Caroli Sigonij De lege curiata magistratuum, et imperatorum, ac iure eorum, liber

51쪽

. CARO LI sΙGONIIctoritatem abrogauisse,quia a legibus Romanis essent a lienae,meq;earum testimonio seuerissime interdixisse. Addis,Consules dicuntur pratores,alpraetor significat eum ut pcreat ea ercitus, euo consules ex iure consulatus bellicum habent imperium.

Hoc,ut puto,sumpsisti a Varrone, qui libro quarto scribit: Praetor dictus, quipraelaei iure,o exercitu. Praeclare utrunque, iure praefui populi scito centuriatis comitiis, exemcitu lege curiata, aut praefuit exercitui, quod ad annuos delectus habendos pertinuit, non quod ad rem pro suo iure gerendam. Aliqua,quae adiungis: Cicero scribit, imperatores comitiis consistaribus delectos,Liuius belli duces legi,cum consules legebantur allusius loquens de consulibus,annua imperia,binos imperatoresfactosscribit, ad haec inquam ita respondeo,ut supra; cum consules deligebantur,eos esse delectos,quibus praecipue, si opus fuisset,imperium militare committeretur, non qui sine alia lege imperatores essent.Adiicis, Consules delectum habuerunt quotannis,ut scriba Polybius; go militare ius habuerunt. Dico ius militare duplex esse posse, impers ctum, & perfectum. imperfectum est magistratus,ut delectum annuum habeat, quo copiam iuniorum,qui stipen' dia facian inspiciat.persectum est imperatoris,ut exercitui praesit, & bellum gerat . illud habuerunt consules, ut consules hoc uero ut imperatores.qui uero imperatores fuerint,supra demonstratum est. Iam uerba L. Postumii

consulis ita loquentis: T in ita uestrae auctoritatis P. .memineroini me consulem esse obliviscar. eodem iure imperi,quo bella gessi llis feliciter gestis triumphabo, haec inquam uerba, nisi oratorie potius a Postumio,quam uere,ut tu de Appii uerbis dicebas, prolata sint, ego in hunc modum interpretor. quoniam triumphus, qui a senatu concedi solet, ab eo mihi

negatur, triumphabo iussu populi, qui me & consulem,

52쪽

& imperatorem fecit, consulem centuriatis comitiis, peratorem lege curiata. Quare eodem imperii iure dis Xita. accepto a populo,non a senatu.nam illud sequitur . his dictis eum reliquisse senatum. ita quoque ad reliqua. Nega bis haec sertasse, quia liquidiore nulla auctoritate firmentur. immo uero firmantur. audi Seruium in vi II Aenei,dos: Antonius Cleopatra praetoria castra concessi, quorum qui potirebatur imperio pse uocabat exercitum.unde en de CleopatrarPatris uocat agminas ro. nam Antonius consulare tantum sibi detinuit imperrium in quo sola est potestas iubendi δε enim ducit exercitum,qui babet in potestate castra praetoria. Quod autem quaeris, si imperium militare non fuit insitum inconsulum magistratu; quid eis relictum sit, postquam praetore instituto ad eum translata iurisdictio est,non est difficile respondere.nimirum hoc relictum est,ut, cum opus esset, accepto,ut diX imperio bella gererent, ut cum senatu, & cum populo a gerent,ut Latunii sacrum facerent,utLatinas indicerent, ac celebrarent, ut legatis senatum darent, ut perniciosis tribunorum actionibus obuiam irent,ut magistratus crearent,ut multis de rebus,si res poscere ius dicerent,ut demum reip.ipsi uni uersae praeessent.

Mansis inde ad dictatorem, & ais, imperium militare

in eius magistratu fuisse insitum,quacunque de caussa es.set creatus, ita ut omnes dictatores pari potestate su rint, nec magis imperium militare habuisse,qui rei gerendae caussa creatus esse quam qui claui figendi, aut ludorum caussa.Ego uero dico,dictatores quacunque de caussa crpatos,ubi dictatores dicti sunt, ac magistratum ini runt,dictaturae ius, quodcunque legibus contineretur,accepisse praeter imperium militaresso uero nunquam affectos nisi post legem curiatam. neque uero cum legimus dicta

53쪽

dictatorem dictum rei gerendae caussa, intelligere debemus,ea nominatione imperium militare esse transmissu iuerum caussam cur extraordinario hoc magistratu reip opus esset,bellum fuisse,quod ei gerendum esse ubi legeturiata imperium accepisset. nam sinominatione cons lis. imperium militare accepisset, quid noua amplius de 'imperio lege fuisset.opus,quam tamen, ut supra dixi, la

tam inuenimus M.t multi, inquis, dictatores aliam publiciei, partemgesserunt , quam cuius caussa creati erant, ut Cincinnatus , se rei gerenda caussa creatus iudicio praefuit M. Volsiis, O M4mem os, qui in legibur ferendis occupatus est. sit ita. quid tum ξ ergo militare imperium in eorum magistratu fuit insitumΘquomodo hoc sequituri Et Camillas,inquis seditionissedandae caus

sa creatus minatus est sacramento omnes adacturum, O exercitum eo

templo educturum. minatus est scilicet, aut lege curiata iam sibi lata,aut quia de eius latione non dubitauit .sacramento uero adegit ciues dictator iure dictatbila, quacunque de caussa esset creatus, bellum gessit iure legis curiatae, quam ipse sibi tulit, ut ante diaeimus. Atque cum hoc idedicam in ceteris, quos tu anxia prope cura quadam collegisti, satis doceo, caussam creationis non ius facere magistratus . neque Haim hoc ego ullo loco aut scripsi, aut sensi, sed omnes aequo iure esse, & si bellum gerere uellent,lege curiata,si ordine res ageretur,eguisse.

Iam uero de praetoribus ita agis. P torum omnium una fuit ratio, una forma. alpraetores prouinciales, eo quodpraetores fumrunt in militare habuerunt,ergo qui in urbe magistratum gesserat.

Ego uero: Praetorum omnium una fuit ratio ita utrosmquam a populo creati essent; & antequam prouincias sortiti essent, aequo omnes iure essent ad negocia publica populi R. gerencla, quae ips4 aux sorte eue nissent, aut sen

54쪽

DEILE GT C VR I ATA. Is tusconsulto mandata essent. postquam autem sortiti prouincias sunt,alii eam auctoritatem nacti sunt, ut ius inter ciues dicerent alii ut inter ciues, & peregrinos, alii ut i ter prouinciales, aut,ueluti postremis teporibus, ut quo stiones publicas exercerent. nemo autem horum imperium militare accepit tum, cum creatus est, sed cum lex curiata ei est lata. Itaque Varro libro quinto de lingua

Latina scripsit. Praetor,qui quaerit, nulla alia de caussa,quam corni, tiorum caussa,urbanum conuocare exercitumpotest. At multi praei res , inquis, ex tu,qui urbanam, ct peregrinam iurisdictionem sortiti erant,eaercitum habuerunt, O in bello uersatisunt. nam hoc etia ;quasi magnum aliquid esset, plurimis Livii locis tibi confirmandum putasti. Quid it si re cogente priuato imperium ilitare saepe plebiscito delatum est,cur non potuit dari etiam praetori,qui iurisdictionem forfitus erat lege curia

ut huius legis Liuius non p. concedo. uerum neque etiam eius curiatae meminit,qua tu postremis etiam temporibus quotannis initio magistratibus omnibus ferri contendis.& si meminisset,nullam caussam contentionis

reliquisset. t C.Calpurniuspraetor urbanus, ese Liulio libro XXVi. post praeturam in Etruriam prorogato in ann m imperio missus est,item Horiilius,ΦSergius alio, ergo in praetura urbana militare imperium fuit inclusum. Non me hoc mouet. fieri enim potuit, ut a

dente Punico bello Italia, cum multis ducibus opus esset, praetores urbani militari imperio ornarentur ad omnia subita belli consilia expedienda. atque hoς item pud Liuium sit omissum. nam etiam legem Oppiam abrogatam scribit, nec tamen latam scripserat. & saepe censores lustrum fecisse inquit,quos creatos no dixerat. atque ilia eiusmodi multa. De Varo uero praetore urbano, cui s.c.Qra maris tumda data erat, item , dς ceteris,

quos

55쪽

quos addis, multis sic respondeo, eodem s.c. quo extraordinem prouinciam illam acceperunt, etiam imperium militare potuisse accipere, ut Pompeius contra Sertoriueodem s.c.& missus, & cum imperio missus est. Iam illa ,

quod consules T. Maelium praetorem urbanum delemi balendo praes rerint,aut Petellio, Fabio praetoribus urbano,operegrino, Osi qui

alui elusenodi fuerunt,imperatum sit,ut exercitum scriberent, plane leuia sunt.Etenim si consules priuatum praeficere consul ri negocio potuerunt,ut legatum,cur no etiam magistra tumΘQuod autem consules,& praetores, quia ius centuriatorum comitiorum habuerunt, concludis ius imperii

militaris habuisse, id iam quale sit, perspici potest. Sic enim agis. Centuriatorum comitiorum habendorum potestas sine rei militaris potesate nee esse,nee intelligi potest: quia uexillum in arreponebatur, quia exercitus praefiss caussa imperabatur,quem exercitum μcramento adigi oportuit, quia centuriata comitia intra pomoerium haberi nefas esset.quia populus sub signis, O centurionibus tanquam in bello conuenimet,quia militaria spicia obseruabantur. Haec quin uera

sint,non nego,ex his reici,persectum imperium ipsos habuisse, illud uero nunquam assensero. Ius enim comitio rum centuriatorum habuerunt consules & praetores, tamquam magistratus,militare uero persectum tanquam imperatores. Quod si quicun que centuriata comitia habuerunt,imperium etiam militare haberent,non solum interreges,sed etiam potifices maximi eiusmodi imperio pret diti euent, quite potissimum auctore ius comitiorum habuerunt. & tamen imperium habuisse non legimus. speciem igitur aliquam hi omnes militaris habuerunt imperii, ut non exercitum, sed quasi exercitum ducerent, nec imperatores, sed quasi imperatores essent, cum omnia, quae in comitiis fierent, simulachra essent rei militaris,

56쪽

non uere rem militarem attingerent. Neque uero qui uexillum habet, aut comitiorum caussa exercitum urbanu imperat, est imperator, sed qui belli caussa, eo modo, quo diximus. praesidi, caussa, ut inquit Gellius, in comitiuexercitum imperarunt. concedo.ergo imperatores propterea fuerunt. ne tu quidem concedis in primo de comitiis capite tertio.2 eque moueri oportet,inquis,quod exercitum impera re comitiis centuriatis oportuit,ut ait Gellius ontificibus autem moramis exercitum imperandi ius non esset.neque enim ab eo, qui comitia habebat, dicit Gellius imperariexercitum oportuisse. Dico igitur talem imperationem exercitus imperium militare plenum non desiderasse aut si ab alto,quam ab eo qui comitia habebat imperari exercitus potuit, ab eo imperatum,qui tale imperium habuit. Nam quod conscriptionem adhibitam , sacramenti adactionem putas, sane rem ut inauditam,sic operosam inducis, ut quotiescunque comitia centuriata habenda essent,quod uel magistratuum,uel legit, uel iudiciorum caussa fiebat prope quotidie, toties uniuersus populus esset conscribendus, & sacramento adigendus. nam belli caussa iuniores tantum citabantur,qui stipendia emerita non haberent. comitiorum caussa & iuniores,dc qui stipendia emerita haberent,conscribendi erant,& sacramento adigetidi. deinde uero quo sacramentoΘ ne acie excederent,ne furtum facerent. haec enim militari sacramento continebantur; plane ridiculum. At exercitus comitiorum caussa in urbe imperari non poterat,

perinde atque belli caussa, idem sub signis, & sub centu

rionibus conueniebat, ut etiam belli caussa. ergo imporium fuit idem Θ minime uero, sed simile . sic enim dixit Dionysius, multitudinem conuenisse sub signis , O centurionibus tanquam in bello. At auspicia eadem adhibebantur. sit ita .H non

57쪽

33 CAROLI SI GONI rnon tamen actio illa propterea erat bellica. docet Festus.

Teremne,inquit, auspicatur,qui amnem,aut aquam,quae ex sacro or turia picato transit, sic methbrutus in campum euntes, ut aliquid agant,Petroniam in Tiberim pro luentem auspicato transibant. Vt alia quid agerent, inquit, non ut praecipue eXercitum conuocarent comitiorum caus a. alioquin quicunque magistratus in campum profectus esset, is militari imperio orn tus fuisset. siquidem militare auspicium captasset. Quod uero quaeris, an magistratus comitia centuriata habiturus, in campo acceperit imperium, ibidemq; peractis comitiis deposuerit quorsum pertineat, non uideo, cum erigo ne in campo quidem impertu tale habuisse constitua . Quod autem tertio loco allars de censoribus, imbs i strandi populi caussa exercitum imperast e,sub uexillo duxisse, comitia centumlata babuisse, quare etiam imperio insignitos fuisse, id totum

eadem ratione, qua de consulibus dixi, euerti potest. ει quidem ut dixi, aliud est censorio more populum lustr re,aliud imperatorio exercitum.ad censum conuenerunt patres familias ut familiam, fortunasq; suas iurati promterentur, ad delectum iuniores, ut nomina sua in militia darent, ac longe diuerso sacramento se obstringerent. Quod autem consuli ac censori licuisse inquis,idem etiapraetori quaesitori permissum esse,Varro scribit libro quinto .quem tamen non ob hoc praetorem dixeris. Sed ad comitia, inquit, tum uocatur populus. ideo alia de caussa hic magistratus nonpotes exerrcitum urbanu conuocare.censor, consul, dictator, intemrex poten . quod censor exercitu centuriato constituit quinquennalem cum lustraret, ct in urbem ad uexillis ducere debet. dictator, O consul in singulos annos,quὸd hic exercitum imperatre potest, quo eat id quod per centuriata comitia imperare solent. Quid pluraὸ tantum a

est,ut censor imperium militare habuerit,ut ne coercendi

quidem

58쪽

DE LEGE CURIATA. quidem potestatem habuisse uideatur. siquidem lictores non habuit, sed seruos publicos tantum. Vnde Liuius.

Ce brersignatis tabellis publicis,clauso ; tabulario, o dimississeruis publicis,negarunt,se quidq uam publici negociigesturos. Atque hos

etiam seruos publicos apparuisse aedilibus curulibus,qui coercitionem non haberent, sci ipsi apud Gellium idem

Varro.

De tribunis autem militum quod inquis, respondeo , aliud esse tribunorum imperiit,atque id,de quo agimus.

agimus autem de imperio ducis. tribunus autem no dux est sed minister ducis . at non dissert, inquis Nerium ab imp rio , nisi quod ducis maius est imperium, quam ministri. immo ueroco etiam, quod imperium tribunatus est imperium magistratus, perium ducis est aliquid amplius. itaque tribunicium imperium iis comitiis mandatur, quibus magistratus,& eo modo,quo magistratus, ducis imperium t ge curiata, ut post apertius apparebit. Quare qui ab initio consul, aut praetor tantum erat, antequam acciperet imperium,post accepto imperio imperator, ut iam dixi, uocabatur. tribunus ubi primum creatus erat, ius suuna obtinebat, neque legem aliam desiderabat. Quod postremo duumviros nauales Opponis, eosq; ducis imperium in magistratu insitum habuisse scribis, plane absurdum est. Neque enim duumviri nauales duces fuerunt, cum suis auspiciis bellum non gesserint. neque enim satis est, eos in bello esse uersatos, ut auspicia habuisse concludamus. quoniam quaestores etiam in bello uessati sunt,& tamen auspiciis caruerunt. Et si duumviri duces fiserui, a populo cum ea potestate creati sunt, ut rei nauali praeesset,& ea curarent,quae ad naves faciendas, aut reficiendas pertinerent, & de ea re ius dicerent. Ha at

59쪽

C A R O L I S I G Ο N I Ι at uero si imperium habituri erant, lege curiata acceperunt, cum essent magistratus, nisi extra ordinem aliquid auctum est. Atque haec quidem de propria ui magistratus, atque imperii dicta sint.

De imperio eorum, qui in magistratu, aut ex magistratu bellum gesserunt, aut in prouincias profecti sunt. Cap. V II.

V M ergo imperium esset a magistratu sesu fictu, institutum erat, ut id lege curiata magistratus acciperet, cum bellum geri senatui,aut populo placuisset. Hi uero fuerunt consul,& praetor, qui consulum loco creari extra ordinem solebat,dictator. Quod si consuli, aut praetori post magistratum prorogandum imperium fuisset, tum plebiscito prorogabatur, sin auterii peracto magistratu in prouinciam eundum esset, imperirium lege curiata dabatur, si prorogandum, plebiscitum adhibebatur. Probemus autem de singulis. Ac de consulibus quidem,ac dictatoribus locus unus Liuii satis maiagno documento est. is est libro nono. L. Papisis dictatori Diagem cumiatam de imperio ferenti trine omen diem dimit, quὸd Saucis curia Dit principium duabus insignis cladibus, captae urbis,ct Caudina

pacis. Iuacer ter tia etiam clade,quae ad Cremeram accepta est, atomianandam eam facit. dictator postridie asiciis repetitis pertulit legem P

Ex hoc loco illud primuin elicitur, quod hanc maxime quaestionem continet,legem curiatam de imperio alicui ferre, esse militare imperium ei lege curiata tribuere. Id quod quia controuersiam facit, hoc modo mihi probandum uidetur. Sane illud perspicuum est,imperium qua tuor modis esse mandatu senatus consulto,plebiscito,

lege centuriata, & lege curiata . quod si cum primis tri bus

60쪽

ΠΕ LEGEῖC VR I A TA. 61bus modis imperium est mandatum , militare imperium cst mandatum,certe etiam quarto,cum lege curiata trant missum est. Senatusconsulti exemplum sit illud Ciceronis: Demus imperium Caesari, sine quo exercitus haberi,belrum gerisere

militaris admini viri non potes. plebisciti illud Livii libro

XXXI .Plebs Cn.Cornelio, L. Stertinio pocos.imperium esse in Hi paLegis centuriatae illud libro XXVI. Omnes centuria P. Scipioni imperium in Hiss ania esse iusseriint. De magistratu

enim intelligi non posse, illud est argumento, quod magistratus nominatim non mandaretur, sed imperium tantum ut supra docui Quod si alicui cum prorogatur imperiuin, is rem gerere pro magistratu iubetur, certe etiam ςum datur imperium magistratui, is in magistratu rem gerere iubetur. Et si formula legis curiatae de confirmandis magistratibus fuit,Velitis,iubeatis ut ii magistratum habeant, quos populus,siue plebs designauit, ne formula legis curiatae de imperatoribus constituendis erit,Velitis,iubeatis ut mihi in hoc bello,aut in illa prouincia, aut ut illi in hoc bello aut in illa prouincia imperium sitὸltaque cum postremis temporibus lex curiata ad imperia militaria mandanda maxime adhiberetur , praecipuo nomine lex militaris appellata est. siquidem Dio de adoptione Torquati agens libro xxx i X. legem curiatam te gem militarem nominauit, cu tamen de re militari mini, me loqueretur. Quin etiam ex eodem Livii loco colligitur , antiquissimam hanc legis curiatae de imperio feren, dae consuetudinem extitisse. squidem lata est non multo post exactos reges Fabio consuli, qui male pugnauit ad Cremeram, & post anno ccccxI I I tribunis consulibus,

qui ad Aliam fusi sunt, & post aliis consulibus,qui ad furcas Caudinas sub iugum missi sunt. praeterea uero illuli etiam