장음표시 사용
71쪽
discretionem boni, & miliansb aulitationalent: ad A satio Deo,tamquam , ptinet pio mouente quia Deus PQςς
Sacra scri- reiectionem inali animaui irascibilem:ad dilectionem iurid ,' sicupiscibilem. Itena triplicitet doctrina sacri canonis est descripta,quia pri ter litteraic sensum tribus modis traditur exponedascilicet moraliter siue tropologice, allegorice,& anaeogice. Tropinlogia latae moralitas, est quando per i Iud, quod facta est, dat ut intelligi, quod faciendum est. Allegoria est, quado per illud quod factum est,indieatur illud quod
credenda est.Anagogia est,quasi sursum ductio,quando per unum sanum intelligendii est illud, quod desiderandum est, scilicet aetetna selicitas beatorum.S cundo,de quo eli conserendum, quia de audita lecti ne,cum addit:In cogitationibus. de scientia, id est, ut cogites, quae audisti, & intellectiam frequenter cogasnii qua mouet ad peccatum:discordat i Deo, tamqu- , tegula dirigente : elongatur, & deordinatur a Deo, spe
tamquam a nne quietante ponens creatula fitiem illi. elam.&Odi- Et sie malu culpae priuar,de corrupit haec tria inseparabiliter, de aequaliter, non tame totalitat in rationali creatura,inquatum est agens volutat te,di libere vltra alias creaturas. Malii vero rcetiae corrumpit haec Miariae sta, prout cum aliis creaturis c uenit in natura . . Item consideratur malum quatum ad distinctio m. Malum tr
Distinguit ut enim malum per triplicem diisetentiam, pi scilicet in malum eulpae siue transgressionis malu pugnae, siue tentationis:malum I renae, siue punitionis. Malum culpae idem est, quod iniustitia generalis, siue absenti a d. bitae honestatis vel passio volittaria. lata
circa ruminationcm, ut scias ubi audita & tuminata ri poenae est absentia debitae delictationis,cum sensu sui comprehendas per cognitionem. Tettio quid propinnendum in praedicatione,quia praecepta motalia,quae sub lege naturae, Selipturae, & ptatiae, firma & inam bilia perinanseriat,& Euangelia praecipue,quae ex ore L H. x . a ' altissimi prodierunt, eum dicit: Ut ostenderem tibi firmitate.& eloquia veritatis. atto per quid respindendii in interrogatione, quia per ea,quae sunt ex lectione percepta, in ratio te collecta, & praedicatione concepta,cum sabiungit: Respondere ex his,id est examinatoribus illis,qui miserunt,id est missi sunt, quo
In adminiculum itaque paruulorum rudis rogatus , rudibus, rudem tractatum rudibus compilaui, in quo
contrarii, siue passio inuoluntaria. Malum pugnae tenet medium inter istimam diabolo est culpa in instigando, iusto est scina in reluctando. Quantu ad si, ibi sonem .subdiuiditur enim ma- subdi tum in malum eulpae, secundum se,in per se,quod nul- uisio. lo modo potest bene fieri, ut odite inii, &insphem re Deianuin malum in se, liue in genete, vi occidere, quod potest bene fieri propter iustitiDin malu ex circumstitia,ut date eleemosyna proptet vana gloriam. Item conlideratur quantum ad introductionem z & Mali inti sc malum originatur a bono, id est , volutate & libo dactio ro arbitrio non ciliciente,sed deficiente: substantificatur in bono .no enim est essentia aliqua,vel natura, ted rudium ruditas circa generalia Theologiae, saltem ii, corruptio boni,quae iisi potest esse. nis in bono,quod diter potet it erudiri & ex lacte infantiae ad cibis scili- corrumpitur, id est in libera volutate:cotraria ut bo-
dum praeuia I ei gratia cu tensus industria praeparari. Collegi autem hoc ex dicti s proborum,qus hine indeu decerpens , in unius opusculi angustiam coarctaui. Milesia ira Quod cum & centum recipiat sectiones, centi loquiuctanda. poterit appellati.Cuius continentia ut Deilius pateat requirenti, praemittuntur centum tituli Sectionum, quae ex quatuor partibus distingui intrat. In uniuerso enim agitur de quatuor in praesenti Opi scuto. Primo stilicet de malo sub ratione culpae. Secundo de malo sub rati. iis poenae.Tertio de bono sub ratione gratiae Qu.irto de bcano iub ratione gloriae.
Se Mnibiti triginta tribtu comprehens.
A L v M considerare occurrit quantum ad dissinitionem. Quod dissiniens A gustinus ait:Malum est priuatio modi,1peciei. re ordinis. Ad cuius intellige tiam, est notandum , quod creaturano. Ad quod intelligendum nota, quod malum cor iumpit & pet imit iustitiam id est tectitudine volutatis.1tia enim circa tectitudinem animae attenduntur,
scilicet potentia rectificabilis aianc no cominari habitus te,ificas hune niuat sinipliciter,& coitumpit, scilicet gratiam & virtutes: habilitas media,& hae diminuit. dum minus tedait ut homo habilis ad bonum Per peccatum, non tamen tollit eam.Non enim oppinnitur malum illi habilitati, ratione naturae, cuius ei sed ratione gratiaeae virtutis, siue finis, ad quae est.
MAlu ictationis siue pugnae, notitieatur perdis nnitionε Hugonis de sancto Viriore. Tentare est eallide expetiti,de quasi quibusda blandis conatiabus probare. Augustinus. omnis ictatio probatio est. Cassiodorus Tentatio diaboli est assimulatio appatc- M.tis boni ad fallendu Sie etiam aliter dissinitur: ntatio est pulsatio ex interione vel proposito ad declaradum bonum homini sue malu . Multiplicatur perdiuisionem.Potest enim tentatio considerari quantu admotiuu de sic diuidit ut tentatio in eain,quς est ab homo earne,& , mundo.luxta illud: Mundus,caro ae
quaelibet,quantumcumque modica,comparari habet latio, alia ab hoste,alia a carne:prima gneraliter, secu-ia Deum secundum triplex genus causae,scilicet etaeientis se alis,& finalis:& se habet modum,specie, de ordinem. Creatura vero rationalis non solum ha- volunt, umi siriciem, dc Ordinem, prout est naturastra quando cδterae creatur verumniam prout est bona. voluntate liberaevoluntas autem nostra quando habet modum, speciem,& ordinem,tunc est bona.Tune te habet haec tria,quando in operando eontinuatur virtuti diuinae,ut principio mouetui:conformaturei,
ut regulae dirigenti unitur ei, ut fini quietati In ptimo est modus, in s undo est species in tertio ordo attenditur secundum triplex genus causae. Quandocumque veto quis peccat mortaliter, disco tinuatur nece da specialiter. Diuiditur etiam quantis ad instrumem
tum,& se generalitet est illa diuisio Gregori Est quς-dam tentatio per vitia,quaedam per flagella Specialiterin sie est illa super psalmo:Omine mestam abominata est anima eoruin: Multiplex est tentatio, quaruinis T 'et
prima est error, siue scientia viae vetitatis,secunda dissicultas vincendarum c6cupiscemiarum, tertia taedium boni.quarta tempestas saeculi.Quantum ad effectuinin se generalitet est illa e qua dicituriTctatio vos non apprehendat nisi humana. matio alia diabolica,alia humana. Diabolica malum habet exitum,
quia terminatur in mortali Mumatia no habet pericu
losum exitum, quia vel ibi est peccatum veniale, vel nulla
72쪽
nulla est ibi eulpa,specialiter,& se est illa de doctrina.Auguistini:t Peccatum est appetete,qiraeChristus eon
ς Christiana: Diabolus tentat aut vexamlo earnem, aut . vulnerando naturalia,aut expoliado glatilita.Quia tu ad gradues,in sie generalitet est illauentatio alia ext ωσι a. rior, alia interior. Specialiter,& sie eit illa Gregorij ic is E am Tentatio tribus molas perseitur, stilicet suggestione, delectatione, & coli sensu. Quantum ad tentandi m sie est illa generaliter& implicite super psalmos: Qui habitat in adiutorio Qusea telatio est leuis N occulta; quaedam grauis & occulta:quaedem leuis &manifesta: quatili grauis & manifesta. Genet aliter &- explieite,sie est illa Richardi per septem membra.Pri-
maest importuna,quae pertinaeiter insistit: leeuda est dubia. quae animum dubietatis taebula inuoluit: tertia est subita,quae iudiciu rationis praeuenit: quarta Oc- riculta,quae deliberationis ordinem praeter fugit:quima se est violeta,quae vises nostras transcEdi sexta fraudulenta,quae animu seducit: septima perplexatquς variis vitiis impetit .si spesialiter & implicite,sie est illa Augustini: Diabolus tentat ut leo,tentat ut draco. Si spe ei alit et & explieite,se est illa Gregori, super Iob: Diabolus premedo rapit, insidiando circumuenit, minando terret,su Hendo blanditur,desperando rangit promittendo deeipit. Diuersificatur autem per intentio
templit,vereo temnete,quae Christus appetiit. Aut ad y bonu,quod praetendit: Et sic tripliciter diffinitur. Primo ab Augustino in lib. de Civit. Dei: Peccatum est, male uti bono:Seciindo ab eodeni:m Peccatum est,uti m tuendis,& sui utendis. Tettio etia ab eodem:n Pe diu ς catum est, spreto bono incommutabili,rebus commu 'tabilibus adhaerere. Duae aute inueniuntur dissiniti nes pereati. Vna haec est: Peccatum est actus incidens ri l. do ex desectu boni. Secunda est haec:Peccatum est demeritum poenae aeternae. c. tem. I.
De peccato originali. VI. de peccati distinitione,smilitur videre de diuisione. Diuidit ut autem peccatum in originale,& actuale,veniale, de mortale,delicturi ac commilli Et hae divisiones luniuntur penes causam formalem. Item in peccatum cordis,otis.& operis.Item In peccatum superbiae siue inanis gloiiae,inuidiae, itae. Midiae, auaritiaesulae duxuriae. In concupiscentiam carnis, inconcupiscetiam oculorum,& superbiam vitae. In peccatum cogitationis electationis,contensus petis,&consuetudinis Et hae lum utur penes causam materia-lein.Item peccatum aliud ex ignorami alitia ex infirmitate liud ex certa malitia perpetratur. Item peccatum aliud ex timore male humiliante,aliud ex amore
C male accendente Et hae iiimuntur penes conditiones Visio de malo eulpae in generali,& de malo pugnet peccantis. Item peccatum aliud in Deum, aliud in se, quod impellit ad culpam, deseendendum est ad aliud in proximum. Et hae senumtur penes circumstantias eius, in quem peccatur. Primam diuisionem prosequamur primo quantum Necarum ad peccatium originale. Cfica quod sinu quatuor atte-denda dissinitio,corruptio,curatio,& nominatio. Dis . finitur autem peccatum orignate ab Anselmo sic Pecitatu originale est carentia siue nuditas debitae iustiti die. o ri n. e. per inobedientiam Adq sina,quam comitatur caretia 26. visionis Dei. Ista diffinitio est i tmesisun ans huius peccati essimilam causam,de rimam. item aliter disita nitur sic: Peccatu originale est vitium ex qualitate seminis in humana naaura natu .Ista est materialis,ost -ιPeccatum est corruptio speciei,modi & ordinis. Aut D dens originalis peceati essectum,& originem.Ite di L
M- 2 6 - - s -- . P. ac finit ut tertio ab Augustino se: Peccatu originale est Ex AQUL
eoncupiscentia,vel concupiscibilitas, quae paruulum facit concupiscibilem , adultum concupiscentem. Corrumpitur autem genus humanum, per Originali is auium. peccatum,quia lidet anima no sit ex traduce,origin iis tame culpa transi ab anima Adae, ad animas posterorum,mediante carne insecti,tamquam Per cocupis scentiam generata,& per libidinem seminata,quae in. sectionem secum trahens .animam sibi vesta inficii,de vitiat,non tantum poena,sed de culpa.Et sie homo per concubitum generatus nascitur natura filius irae,quia priuatus est tectitudine diuinae iustitiae, proptet cuius absentiam inciuiit quantum ad animam,infirmitate,
I de malo eulpae in generali,& de malo pug quod impellit ad culpam, defrendendum est ad peccatum in speciali.Circa quod tria eosderare debemus,siciliret modum diat iuum,modum dissinitivum. modum punitivum. Potest autem pereatu considerari sormaliter prout dicit priuati γ m materialiter, prout substernit sibi aliquam actionem. Habet ergo formales dissi altiones, prout dicit priuatione per liuem um. Na ut dicit recessium a bonoae sie tribus di L.d. finitionibus quasi item ei r mloquentibus diffinitur. - .s Prima ex Aug istino liaec est: Peceatu est absentia bo- ni,vbi debet esse. Seeuda:aPecratum est appetitio non Mi Naturarum malarum, sed desertio meliorum. Tertiu
ι - φ. 4. recelsum a natur rinitudine & se triplex dissinitio idem circumloquens inuenitur. Prima est Dama. . . sceni ePeccatu est ab eo , quos est semindii naturam, ii . in id,quod est praeter naturam e uersio Secunda est d Aas l. d. Anselmi: l Peccatu est earentia debitae iustitiae.Tertia est Augustini: Peccatu est desectus quidam , luce ve- ρον g ritatis, naturam n a perimens, sed obscurans Aut dicite Aur. N. i. recessum ab omnis boni complemento,de persectione, λιγώ. ari ea. de sic triplieiter dignitur Primo ab Augustino: Petas. o. I. catum est auerso a bono incommittabili.Secundo ab eodem in lilade Christiana religione: Peccatum est ea rete bonis incommutabilibus, quibus fruendum est, Terti etiam ab eoden .Peceatum est tenebra intellectus:Habet quoque precatum maletiale dissinitiones ignorantiam,malitiam,&eoncupiscentiain:quantum se. d. o. prout substernit sibi actum & secundu hoe potest trita n veto ad corpiis poenalitates, labores,dolores,desectus,
moibos multiplices:praetet haec poenam mo Lis, in cinerationis.pinna carentiae visionis Dei, de amissi c. . .. c. plicitere parari. Aut ad Deum,quem offenditae se
ς η . f 6. triplieitet dissi nitur Ptimo in Augustino c6tra Manira lidis. Rom. chaeos, t Peccatu cst in praeceptis vetitatis, vel in ipsa veritate errare. ecundo ab Ambrosiori Peccatum est Manis, praeuaricatio legis diuinae. & ecelestium inobedientia mandatorum, vel praeceptoriarn.Tertio ab Auginium G IIch. est dictum vel noema vel c6mpitum eon Irim lib. i. tra legem Dei. A it ad virtutem quam excludit. Et sie/ etri . t s. t iplex datur dissinitio deprecato. Prima est Basiliji
2. Ita, est dispositio animae contrarie se hibes ad
riti. vir tem.Szcunda Augustini: Peccatum est voluntas
1 M.tans. d. tetinendi,vel assequendi quod iustitia vetatiosita est
nis gloriae caelestis,tana in paruulis,quam in adultis. Curat ut autem originale peccatum per baptismum Cus, io ori. sie quantum ad culpam,quilatanien remanzz quantustitialis pec- ad temporalem p nam: sic curatur quantu ad reatum rati. p nae aeternae, quod remanet quantum ad actim . &motum concupiscentiae: sie eruatur in parente. quod nihilominus a eurato patrae transnittitur m gener tam piolem: sie tollitur originalis eulpae maeula,quod remanet sequeIa, cum qua oportet nos pugnare,
73쪽
originale Nominatur autem originale diuersis vocabulis, tam Α tientiam,cum ostendit ei lignum pulchrum visu, Ic ad
abista dicitur infirmitas, quia reddit anima im potetem resistere motibus. citur foeditas, quia secudum ea anima ratione corporis coinqua natur.Dicitur pronitas propter inclinationem appetitus ad malum, Dicitur coiruptio , quia ducit ad nihilum, scilicet ad peccatu .D: citur vitiu, quia diminuit naturales vitiu-tes.Dicitus languor naturae,propter diminutione boni naturalis &Dectabilis. Comparatu vero ad eor-rus,dicitur lex carni hquia est poena a lege iustitiae naturaliter inflicta. Dieitur lex membrotu, quia praelut aptitudinem ad saciendum opera mala. Dicitur tyramis, propter dominationcm quasi violentam in cocupiscetiis. Dicit ut Mnes. quia tit causa matelialis e5- seruandi peccatu in came. Ambiosius distinies somi. Diem dicit sic: Fomes est morbidus quidam allectus,qui commouet ad ilicitum deiidei iuna, quantum adactus ei cratiuae, & nutiit iliae.Cosatatu ad actus delecta-iles illicitos,dicitur coci pilaemia vel coeupiscit ilitas. Differ ut tame quia ciscupiscibilitas, dicit intemtiam, cocupiscentia vero actum.Dicitur etiam libito, quia sequitur quidquid libet, scilicet voluptuosas delectationes in sensu Comparatu vero ad Pinnani , ad quam obligat,dieitur peccatum originale, quia est eatenti vel nuditas Abitae, de originalis iustitiae. Equii tuor
quitur videte de peccato actuali Circa quod qu liuor videamus, ieiii et dissilit ione essentialem,oti- p, Muriginalitatem, differciuiam materiale, & niolitatem. actuale quid Distimur autem peccatum ac uale iic. Peccatum ε. quomodo actuale est carentia debitae iustitia, acta per inobedierem xς ura propriae volu atis: oel est aliet fio ab incommutabili bono, Sc ad bonu commutabile conuersio. Trahit autem peccatum actuale originem Hibera voluntate uniuscuiusque per suggestioncm & delectatione Aonissensimin operationem.si auidin sugVstio.& delectatio sistat citra eo a fensum,peccatum est veniale: Si autem sequat hir c. tensiis,& opus in his,qitae diuina lege prohibet, tur,peccat una cst mortale eonsummatum. Si vescendum suave.Vnde peccatum mulieris inchmiusuit in superbia progrestu habuit in auaritia,quia noin rebus Lium,sed etia in scientia inuenitur aualitia: consummatum suit in gula. Et sic de ordinati im fuit
quamlim ad irascibilem, appetendo altacilitantum ad rationalem, appetendo scue occulta:quantum ad com piscipitem, volendo gustare suauia. Peccatu maius unum altero dicitur duodecim mo- Peccatum dis, primo causalitate sc peccatum diaboli maius esse:quia eius inuidia mors intrauit in O bc cI--modis. rarum.Secudo generalitate,& sic Peccatum primi parentis sibit nisius,quia se rei totum genus humanum diffudit. Tettio enormitate.& sie peccatum luci sitit maximum, quia tradidit Donainum Saluatore Quatio ingratitudine,& scelus peccatu dicitur esse maius, quia plura gratiatu dona ret cepit. Quintis periculosi- , tare, de sie peccatum ignorantiae dicitur ei te grauius, quia periculosius. Sixta inseparabilitate, de M peccatum cupiditatis dicitur esse maius, qui acu cetera vitia cum homine consenescant, sola auatitia iuuenesest. Septimo importunitate, S: se superbia dicitur esse maximii peccatui liquia etia ex bonis operibus peneratur.Octauo pronitate,di se luxuria dicitur esse gra-ilius, adqua homines pronius inclinantur. Nono maioris gratiae impugnatione in sic peccatum in Spiritu sancti:m dicitur esse grauius. Decimo ratione maioris ostensae, & se peccatu idololatrix dicitur esse maius. Undecimo ratione maioris facilitatis resistendi,& se C peccatum Adae suit grauissimum Duodectaro rationematoris improbitatis .de libidinisae sic riccatum cuiuilibet vitetis potest fieii maius altero.
Det ecato veniali, o mortali. SEquitur videre de diuiscine peceati in veniale,&mortale. Ad cuius euidentia tria sunt breuiter atteruli ivla,lcilicet ordo diuinet iustitiae,qui imponitur: l ccatum vermi equod c5trahitur δε peccatum mortale quod incurii tui. Oido autem diuinae iustitiae, ad quem Dominus hominem obligauit aest, ut bonu m- autem n io modo fiat, ut sit consensus sire opere. i. commutabile praeseratur nocomutabili:vt bonum h potest esse duplicitenquia aut homo vult in opus M honestu prς seratur bono viili:& volutas Dei prς ser procedere, sed non potest,& tunc voluntas pro facto tur volutati nostrae:& iudiciu rationis recta praesera-
reputatur,nec minus culpabilis est,qua si in ipso iacto deprehendcretur.Aut non vita in opus procedere,sed vult interius voluptati in delectatione, & tune licet non sit peccatum plenarie con minatum, est tamen inter mortalia reputandum, quod maxime de pece, tis earnalibus habet intelligi. Differentiae materiales actualis pereati sint ditae. sei- licet peccatum Anseli,& hominis. Precatu Angeli inchoatu est iii praesumptione:statim enim,ut vidit sita pulchritudinem praesumpsit,& co summa tu est in ambitione,qui artaesumens de se, appetiit quod est supra se: atque eonnimatu est in ima idiae, & odii alter sonet tur, & ptae sit sensualitati humanae. Peccaxum vero actuale est inoidinatio actualis voluntatis.Ista autem inordinatio si est tam modica, quod ordinem istum non exterminat, quainuis in aliquo perturbet, tune peccatum est v cniale. iod habemus pertractare breuiter.quantuin ad disiunitionem, disti lictionem,& rationem. Dillinitur autem sic : Peccatum veniale est Veniale. qui δlibido siue amor voluptatis in creatura eitra Deum. N M turl . Distinguitur autem veniale tripliciter, Nam quod-da est veniale ex sitireptione, & ideo veniale est,quiano potest vitari tunc:& quia comittitur praeter ratio nem semper est veniale. oddam est veniale ex eogi-
peeeatum hominis. - . . tibidem
quia ex quo non potuit hoc obtinere quod appetiit, E latione line consensu: ideo veniale, quia non plene
coepit odio, Se inuidia contraire. Et sic in peccatoLu- ἔ- . - I t:-
esseti, si perbia praessutionis fuit prima generatione, superbia ambitionis suit prima consummatione. Peceatum veto hominis stati inobedientia, ad quam pReipitauit diabolus hominem per triplex appetibile
naturale, ilicet per bonum gloriosum, copiosum edelitiose maenianit enim de excellentia, sisti cientia, experientia. sue dein ulcentia.Diaboliis enim per mulierem volens deiicere hominem. promisit mulieri dignitatis excellentiam, dicen urtitissein dii. Deinde subiunxit cognitionis abundantia, dicens: Scientes bonum 5: inatum Tettio praetendit suavitatis expe- colenticiar,ut in cogitatione,& delectatione de muIiore,citra conscii sum in delectatione:& ideo veniale fit mortale per eona placentiam Se consensum.Qiioddam est veniale eum delectatione. & consense: & ideo veniale est,quia non est deordinatio contra plaeceptum, ut ebrietas Se mendacium iocosam: S: istud eu sit v .niale propter delectationem, quae est citra Deu,tamen potest fieri mortale propter nimiam libidinem de coim temptum.Non tamen intelligendiim est,quod aliquod veniale net ellentiam fiat Hortale sed quia de veniali fit transitus ad mortale, per complacentiam cor sensim; siue per libidinem Sc contemptum. Cura tut
74쪽
Curatur autem meatum veniale per actas, in qui- A scriptum in corde hominis: vel iuris diuini.ut legi bus est aliqua humiliatio & deuotio qui quide actus' glatia instimati tepugnant veniali: de sic ad actu eu
rationis, ta deletionis venialium,gratiam gratum facientem coadiuuant& vigorant.Huiusmodi remedia his versibus continentur.
Vnctis firma tiuu o asso, ruasit Haee enim te media sum. Generalis confessio pectoris tunsio, aquae benedictae aspersio, cordis contritio, Dominica oratio, lignatio ab Episcopo,Euchartitiae
sumptio, omitta condoliatio, extrema unctio, leuis Pinimentia,compasso staterna. Reeatum Si autem eIt tama deordinatio voluntatis, quod or-
Prophetarum, Euangelij,& doctrinae Apostolice de ista accusat,sicut de in ignoin mortali delicto praelatos,maxi,ne Episcopos de Metropolitanos, qui tenε-tur de fide& spe reddere rationem. Accusat aut Esleut . 3 de veniali clericos si inplices,de illiteratos,qui cu potui illant discere, noluerum. Lateos vero in nullo accusat,quia ad ipsos non pertinet, dii inminio non contemnant. Si est iuris poli tiui, ut legum.& decretorum, solos iudices accusat. Si ei lignorantia latis continentis morales eonstitutiones Ecclesiasticas,ad discerne-da peccata accusat sacerdotes,& consessores. Si veto est ignorantia facti, aut indisseientis , si e sufficient et excusat: aut trecessarij ad salutem de sie aut non potest vitari si ut in amente, quia nati ii ita te caritit iudicio dinem extetininat supradictum, tunc mortale est pec. D rationis. , uti re excusat: aut poteli vitam, stetit in tu. catu,quod potest considerari qui tum ad dissit,itione, punitionem,& rein issionem. Dus natur autem ab Amia ειν. m. d. oriatio sic: Peccatum mortale est prquatacatio legis di-Par ια . uinae , ct coelestiam inobedientia inandatorum, vel praeceptorum. Poena peccati mortalis est aeterna damnatio. Dicitur enim mortale,quia per ipsum vitae gratia perditat in pissenti,& vita gloriae in futuro. Et sic contrali itur mors culpae,& infligitur mors gehennae. Iuste autem propter moriale, in quo quis finaliter Perseuerat, sempiternaliter cruciatur. Unde seeundum
E. .. G Uo rum,q:ua prccator peccat in tuo aeterno aetetisnaliter est et ieiandus. secundum Augustinum vero, quia precat conria bonum aeternum, & infinitum , aeternaliter punici Ir.
Remed iaCuratur autem sue remittitur mortale precatum se ibi etita sept is, i me remedium, scilicet per baptismii, elee miniati. mosynam, martyrium, conuersionem ploximorum, dimissionem inititiae, si tum poenitent: ae, de perdignam Eucliaristiae sumptionem. Attende tamen quod baptu anus 3e poenitentia, non solum valent contra
Pariiam pd ceati, veri metiam contra culpam, cetera veco valeiat contra poenam tantum. Vnde versus: septem ,delere civ. bi mortalia posis, Forix, e emaova, nartyrium Minerso fratrum. In te pecca dissi mitete, fere reatum.
Sanguisu, ct earnis Cisi is pereeptio digra.daeis,& Pai ana , qui potucrunt scire sit illum passuin ille pro talia te hominum,& liae non excusar. Tertia diuisio i iii, raritiae est , quia alia est simplex, ut quanto aliquis nescit , quae tenetur scire. facit tamen aliquid, sed no plene, ut illa sciat, haee excusat a tanto,sed non a toto:alia est cla rasi uesti pina. ut quido quis negligit scire, quae tenetur, de tamen non etide terminatum ei, qtiod teneatur scite illa, haee minus exeuiat, non excusat a toto, sed i tanto: alia cli assectata siue affectiva, ut quando aliquis negligit coire, quae tenet ut scire,cum ei iit determitiatiim, quo i tenetur scire illa, haec accusat potius quam exeucat. Quarta diuisio est:ignotantia alia vincibilis, alia in-C uincibilis vincibilis alia, potest temo ieci cum magna dissi ultate. ut in valde lic tib ,haec excusat i tato non a toto, si est de necessariis ad salutem. Alia potest remoueti cum facilitate, ut in ingeniosis, haec non ex- euiat. Iliuicibilis,alia est inuincibilis per naturam, ut in puero, qui non utitur ratione. de in decrepito, alii non discernit, & in eo, qui nascitur amens, haec excusat a toto. Alia est inuincibilis per culpam, ut in eo, qui per culpam ellicitur furiosus, de secundum quot.
De ignorantia. SEquitur videre de diuisione pereati in delicti im, &commissum. Praevaricatio praeceptorum est delictum , hoe est traiisgressio praeceptorum assi; malitiorum Plςuaricatio prohibitionum est eommissim .hoe est transgressio praeceptorum negati uorum. Differentiae delicti sunt ignorantia,omissio, negligentia. Delictum dicitur quasi derelictum, id est boni desertio. Bonum est duplex, se illaei sciendum , citius desertio dicit ut ignotantia; δe faciendum, ad quod duo requiruntur, scilicet quod fiat bonus actus, euius desertio dicitur omissio; & quod bene fiat, id est cum debitis eueum stantiis, quatum desertio dicitur negligentia.
De omis/one, cr negligentia. T FI de ignDrantia,quae est desertio debitet seletit, u sequit ut videre de omissoile,&ntalidelitia quae omissiodiciant deserticinem rei debitae faciei idae. Omissio est
desertio acti: s debiti in tempore determin uo. Et dicitur actus debitus quem tenemur facere. Cirea omicsibilem autem habemus videte quatuor actus debitos Tentionem, dillinctionem,desctiptionem, absolutionem. Dicitur autem omissio,derclictio actus non circumstantiae: acuis principalis, no annexi: praetepti aD firmativi, no i legati ui; Est autem triplex lentio, quam omittere non debemus. Q dam est ratione diuinae oblis alio obligationis: de haec est duplex. una ad agendum, ut in maltiplex. praeceptis assirmati itis,ut:Honora patre tuum: alia ad
non'agendum,ut in praeceptis negati uis siue et ibitionibus,vi: Non occides. Prima obligat sis,per, sed Ignorantiae Circa ignorantiam quadruplex diuisio est atteden- E non ad semper nisi pio loco, de tempore. Aundat una diuiso hin: Ignotantia alia negationis, alia priuationis,alia prauae dispositionis. Ignorantia negationis est in paruulis,quae non est eulpa neque poena,vs que ad praefinitia tempus. Ignoratia priuationis est in adultis,qui tempore determinato ignorant,qux pos.sent scire, vel obliti sum. qua aliquando didicerunt. Ignorantia prauae dispositionis est,qua quis opinaturcotratia fidei quae potest erronea dici,& est in hae teticis .Prima excusat a toto,secuda , parte no , toto.te tia accusat in toto, quia peruersa sequitur voluntate. Scintili ὀ:ui Secunda diuisio est haec: Ignorantia alia ficti, alia iu- is. Iuris aut tutis naturalis, haee no excusat, cum sit Opisc. S. donau. ram. I. obligat semper, & ad semper. Quaedam ratione
spontaneae coii sensi binis, ut in contractibus, votis, iuramentis promissis.& obligatione.quam facit coscie-tia.Quae .lam ratione eulpabilis offensionis Nam propter culpam mortalem obligatui homo, siue tenet ut ad poenam aeternalem, propter venialem vero ad poenam temporalem. Deleribit ite autem tentio sic:Tetio
est alieni praecepti .vel prohibitionis,vel propriet.as sus .vel culpae,ad aeendum,vel non agendu, vel patiε-du obligatio. Ad aetendu quantu ad praecepta amImatiua: ad non agendii, quantu ad praecepta neeatiua prohibitiones: ad patiendum qirantum ad culpam.
75쪽
Tiiplex es autem absolutio praedictae triplicis tentio- δε nem inaliseiente, malum non est. Honestum aute est,
nis, sciliret impossibilitas,dispensatio, & pomitentia. N gligentia Negligentia est debitae circumstantiae derelictio in
bono opere faciendo. Circa quam breuiter sunt videnda tria, scilicet eius originatio, denominatio,conis mitatio. Oritur autem negligentia ex torpore, unde
dicit Gregorius: Duo mi in bonis operibus timenda, desidia scilieet, & flaus. Desidiam facit minor amor
Dei:st audem maior amor sui. Item desidia per torporenaseitur: fraus pet priuatam dilectionem.Flaus ista sienotitieatur.Fraudem in opere Dei perpetrat, qui se inordinate diligens, ad remunerationis transitoriae bo. na festinat.Tripliciter autem Daus ista e5mittitur,aut cum eoidis humani gratia, aut fauoris aura, aut cum quod sua vi nos tralait,ta sua dignitate nos allicit. Ite nota,quod lex respicit honellum: eonsuetudo siue costitutio tespicit utile,quod es consetuatiuuin honesti.
De errore, prauo iudicios opersonarum aceeptione.
SEquitur de diuisione peccati, in peccatum cordi ,
oris,le Operis.Et primo aliquid de peccato cordis, breuiter videamus .& primo de eius dissinitione, pinstea de differentiis. Peecatum cordis eatem eordis est trasgressio legis diuinae per inordina' quid.
-- lionem inta inieci motus mentis.Differentiae aute eius quaelibet res exterior desideratur. Vt enim bonu opus sunt peccatum cogitationis, delectationis,&consit bene fiat. requiritur bonus finis, queli, qui omittit, v sus. De peccato delectationis visum est supra, cum defraudatur. Requiruntur & aliae circunulantiae, ut lo- πι--Λl cus, tempus, modus,quas qui omittit,utique negligit. Nominatur autem duplici voeabulo, scilicet neglige tia,& desidia, quae si large accipiantur, communia sunt ad quamcumque omissionem, tam actus debiti, quam
eireumstantiae. Si vero accipiatur stricte per omissionem circumstantiae, tune desidia magis respicit comunem signifieationem. Desidia dicitur quali desistentiae negligentia vero nauis respicit signifieationem propriam, sellicet omiuionem circumstantiae debitae, tua. si non diligentia : quae diligentia circumstantias diligenter prosequitur. sunt autem comites negligentiae, torpor, & pigritia, quae quamuis sint idem, tamen pi. peccato actuali ageretur.Ad peccatu cogitationis pertinet error, prauum iudicium, S: acceptio personaru . Ad peccatum consensus reducitur peccatum coicientiae. Quantum ad precatum eogitationis primo vide-
dum elide ipsa, deinde de prauo iudidio, postremo de personarum acceptione. Cogitationum alia specul tiua pure , & ista non est peceatum , alia practica siue ctrua. Prima est in conspectu mentis, 3cestinuoluntaria, quantum est de se. Secunda in aspectu eum assectu & est voluntaria, & ideo potest esse peceatum. Error quidam est infirmantis, qualis est in febrici-' tantibus, quibus dulcia videntur amara. Quidam est infit mitatis naturalis originalis, quo corrumpituζ Ia-gritia dieitur eo, quod pigeat dissicultas laboris. Tot- tio in iudiciis,3e frequentet deviat Iste error quia non por vero aspicit appetitum quietis. Triplex est autem torpor siue pigritia,scilicet infirmitatis naturalis,sicut in phleematicis, &est pcena, & non culpa. Et est torpor infirmitatis acquisitae ex culpa praecedente, ut in ebriosis, Se gulosis:& talis non excusat, secundu quosdam. Et est torpor libidinosus,& dicitur torpor captutus, & ille torpor est voluntas recusans facete bonum dissicile eo quod dissicile. Et talis tot pol sue pigritia cum si peccatum, reprehendit ut in Scripturis.
De commigione. Equit ut videte de eommis Ib.De quo est breuiter vi- lendum,& adiungendum, quod est transgressio le- D haberegis diuinae prohibentis quitum ad praecepta negat a. reccmi ς a' Potest autem aliquid eommitti cotta naturam.Et hoc
tis naturatu. - eonira naturani coniunem hominibus & brutis, ut quod masculus pro semina sit:& hoc est peccatum sed omiticum. Aut contra naturam particulatem, ut in natura angesica, aut humana: & hoe est naturale iudicatorium dictans malum esse fugiendum, & bonum faciendum. Ista natura dictat, quod debemus Deo obedire. Deum colere, & diligere. Di rut etiam quod proximo debemus sacere, quod nobis volumus fieri ab eodem .Et quod nobis nolumus seri, alij non debemus irrogare.Sic largo modo omne pec est voluntarius, non est peccatum, sed poena peccati. Quidam est et tot peruersae voluntatis, cuius est,ha re sal la pro veris.Talis autem et ror aut est contra fidC, vel bonos mores, & ille semper est peeeatum. Si non est contra fidem, vel bonos moles,tunc aut accidit in
his quae sunt supta iudicium humanum,ut iudieaere de intentionibus cordium: & sie sempet est peccatum: quia tunc usurpatur, quod solius Dei est. Aut accidit in his, quae subsimi iudicio humano , ut errare in logicis, naturalibus, & mathematicis: & tune non est peccatum Prauum iudicium, recipit dissinitionem, dedistinctionem. Dissinitur autem sit. Prauum iudiciu , est ex errore proueniens temeraria Prauum iis ..sententia,vel suspicio mali de occultis aliora. Error est habere ignota pro notis. Sententia est in asserentia,vel dissiniendo , quod ita est. Suspicio est in opinando tu dubitatione temetaria,etia sementi ado quae ad ipsum non pertinent. Distinguitur autem humanum iudiciu secundum hune molam Iudicium aliud est cretitudi-ttiis,aliud temeritatis,aliud sit spicionis. Primu scilicet iudicium cetiitudinis non est peccatum , quia de manifestiue licite iudicamus. Secundum iudicium temeri. tatis est triplex, videlicet dissinitionis,arguitionis, as sertionis.Dissinitionis,cu quis de futuris male iudicat Na de alicuius eorrectione desperare , & eum tanquaabiectum reprehendere, qui nunc apparet malus, cum nesciamus qualis futurus sit,temet alium iudicium est. Petratrem ca um, quod committitur, est contra naturam. Potest x Arguitionis .eum quis iudieat de his, quae ad eum non
coera legem. etiam aliquid contra legem committi. Et hoe dupliciter vatiatur,nam lex prohibet aliquid quam v ad omne tempus, de hoc est prohibitum, quia est malum, & se sunt prohibitiones Deealogi. Prohibet etiam aliquid non simpliciter sed ad tempus, & se sunt prohibitiones caeremonialium: & hoc est malum,quia prohibi- peetatum Committi potest etiam aliquid contra eonsueia
contra eonia tudin m & hUc est, quod committitur contra mores Metudinem. Proprie autε loquendo mos n5 scriptus dicitur eo sae-tudo,mos vero scriptus constitiuio nominatur. Nota tamen quod sacere contra e siletudine conseruatiua honesti, est peccatum: facete conita consuetudinc destructiva honesti, sanctu est: facete contra consuetudi- pertinent,de quo Paulus dicit :Tu quis es qui alienti seruum iudieas: Assertionis , eum quis iudicat de O eultis.Glossa super praedictum locum : De quibus incertu est quo animo fiant, sine periculo nemo iudiear. Augustiniis vel Beda si per illud dictum Christi: Nolite Mart. 7. a iudicare dicit:hoc loco, nihil aliud nobis praecipi, nisi ut ea iacta, quae dubium est , quo animo fiant, in meliorem partem intereteremit r. Primum est pernici sum. semandum praelumptuosum, tertium superstiti suin Tertium iudieium. sellieri suspicionis est triplex, scilicet suspicionis violentae. quando omnia signa ap- patent mali,nulla vel pauca boni: temerariae quando multa boni , pauca mali : leuis, quando multa mali, Pauca
76쪽
Duca boni. Ptimo modo non est peceatum, seeundo A talis consilenti, sit erronea,& ettot ille repugnet legi
veniale graue, tertio veniale paruum.Nota quod iudi-eium certitudinis nee veniale est, nee mortale, ludicium temetitatis mensuratur iuxta illud Saluatoris: In Ilio iudicio, iudicaueritis, iudicabimini. Glossa: Si quem iudicaueris temerarie damnatione veniali, v ni aliter condemnaberis,si damnatione mortali, mortaliter eondei stetis. Et hoe intellige sine praeius. eis. Iudietum suspicionis quandiu manet inius ici ne,non est mortalem is veniat in assertionis iudieium. Circa personarum acceptionem, attendendum est quantum ad distinitionem, & differentiain triplicem. Dissinit ut autem sie:Pet sonacima acceptio est iniustitia,qua eiertur persena pers nae propter caua indiuinar, neces Iario , quamdiu durat, ponit hominem extra statu salutis:utpote si dicat peceat tritaliciaruM riat si non cognoscas me :& ille incipiat habete conscientiam de mortali, si non cognouerit peccatricem, non est in statu salutis, ipsa conscientia perduranter quia si non cognoscit eamrceat mortaliter contem uendo Deu, cu dictet conscientia hoc Domino displicere:si cognostit eam, facit contra praeceptu Domini. . Perplexitas nascitur ex errore conscientiae Est aut Eperplexita
triplex perplexitas. Prima est intelligentiae verborum sacrae Seripturae,quae videntui sibi repit gnare.Secunda Ris . s. oest intelligentia Dei edorum, de qua Paulus: Quid oremiis nescimus, dee. Tertia est ineuitabilitas i eccandi. debitam. Disserentiae acceptionis personaruin sunt B Prima diisolui turpe distinctionem,&e iideratio tres.Una eomittitat in honoris exbibitione De qua Iacobus dicit: Fratres mei, nolite habere fidem Iesu Christi in per senatum acceptione. Alia est in iudicii executione. De qua in Deuteronomio: Non accipies 'et sonam in iudicio. Alia iii promotione ad dignitates,quae prohibetur in electione Dahi id, eui,non piae- tulit Dominus fratres suos,propter vultus pulchritudinem,seu propter altitudinem staturae.
Depeccato consensus cse de peccato conIra comscientiam, o deterfluxi Iate.
Equitur videre de taeeato consensiis, ubi primo vi nem caularum dicendi utrumque. Secunda distbluitur per inspitationem Spiritus sancti, quae est unctio docens de omnibus per metitum orationis, de qua Iaco- abus dieit: Si quis indiget sapientia,postulat a Deo, cuc. 1. Parat Et cu ignoremus quid agere debeamus aloe siluin ha- P. bbemus testui, ut oculos nostros diriganuis ad te.Te tia dissoluitur per lepositionem erroneae consciet ix.
De mandacio, periurio, o contentione. SEquitur videre de peccato oris, quod pluribus dis Peccatum
set et iis variatur. Peccata enim oris sunt med actu, Oris in quo veritas destitutur: periurium in quo veritas
Idendum est de ipso consensu, quid est.Seeui,do de C Conicinnitur: contentio in quo vexitas impugnatur. Peccato contra conscientiam. Tettio dedissetentiis perplexitatis.Consensus diis nitur sie : Conienses estinuus voluntatis spontaneus, vel motus animi libet sui.Et cum nihil ita sit in potestate nostra, sicut consentite, vel dissentire: hine est,quod consummatur ibi
Omne peccatum. Initiatur enim in cogitatione, crestit in delectatione, per fi it ut vero in consensu. Ad intelligentiam quo modo peccatur,quando agitur contra cons ientiam,multiplicitas conscientiae attendenda est. Conscientia enim uno modo dieitur superior pars rationis,quam Graeci synderestin vocat.&apud nos scintilla conscietiae potest diei.Haee dissini tur a Pasilio sic:Conseientia est naturale iudieatoriu aciendi, vel non sui indi .Differunt tamen secundum D tum ad occultam culpam
Est enim contentio veritatis impugnatio cum confidelia et amotis Haec tria piscipue tulit cotra veritate. Ista veto contra bonitatem sunt, scurrilitas, qtiae est contra honestatem: vaniloquium . siue multiloquium, quod est contra utilitatem: adulatio, quae est contrarbuit iidinem in laude aliena: iactantia. quae est contra rectitudinem in laude propria:blasphemia , quae est contra tectitudinem in vituperium Dei: maledictum, quod est contra rectitudinem in vituperium proximi, quantum ad popuam : contumelia, quae est contra tectitudinem in vitupetium proximi, quantum ad culpam apertam, quae improperatur: detractio, quae est contra rectitudinem in vituperium Iproximi, quan-
rationem lynderesib& conseientia, Nam synderesis iudieat faciendum. id est dignum fieri. Conscientia veto iudieat faciedum. id est debitum fieti. Alio modo dicitur conscientia habitus naturalis dictandi bonii, vel malum,in ite distinitur, Damasceno:Conscientia est lex intellectiis nostii natui alis, opposita peccato: Et secundu hoc, conscientia numquam errat. Tertio dicitur conscientia opinio habita de agendis, vel non agendis, id est debitis fieri, vel non fieri inlata. De qua Apostolus: Ulidam eum conscientia usque nune idoli, quasi idolothytum manducant. Et alibi: ne quod non ex fide, peceatum est. Glossa id est omne, cpiod est eontra conscientiam. isto tertio modo,com scientia est habitus acquisitus,srequenter erroneus in De mendacio est videte quantum ad diffinitionem, Mendacii inde diuisione. Dissinitur autem ab Augustino sie: Men.
daeiu est salsa signatio vocis, cum intentione Alledi. 'i
Et nota,quod cum mentili sit contra mentem ire, po- tui . to
test homo mentiri dicendo sal sitatem ex certa seletia. Item potest homo mentiri,dicendo veritatem : quia quamuis sit verum quod loquitur, tamen aliud sentit in conscientia. Item potest homo dicere salsum non meritiendo,nec peccando,ut quando fallitur,adhibita tamen debita diligentia. Diuidit ut autem mendacium diuisione trimembit,lcilicet in mendaciii ossiciosum, perniciosum,iocosumossiciosum est,quod iuvat: pechieiosum,quod nocet: iocosum quod delectat. Diui---Iae additur aute diuisione o timebri sic: Ocho sunt genera Cori n. e. ii dieando esse faciendum qiiod non est faciendum,& E mendaciorinprimum, quod fit in doctrina religionis, 4. N. -- - - - ut dicti e Christum non esse de viretine Maria natum.
Secundum,quod nulli prodest & alicui obest,ut mendacium detractionis,& si quis est testis falsus in causa crimitiali. Tertium.quod alicui obest, ut prosit alii, ut quod aliquis sit testis sal sus in causa pecuniaria. M- tum , quod fit solum mentiendi libidine. Qtunium, quod hi cupiditate placendi aut delectandi semiel
quio, ut mendacium adulationis. Sextum, quo quis mentitur, pro conseruanda pecunia alicuius. Septimum, quo quis mentitur, pro conseruanda vita alte rius. Octavam. quo quis mentitiu.pro conseruaudaeastitate alietius. Nullo horum mendaeiorum est mentiendum, Dat auI palem regulam Augustinus.
re uerso. Potest vite distare conscientia tertio modo dicta aliquid seeundum legem Dei,praeter legem Dei, eon: ra legem Deissit est hic sermo de dictainine eonscientiae per modum praecepti siue prohibitionis,non per inodu consilij. vel pet Misionis Primo modo eo seletia lietat si onpliciter,& uniuersaliteriquia legi Dei concordat . qua coaseientia ostendit esse ligatums cian lo m. do conseientia ligat.quamdiu manet: unde tenetur homo vel eam depones .vel quod dictat op re adimplere: utpote si distri conscienti quod leuare festueam de terra est necessarium ad salutem. Tettio modo eonscientia non ligat ad netendum, vel non
faciendum , sed potius ad se deponendum: qui δ cum
77쪽
quod quanto aliquod mendacinm magis accedat ad Amus,diemdo illud mala intentione esse sinum:
primum, tanto maius est peccatum;& quanto magis recedit a primo mendacio, tanto minus est peccatum. Post mendacium , quo veritas dest tuitur, sequitur periuriu, quo veritas contemnitur. Sed quia periuriueit violatio iuramenti prius videdum est de iuramet Oluxamentum. quantum ad cisentia: de sc iurare est inuocare Deum
. in testem sus locutionis. ruantum ad lirentiam:& sic
iurare licet,ptopter pacem.& iustitiam conseruadam, vel amicitiam eonni manda. Propter veritate astruc-dim:& sic Paulus frequenter iurabat. Propter calumniam vitai dam: si ut iurant actor,& reus.Propter fi- . delitatein seruadam: ite iurant principes Regi. Quantuin ad formam:de se est sotina cocelsa,vt iurare per Deum. Et hςe varia turmam in veteri Testamento di- maluin occultiun reuit .mdo,in casu non concessor vel augmentando Icendo maius cilla,q iam sit: vel aedinueniendo mendaciter malum, quod factum non fuit. Tetietur autem detractorhad ic hi tutioitem bonae mae,quam abstulit Maius enim bonum aufest dζx AQ. DF ctor,vam raptor:&λ' non dimittitur peccatum, nis 3 ais Mae
tellituatur ablatum. viri m to. a.
De peccato operu. DS peccato operis breuiter est videndu, uanti in ad distinitionem,&distinctionem ab Ostensa volontatis,N superadditionem ad malitiam voluntatis.
cebatur: Vivit Dominus illest iuri elim viuu .lii Ee dis aurciri peccatum operis transgressio legis diui iae, operis.clesia primitibia dicebatur: I iii , est i hi Deus, id est
teileat Deum in loco. viro diei ut: Per Deum. Et cli sol ma non concella ut iurare per idola. antu ad coinrtes de sic dinitur,q biod iuratiae tum tres debet
comites liabere, sellicet vi sitatem, quae debet esse in eo scientia ut nouerit ita ei te: iudicium,ut diserete uiret,& eum deliberatione: iustitiam,s t quod iurat ut sit licitum,& honestum. Qitan uim ad diis crcntias, quae suiu duae, set licet istantentum assertorium .vI quad iuratur, vel de praesciui, vel de praeterito ita esse, vel sui illi: Promissi lium, vi cu iurat aliquis de Lituro aliquid te factutum. Modo vilicii potest petituis dissinitio,qui; est talis. Periuriim eit menclaciam iuramento nordinationem extrinseci miatu, mentis. Ad pe carum operis reducitur peccatum consuetudinis.Peccamus enim cogitatione, delictatione, contensit, v c bo, Opete, 6: conluctudine. Peccatum autem operis
comparari habet ad peccatum voluntatis interioris, prout sunt eoiiiuncta;& ιὰ sunt unum peceatum pro eo quod est ibi uniis eontemptus, S: una aut iiDNnu, ii qxiatu, sitntili, quedo formaliter; eum iit ibi una de- ordinatio ptaei a. Loquendo tamen materialuer, plura sum peccata: quia plura sunt deordinataseit .vOlutas interiorin actus exterio t.Si auten, haec diao ad inuictim comparetur tamquam dii iuncta, ita quod uni speccet voluntate tantum . alius voluntate , & opere:
in pri si malum. Potest etiam viatii distinctio qi,ae ei lixe: diuersa ioni meeata non solum materialiter, sed PCrixtri u dicitur falsa tutatio. Item, peruetia iuratio: etiam formaliter.Superaddit vero malitia operis, su- quod sit .q iando est illicitum, quod iuratur. Tertio dicit ut transgressio iuramenti.
De adulatione, ledicto, or detractone. SEquitur videre de adulatione maledicto,& detractione,qiuaecsitra rectitudinem laudis de vitupet ij comium uiui. Adulatio amem dissi nitur sci Adulatioeli letino laudis alicui exhibitus, intentione placendi Distinguitur autem sic. Est enim quaeda adulatio,quae bouum no habitum attribuit qardam quae habitum
per malitiam voluntatis, quando viauntas mala non vult in Opus procedere:quia tunc nia est omnino plenus coni; sus. Nam si actus operis Libsequatu contemptum,auersio .de conuerso eonsummantur. Si autem Volutas mala vult in opus malum plocedere, stanon potest,tune distinguendiim est. Namvruim pepcasum maius tripliciter iudicatui, stilicet aut ratione maioris contemptus Dei. Je se opus non addit ad iniquitatem voluntatis: aut ratione maioris dele stati uis, de libidinis, te ite opus aggravat, maxime quan ex ira ad genus cainalis peceati, quo peccat quis in ie-ipio:aut ratione maioris damnincationis,& sic opus addit ad malam voluntatem. maxime quanili ad g
extollit, dicendo maius este,quam sit: quaedam est quae ---
Πυ limi nutrit, laudando malum, & dieendo esse . D nus peccati,quo quis peceat in proximum,Quantum mi, Sc lici Pun.Virile in Psalmo dieitur: Laudatut pre- eunque enim velit quis sornieari, non tZntum dole
cator inditideriis aulinae suae de iniquus belledici turrq .aedat Ul.qua homo homini vult placete,non pro-ple Deia ira, lata e tamcn vera; de qua Paulus:Si adhuchi in iiii laus placetam , idest placere vellem non prinpter Deum Ciuisti seritiis non e tuom. Male litatim quadrii pliciter variatur. Est enim ma-
surreptionis, de quo dieit Augustinus: Sio.. 6 a δε Dmni facilitate , & temeritate maledixeri Iesma,. . . mini pe Iinci peccata. Lasciuie est cum ali fisae. amo cui non ex animo maledici inus, de quo dieit Hier me iso. o. nymus:Qtii negligit oris maledici resceare consuetu. dinem. etsi non corde maledicat, immunditiam iamclabiorum, Ic oris inquinamentum in trit Est de maledictum odii quod ex malo torde procedit Zelo vindictae.Qliartum est maledictum iustitiae. quod ex charitate procedit, scilicet chim alicui amico nostro maledicimus ad eius com ctionem. De lux duobus vlti-GMe. Isb. . mis dicit Gregoiius: Scriptilia Leta duobus modis
Morie. s. male lictum eonam orat , aliud quod approbat, aliud qu ,3 condemnat Alrte renim profertur amore iustitiae Mitcr amore vindictae. Detractio. Detractio sic dissinitur : Detractio est alienae famae denigratio. Ct,mmittitiarante in siex modis, sicilicet cubonum negamus,quod noui mis ect sactum,vel cum tacennis, ne fiat aliis mani fistum : vel cum peruerti. ctatur in voluntate, quantum in opere. Et quanIum cunque veIit quis occidere , non tantum natat V lendo, quantum actualiter occidendo.
Deseptem vit is evitabim in generali. Seqditur videre de diuisione preeati in septem vitiae
capitalia, qtiae sunt: Superbia, inuidia, ira, acidia, auaritia,gilla,luxu ita. De quibus primo videndum est
in generali, deinde de sinnulis in speciali. In generali
tria sunt in vitiis eapitalibus attendenda, scilicet dic uersa nominatio eonnc xiva ordinatio, sussiciens assi gnatio. A beato Gregotio 3e aliis Doctoribus sie nominamur: Superbia, inuidia,ira, acidia. auaritia, gula PT si luxuria. Abi sidoro sie:Gastrimat gia, micati ,Phi largita, tristitia, acidia, cenodoxia, se peibi Item luperbiain quidem,& cenodoxiam diue vanam otiam distinxit Isidoroq. sed Gregorius coniunxit: quia idem sunt in re, dimetenteε tantum ratione. S perbia enim dicitur,quado aliquis sibi magnias apparet intra animum:vana gloria est quando aliquis nititur magnus apparere pet laudem in facie aliorum.ῆimilitet Isidorus distinxit aciὰiam, de tristitiam. Sed Gregorius coniunxit:quia idem sunt in re, sed differut
78쪽
ratione. idem enim motus est in acidia, & tristitia, A sapientiaean qua diuina bonitas praegustatur. Merito
differens ratione terminorum. Nam secundum aueria ergo ab insipiditate dicitur incla oare,qui potius in ma-sionen , & recessum ab arduo graui, dicit ut itistitia; litia peccati, quam in se auitate Dei eligit delectari. secundum vero accessum, &conuersionem ad levia, Radix etiam peccati, siue mali, quae circa peccatum dicitur acidia r ut quia isti est gram surgere iam, dicit libidinis pronitarem tripliciter potest sumi. scilit utinas, tristis auertit se : quia vero leue est ei quies- eet generalissime. cum duitur: Cupilitas. siue libi locere, acidiosus conuertit se. est radix omnium malorum e genet aliter,ut cum dici- Oidinantur autem vitia capietalia secundum conm tur: Duplex est radix malorum, scilicet amor male ae-xionem,qua sit ut unum ex altero Proferatur.Nam siu- cendens,le timor male iti, milians,siue deiiciens: amor
perbus novult subesse maioribus,utili praeserti aequa- est respectu boni, timor reii cistu mali: Minus gen talibus,vult conculcate minores. Et si non potest,inui- liter,ut cum dicitur, quod triplex est radix peccati . scidet maioribus,quia principantur:aequalibus,quia pro- licet concupiscentia carnis,concupiscentia oculorum, I. sperantur:minoribus,quia exultatitur.Et cum ite nihil di supelbia vitae. Et sic patet ex praedictis, quo modo proficiat, concipit iram de Acili ad maiores, medim accipiatur vitiam capitale. Patet etiam, quod initium cies,& minores. Deinde decidit in acidiam,qua men-o dicitur aliquando de superbia, aliquando de et tore, tis tranquillitas perturbatur. Et tunc cum interiorem V aliquando de insipientia. Patet nihilominus, quod consolationem amiserit, ad exteriorem per auaritia in aliquando dicitur una radix, aliquando duae, aliquan- se eonuertit, de sie factus opulentus immoderate per do tres.
ingluuiem sarcit ventrem, & postremo ad luxuria c u D H v Ti
soluit carnem, a suinino rationis vertice, vsque ad ear. E I 1 AV 11.
nis infimum deprauatus. Sic patet quod quinque pii- SuperbI .nia sunt spiritualia, duo vero ultima sunt carnalia. π Am de singulis vitiis capitalibus est videndum. Et
Accipitur autem lassicientia septein capitaliu vitio- a primo de uaperbia Circa quam tria sunt attendeda, tum, penes pronitatem ad apparens bonum. Haec au. scilicet distinitio dimeremia,& ς aliis. Superbia dissi- Γενου. p. i.
tempronitas si est te spectia boni quod respicit spiritu nit ut sica Bernat do: Superbia est propriae excellentiae
secundum se, potest elle quadruplex, secundum qua- appeti tus.Sie ab Augustino:Superbiae It amor pro pii qtuor conditiones boni,ad quod a pipetitus hominis in- excellentiae. Item ab eodem:Superbia est peruersae cel- . , et matur. Appetit enim quis bonum iubratione digni- situdinis appetitus. Ita m t Ib. 4.tatis,& sie eii superbia:aut sub tatione proprietatis,& Supeibia seei indu Gregotium habet quatuor dissie. de Iut Dei se est inuidia:aut sub latione securitatis & sic est ira C rentias. Prima est,quando homo ait tibuit sibi bonum. Daut sublationequietis, Se tranquillitatis, & sieeIt aci- quod habet. Secunda est,quando. sic non sibi tamendia. Si vero sit pronitas respectu boni, quod respicit suis meritis. Tertia,est,quando iactat se habere, qu id carnem si te spiritu in carne, ite potest esse tripliciter. non habet. Quarta est,quando se cxistimat aliis prae-Nam spiritus carnalis appetit bonu sub ratione stissi- ualere, unde Versus: cientis Ae sie est auaritia:aut sub ratione demulcentis, , se pro meritM,falso. ρtivi Ommbm instat.& se est luxuria : aut subraticine reficientis de sic est Secundum Anselmum quatuor sunt exaltationis gilita.Et ex hoc patet numerus &kssicientia vitiorum species. inlaedam est exaltatio in opinione, quaedan Gus. e. capitalium . in voluntate, quaedam in sermone, quaedam in Opcre.
De disserentia Inter capitale urtium, initium
peccati, σ radicem malorum. luod habet. Secunda ell,quando. sic non illa ,tamen
uis meritis. Tertia,est,quando iactat se habere, qu Q non habet. Quarta est,quando se cxistimat aliis praeualere, unde Versus: se, Pro meritis,f. o. plus Ommbus iustat. Secundum Anselmum quatuor sunt exaltationis species. inlaedam est exaltatio in opinione, quaedan tus. e. Din voluntate, quaedam in sermone, quaedam in Opcre. Exaltatio in opinione est, eum quis reputat se dignum Episcopatu, vel aliqua dignitate, tamen nollet ea habere. Exaltatio in voluntate est,eu quis uellet habete Episeopatu,tamen non reputat se dignum, vel etiam opinatur. Exaltatio in sermonς est, quando nec te di-ATtendenda est diffrentia inter capitale vitium, gnum reputat, nec vellet habere, tamen loquitur am- peccati initium,S: radicem malo tu .Capitale viis pulosa de aliqua scientia, ut magis appareat. Exaltatiotiu dicitur,quia sicut caput est membrum principale,& completum, & aliornm membrorum pri ipium
quantam ad motum,& sensum: sic vitium.quod dicitur ea pitale, nominat peccatum completu, a quo alia vitia oriuntur. Initium vero nominat proprie illud, in quo actus inchoatur. Radix autem illud, quo nu-t timentum trahitur, de fomentum. Vnde eum peceatum mitrimentiim trahat ex parte appetibilis,& dieae recessum , Deo: hine est, quod initium peccati attenditur ex patie auersionis, radix vero, ex parte conuerinsionis. Et sie auelsio est ratione contemptus, conuersio vero est ratione cupiditatis, di libidinis. Et Ideo in opere est,quando aliquis nee se dignum reputat,nec vellet habere, nee loquitur magna, tamen exaltatur in opere, ut quando vocatur ad eonsilia , de huiusmodi. Gradus superbiae secundum Bernat dum sunt duo- δε decim, scilicet curiositas leuitas mentis,impia laetitia, iactantia, singularitas. arrogantia praesumptio, de sensio peccatorum, simulata consessio, rebellio . libertas peceandi, eonsuetudo. His, qhiasi quibusdam passibus supelbus diligenter ad finem, que intensit, peruenit. Curiositas est,quando superbus diligenter inquirit cir-
mores,scilicet quid de ipso dicatur: Levitas mentis est. quadoleti iter aliquis mutatur de delectatione exue superbia dicitur initium omnis peceati, eupiditas se bis laudi sun tristitia proptet verba vi in peril .lirepta lς- radix omnium malorum. n litia est,quado laetatur ex desectibus,&ctimillibus a- Dicitur autem initium peccati itipliciter,sive nomi- licitu. lactantia est. suado narrat ea,qitae habet ur lau- radix omnium malorum. 3Dicit ut autem initium peccati itipliciter siue nominatur, aut proni dicit recessum iliari albitrii lege maiestatis . & se superbia siue eontemptus Dei. diei- . tur initium peccati: quia qui praeceptum transgredi tur creatoris, a superbia incipit & eonteptui aut , lege veritati δε sie erior dicitur initium peccati,quia sicut dicit Sapiens: Omnis malus,ignorans. Fi vere ab ignorantia incipit de errore, quia aeterna deserit pro
errenis. Aut i lege bonitatis,& se insipientia diei tut initiu peccati. unde Chrysostomus super illud Psalmi: A facie inspietiae meae. dicit quod omnis peccati initium insipientia est. Insipientia enim est eontrari OMe. s. B. o. Tm. I.
detur Singularitas est.qnado praeter eon sietudinc ali qua singularitet operatur,ut si lus appareat, & laud tur. At rogantia est,quando iactat se ita te quod non habet. Plaesumptio est , quando ingerit se ad faciendu, quod ad eu non pertinet Defenso pereati cst. quando peccatu situ& errore desedit,&excusat quis manifeste,& aperte. Simulata confessio est, quado peccatu Bum
excusat occulte. Rebellio. quando dissidet, scilicet superioribus,patibus it inserioribus: superioribus obuiat, inferiores opprimit,pares molestat,& perturbat. Tunc liserta peccandi succedit, quia nee Deu times,
79쪽
timens,nee homines reuerens. peccat libere,consuetus . mutor Ulatu Gamatum uet, ac ii latur ad mala , an pro laudum decidens peccatorum.
De inani gloria. SEquitur videre de inani gloria, quae idem est,quod
luperbia, secundum rein ab eadem disserens latione. Circa quam breuiter videnda sunt quatuor, fellicet diffinitio.oppositio, diiserentiae. N liliae. - Inanis gloria lac dissiliitur : Inanis gloria est amor lausis propriae propter excellentia apparente. Inanis gloria ad humilitate habet Opponi. Humilitas autem Aliquando nomine pi optio: & sic Damascenus dicit,quod quatuor sum species tristitiae, scilicet acidia, Geth. fa. m. quae est tristitia aggravans:achos, quae est tristitia vi x. e. r .cem au serotas misericordia, qtiae est ut illitia de alieno 'inato: inuidia,qtiae est itistitia de alieno bono.
Dissili tui autem sic inuidia ab Augustino: 1miidia L mest odium selieitatis alienae. A Remigio sic: Inuidia est in fro uo Idolor de alieno bono. A Damasceno:Inuidia est tristi. titia de alienis bonis. A Philosopho: Inuidia est tristitia in apparenti selicitate alicuius inimicoro. Item ali- L. tet: Inuidia est diitensio ab alieno bono extimato di- RIM.
materialiter assi natae secrudum
Differentiae inuidi quatuor habet actus, & sie habet quatuor oppositi nes. Primus actus est,uelle subiici, de sie opponitur su- Augustinu sum tres, ilicet inuidere sui utrioribus,m perbiae large sumptae. Secutidus est, de se parua icntire. tibia &minoribus,siue in serioribus. Imradet enim h Unde Augustinus dicit.Hucinlitas est lenius propitae mo superioribus,quia eis non aequaturi paribus, quia paruitatis, de lic opponitur tumori, vel elationi. sco in melius prosperantur: inserioribus, ne ei aequentur. tius est, velle sabrile omni b. . scilicet iuperioribiis, pa- opponitur alitem timor Domini superbiae,rationerib.,Se inferioribus: S: sic opponitur superbiae stricte humilitatis , quam generau& pietas inuidiae, ratione fiamplae, quae est amor propriae excelleratae. Lb. artus est, de se velle patii a dici,desie opponitur inani gloriς. Habet inanis gloria duas diffitemias fotmalcs, icio licet appetitum fauoris, de appetitum laudis. Fauor est excellentia alicuius in coide, laus in ore.TIes autem habet diffitentias materiales, q)aae Ponuntur in Hieremia, ubi dicit:Non glorietur sapiens in si picti a sua,nec sortis in sortitudine sua, nec diues in diuitiis charitatis .ex qua generar ur. Prima enim,& potissima filia charitatis est pietas, quae ad Omnia Valet. , Filiae inuidiae secundum Beatum Gregotium sint quinque, scilicet Odiu. susurratio, detractio, exultatio in adueisis proximi,aillictio in pro peris ipsius.Odiu est voluntas afictans proximo malam, ut careat contristante boni . Susui ratio est voluntas loquedi seminans discoidias inter fiat tes,ut persequatiar proximusuis: sed in hoc glorietur, qui gloriatiit, icite 3c nosse C propter ipsius bonum contristans. Detractio est v me,dicit Dominus. Cum gloria iit beatis si uiae Trinitatis propria, non est glociandum in sapientia, q Iae attribuitur Filio: nee in fortitii dim , qaae attribuitur Patri: nee in diuitiis tam temporalibus , quam spiritualibus,quae attribuuntur Syrii tui sancto.
inanis gloriae secundu beatum Gregorium, septem i. sunt filiae,scilicet in edictia,iactantia, hypocritis, in continetia, pertinacia,discordia, nouitarum praesum ptio.Inobedientia est voluntas fugiens minotatione potestatis nolEs subiacete superioribus in debitis.Ia ct intia est voluntas, propter apparentem potestatem propriam se ostentans.Hypocrisis est volutas,per j ciem Canctitatis se simulans sallaciter in aperto.& viis liter agens in occulto,siue intectone, siue Opere. Inco- D tinctia est voluntas per consolmaticine sui ab his qui mali sunt laudari appctens. Porti tracta est volutas sugiens minorationem probitatis, dicta vel facta sua it te voeabiliter defendens. Discordia est voluntas fugiEsminoratione sapientiae,ab his,quae ab aliis dieiantur, dissentiem Nouitatum praesumptio est volutas excedens qualitatem sui ordinis. propter apparente nouitat E seientiae vel sapientiae ostentari cupiens. Isidorus vero distinguens inter superbiam & inanem gloriam propter differentiam rationis dicit,quod de superbia oriuntur contemptus, inuidia,ino lentia, blasphemia,murmuratio, detractio, & plura alia. De inani
gloria vero . secundum eundem, oriuntur contenti nes,haereses,iactantia,& praesumptioluntas famam proximorum per verba denigrans , ut destiuat iii aliorum rapinione contristans botiu: Exultatio in aduetus proximorum est voluntas procurara in proximi aduerstate delictans. Afilictio in bonis proximi est voluntas procurans malum suo de statio. Per euentum pio eritatis contrariae defraudata.
SEquitur videre de inuidia quantu ad quinque, scili-
et quantum ad diuersma nominationc . di siet sana diffinitionem oppositionem. differentias,& filias. inuidia dicitur aliquando nomine irae, vidicitiir in Genesi: Quare irascetis: Glosis l. liuore torqueris. Aliquando nomine odit,ut habetur in eodem : Oderant eum fiat tes, idest inuidcbant. Aliquando nomine' aemulationis, scut constat ex primo Regumi Alsiet bat eam aemula eius.Tamen aemulatio quatuot ha tsgnificationes hoc versi lo conlprehensas.
De Ira. SEquitur videre de ita quantum ad quatuor, scilicet quantum ad dissinitionem, oppositionem , disserentia , & filias Dissinit ut autem ira Calliodoto sic uta est animi
motus concitatus,ad p tiam prouocans inserendam. A Rabano : Ita est omnis malus motus ad nocendum.
Ab Aligustino ita est tristitia ex impotentia vicisi ε-di. A Damasceno: Ita est seruor eius,qui circa cor sanguinis, ex evaporatione. talis, mi Peturbatione x. c. 1ε. uia. fiens. Item ab eodem sic: Ita est id , quod est audax mentis vindex concupi caemia. Item ab Odem It est j.ἱL desiderium repunitionis. A Philosopho: Ira est appetitus contrarii doloris propter apparentem exanima. tionem:& appetitus instiendi dolorem sibi aduersanti, propter illatam iniuriam apparentem: quae quodam modo exanimat, per hoe . quod debitoloidine hominem quantum ad iudicium animae priuat. x Habet autem ita oppositionem ad mansuetudinemn ratione sui initii, quia mansuetiis etiam mmqt a vult incipere irasci:ad ira per zelum, ratione in ateriae.Sut enim circa eandim materiam , scilicet circa persona. ita per vitium,& ira per Eelum, qua utraque vult Puniti. Sed ira per vitiis. vult qiiod persona puniatur , ut sic satietur vindicta personet. Ira vero per zelu,ai Petit punitionc personae, ut destruat vitium in persona. BI uuer ira per Zelum. vult punitionem persinae cu debitis circuinstantii tira fiet vitiu eu indebitis. A s patientiam vero trabet ita oppositionem rati ne finis: quia patientia extineuit iram .ne procedat. Nam qui patiens est iras mitigat sis ita a , ut testat ut sal Cmo. ΔSpeetes. siue dissereritiae irae simi tres seom. iim Damascenum , sellicet fel , mania, eotus. Fel sue sellea passio,
80쪽
passio, dieitur sabitus animi motus impatiens laesio. Ariis. Et accidit ex parte corporis, & commotione fellis;&ex parte animae ex corruptione vis irascibilis:&tune mouetur set ad vindictam,ut expellat ut tristitia. De qua dicit Aligustinus: Ita est commotio passionisi late Haec ira cito transit Mania dicitur manens ira,& mena oriae tradita. Cotus est ira obseruans tempus ad vindictam. Filiae stae. secundum beatum Gregorium, sunt lex: ilicet rixa,tuu ot mcntis, contumelia.clamor, indignatio,blasphonia. Rixa est audax vindicandi voluntas,in iniuriam facti pro detis. mor mentis eli voluntas vitulicandi, sugiens aduersantu, propter aestimatas iniitricitias. Contumelia est voluntas vindieas per exproblationem malorum. Clamor est voluntas
De AuaritIAE. SEquitur videre de auaritia, quantum ad quinque,
scilicet quam im ad dissini Onem, comparari G-nem, Ppolirionem, differentias, de filia . Atigullinus super Genesi in ad litetam, diffiim sic auaritiain. Auaritia eli appetitus non solum pecuniae, ed etia altitudinis,& scientiat. Ideui in lib. de Civit. Dei: Auaritiat est libido habendi pecuniam. idem alibi: Aliacitia , in Q est immoderata habendi cupiditas. Item Tullius 'diisinit eam sie: Auaritia est amor immoderatus ha-
Comparatur autem auaritia idololatriae: unde cepe Ep. s. s. br . lib. in
se vitilicans in exaltando vocem, per vituperium, ad D dicitur idolorum sentitus in Scriptura. Hoc autem di- aliorinia aures pervelliens. lndignatio est voluntas se vindicans per lignum mole iliae exterius declaratum. Blasphemia in v luntas se vindicas per opprobrium Deo, vel salustis illatum. Secundum Isidorum sunt tres fi. iae irae, stilicet homicidium clamor,indignatio: Quae sie disti guuntur: nam vindici. i insertur homici lio per manum: clamore,per Os: inlignatione, per sanum estur, quia cultor Dei, ad Deli tripliciter comparatur, scilicet diligendo, honorando, S in ipso conlidendo;quq tria in auaro respectu pecuniae in elaturitiar.&re. pelluntur, propter quod aualitia non immerito diei- seruitus idolorum. Duplex est etiam actus auaritiae , se ilicet diligere
pecuniam, & retinere, siue non dare. Ratione Primi acti S, auaritia opsonitur charitati,quae bonii diligit incoinai ita bile.Ratione veto tecuadi actit opinponitur largitati,si ueli laetalitati,qitae dat lada & re tinet retinenda. Duplex quidem est achiis talgitatis,
scilicet dare danda , S retinete retinenda. Curu, duplex est extremitas vitiosa, sellicet prodigalitas , q. laedimn: tionem,Oppolitionentix filias. C dat non danda N auaritia,quae retinet non retinenda
SEquixur videre de Midia quantum ad tria, scilicet
4 aamum ad dissinitionem,Oppolitionenside filias. Dissiuit ut autem ι i. ab Augustino: Acidia est taedium inter Diboni. Α Ricliardo : Aeidia eli tot pol animi, bonum inchoare negligentis. A Uamaiceno. Acidia est tristitia aggravat, s. A magiitris: Aeidiae it dissidentia depto pilis vitibus,& auxilioDci implandi ardua,
Opponitur autem acidia, inquantum est dissi emtia implendi praecepta, virtuti spei, cuius eis conhdere. Inquantu u est taedium in te ini Doni, cx quo generatur pusillanimitas, Opponitur um uti sortituditiis. Inquantum vero, quod est facile,ie putat dissicile o ponitur virtuti cli ritatis, quae omnia etiam misellia
facit tacilia reputari. Quantum vero ad sitam et sentiam, litae est tristina, opportitur gaudio spiritus. Acidia, secundum beatum G te ritim , habet scas lias, quae sum videlicet in alma, Ancor, puli lanimi. as, dciperatio,torpor, Vagatio mentis eirca illicita. Malitia est voliintas grauedinis impatiens, machinas malum illius, quem aestimat inserentem. Rancor et Fvolutas ex impotentia tepellen Jae grauedinis amari. eata, amatitudinc imus clausam pet signum exterius manifestans. Pululanimitas est voluiuas in nroderate metuens grauedinem in aggressu agendorum , liue de propriis viribus immoderate dissidens. Dei petatio est voluntas grauedinem reprimens, de adiutorici ad perficienda agenda dissi len , siue de rem taetatione diuina, propter iustinetiam grauedit . quae est in implendis praereptis dissi lens. Torpor est voluntas gia.
Largitas, si te parcit as,quod idem eli est viritis,tamen ratione actuum dissi rens et it mediet eis. Si autem at
tendatur oppositi ibi undum aeti m dandi, prodigalitas est lupeissi, uas, quae dat non danda : auaritia est dimi mitto,qi'ae nihil dat: largitas est medietas.Si vero ord=natur socru dum actum retinendi: auatitia est su- pei fi litas, quae retinet retinenda , Fe non retinenda: prodigalitas elida minutio,quae nihΗ retinet: paucitas vero est medietas.
Diffetentiae auaritiae sunt quinque , scilicet beneficii iubtractio, si tum, raema,ssuta, simonia. Subitactio beneficilest auaritia letinens beneficium, quod tenetur dare pauperibus in tempore necessitatis vidii. ues indigenii. Furtum est auaritia retinens rem alienam imitto domino. Rapina est auaritia per vim occupans rem alienam. Usura est auaritia acquirens per mi ituum aliquid praeter sortem. Simonia est auaritia' studiose appetens vendere,vel emere spiritualia, vel spiti tuali annerum. Filiae auaritiae , secundum Grogotium,sent septem, est ilicet proditio fraus fallacia. periurium, inquietu--17. do mentis , vitilentia, Obduratio mentis contra misericordiam. Pioditio est voluntas per deceptionem domesticorum aequitentis inhians. Fraus est voluntas profectum proximi decipiens , propter terrenum emolumentum. Fallivia est volantas per verba decipiens proximum , causa luctan li. Perlutium est v luntas violans sacramentum. 3e iuramentum.Inquie uedinis impatiens, tepida , vel pigra ad expletionem E ludo mentis est voluntas eoilitare non cellans, qualia d. II. in
agendorum inchoatotum.Vagatio mentis ci rea illi ei-ta est voluntas interno gaudio destitata, in rebus e terioribus illieitis quietem, vel consolationem quae ren .Secundum Isidorum aliae sint filia tristitiae, alii Midiae. Ipse enim tristitium vocat voluntatem , inquantum a graui debito se auertis. Acidiam vero voiacat voluntatem,inquantum se ad quietem indebitam comtertit.Dieit ergo. De tristitia exeunt raeor, pusill nimitaς, amaritudo desipelatio. De acidia secundum ipsum otiunt ut otiolicis, somnolentia.impotiunitas. i nquietulo mentis, corporis instabilit is, eurioiita . ter possit diuitias eongregare. Violentia est voluntas per vim aliorum bona rapiens. Obdurario mentis contra milieticordiam est voluntas concitata aduersus Postulationem indigentis. ex nimio ardore pecuniae retinendae. Secim sum Isidoruncocta sunt filiae auaritae, scilicet, mendacium, haus, sumtum,turpis lueri appetit as, dia testimonia, violentia. inhuma nitas, & rapacitas. Ista. m. λ