. & tiis: de seq.1elae,siue damnationis. A primo protegit. 1
multiplicamini. Praeceptum disciplinae est duplex: quoddam ad probationem obedientiae: De ligno scie-tiae boni,Se mali ne comedas. Quoddam ad probationem fidei Tolle filium tuum unigenitum, quem dilia
gis,Isaac,& osseres eum mihi. Piae mi a setipturae sunt inquatuor genetibus comis prehenia, sicut supra dictum est.Quaeda sent eaerim n alia,quaedam sacramentalia, quaedaen iudicialia, demoralia: Haec quatuor genera praeceptorum,suecut inveteriTestameto tanto multi micato numero, ut qua si non essent plures dies in amo, e ossa in homine, quam praecepta data Dei populo. Lex autem Euagelis: cudo liberat,a tertio extrahita quarto saluat. Et si mittit de Ilaiae Proteget Dominus exercituum Hieru-IO. 1 t. essem, & plotegens, & liberans,transiens & salitans. Comparata ad eflectum. ad quem est diuiditur in gratiam praeuenientem. & Ωbsequentem, siue opetatem& cooparantem:quae larit duae differentiae gratiae se- eundum effectius, quos habet in voluntate. Dicitur enim gratia praeitentes,quia non est a libero arbitrio, sed insunditur ab ipso Deo.Subsequens vero dicitur, vel cooperas, inquantum adiuuat liberum arbitrium, respectit boni operis eliciendi. Exprimitur autem gratia diaetiis vocabulis, secundu Gratiae timseperueniens, tanquam a reuiam, & eonsummas diuersas intentioles nominam tu. Dicitur enim gratia
caerimonialiain sacramentalia euacuauit adimpledo: iudicialia temperauit auferendo: moralia consummauit,eonsilia salutifera adiiciendo.Possunt aute omnia praecepta,quae legimus in scriptura,reduci ad tres di serentias, sue membra:ut dicamus, quod praeceptum aliud executionis sieut est illud quod implere tenemur exDomini volutate.Aliud probationis,sicut fuit prς-oeptum Abrahae,ut immolaret filium in quo requir bat Deus non opus , sed promptitudinem voluntatis. Aliud instructionis sicut quandoque curabat Domi nus aliquos, & mandabat curam, ne eum in populo diuulgarem. Non enim obligabat Dominus curatos, ut tacet multa instruebat,ut de magnis operibiis laudes non raptemus.
De patia infe clyiderata, quoad dis itione ,
diuisionem, is operatnonem. SEquitur videte de seeundo beneficio latu Chiisti,
quod est Vatia,ratione,cuius, plenus gratia dicitur aduenisse. Est autem eonsiderare gratiam in se, & in comparatione ad habitus virtualesan se habet eonsiderari gratia, quantum ad diuersitatem diffinitionis, divisionis nominationis, & operationis. Dissinitor aute gratia multiplieiter, seriindum quod multipliciter eomparatur. Comparatur autem ad suu
principium, & sie diffinitur ab Isdoto: Gratia est dies.
gratis data,& gratia gratum facies:dicitur glatia ope ras, de cooperans,sive gratia praeuenieusde giatia subseques. Accipi tui enim gratia largissime,s: sic copte-hEdit dona naturalia,& dona gratuita. Accipitur minus communiter, & sie comprehcdit gratia glatis da-Iam,de gratiam gratum iacientem. Et sie dicit beatus Bernardus.quod quaedam gratia ima inat cogitatu, de haec est gratia praeueniens: quaedam perficit bonum,&haee est gratia sub ues. Dicit enim in libro de Libero arbitrio.quod Deus operat ut in nobis cogitare velle, :& perficere.ytimu sine nobis, secundum nobiscu, teritu Dei nos .Et nota,quod gratia gratis datae6munitet, Theologis diei tui gratia quae bonis,&mesis potest elle communis,& plurifieatur in homine secundu mu-E nifieentia largitoris: Gratia veto gratum faciens solis iustis conuenit,qui sunt et diti ehatitalcide est in unci homine una sol tu tatione unitas principii effectivi, eui assimilat: tum ratione unius subiecti nerceptiui, quod vivificat:tu ratione unius finis ultimi completiui, ad quem gradatim ordinat:Nam tot him homino acceptum Deci reddit opus , libero arbitrio egredieos metitorium facit,& ad unum summu bonum perducitia ccipitur tertio gratia stricte,& se eomprehendit gratiam gratum facientem de gloriam:& tunc gratia. , praeueniens est ipsa gratia. gratia subsequens est gloria. Et sMndum hoe dieit Aueustinus:Gratia praeiacnit, cis mari ut pie vinairrus et subsequitur, ut . cum illo semper. H a vivamu
103쪽
uiuimus. Accipitur etiam magis illicte,desie nominat fi finis: Se inferiot,quar est respectu editam, quae sunt ad
tantum gratiam gratum iacietatem & tunc praeuelites dicit effectum contra malum,si. bsequens ad bomim, vel ad boni in tantum: ita quod praeueniens dicitur, secundi im quod informat, i ib rquens secundu quod
Clatiae esse. Di duplex effectus gratiae; unus in ingtelso, alias in profecto .Et sic expotui Augustinui in libro de Natura,& gratia Haec autem gratia tu sit una, tame multa in anima operatur ipsa enirn animam efficit sponsa1ri Clitim. filiam Patris aeterni,& templum Spiritus simcti. Ipsam animam purgat, illuminat, perficit, vivificat ge rinat, N stabilit ela uat assiinilat Deo.coniungit, ac per hoc aceeptabile in Deo facit: propter quod tale donum gratia statum faciens non immerito debuit appellari.
De gratia in comparatione ad habitus gratui tos , ut sunt virtus es in generaII. SEquitur videre de gratia in eo paratione ad habitus
virtuales,in quos ramificatur: qui sui in tripliei di fetentia. Sant enim habitus virtutum, donorum , &beatitudinaim. Ptimi sunt ad primos motus antinae, secundi ad medios, tertii ad pet sectos.Sunt enim quaedali urin. supreior h.ibet rectificari s et Ti,eologicas, Scquatri utri ad triplex oblectam quod est iji diuitiis. de quantum altriplex l Oiei iis,quod est in nobis. Iudi uinis est summi vetitis,in qua nos diti sit fides in et
dendo, re allentiendo stan tria maeieltas, iue largitas, inquam erigli spes in laudando, de expectando i summa bonita saeuiri qua unit charitas in complach Uo, de diligendo Triplax etiam iubie tinniti nobis est, ilicet potetia rati,nalis,quae ord matur liue rectificatur perta lenis inici bilis . quae pri spem : eone ipiscibitri,qtiae Parcharitate In senor vero facies anime habet recti-fizati pec qaatuor cardinales. Nam prudentia tecti ficat rati misti m : sortitudo, ita cibilem: te 2 ramia, si colaciipit ei bilem et iustitia rectificat cimius vires, siue M virtutes, ita comparatione ad alte v. in comparatione, inquam,ad proximum rectificam Dinia es vires,dicituri altitia card malis. In comparatione vero ad P oxiliau, a i ipium, de . id I rima, itan statum cardinalis dieitor, sed generalis icistitia. totias anim .e rcet Iud nem com luehendens. de alatet iussiciemia cardinalium
assiςirati per subiecta Naiu lati malis te nisi eati habet reii aci tui, de se indiget prudentia: tcipectu proximi,& ue indiget iustitia. Italcibilis habet tectili carico traadueria. 5e ila indiget saltu adiutaconcupiscitulis c5tra pet Ois era, Id ila indivi tesuperantia .l tabent autem
virtutes elle gratuitum a gratia, tanquI ab origine,3 radice: deesse meritorium ac baritate, tarn quam a motore forma.& fine.Et ideo omnes virtutes quoad lia-
Opera moralia primiti ita, sicut credere:quaeda media iseut credita intelligere: quaedam p strema, ficiit ilitet lecta videre. Item pii mi surit respectu incipientium: te Iuli dite spectit proficientium: tertii respectu perfe- bitus sunt connexae, quo ad trabitus meritorios sunt elotum. item Himi sunt ad potentias animae icctifi- aequales. candas: si indi ad expediendas: teriti ad perficienda Primo de virtutibus aliquid videamus breuiter. De qui b. in generali ilia uini simplicitet te serenda, scilicet diffinitio & distilictio,de connexio. Multiplex vitis tutis distinitio inuenitur. Nam virtus accipitur ςomuniter, proprie,& magis proprie. Communiter acceptavit tus,comprehendit virtutem moralem, Se naturale. Et secundum hoc coparata ad actium diffiniuit a Philosopho de coelo, & nuando lic : a virius est ultimum poturiae de re. Comparata ad actuiri.& finem ultim v,
dissinitur ab eodem sic: bvirtus est dispositio persem
ad optimum. Accepta vero proprie comprehcdit moralem tantum ad Politicam Se gratuitam te extendes,
De e. SEquitur videre de singulis virtutibus in speetali,&
primo de fide. Et primo quantum ad eius esset uiae secundo quantum ad symboli eontinEtiam.In seposissimus considerare fidem quantum ad dissinitionem, aequi uocationem, amis diuersificationem,&eflectus
Dissini tui autem fides multiplieiter. tantum genus proprio dissinitur ab a Augustino:Fides est Vir- Euans. lib.1.
& oeulum hoe comparata ad amam divinitur a Phi. U finem ultimum ab Apoliolo:Fides est substantia rerulosopho in Ethicisti Vittus est habitus,qui perficit sperandarum,argumentum non apparentium: Ab DM:
habcntem,& opus eius bonum reddit. Comparata ad masceno: Fides elisorum,quae speraimit hypostasi ,r , i. ruth,quae non videmur redargutio. Quantum ad obiectum,& prmum motivum ab Augustino: Fides est illuminatio mentis ad summam vestraten .Quiantu ad abs actum proprium a e Damasceno:Fides est no inquis- . tusconseiisus. In ordine ad subiectit m ad Dionysio: ... ii. Fides est unicum credentium fundamentum eos col-d Nous da locans in veritate. In coparatione ad alios habitiis,de modum asserendi, ahιHiigone sie:Fides est voluntaria
principi u direcituum .dissi nitur ab eodem ibidem sie:
Virtus eli habitus volutarius an mente consistens ,recta ratione deteriminatus,prout sapiens determitiauit.
Seeundum lioedissinit ut a Tullio: Virtus est habitus mentis bene compositae item ab d Augustino in libro de Quantitate animae:Virtus est aequalitas quaeda virutae rationi undique consentientis. Accepta magis proprie,comprehendit virtutem Sratuitam. Et seeundymhoc comparata ad finem, dissinit ut ab e Augustino in quaedam eertitudo de rebus absentibus supta opinio- ποῦ Solitoquiis: Virtus est habitus ratione tecta,ad suum nem, de infra scientiam constituta. fine pei ueniens: Comparata ad usum subiectum,quod p Aecipitur autem nomen fidei decem modi . Aliqua-i. - . ibin emat,dissinitur ab eode in libro de Ciuitate Dei: G do enim Meipitur pro sponsione,unde Apostolus: Pri- Hiere. 7. fmam fi aena irritam fererunt. Aliqua do pro fidelitate: γ- Periit files ,&fanctus de terra. Aliquando pio eonia Αρ 'scientia:Omne quod non est ex fide,peccati est. Ali- a x, quando pro saerameto fidei. Vnde dicit f Augustinus: Paruulos habete fidem.non est aliud.qua fidei haberesae. νιμ IN. sacramentu. Aliquando pro aceeptione conclusonis, .. . per rationem presinae.Et sie dicit Boetius: Argumei uestratio rei dubia faciens fide ui. Aliquado pro cognistiana, se Theologicae,stit .fisses, spes,&charitas:qua- tione eompti hensionis, de sic accipitur ab Apostolo: ν- i ptuor Cardinales, scilicet prudentia,iustitia,temperan- Iustitia Dei reuelabit ut ex fide in fidem. Glossa in fidelia.de fortitiido. Quaru siisscientia sie reeipitur. Di, speeiet,quae fides dicient, quia fidentillima,& certi diplex est facies animet,scilicet stipe. ior,quq est tespectu ima est. Aliquando pro habitu n dei informis Macoboa : Fides Virtus est bona voluntas: Ad actum proprium, sive complenteiitum, diffinitur in libro de Moribus Eecla.diae:Virtus est ordo amoris, siue amor ordinatus.Comparata ad suum principium eisdictivum dissinit ut ab Augustino se' virtus est bona qualitas mentis,quare te viviri ir.qua nemo male utitur, qua Deus in ii bis sine nobis ciperatur. Sunt autu i piem virtutes.quibus vita tegit iuChri
104쪽
. mes sine operibus mortua est. Aliquando pro habitu A tio Pilato , cruei fixus, mortuus , 3e sepultus. Deinde . :t formatae: Iustus ex fide vivit. Aliquando pro actit Thomas: Descendit ad insema aertia die resut texit amortuis.Deinde Iacobus Minor: Ascendit ad caelos,se
c. ', .n sie dicit Augusti mist Fides eii eredere, quod
oseri s. de non vides. Aliquando pro obiecto fidei. Unde dieit ut meis. Ams in Symbolo: ' Haec eth fides Catholiea. Diuersifieatur autem actus fidei,qui est credere,per credere Deum, oedere Deo,credere in Deum. Credere inu,& credere Deo possunt esse actus in sotinis fidei,&formatae. Possunt autem ad eundem actum secundum ordine pertinere. Nam eredere Deum, rei picit diuinam vetitatem, ut obiectum : credere Deo,ut motiuiim:erede te in Deum, ut finem vitimum. Istum ultimum actum,multiplicat & exponit: Anselmus ser. Credere in Deum est,credendo,eum amare,cIedendo,
ire, ei ad battere, & et edendo, eius membris Bincorporari. Ad hoc enim quod fides persecte tedat in Deum,requiritur adi iuristio charitatis,quae ordinat :idamotem Dei z: sic eit prima differetula: ad operationem boni, & sic est seeuniae ad perpessionem mali, de se est tertia: ad dilectioncm proximi,&licishq 1aro. i ' Fidei attribui tui operatio miraculorum. Ipsa est enim pii ina virtus,quae supra se eleuat intellectum,captiuas eum in obsequium Domini nostii Iese C luisti di ideo meret ut de congruo apud Deum opus arduum impetrare, ad quod se non extendit possihilitas admi-Miraeuisti ramis. Et hoc est, quo i tangitur in diis nitione mira Inad dicatur. euli Miraculum est opus arduum, & insolitum, supra spem & saeuitatem admirantis consistens.
De continentia Symboti quantum ad articulos. SEquitur de continctia symboli, ei rea quod tria siit
breuiter attendenda, scilicet differentia symbolo. Tria symbo- rum, susticientia credEdorum,& cilentia articulorum.
i. fidei, Tila sunt symbola fides Christianae, cilicet symbolum Apostolorum: symbolum Nicaeniconellii, quod
cccxviii. Episcopi condiderunt : de symbolum Ath nalij. Causa principali se ditionis pii mi. suit certa fidei traditio:causa secundi,suit citia probatio vel pt pali uio:causa tertii, fuit errorum pullulantiu extermi- . . . '' natio. Primum dicitur mxius,non numerositate eo tentorum, sed maioritate condit citu, vel auctorum.Et det ad dexteram Dei Patris Omnipotetis. Deinde Philippus: Inde venturus est iudicare vivos, de mortuos. Deinde Battholomanis: Credo in Spiritum sanctum. Deinde Matthaeus: Sictam Eeelesiam Catholieam.Et est sensus:Credo in Spiritum sanctiim sanctificantem uniuersialein Ecclesiam. Deinde Simon Chananaeus: Sanctorum communionem,remissionem peccatorum Etest sensus, quod remissio peccatorum fit in conium. nione uiuoraim, vel sacramentorum. Deinde Iudas Thadae ii QCarnis tesurrectionem. Et est sensus:Credo quod Deus resuscitabit carnem. Deinde Matthias: Vitam aeternam , Amen. Suffcientia Potest etia suffieiuntia assignari ex parte causae ma- parte Ou terialis,seilicet ipsotum alticulorum. Omnes articuli Riunt de Deo vel secundum naturam, in qua consistit, vel ib undum naturam,quam assumpsit .Et sic quidam atticuli spectat ad diuinitatem, quidam ad humanitatem .Qui ad diuinitatem aut respiciunt diuinam natu ram in se,&sie est primus de singularitateaeum dicitur: Credo in Deum,& non in deos. Aut respiciunt diuinae essentiae tres personas,de se te spectu Patris est: Credo in Patrem omnipotentem .Respectu Filii est Credo in Iesum Christum filium eius unicum, Dominum nostrum .Res pectu Spiritus sancti est: Ciedo in Spiritum sanctum. Aut respiciunt diuinae essentiae operationes, quaru una est in eollatione nato fae, & haec est creatio Chabens suum articulum : Credo increatoiem caeli re terrae. Alia est in eollatione gratiae,& haec est lai .ctinea tio habens suu articulum: Sanctam Ecclesiam Catholicam, sanctotum communionen , remissionem pecca. torum. Et est sensis: Credo,qucia remissio peccatorum fiat in Eeelesia Catholiea,vbi est communio sanctorum asculine, vel sanctotu neutralit r. scilicet sacramen. totum. Alia est in eollatione gloriae,& haec est gloriosa
resuscitatio,habens tuum articulum : Carnis iesurrectionem,& vitam aeternam, Amen. Septem sunt ergo
articuli tespectu diuinitatis accepti. Accipititur etiam septem tespectu humanitatis Cntisti, iuxta septem actus principales quos ad reparationem nostram Do- . minus Deus ordinauit. Primus fuit incaria ait,habens dicito submissa voce,quia filii colitum tempore ve- suum attieulum: Qui eoneeptus est de Spiritu lancto. titatis nondum propalatae,vel prolatae: vel quia est ad VS eundus suit nasti, habens suum atticulum:Natus ex propriae costientiae securitatem. Dieitur etiam in diei principio,& ime,scilicet in Prima.de in Completorio, propter duplicem consessionem fidei necelsatiam, scilicet in principio Ecelesae,de in fine: vel in principio regenerationis baptist alis. de ultimo desuctionis corporalis,in testiinonium couei sationis triumphalis:vel in prosperis,&aduellis: vel in agendo 3e patiendo: vel quod fides est istutum contra tentationes diurnas, &eontra tentationes nocturnas,secundum quia edi tum est propter veritatem traditam propalandam, indi sis eientia bus Dominicis,& festis solemnibus,propter maioremam euiorum conuentum populi, alta voce cantatur, Je hoc post fidei o parte Euanetelium: via est eius breuis eoilectio:& ante co- EM 'ς ὴμ ζ inlinionem, quia est ad ipsam digna praeparaLi Te Id mωρ io A. dicitur, nocte finita, prima diei hora: quia fuit
seM.f.m- edi uin tempore veritatis coraculsae per haereticos, M. O praeualentis finaliter contra eos.
entia articuloru in Sumbolo Apostolico eon. potest dupliciter assignati, scilicet ex puto causae essitientis, scilicet Apostoloru,quia ad condendum Symbolum singuli singulas particulas posueris. Petrus dicit:Credo in Deam Patrem omnipotentem, Geatorem caesi de terrae. Andreas subiunxit: Et in I sum Christum filium eius, Dominum nostium Deinde Iomnes: Qui conceptus est de spii itu sancto. natus ex M.uia virgineoeinde Iacobus Lialon Palla, sub Pon. s. S. Betr . Tom. I,
M ita a virgine Tertius suit pretium pro nobis soluete habens sium articu itu: Passus sub Porito Pilato,ctu citi xus,mortu is, de sepultus.Quartus fuit inferos visitare, habens sinim articulum : Descendit ad inserna. Quintus fuit infernum spoliare, habens suum atticulii maertia die resurrexit a mortuis.Sextus soli caelestia transcelidere ,habens suum articulum: As endit ad eaelos, sedet ad dexteram Dei Patris omiti uolentis:Septimiis erit venire ad iudicium, habens suum articu lum Inde venturus est iu licate vivos, de mortuos. Et lse sint septem artieuli t spectu humanitatis Christi. Distini tui autea Riehardo articulus sic: Attieulus est indivisibilis vetitas dr Deo, archans nos adcrededom. 'Ab Ilidoto .ero sie : Atticulus est perceptio veritatis diuinae tendens in ipsam Ptima ὁ .ssinitio non tantum conuenit articulo inrato, se leti in informi.
Dest SEquitur videre de spe Circa quam possimus consi-
lerare quatuor, scilicet dissinitione. aequi uocati nem actus excellentiani.de cum fide digerentiana Spes .inquantu est nomen affectionis diffinitur , Philoso-- ., phin Spes est suspicio suturi boni Inquamu est nomen vututis , tribus diffinitionibus notificatur. Prima est
105쪽
Mae s. MII. haeciSpes & viuus,qua spiritualia.&'aeterna io spe- Λ Est autem in charitate prae caeteris virtutibus, is Persectici.
tantur, id est cum fidueia silectantur. Ista spiti tualia
bona, possum intelligi venia peccatorum,gratia meri. totum. gloria pIa miorum: ut dicat ut quaedam spes veniae,q laedam gratiae,quaedam glotiae. iaeunda haec est: Spes citcerta expectatio futurae beatitudinis,ue- mens ex Dei gratia.& metitis praecedentibiis. Tertia est Augustini haee: Spes est virtus,qua quis se ad illud, quod credit,peruenturum praelii mil. Accipitur autem multiformiter nomen spei. Aliquando enim nominat affec tionem, secundum quod dieit Boetius. Ga:ιdias Leeelli tim em,'rem1uefugato. Nec dolor adiit. Aliquando nominat lia Ditum vir
ctiora dignitas specialis.Nam cum si forma virtutii, non potest esse insormis triplici ratione. Una ex parte obiectitidem enim habet pro obiecto, & pro fine. In separabilis enim est a fine, ratione cuius est persectio quatum ad metitum in vit tute. Alia ex parte subiecti: ipsa enim est regula rectificas voluntatem,qua recti ficata, tota anima recte vivit. Tertia est ex parte cause: habet enim similitudinem cum Spiritu sancto, quo est,qui etiam charitas dicitur siue amor,a quo in scpa ais, 1 ι , rabilis est: de ideo elle informis omnino non potest. Quatuor alitem sunt ex charitate diligenda secun dum Augustinum, unum, quod est supra nos, scilicet sussis: iram Deus : alterum, quod nos sumus: tertium, quod iuxta diligibili m
tutis S tune spes non habet ortu ex meritis, sed ex ea nos, ilicet proximus: quartu,quod insta nos est, sci-
Λ --a . z--o. licet humanum corpus.Horum quatuor sitim cietia steaccipitur. Ex elisi itate diligete, est summum bot mira Optate dilicto. Qui ergo ex charitate diligit,aut optat summum honum ipsi Deo. & se est primum membrum:aut sibi ipsi S sic est seeundum membrum : aut sibi simili, 3e sie est tertium: aut sibi inhaetenti,& se est quartu. Est autem Deus diligedus primo super omnia propter se: nos siaudo,pro Deo,& siub Deo:proximus noster tertio sicut nos, ct ex quo nos quia assectu,&effectu ad quod nos,quia ad gratiam in praesenti,& ad gloriam in futuror in quo nos,quia in ono: propter quod nos,quia propter Deum. Quarto corpus nostru
infra nos Ze proximum,taquam bonum minus praeci- metita otiuntur. Aliquando nominat virtutis actu,&tunc spes oritur ex intuitu meritorum. Nemo enim recte se sperat ad beatitudinem peruenturum, nisi qui Deo seruit, vel teruire proponit. Aliquando nominatuit tutis statiun .ee t .mc spes ex meritis concomitanti bus habet ortum uixta illud Pauli: probatio operatur spem, id est certitudinem sectu dum Glossiam: ad quam certitudinem per bona opera Ie maxillae per aduersi ruin tolerantiam pervellitur. Aliquando nominat vi tutis terminum, ii ue obiectum,ideli rem speratain, stilicet beat it udinem lempiternam, & t sic spes ex gratia, de ineritis praecede titibus habet ortum. Et sic spes vi tus , secundum primam acceptationem sui, praecedit merita: secundum ultimam,iequitur: secundum duas puum. Ad haec autem exequenda datur nobis unius
F l. & spei intermedias . sequitur At praecedit. Habet autem spes excellentia in actu suo.Nam ha-t ens potetiam itas cibilem pro iubiecto, virtutum habitus praesupponit,quibus supereminet,ut regina .Habet enim italcibilis detestari mala culpae,tolerare mala pinnae,aggredi terribilia erigi ad ardua.Ad detestationem culpae alienae, requirit ira per zelum. Ad detestationem culpae propriae, requirit poenitentiam. Ad perpessionem malorum Irimae .requirit paticliam. Ad ag-gtessionem terribilium habet fortitudinem.& tune ad expectatiotiem aeternae beatitudinis per spem erigit ut a Deo lib. raliter repromittae. A signatur autem inter iidem,& spem differentia, charitatis habitus, di duplex mandatum, in quo ridet uniuersitas noui,de veteris Testamenti.Assignat aute
Ambrosius piae ter supradictum, alium ordinem diligendi, ut primo Deum, secundo nosmetipsos , parentes, deinde filios, di fratres, postea domesticos, demum inimicos diligamus.
s Equitur Uidere de virtutibus eardinalibus,&primo chi . per hunc modum. Nam lides est bonarum rerum, & D i .le prudentia Circa quam tria iant breuiter videla, malarum:spes tantum bonarum.F st etiam fides retum praeterit artura, praesentium,& fimirarum: spes tantum suturarum. Item fides est rerum propriarum,& alienarum: spes est si dummodo propriarum. Desinitio
De Charstate. SEquitur videte de charitate. Clica quam debes coisi id diate dissiliitioncm . disti linionem , finisectionem diligibilium state ientiam, se ordinis exigentiam. 3- i tr. ca Cliaritas tripliciter dissi nitur.Nameomparata adobiectum diisuit ut in sementiis a Magistro: Charitas est
, A f. lla i , qua diligit ut Detas propter se, & proximus
..tia.. i. / propter Deum.Comparata adactum proprium,qui est vi redire S: adhaetere dissinitur ab Augustino se: Charitas est rectissima animi alscctio coniungens nos Deo. Ves : Charitas est vitius qua Deatu videmus, eo quUdflui des deramus. vel Charitas est vita copulas aman-1π-t a tem cum m l .Comparata ad habitum sibi iniunctis distinitur ab Apostolo : Charitas est finis praecepti de corde puro. de conscientia bona,& fide non ficta, Distingititur enim inter amorem,& dilectionem .dccharitatem Nam amor competit rationalibiis.& irrationalibus creaturis. Dilectio vero & charitas tantum rationalibus dicitur eouenire. Item inter dilectionem,
di charitatem, di Terentia inuenit illa Nam dilectio. ii rasi de diuersis electio rationalibus conuenit siue histis siue iii iustis: charitas vero si ham est iustorum, Distinctio. sei licet dissinitio specie tum eollectioin actuum variatio. Plud etia dissi nitur, sue describit ut ab Augustino:
Prudentia est amor,ea,quibus adiuuatur in Deum, ab Elaeto tu t. his,quibus impeditur, agaciter discernens. A Gregorio , p, s. . . sie:Ptudentia se cognitio vitandarum rerum, appetendarum. A Tullio in Rhetoricis sic: Prudentia est re- NIL inbirum bonarum, e malarum,& vrrarumque scientia. Abinum.
eodem de Ossietis: Pcudentia & cognitio imitandarufiigiendarumque scientia rerum. Ab eodem in libro de requie mentis sic:Prudentia est rerum bonarum,& malarum, cum alterarum dilectione,& reliquatum dete-stitione scientia. Partes sue speetes prudentiae ieeundum Tullium in Rii eloticis sunt tres, scilicet memoria, intelligentia, Se E prouidentia.Memoria est, per quam animus aspicit ea, quae sueti int. Intelligentia est, perquam perspicit ea. quae sunt. Prouidentia est, per quam futurum aliquid videtur antequam factam sit. Seneca videtur concordate Tullio in his tribus, dicens: si prudens es, animus tuus tribus temporibus dispenietur.Praesentia ordina, futura prouide . & praeterita recordare. Secundum dogma Philosophorum, prudelia diuiditur in quatuor speetes, scilicti prouidentiam,circumspectionem,caationem,& docilitatem Prouidentia est praesens notio, suturorum pertractans euentum. Circumspectio est contrariorum vitiorum cautela. Cautio est ditat nere, virtutibus vitia, virtutum speciem praeferentia Docilitas est prudentia erudiendi imperitos. Secun
106쪽
Secundani.Augustinu habet prudentia plures actus. 4 Actus temperandae seeundum Augultinum sunt Π. - con 'a prospera non Praesumere, quod ita possit exer ty nt. ceri in utendis,terrenas cupiditates non tantu reprimere, sed penitus oblitiisei. Secundum Macrobium, temperantia est omnia relinquere, inquantum natura Stip. Patitur, quae corporis usus requitit.
Nam prudentia icit quid debeat sacere. Prudentia est ire quid possit. Ptudentia est in eligendis. Prudentia est nihil poenitendum appetere,& nihil praeter ivllum
Mareia II. i. vclic facere.Secundu Liacetobium ptudentia est munia n. Se ρ. dum istum,Je Omnia,quae in mundo sunt, diuinorum contemplatione despicere, & omne animi cogitati ne in in sola diuina dirigere. Prudentiae ii ad rationis nostraa,qi ae cogitat, quaeque agit,uniuersa dirigere.&nillil praeter rectum velle facete, humanisque a libus tanquam rationis aibattio prouidere. Prudeliae insunt ratio, intes lectus, circumspectio, prouideria, docilitas, agnitio. item pruilentiat i homine iam purgato,est diuina non Iaaii in electione praescire, ted sola nosse. Ossicium etiam priadentiae ei, ex praeta litis, de praese-.tionem. Fortitudo sie aescribitura Tullio Li prima na . i. d. d. tibus sutura perpcdere. Vnde dicit Boetius in libro de B Rhetoriea:Fortitudo est Onsidetata perieulorum si1- is era. ωθι Nitos eonsolatume Philosophiae: Non quod ante oculos est
De fortitudine. SEquitur videre de sortitudine quantum ad diffiniistionem,specieru assignationem, & actuum vati ais situm, iusticit iniurii rerum exitus prudentia metitur. Cucuiuspectronis ossici sim, est per diligentein conu-
De temperantIa.Sς rix mix QEquitur videte de laetantia quantum ad tria,sm-holicet quantum ad diuinitionem pecierum assigna-
tural ullio insutina lilietorica.Temperitia est rationis in libidine atque in alios no rectos impetus ani mi,firma,& moderata dominatio. Item ab eodem li- C Inim sunt quatuor, scilicet magnilirentia, fid ia,Paperieulorum s sceptio,& laborum perpissio.Item ab eodem in seeu idem lib. 3 adda Rhetorica: ititudo est magnarum rerum aprilitio,in humilium contemptio,& eum ratione utilitatis laborum perpessio. Item ab eodem: Fortitudo ei trati natis auremo terribilium,eum constanti eorum per. pessione,secundum Aristotelem:Fortitudo .in virtus, i. dissicillimorum in passionibus operat tua gratia boni. e. . o s. Augustinus de motibus taclesiae: Fortitudo et amor G..1. H. facile omnia tolerans,propter id, quod amatur. Forti.' 'tudo etiam aliter deteribitur: Fortitudo est simitas animi contra molestias saeculi. Et sumitur de Mat afain is . thaeo: Etant quatuor millia, te caetera. Partes fortitudinis, siue species, secundum Tul-
bto de Ossiciis: Temperatia est dominium rationis in μι-α. t. libidine,& in motus alios importunos. Ab Augustino in libro de moribus Ecelesiae: Temperantia est amotino sese integrum incorriiptumque c6seruans A M. crobio: mperantia est,nihil appetere poenitendum, in nullo luem moderationis excedere,sub iugo ratio-- , 'in' nis cupiditatem domare. Ab Augustino:Temperantia est asscchio coercens, & cohibens appetitum ab his
Arcbus, quae tυIpiret appetuntur. Partes temperariae secundu Tullium in prima Rhetorica sunt ites scilicet continentia, lementia,& m destia.Continetia est, per quam cupiditas consilii gubernatione regitur.Cleinentia e Ii virtus, per qua ani- -e a. 2.- mus in Odium alicuius temere cocitatus. benignitate Φ, gnarum,ot excelsarum cum animi ampla quadam. de rmuttitur.Haee secundum Tullium Seeundum Serim M splendidissima propositione cogitatio atque admini- cain vero: Clementia est temperatia animi in potesta ite ulciscendi,vel supri tutis lenitas aduersus inserior εin ramis coiisti luci id is Modestia secundum Titilliam est per quam pudor honestatis puram de stabilem coisparat auctoritat c. Auctoritas in hac descriptione sta- Ditis,appellat ut grauitas petieueras. Sees lum dogma Pilito sopborum, partes temperantiae sunt,quae saedis motibus dominantur: quae sunt modestia verecundia, abstinentia ae stitas, honestat,moderantia, parcitas, brietas, pudicitia Modestia est,quae facit cultu, di m tum &omnem nostram occupatione,vltra defeetiri m& citra excessum sistere.Vereeundia est in gestu,leve bo honestatem seruate. Abstinetia, de honestas,mode tientia,& perseuerantia Macrobius septem ponit par- MM-ιί, t. tes fortitudinis,scilicet magnanimitatem, fiducia, ib. tabo S. . curitatem, magnificentiam, constantiam, patientiam, firmitatem. Secundum dogma aliquotum : Fortitudo est virtus restringens impetus aduersitaris. Huius par tes sunt quaecumque hete essiciunt,quae sunt magnani. mitas fiducia,securitas, magnificentia, constantia, parietia, fidentia,& perseuerantia. Magnanimitas est difficiliu spontanea,& rationabilis aggresso.Fiducia est certa spes animi, perducendi ad finem rem inchoata: Seeuritas est habitus secundum quem imminentes incommoditate se rei inchoatae affines non formidantur. Magnificentia, seeundum Tullium est tertim ma- , stratio.SecundumMaetobium: Magnificentia,est diisellium, & praeclarorum consummatio.Constantia est mae. . . stabilitas animi firma,& in proposito perseueras. Pa tientia est virtus contumeliam,& omnis ad tersitatis aequanimiter mala portans. Item aliter: Patientia est aequanimis malorum illatorum tolerantia Gregorius Ueta patientia est, aliena mali aequanimiter perpeti,de
contra eum, qui mala irrogat,nullo animi dolore mo- non intilium
ueri. Item aliter diffinitur:Patietia est omnium molestiarum aliunde illatat uiri,victoriosa perpesso. Fidentia est virtus, pet quam magnis,& honestis in rebus, multiam ipse animus se in fiducia colloeauit.Perseuerantia seeundu Tulliuinaest ratione bene consideratarantia & parcitas,de Arietas edulii,cohibens ni itii. E stes, ilis,& perpetua pernissici Magistraliter sic descit
menta. Abstinentia est,statutum terminum prandendi non praeuenire.Horaestas est,nec lautiores cibos quin rere nec in apparatu operam dare. loderantia est nimium ciborum appetitum rationis imperio reuocare. Parcitas est,mensuram te sectionis non excedere. Sobrietas est,excelsam in potu cohibere. Huius ossietum est arcete ira ala ebrietatis. Castitas in abstinentia ab omni eoitu illieito:qtiae est triplex,scilicet coniugalis, sumta. δε Vidualis, virginalis.Virginitas est secundum Augusti-Priiαι a. 13. num in carne corruptibili, perpetitae incorroprionis . 6. meditatio. Pudieitia est, moderamine rationis peti lantiam domare. bitur:Perseuerantia est permanetia in bono. diuturna sitie finalis.Notaq1ioseon statuta est permanentia in proposito.Perseuerancia est pennanentia in bono si iecontinuatio boni. Constantia cauet leuem transitum
a proposito in propositum, perseuerantia vero dis. continuationem , vel impellectionem, respectu debiti finis. Se eondum Augustinum:Actus sociitudinis est con- As. Γλώtra adiaersa tacete quod possit,constans in tolerandis, syr σnihil nisi turpia timete,& quidquid agi inus,vel cogiatamus,ad rationis normam diligere.
107쪽
Iustistat de- QEqititur videre de iustitia, quantiam ad diffiniti sci pt Ones, Incin, specierum assignationem, & actionum pro- ain segressu, ne: iustitia dissinit ut sie, Tullio in prima Rhesia. iam. roricMIustitia est habitus animi comuni utilitate sit. svo eis. U. I. irata.suam unicuique tribuens dignitate.Maetobius: e Iustitia est unicuique letuare,quod suum ei .Augustis ide libeto arbit.Iustitiam quid dicam esse nisi virtutem qua sua cuique tribuutur. Super Mati Beati qui esutiunt & sitium iustitiam: Iustitia est sua cuis Iribuere,sbi,proximo, de Deo. Seneca: Quid est iusti quae sunt, aut quae ante silerunt, aut satura sunt, dicu-tur.Innocentia est puritas animi iti tutiae omnem illa- Innoctauia..tionem ab Ilorrens Hae virtute dii placatur. Amicitia est volutas bona erga aliquem, causa illius,qui diligitur,cu et iis pati interione,a quo diligitur. Huius primum ossietum est , idem velle, S: idem nolle :alterum secreto admonere,& pala laudare. Concordia est vi*tus,cone ues,& compat totas,in eodem iure,& coli bitatione,&spotanee metiens. Misericordia est virtus, per quam animus super calamitate amictoria mouetur H e virtus nihil humarua se alienum putat,aliorum damna,vel commoda, sua aestimat Dii iplina,sc- eundumCyprianum,est motum ordinata correctio,&maiorum praecedentium patium regularis obseruatio. tia: nisi naturae tacita couentio, in adiutoriu multotu ii Secundu Hugonem de sancto Victore: Diseiplina, estsb- eonuersatio biana, Se honesta, cui parum est non Πinuenta. Idem : Iustitia diuina lex est,se vincillam cietatis luimanae.ludotus:Iustitia est ordo,&aeqllitas, sel. I. qua homo cum unaquaque re bene ordinatur, Anselis 3. mus: Iustitia est rectitudo volutam propter se seritata, Propter te Iectitudinem. scilicetatem aliter dissinit ut sici Iustitia est virtus coieruatrix humanet societat: aci vitae comunitatis. Augustinus de Moribus Ecclesiae: . Iustitia est amor oli amato seruies,& propterea recteus . d. iustiis dominans caetetis,qtiae homini subiecta sunt. A magi- in m --a-eonstans, & perpetua voluntas, ius suum unicuique t libuens. histitia secundum quosdam diuiditur in se uelitate,
di liberalitatem. Seueritas est virtus,debito stipplicio coercens iniitriam. Liberalitas est virtus beneficioru tatis sacrificium.Vel sie:Obedietia est pio studio pro- erogatrix,quae pro affectu benignitari pro enectu be- C ptiae voluntatis abnegatio. Augustinus:Citius exaudineficentia nominatur .Et consistit haec uirtus, tota in tur una obedientis oratio; quam decem millia cotem tribuetulo. Benignitatem vero diuid ut in septem partes, scilicet in religionenupietatem, innocentia, amicit in , euerentiam,concordiam misericordiam. Ali diuidunt in innocentiam,amicitiam, concordiam. pietatem religionem,affectum,de humanitatem. Meundum Tullium in prima Rhetorica: Ad iustitiam per
P. d. δε- tinent religio, Pietas, gratia, vindicatio , obseruan- parum eli non malusacere, sed stulet in his,quae bene agit,per cuncta irreprehentibilis apparere, Item : Disciplina est omnium membrorum motus ordinatus,de dispositio decens in omni habitu,& actione. Bernardus:Disciplina cerui- B-cem submittit. eponit supercilia, vultum componit, ligat oeulos,cachinnos cohibet, moderatur linguama obedientia. gulam sienat, iram sedat,sormat incessum. Obiaicti alie describitui: Obedientia est Woluntas faciendi praeceptum,vel mandatum superiorum. Item sic:Obedie-tia est obtemperatio, secundum regulam sacrae Scripturae maioribus qui leumque d8bita.Vel sic : Ob dientia est spontaneum,& rationabile propriae volatia, & veritas, addo pro nune disciplinam, ob dientiam. Religio est virtus, qliae superioris cuiusdam naturae,
quam diuinam vocant .curam caerimoniamque affert.
Haee Gr ce dicitur latta a, quae se describitur: Latria est cultuIDeo debitus,&ex lubitus.Vel: Latria est volutas Dimpendendi Deo cultum debitum Impenditur autem cultus debitus Deo,corde per fidem, spem,&charitatem:ore per adorationem, laudationem, benedictionem, & gratiarum actioncm: opere per oblationem, thutiscationem,& geniculationem. Huius primu OLficium est perpetrati sceletis minitere: secundum est, tam poralium minabilitatem parui pendere:tertiu vitam nostram ex toto,Deo committere:quartu veritatem seruare.Nota tamen,quod dulia aliquando idem est,quod latita.stricte tamen:& proprie accipitur pro reuerentia,sanctis,sive personis sublimibus exhibe dat Que sie describitur: Dulia est seruitus,vel culius eaturae debitus,& exhibitus. Et videtur idem esse cu re. ploris Equitas est amor aequalitatis in his,in quibus debet esse qualitas. De iustitia dieit PtospernIustitia est quaedam animi nobilitas, am cuique tribuens dignitate, superioribus reuerentiam,paribus escordiam, inferioribus di- stiplinam, Deo obedientiam: sibi ipsi sanctimoniam, inimico patientiam,& misero compassionem.Secundum Augustinum: Actus iustitiae est seire quid debeat reddere: non velle plus qua possit distribuere: omnems tr. animi cogitat totiem ad solumDeum dirigere,& erige-- re,eumque tanquam nihil aliud sit, solamesis acie intueri. Secundu 2ios autem est etiam actus iustitiae ad
unam consentire viam , uniuscuiusque virtutis obse- θqilium siet re,unicuique quod suum est reddere.Item Mam. Lb. rcum se perna, S: diuina mente sociati,ut seruet eum ea ιnsem. perpetuum sedus imitando.
Deseptem donis Spiritus sancti.
SEptem sunt dona Spiritus sancti, quae enumerat AI faias: seit icet donum sapientiae. de intellectus, d num consilii,& fortitudinis donum scietiae, & pietatis,& donum timoris Domini.Habemus autem videre de donis diuinis quae Spiritui facto attribuum r. tria: sei licet specialem sussicientiam, singularem consistenuerentia,posita in prima diuisione iustitiae qive sic de tiatu,& generalem disserentiam. stribitur:Reuerentia est virtus personis glauibus. vel ia c. mini. νιν , La L in m
aliqua praelatione sublimatis des,itae honorificationis cultum exhibens.Deo autem debetur latria,sanctis du-lia beatae virgini Mariae hyperdulia. Pietas est virtus, per quam sanguine conninctis, pa-ttiaeqile benevolis,ossiciuae diligens tribuitur cultus. Gratia est virtus, in qua amicitiarum, de beneficiorualterius memoria ,δe remunerandi voluntas cotinetur.
Vindicatio,est virtus per qua vis aut iniuria,& omnino omne,quod obfiiturum est, defendendo, aut vicitando propulsatur. Obleruantia est virtus, per quam homines in aliqua dignitate .culm qilodam & honozedignantui. veritas est virtus, per quam immutata ea, speciali, sissicientia habituum praedictoriim sic ac- sussieientiacipitur Dona Spiritus sancti specialiter sane,vel prin- specialis do-cipaliter ad exi ediendas potentias animae in agendo. n. um Habemus autem expediri quantum ad declinationem mali, de se est donum timoris. Item quantu ad operationem boni, &hoc dupliciter: nam aut est bonu ne-eessitatis,ad quod expedimur perdonia pietatis, cuius tegimen directivum est donum se sentix:aut est bonusupererogationis ad quod expedimur per donum sortitudinis, cuius regimen est donum consilii. Ad maiorem horum donorum euidentiam, attendenda est eonsistentia actuum singulorum. Nota ergo dolorum ptimo,quod lapilaia comuniter accepta dicit cogni- consistentia. tionem
108쪽
tionem generalem retiam diuinatum , di humanarum
secundu Augustinum, & Philosophu, qui dicit quod
sapiens est,qui novit omnia. Minus communiter dicit cognitionem rerum aeternarum, unde Apostolus: Alii datur set mo 1 apientiq,id eit cognitio aeternorum,Pr
ptie dicit eognitionem,qua colitur Deus fide:& spe,&chatitate ut elob: Pietas ipsa est sapicii LMagis proprie nominat cognitiovem Dei experinientalem,& sieest v num de septem donis Spiritus lanchi,cuius actus
consilit in degustando suavitatem Dei. Qui quidem
aetiis partim cli cogim tuus, partim affectiuus:ita quod in cognitione inchoaturae in allecti e consummatur. Item habemus quiet cete in optimo,per intelligetiam virtutis,&sie est donum ita tellectus, de per aliectionem bonitatis, & sic est donum sapientiae. Scientia etiam dicitur tribus modis. Quaedam enim est scientia consistens in intellectu pure speculativo, fundata super principia rationis,ut est icientia acqui sita, siue humana Philoiopitia.Quaedam eli consistens in intellectu ine linati, ab effectualitata lui et principia iuris naturalis , ordinans ad rcciam,& hone ita vitam, ut est scientia prudentia vi trinis. aedam est c5sistens in intellectu inclinato a fide. & inclinati te ad operationem bonam,sundata super principia fidei,habens ortum , donis spiti tualis gratiae , , t et Oirutri scientia cuius acinus praecipuus il ,dirigere iii a . iis secundum exigentiano egulae fidei , 5. imitationem
Christi. De dono intellectus tene. quod eius actus consistit
in coiitemplatione. non solum cieatii esses lentiae,ve. rum etiam in cotemplatione spiritualis cruaturς.Habetur quidem cognitio deDeo jub ratione veri lii pliciter, scilicet pet simplice assensum,& sic eli fides faciens allcntire: per rationis adminiculum,& se est intellectus donum,cuius est credita per ratiotu in interuligere: per limp:icem contuitum, & se est munditia cordis,cuius est videre Deum. Etenim ad intelligendum credita mora adiuuat iit homo per rationcs suinptas a conditionibus.
De dono coiisti; tene,quod consilium aliquando dieit actum colitiandi:aliquado dicit illud, ad quod terminatur ille actus:ali iliando dicit liabitum,qui expedit,& diligit animam ad eligendum prosequela dc vitandum fugienda .Habitus autem diligens si sit te pectu eligibiliu quae sunt necessitatis, te prudentiae.quae dirigit ad talia dicet minus excellenter quum scietitia, quae est donii. Si aute eliqibilia sint arduitatis, & di Lncultatis,est donum cosit a. Potest quippe homo ditigi in electione, vel secundum regulam itiris naturalis,& sie est prudentia vel secundum regulam tutis diuini,& sc est donum consilii . cuius est Zirigere in electionem prosequendorum, de fugam vitaridorvin. De dono sortitudinis est tenendum, quod eius actus
consistit in siistinentia passionum , ta aggressione arduoru . Aggredi aute arditauiue perpeti passiones potest homo dupliciter, vel proptet tultitiae N honestatis esiueruationem,& se te spicit virtutem fortitudinis:vel ptoptet Chiilli persectam imitationem,& sierespicit donum sortitudinis:Pcimum eli de dictamine tutis naturalis: seeundum de dictamine iuris diuini.
Actus ergo doni sortitudinis, attenditur penes promptam,& expeditam tolerantiam passionum. De dono pietatis tene quod pietas attenditur erga Deum, de est idem,quod latria,erga parule Ac est pars iustitiae, lectandam regulam iuris iraturalis, se secudum obligatione necessitatistattenditur etiam erga proximum Dei imagine insignitum, S: se est Spiritus facti donu.Sed nora quod misericordiae virtus. attendit in proxim P contaimitatem in natura,& necessitatem in miseria praeuia dictamine tutis naturalis,secundu t gula prudentiae Pietas vero attendit in proximo diui
A nam imaginem, io dictamine iuris diuini stetiquregulam doni scientiae. Ex dono ergo pietatis est homo benevolus cuilibet creatutae Dei imagine insani. tae. Talis autem beneuolentia pro loco.& tεpore exiealiquando in copallionis affectum,aliquando in ope iis beneficium. Actus ergo pietatis praecipuus est sacere hominem beneuolotu telpectu citata. bct proximi, inquantum gelit imaginem creatoris. dono timoris lene.qood ehis actus generalis est Timor. resilire ab arduo.Et potast diis uiri comunitet Omnis timor se: Timot est rcsiutio ab aliquo ald O,vel e - .rii
cellente.Si aute illud aidi u e st in geucre boni,tuc est fi
lesilitio cum reuerentia.Si autem in genere mali, tuc Exest resilitio cum fuga. Damasienus dicii timorem esse et D nexscctatorem sutim mali. Augustinus distinies timo-MIE,dicit Timor est fuga animi, ne amittat id,qiiod liniat.Timotis donii rita intuitur,scilicet Pintiam,vtea
fugiat in se est timor seruilis:ostensam, ut ei cauear, di sie est timit initialis,qui unu habet oculum ad poenam.& unum ad Disentan maiestatem summam ut ei reuel eluet iubiaceat sie eli timor stialis, cui duplex respectus est,unus in usas tedo ost Ialani,ne lepaietur a Deo, alius est principalior in te uerendit Deu . & ille permanet in beatis Ditiinpulitur auiu rex timotis differentiae, ieeundu q ioa a lxiplici principio habetor Timoli ιμ-
tum Ilibet enim ortumatia tuta & siccit timor natu- cie .
talis: alibidine, siue cocii piscentia,& Iioc vel ex nimio amore sui,se sic est itinor humanus: vel ex nimio am re suoru ,& sie est timor naud anus: a gratia,& hoc vel
C gratia pratis data,& sie est timor sit ullis: veta gratia
gratum faciete,scit.inchoata. Se sie est timor initialis:
aut agi alia perfecta,& siclest timor sitatis. Et iste dicitur amieabilis,vel amicilis, quia timet voluntatu di L. sensione:eastus, quia timet sponsi complexus separatiotu m : lilialis, quia timet patiis indignationemrsanctus, quia timet in omnibus inquinationem.
De spiritus sancti donis nota di steteiuiam generale. Differentia Nam quodda donum est a Spiritu sancto S ntiquam cu Spiritu sancto, se est: timor seruilis, in quo viget voluntas peccandi, si impunitas speraretur. Odda Spiritu sancto,& nunquam sine Spiritu sancto, & sieeli donum charitatisa: vatiae graia iacientis. Quod-da est a Spiritu sancto,& potest esse cum Spiti tu san-D cto & sine Spiritu sancto, ut eit donum lcientiae , de
dotium Proplaetiae, caeteiae gratiae gratis datae.
De beatitudinibus, se , eum operi
SEpte sum beatitudines,quas en merat Saluator in .mote,scit. paupertas spiritus,militas, luctus, esuries iustitiae,affectus misericordiae,munditia eordis ae pax. uca beatitudines. habemus videre numerum,
si isticientiam,vitae duplicis excellentiam,vsus duplicis
consequentiam. Sunt autem beatitudit es numero ie-- pic,quaru ratio,& susticientia sic accipit ut: Beatitu- Beatitudinum d dines sunt ad potentias animae rethei edax.Ad integraeo ela ira , autem Persectionem tria praecisua requiruntur, perfectus recessus a malo, perlectus prosectus in bono& perfectus status in optimo. latum autem procedit aut a tumore superbiς,a quo elongamu Pec Paaperta tem spiritus aut Ox rancore malitiae a quo cloligam per militatem: aut ex languore concupiscentiae, quo elongamur per luctum. Persectus autem prosectus,vel processus in bono,est saeundum imitationem diuina. Vniuersae aute viae Domini sint misericordia,& veritas quae pro ivllitia ponitur. Deum iustum pet esurie ' iustitiae imitam uta Deo misericordi pet assciis misericordiccosormam .Persectus status in optimo est per
109쪽
ergo primo videamus in generali, postea de sinpulis in Δ mationis: Aeles, quia conlucta,& unita per sacramen-
speciali. In generali habemus videre, de Sacramento tum institutione, dissinitione,ordinatione,ileratione, sussieientia, de praecellentia. Institutio Sacramentorum Deum decuit, di nobis expediens sitit.Decuit quidem diuinam misericordiam nobis prouidere remedia,non solum quae iaci ut ad re- militonem culpat,sed etiam poenae. Decuit diuinam iustitiam,quae a nobis exigit aliquam humiliatione,qua exhibemus per signotum sensibilium obseruationem. Deeuit diuinam sapientiam, quae in sentibilibus decreuit remedia inuenire, ex quibus contingit naturam h minis interire. Nobis expediens sitit. doniam enim eramus caeci,quo ad rationalem: ideo data sunt Sacra tum Eucharistiae: Ordinata per ordinem. Ex h ac acie quidam subtrahunt iit per mortem , ad lios restaurandos, est matrimonium quidam prosternuntur per culpam, ad hos releuandos, est paenitentia. Hanc aciem quidam ingrediuntur,ut praelientur,& hoc per Bapti Linum: quidam egrediuntur, ut coronentur, & hoe Per
Dicitur autem unum Sacramentum aliud praecelle. P. Tcerem a. re quinque modis, scilicet propter significationem . sic matrimonium praecellitaquia sigilificat vitionem naturarum in Christo: propter cominemiam.& lic excedit
Eucharistia:propter effieacia,& sic excedit Bapti simus:
propter dignitatem dispensatia am,& sic conhrmatio menta sensibilia, ad eruditionem. Quoniam eramus δε quae ascibis Pontificibus dispensatur: propter maiorem, elati, quo ad irascibilem: ideo data sunt Sacramenta O digniorem,& nobiliorem gradum, tu quo ponit,oc sic
dicitur ordo maior. Unde versias.
corporalia,ad humiliationem.Quoniatia et amus proni ad malum,quo ad concupiscibilem:ideo data sunt Sacramenta plura, ad exercitationem.
Sacramentum sic dissi nitur in sententiis:Sacramen- tu est inuisibilis gratiae visibilis forma, cuius smilitudine gerit,& causa existit. Hugo de sancto Victore scdissinita Sacramentum est materiale elementum subiectum oculis, sin ilitudine repraesentans, institutione significans, significatione gratiam conserens.
Ordinantur autem Sacramenta sic: Baptismus, confirmatio,Eucharistia, pccnitentia,extrema unctio, r-do, & matrimonium. uinque prima respiciunt personam. Ordo, & matrimonium Ecclesiam. Ordo patet
N ptimo de Baptismo, quantum a s dii sinitionem, . .c
significationem, riυς expressionem eis dicis collationem, nominis distinctionem & operis completionem. Bapti sinus secundum quod est notricii clemen: i lignificatis.& sanctifieantis virtute verbi distinitur ab Hasic: Nam baptismus est ad vulnerum cluationem: Con. C gone sic: Rapti linus est aqua diluendis criminibus si- , fi matio, ad curationis habitae conseruatione. Eucha ctificata. Secundum vero quod est actus vel usus ele- ι - - metiti,disti nuut a Magistro in sententiis: Baptistitis est intinctio corporis exterior,sacta sub forma verborum praescripta.Seoindum a ue quod accipitur pro sacra mento,& re Sacramenti, lux est character,distinitur a
ristia ad habitae, de conteruatae promotionem. Pinnitentia, ad curationis perditae reparationem. Extrema unctio. ad venialium expiationem,quo ad culpam, de pinnae debitae patiem remittendam.Ordo est respectu perlonatum generantiuin spiritualiter. Matrimonium est generantium corporaliter.Et utraque generatio est Ecclesiae necessaria, ne deficiat in gratia, & natura. Quatuor autem sum Sacramenta,quae pollum iterari, vel potius frequentati, scit. Eucharistia pcenitentia,
extrema unctio, & matrimonium. Baptismus autem,& confirmati O,& ordo non iterantur, quia in eis tres
charactetes indelebiles imprimuntur , quibus seeun dii diuersos status fidei licsuuntur. Nam secundum racter baptisnalis, secundam quod fideles ab infideli bus distinguuntur. Secundum statuin fidei robotatae est charactet confirmationis distinctiuus fortium abiit semis. Secundum itatum fidei iam multiplicatae .est charactet ordinis,quo clericia laicis distinguuntur.
Sussicientia Sacramentorum sic accipitur.SacramC-ta sunt medicamenta contra morbum. lorbus autem
est duplex, scilicet morbus culpae , se morbus et x. Mot sculpae est duplex, scilicet originalis culpae,contra qua est Baptismus:& actualis culpae,quae etiam ge- naturmam quaedam cst culpa actualis mortalis co-tra quam est poenitentia: Quaedam actualis venialis, Damale Bapti simus est vitae spiritualis principitiin, sigill im, S custodia,& illuminatio meruis. Et tangitur 'I 'hic quadruplex conditio characteris , quia enim I rα- Clitia dit. parat ad gratiam Dei, dicitur vitae spiritualis principium quia di stinguit gregem Domini,dicitur sigillum:&quia indelebilitet persei ierat, dicit ut custodia: luia spiritualiter disponit ad fidem, dicitur illuminatio
mentis.Secudi uia quod accipitur pro S actam lato dinfidei homines ab hominibus distin- - finitur , Dionisio: dapti sinus est regenerationis Sacra- Dlams d .undum statum fidei genitae, est cha. L)rnentum, secundum quod prius subsiliit anima , api- E o ri , secundum Quod fideles ab infideli- males spiritualiter Mimans motus, ad operatione di- ninoriim eloquiorum,& actiomini,& coelestis quietis anagogem iter iacies. In hae dissinitione tangitur res Sacramenti,quet est gratia vivificans animam eum dicitur secundum quod prius subsistit in anima. Tangitur habilitatio potentiatum per virtutem, primo quatum ad activam,cudicitur: Formans animales motus. Secundo,quoad contemplatiuam,cum dicitur: Et cc
testis quietis anagog m. Quantum ad significationem, nota, quod in Baptis Significati mo,sicut in caeteris Sacramentis, est aliquid,quod est tantum sacramentum, siue signum significans, ut ele- , contra quam est extrema unctio. Motbus poenae est e mentum visibile: aliquid est res tantum significata, ut quadruplex, scilicet ignorantia, contra quam eli ordo : gratia curans: aliud quod eli sacramentum,& es sig-
n alitia, contra quam est Eucliaristiae insit initas,contra quam est confirmatio:concupistentia,contra quam estiirat timonium. Saeramenta sunt etiam adiuvamenta, quia sunt in adiutorium septem virtutum. In adiut lium fidei,est baptismus. In adiutorium spei,est extrema unctio. In adii uoltu charitatis, Ei charistia.In auxilium psudentiae, ordo. In auxilium temperantiae matrimonium. In auxilium sortitudinis, confirmatio. In auxilium iustitiae poenitentia Sunt quoque Sacramenta, armamenta Ecclesiae militantis,quae in Canticis dicitur:Terribilis. vi castrorum acies ordinata. Et quid Elertibilis,quia sortis,munita per Sacramentum confise
Forma quando puer immergitur, exprimenda est haec:Ego baptizo te in nomiue Patris,de Spiritus sancti Amen. Haee sotina debet exprimi sine omissione vocali,sne intei missio vocaboli,sine prς poste- ratione ordinis supradicti. & sine commutatu ne o dinis praenominali. Effectus autem,qui reeipit ut in Baptismo, ab homi- tauchus. ne humiliter accedente, est eharacteris impressio, gratiae infuso & innocentiae restitutio, coeli a rtio Gratia, inquam, insunditur regenerans, tectilicans,& purificans ab omni culpa originali,& actuati: ta mortaliquam
110쪽
liram veniali,absoluens nillillo.ninus, poena aeterna- A ter Omnes potus,est conuenientior,&commuitioraen
stumeti & ligno vitis.Et icto in his dua ous speciebus confecit , & coii ficiendum constituit ad innuendum, quod corpus suum sub hoc Sacramento contem , vicibus, non est cibus qualiscumque, sed cibus conueniens, ibus comunis, cibus ossicax,cibus famis. Vino miscetur aqua quae significat populum,& per conium chionem sui eum vino,significat inembrorum cum capite unitatem. Per vinum autem significatur unici membrorum ad inuicem. Forma super panem est haec r Hoe est enim empus meum. Super vinum vero est hac: Hic est calix sagui. nis mei.Huius autem formae positio. st singularis. Est enim verbum operatiuum,non operatiotae successiva,
b, de ab omni pc a satis Actoria temporali, Distinguitur autem triplex Baptismus , scilicet flaminis,stuminis,de sanguinis. In Baptisino flaminis,qui est per poenitentia, de spiritus sancti gratiam. purificantur a culpa. In Baptismo fluminis, purificamur aeulpa de asitis factoria pama in Baptismo sanguinis, purificamur ab omni miletia.No sunt aute Baptismus laminis,Ze sanguinis Sacramenta: cum in eis deficiat, quae conueniunt Sacrameto, scilicet repraesentatio ex umilitiidme,signifieatio ex inititutione, de sancti fie tio ex verbi prolatione. Quantum as integritatem sacramenti, sitissae iunt verbum, & elementum. Quantum ad solen mitatem, praemittuntur tamquam praeparatoria, Catechisinus,
de exorcismus in puuulis, de adultis: ita tamen quod D instantanea,de Opetatiuum non alicuius reinquae, in adultis requiritur fides propria, in pari tulis sustidit aliena.Quantum ad veritatem, requiritur baptizantis recta intentio. Et 'litantum ad utilitatem baptizati,
Confirmatione . SEquitur videre de confirmatione,quantum ad soris
nam,quantum ad materiam ,quantum ad dispelationem, quantum ad gratiae collationem, de quantum ait significationem. Forma ita in confirmatione seruandest hete: Signo te signo crucis,& conitinio te chrismate cestitis, in nomine Patris, de Filii, de spiritus sancti. C siens verbum instantaneum non sutiarum ibi ponitur, Amen.In hac forma exprimitur duplex actus, quia in Est,scilicet ac no erit.Quia vero operatio terminatur
vel non existentis, ted iei minus eius est,quod ens acta completum, & no mutatum .de ad id terna Inalum, ut
est alietius signum id est, corporis Chtisti mystici: de hoc totu fit virtute Veibi increati adiuticto ministro circa materiam nihil agente. Quia ergo hic sermo est conuersuus, ic operat mus , opetatur circa lubstantia panis: ideo pronomen demonstrat substaritiam panis jub accidentibus,quae aspiei possimi oculis. de tag tueid,quod conuertit ut per subiectum, sicut in idan quod conuertitur per praedicatum. Quia vero terminus υρο- rationis est ens, actu non innovatum, debet ibi poni verbum essendi,tion fiendi. inia vero subito fit con-ueisio,ita quod simul est fieri de factum esse: ideo prinhoe Sacramento datur gratia ad robur fidit,quantum ad confirmationem in corde , de quantum ad liberam eonsessionem in ore.Unus actus respieit liberamCru- ei fixi eonfessionem, quasi semper serendam in fronte: alter respicit firmam stabilitatem in corde. Materia in hoc Sacramento est Chrisma consectum ex oleo oliuatum, Se balsamo oleum propter nitore significat fidem interiorem ex bona conscietia:balismum propter odorem significat dignam, de laudabili eon Dinonem in euidelia,&hoc secundum eorrespondentiam a s duplicem actum in forma ex preissim. litui autem Sacramen tunia solis Episeopis dispei ad corpus verum,ut est ζgnu emporis mystici,in quo est diuersitas operationum dicitur corpus: dc no caro: quia corpus est heterogeneam, non homogeneum, caro vero homogenea: ia vero hςe operatio fit virtute verbi increati adiuncta, de ut eoni cta, dicitur meum, non in insona Sacerdotis,sed Christi Verbi, scillaei incarnati. Quoniam aut Minister,nihil operatur circa materiam, e immutat: ideo nihil plus est de forma. Vnde si minister nec tangat, nec stangat, dummodo consecrate intendat, de vel ba dicat, ns eis ctum est.
Quantum ad significationem tene,quod in hoe Sa- satur, quod si alij praesumunt,nihil faciut. Quia enim in cramento est aliud tantum signum,ut species visibili si
tam in confirmatione,qua in Ordine datur gratiae plenitudo: propter hoc haec duo Sacramenta per eos solummodo dispensamur,qui gerunt auctoritatis plenitudinem. Glatia , quae confert ut in confirmatione est gratia, gratum faciens. Gratia autem,gratum iaciens dicitur
dupliciter, aut gratum iaciens de no grato,& talis est gratia baptismalis,& paenitentialis:aut est magis gratum satiens de iam grato, & talis gratia datur in c6sit notione, quae g tiam prius receptam ampliat, de
In isto Sacramento aliud est , quod est tantum signum, ut est forma audibilis,& materia visibilis: aliud est, quod est tantum res, ut est gratia corroborans,&panis,& vini,aliud tantu res, ut corpus Christi mysticum: aliud tes,sc signum. ut eorpusChristi veru,quod est res signata per panem ex diuersis granis confectu,& sanguis per vinum ex diuersis taeemis expressimula est lignum corporis mystici. Quia enim corpus partes habet hererogeneas, diuersas operationes in Ecclesia significat, In hoe Sacrameto fit repraesentatio Dominieae paLsionis.Vnde fiunt signatione Teptem vicibus, propter passionem Domini exprimendam. Prima vice fiut tres proptet itinam Christi traditionem,scilicet a Deo,luda, de Iudaeα In secunda vice fiunt quinque,propter quinque personas, quae in traditione sueriinquς sum runt peltina traditi persona tradentis Iudae:personae
confirmans: aliud est, quod est res, & lignum, ut est E ementium . quae uetunt tres, icilicet Ponti fiees,Scti character. bae, & Pharisaei. In tertia vice duae, propter dupli rem eonversionem duplici elementi, scilicet panis, & vini. In quarta vice fiunt quinque,propter quinque plagas, In quinta vice fiunt duae propter vincul quibus fuit Iigatum corpus. & propter flagella, quibus usque ad sanguinem suit flagellarimi. In sexta vice fiunt tres, proptet crucifixionem iactam linguis Iudaeorum,quaodo terelamauerunt: Crucifige. In septima vice sunt
tres eruces de eorpore super calicem,propter tres cra-ciatus,stitieet propassionis .passionis.& compassionis& duae alterae, propter aquam, Se sanguinem,qui MChtisti latere piostuxerunta Duo
De Eucharis ... QEquitur videre de Eueharistia. de hoc quantum ad
integritatem, de significationem,r praesentatiota, manducationem, & operationem. De integritate, &necessitate bulus Sacramenti sunt quatuor, scilicet, Ordo Sacerdotalis intensio eransecrandi,materia debita,&forma verborum praescripta. Materia huius saeramenti est panis de frumento,devinu de vite. ille enim cibus, i ter omnes cibos,& in-