장음표시 사용
461쪽
mini alieno inserendam iniuriamin quo nihil praeterea sit culpabisse,quandoquidem externu genus culpa careat. quicquid enim nec uitiu est, nec auitio proficiscitur,non est culpabile. Adeo auteabudat& exuberat aequiolas legislatoris ut a rationalibus ad bruta a brutis ad stirpes se porrigat de quibus iam dicendum est sicut anteade hominib. caeteris p animatis dixi omus. Diserte igitur cautum est ne quis caedat miseras arbores, neue segetes in detrimen tu colonorii ante tempus demerat, neue iillum s uetueor rupat,ut praesto sit humano genericiboru copia, non solum ad necessitat sed & ad delicias.frumentu enim alimentanecessaria semerit hominibus, delicias aute ministrat secundarum mensam inenarrabilis uarietas: quae teporibus egestatis in alimentoru uicem succedunt. imd quod magis etiam mireris ne hostium quidem arbusta sinit caedere,iubens in eis parcatur: viniquit sit bellum susceptu aduersus homines, sicuire in res innoMas,praeterea uult ratione haberi n6 solii praesentis temporis facile mutabilis,uerum etiam eius uicissitudinum, quadoquidem accidere potest ut qui modo suerant hostes insectissimi, pace impetrata recipiantur etiam insccaus& amiscitia.amicos autem inopia ciborum premere inhumanum est, si nihil praeis
paretur in euentus incertos suturi temporis. non temere enim uetere proouerbio iactatum est: ita amicum habeas posse ut fieri inimicu putes. ita Mosendas amicu,tata rediturus in gratia. sic securitati prospicitur, neque post deted tam dietis saetis ingenium,sci o nimiae facilitatis pqniteat. Sed maxime ciuitatibus hoc praeceptum utile fuerit ut in pace de bello in bello de pace cogitent, & nein seciis nimium confidant tan* no transituris ad partes hostium, neo de hostisus omnino desperent,ran*nun b recipiendis in stadera. Inid etiamsi nulla pax speranda fit ab hostibus, certe stimes inst. stant neminem,omnibus pacatae at utiles, praesertim magistrae, quae aut alendo uitam iuuant,aut aliis non minorib. cdmoditatibus. cuigitur nemini noceat,non debent quic. hostile pati,no es di, n5 uri,non extirpari r dicibus, ab ipsa natura aestiuis auris resecillatae hybemisj pluuiis, ut an nuum tributum hominibus pendant tan* regibus. ita ut bonus praeses
curauit sartam te flamw praestare incolumitatem,non pecudum lum,uerum arborum etiam, praecipue mitiu: quippe quae maiore cura digiis sunt. nec ita ut sylvestres possunt carere colonorii prouidelia. iubet enim nouatas plantas nutricari per triennium, resectis viperfluis stolonibus , ne oras uentur onere, ne ue absilmpto alimento in minutos ramulos langue Gnt
stirpes ipsae. easdem ablaqueari, nequid succrescens in proximo earum augmenta impediat. fructum quoque harum non sinit decerpi pro cusiusque arbitrio, non selum quia imperseruis ex imperstetis natatur: nam ne animantes ante adultam aetatem generationi sunt idoneae: sed etiam quia laedit teneras arbusculas quodamodo no fines si pra Miticu altitudianem se ab humo tollere. proinde sint qui uere ineunte nouellas stirpesino spiciu ut si que proseriit stitistu deterat prius Q excrestat, metu et es nesse mirati paretis oniciat.quod ni praeeauratur, ia adultae talut expectation fertilitate hebetata uel euanida, ut exhausta partu intepestiuo: quod & in uetulis intib. usu uenit,succo ad O modu absumpto radicit ait post triennium
462쪽
nium atas iam altius radicib.& in solo defixis firmiter, post* stirps
fundata se humo extulit potest persessitos seu stus gignere anno quarto iuxta perseetu numerii. tu uero ita demu decerpi permittitur sin5 in priuatos 11ὶς uertatur,sed deo sacretur primitiarii nomine, in testimoniu gratitudinis & in spem fertilitatis suturae. reliquu aetatis prodest sui cultoris usibus. Vides bonitate eximia, primo distulam in omnes species hominu,non exteris exclusis,no hostibus: deinde in bruta quo* impuroru etia ratione ha
bita: postremo in omne genus platarii ac stirpiu.quisquis enim in stupidis
naturis aequitate meditatur,ne in uiuas quide peccat facile: & quisquis ni o hil absurdi tetat in caeteris animatibus, iam inde discit rationalib. potiorε cura impedere. Talibus praeceptis ubi metes ciuiu suoru mansuetas reddidit liberauit eos ab arrogantia superbia in uitus grauisiimis,que tame multi ample fiuntur pro uirtutib.praesertim quotquot opibus extollutur alcyl honoribus. na arrogantia saepe nascitur etia in contemptis 8c obscurishoominibus, sicut caeter perturbationes & ςgritudines sed non potest in his
crescere, quia sicut ignis absin semento deficit, & ad magnates demigrat, uibus ut dixi large opcs honoresin suppetiit: at* ita dulci sortuna ebrii
ebacchantur in se uos ac ingenuos,interdum & in ciuitates integras. Sa rii iras enim parit ferocia, ut in in uetere prouerbio. quamobre optime docet Moses in sacris sitis praeceptis abstinendii ab omni peccato, led maris me e superbia. moxin memorat unde accendi soleat hoc uitium nimiru E saturitate,& praedioru pecudum , copia. tunc em pos Ietares impotetes sui fiunt elati inflati , proculdubio perituri nisi deu semper habuerint in ineo moria. Qii admodii enim sole exorto evanesciit tenebrae,& luce implestur omnia: eode modo quado tal diuinus illucescit amms, uitiora assectionum caligo dispellitur & spledidissimae uirtutis pura amabilis , se proosere species Et quo magis compescat superbia, uult nos causas habere praeoculis,quae nuncb sinant beneficioru des memoria elabi ἡ nostro pectore.
Hie enim,inquit,tibi praestat robur ad exerendam potentiam. Re Remosnet quisquis enim didicit donata sibi a deo sortitudine, reputans infirmiotatem suam pristina, seponet omne iactantia,* gratias aget ei qui se muta. uit in melius. nam gratus animus alienus est ab arrogatia, sicut ediuerso intratus assimis est sit perbis Bene se habet tua negocia:accepto igitur corporis robore, quod sortassieno expellaueras,exerce potentia. hoc quid sit clarius propter imperitiores explicaduuidetur.Multi accepto beneficio abutui itur in c5trarium, dum aut diuit is suis alios ad inopia abunt, aut quato magis preeminet honore at* gloria, lato maiore alios assiciunt ignominia. atqui decet ut uir prudes ac solere suntliares reddat sibi similes, sortis ite fortes & iustus iustos,& in uniuersum bonus bonos. Has em intelligo Potesias quas uir prob.ample stetur ut proprias. Est aut potetia imbecillistati cotrarias alienae a bonis moribus. Et alioquin etia hic traditur praecespiti ratioali naturs utili sumu, ut deu imitetur pro uirib. nulla esus imitationis occasione sinens prsterlabi. ergo quonia accepisti a potentiore sortitu dinem comunica eam cum atqs,sic eos afficies ut ipse aftectus es ut hoc pacto deum imiteris.publica enim utilitate asteriit largitiones'gratis sum
463쪽
mi principis, no ideo profusae in quosda ut celentur aut uertantur in alio. rum incomodum, sed ut profisantur in mediu tanest in epulo publico ii, uitatis ad fruendu omnibus. Hortamur igitur locuplete, honoratu, bene ualente,multiscium ut diuites, bene ualentes, multiscios, & in uniuersunt honos reddant eos cu quibus habent consuetudine semota , inuidia uiris tutibus suis utantur in rem publicii caeterum illos qui fistu turgidi nolunt resipiscere lex no ad humanu tribunal mittit sta diuino tradit iudicio. Ait enim: Qui u* aggreditur aliquid agere cum superbia deu irritat Cur ita primum quonia arrogantia uitium est animae: anima aut deo soli est uisibilis.quisquis aute punit si caecus est, ut ignorans arguitur. cum uero uidet, laudatur,ut scientia adhibens in consilium . deinde quoniam quilibet arro ans insana opinione inflatus,non tam uirum aut heroem Φ geniu quinoam se existima ut Pindarus inquit, transcendens naturae humanae terminos.est aute nec animi satis compos nec corporis,toto habitu gestiij morbum prae se ferens. Incedit summis pedum digitis, ceruice in equi more erigens attollo se sepra naturae modulu: nec aliter Q obliqde intuetur,nee aliter audit Φ quasi no audiens: simulis pro tumetis utitur, ingenuis ueta pro mancipiis: cognatis item pro alienis amicis pro adulatoribus, ciuibus pro exteris. arbitratur enim se omnium ditissimum,nobilisiamum pulcherrimum sortissim prudelisiamintemperantistim iustissim v, solertisiimu. alios uero habet pro pauperibus,obscuris,contemptis, imprudentibus, iniustis insipientibus piacularibus nihili4 homuncionibus. Merito igitur talis ad dei tribunal puniendus relevatur prophetae sententia. Cum autem uirtutis amantissimus sit sacer hic Moses, omnes ubi Upietatis iusticiae φcultores excitat propositis praemijs tan* in certamine, conuersis ad bona frugem ostiu ens ius ciuitatis optimae,& secietate comodorum paruorum magnorum. Omniv.siquidem praecipua bona sunt in corpore sanitas, in nauietatione prosperitas, in anima rerum no obliuiscendam memoria: seocundaria uero quae ad correctione pertinent, uirium post morbum recorulecitio, sesus optata superatis marinis periculis, & post: obliuione reminis scentia: cuius germana est resipiscentia,in primu supremum p bonora reserenda ordine potius Q in altera proximii na omnino n6 peccare, deo proprium est ut sertinis etiam homines deo simili. rerum a uitiosa uita utare ad innocentia est prudentis & intelligesis suam utilitate. Tales igitur couocans & initians praeceptis amicis instat: ut ueritati studeant, uanitate fugiat ac medacia,q, in hoc potisiimu sita sit selicitas, si aversentur meta fibulam, quae teneris etiam animis instillant nutrices ac paedagogi alii. similiares plurimi errores infinitos inuehentia,& summi boni noticia imo
peditata. quid porro aliud est summu bonu Φ deusc cuius honore isti salse
nominatis d as tribuut attolletes hos supra modu)llius uero prorsiis oblit homines deliriae miseri. Ita omnes quotquot conditore parentem , uniuersitatis uel smus agnosciit,malentes unum Φ plures deos colere, habendi sunt pro amicissimis 3c comatioe proximis, cum nihil aeque ac co munis pietas conciliet mutuam beneuoletiam:gratulandumis in talibus,
haud secus quam si post crotatem uitan recepissent, ex altissitas tenebrisaddus
464쪽
adduim ad lucem clarissima. Tanta est uis resipiscentiae rei uehementer necessariae. postulat autercsipiscentia non solum corressitione opinionis quae creaturis tribuebat honorem creatori debitu, uerumetiam ossiciorum studiorumcli mutationem in melius: ut relictis inc5diti uulgi moribus tranis scatur ad bene constituta ornatam , optimis legibus rem publica: hoc est, ex ignorantia migretur in scientiam rerum quas ignorari non decet, ex imprudentia in prudentiam, ex incontinentia in temperantiam ex iusticia iri iusticiam, ex timiditate in sorti tudine. Bonum enim utile , suerit ad uirtutem transfugere, deserta malicia uelut insidiosa domina. Solent etia pieta, tem comitari uirtutes caeterae, a qua non magis diuelli possunt Φ umbra a corpore quod in sole uersaturi proinde quotquot ad nostra religionem se conserunt,statim fiunt sobrii, continentes uerecundi, mites, iucundi,humani, graues, iussi,magnanimi, ueritatis amatores,contemptores uoluptatum ac pecunis: quandoquide ediverso quicun* a sacris legibus defici ut, eos uidere licet intemperantes,imprudentes,iniustos, leues,pusillanimos, irritabiles,medaces,periuros, cupediis, potationibus uenereis in rebus deditos uentri pendentes tributa cu graui corporis animio dispendio. Ita in perpulchre praecipitur ut discamus uitam coponere, & cx perturbatione in meliorem statum resormare.ait enim id n5 esse nimis arduum, nec e longinquo petendis, non ex aethere, nec ab extremis oceani finibus:sed in pro P tu esse, nepe in ore, pectore ato manibus hoc est in dictis,fietis &consiisjηS. nam per os uerba, per pectus cosilia, per manus actiones significantur. in quibus consistit selicitas. cum enim cogitationes a uerbis, & actiones a
consiliis non discrepant,absoluta uita est modis omnibus laudabilis: sicutediuerso imperfecta & uituperabilis si haec inter se parum consentiant,nec adhibcatur tale tempcramentum,ut homo & amet deum, & ei carus esse studeat proinde pulchre nobis attestatur illud scripturae oraculum : F
dus fecisti hodie cum domino ut sit tibi deus: &ipse foedus fecit hodie te,cum'ut fias ei populus.Pulchra sane permutatio, somine properate ad cuitum dei,deo quo in sine dilatione adimitente supplicem,& occurrente a cedenti ad se sincero animo. Talis porro cultor et deprecato etiamsi unus homo fuerit, ipsius dei existimatione non minus honoratur quam totus populus: id quod & alias usu uenit. quemadmodum enim in naui gubero tor confertur cum omnibus uectoribus, in castris item imperator cum Oomnibus militibus, adeo ut per huius interitum no minor quam per iuuentutis stragem clades accipiatur: eodem modo etiam uir sapiens totius gentis dignitatem obtinet, quippe qui pietate habeat pro munis mento inexpugnabili.
465쪽
A c R A E leges cum ab omni b. instituta Mosis sequEtibus exigunt sinceritatem, &animu tranquillum, nullis obnoxiu perturbationibus, tum prscipue ab his quibus iudicandi potestas aut per electione aut sorte obuenit.absurdia enim fuerit eos in culpa haeo rere qui iura praescribunt alijs quandoquide ab his poti sistinuexemplum uitae petendum m. Sicut etiaignis quaecun admouentur calefacies, ipse primuinnata sibi ut calet: nix csitra lii apte natura frigida, infrigidat & alia: sic ius dex ipse debet esse plenus iusticia, si aliis ius administraturus est, a quo ceu fonte promanat flueta dulcia legii & potabilia sitientibus iusticia.id ita demum fiet, si is qui ad iudicandu ascendit tribunal, iudicari se non minus Jiudicare cogitet,& una cum potestate assiimat prudentia ne decipiatur, iusticiam ut suum culin tribuat, sortitudine ne flectatur precibus aut miseria eordia quominus animaduertat in conuictos scelcris. na cuicun* uirtutes
hae cordi fuerint,bene meritus de republica existimandus est, quippe qui more boni gubernatoris sedat tepestates negocioru comistbrum sue fidei ad salutem securitate I illoru qui pendent ab eius arbitrio.Ergo ante om snia lex priccipit iudici,caueat ne uana narrationem auribus accipiat. quasi dicat,Heus tu,cura ut aures perpurgatas habcas. purgabuntur autem, si sepius eluantur doctis sermonibus,& excludat uanas, uulgo protritas damnatasin fabulas figmentorii poeticoru scenicorum , res nihili mulsis uero his exaggerant tu. Qitin & aliud quiddam idem praeceptum admonet, ab expositione priore nihil discrepas. Qui auritos tcstes inquit, accipit, uane non sane accipit. nam oculi rebus ipsis interueniunt,& contrectant quodamodo negocia, tota percipiunt adiuuante luce per quam illustrantur de Prehendunturi omnia.aures aut, sicut recte dixit quida e ueteribus, misnus fidei habent quam oculi,u i quibus no cum rebus ipsis fit comercium. sed cum sermonibus rerum interpretibus no semper lacritatem sectantib.
quod legis caput mihi uidentur quida e Grecis legislatoribus desumpsis se e sacratissimis Mosis tabulis, interdixisseΦ ne ex auditu seratur testimonium:quod quae quis uidit certa iudicada sint, quae uerd audiuit,no pcrinde firmaesdei. Secundum 11raeceptu iudicis est, ne accipiat munera. na munera, ut lex at excaecant oculos, osticiutiusticiae naente a recta uia cogunt
decedere. praeterca muneribus induci ad iniusticia est scelerati hominis: sicut semimali, non reddere ius abs p opers praemio. Sunt enim quida prs textati inter iustos iniustosin med a, instituti ad tu edos oppressos ab ops prestaribus,qui tamen non dignantur gratis serrc sententia pro causa mestiore, uenales mercenarint iudices. quod ii quis queratur negat se prsuaricatos. uicisse enim litem quos oportuit,& uidi. a partem aduersaria. Quae excusatio nequam est. oportet enim duo quaeda inesse in sententia boni iudicis
466쪽
dicis, ut sit incorrupta Sc legitima. Caeterunt praeses uenalis muneribus,tu isticiam suapte natura pulcherrima dehonestare se non intelligit, & peccat
non simplicite primum quddassuefacit se ad auaritiam, arcem iniquitatu omniu: deinde quod accepto pretio mutetiit eum cui prodesse debuerat. Ideo salubriter Moses admone iuste administranda es Ie iusticiam, subin, dicans etia iniuste administiari eam interdu quoties praesides inhiant muneribus,non tantum in iudicus,sed terra marit in omni b. pene uitae negoc s. siquide reperire licet aliquem qui modicum depositum reddit, magis ut insidietur accipienti Q ut prosit: uidelicet ut approbata sua fide in m6, dico inescatum capiat maiore perfidia: quod nil aliud est, quam iusticia no iuste facere. quoniam alienae res restitutio iustii, iniuste fit,inquantu captat iucrum cumulatius. Huiusmodi autem peccatoru praecipua caesa est assuel Iudo mendacii,quo ab incunabulis nutrices matres , 5 alia tum seruorugum ingenuorum turba alumnustium imbuunt, dictis factis astruentes id animo quasi agnatum naturaliter,cum extirpari potius debuerit per holesta studia etiamsi a natura fuisset inditu. Quid enim in uita est aeque preciosum ac ueritas qua uates sapies inscripsit loco sacratissimo, ea parte uestis pontificiae ubi est principalis uis animae, ut sacerdote per hoc ornametum augustiore faceret. Ueritati aut adiunxit cognata uirtute declaratios iaciat uocat, ut essent ceu imagines orationis, qus uel animo c5cipitur,uel
profertur etia. nam huic declaratione opus est, per qua aperiaturali js quiequid latet in animo:sicut ueritate illi alteri ad persectione uiis a monum per quas itur ad felicitate.Tertium iudici prscipitur,ut causas partium examinet ante iudicium,semoto in totum respectu personam, siue sint ciues, amici domestici, siue contra inimici,alieni, teri: ne quid uel beseuoletia, vel odium cognitione impedia alioqui necesse est iudice impinacre, uest ut si cscus incedat absin baculo,ducete sustentanteis nemine. Iaeo decet bonum iudice per nas quae iudicantur, n5 animaduertere, sed sela naturam negociorum sinceram nudain considerare, ut non iuxta opinionem,
sed i uxtaueritatem iudicet, sic cogitans, dei rem esse iudicium iudice uer0 in inistrum& procuratore. procuratori autem non permittitur largiri de eo quod dei est, a quo ut optimo accepit hoc depositu rerum omniu opti inum. Praeteriam dicta & aliud quiddam mirandum precipitur,ne in iudicio miseremur paupere,cum alioquin legislator omnes suas leges condiat humanitate ac misericordia magnas minas interans superbis α arro anti hus,& magna praemia proponens alienos casus subleuatibus, bonain sua non tanqua propria seruantibus sed cum egenis comunicantibus. Vera est enim illa prisci cuiusdam autoris sentetia,nunqua homines propius addes similitudine accedere quamcu sunt benefici. Quid porro fieri potest melius quam si creatura imitetur deum immortale &ingeni tuc Ergo nee diues aurum argentuQ in thesauris domesticis custodiat, sed in medium proserat ut benignitate soletur inopes: nec honoratus ceruice extollat,sed malens aequo iure uiuere sinat libertate sevi etia ignobiles. Quisquis autepraecellit robore, sit protector infirmiorum,non pulsans protruderisin minores quasi in pancratio sed propms uiribus etiam aliis prodesse cupies.
467쪽
46o PHILOMls iv DAEI Liv ERnam qui hauserunt c sapientiae sontibus inuidia ex animo sito exterminat,& ultro succurrunt proximis, sermonibus per aures tra' cientes scientiam in eorum animas:& quoties reperiunt iuuencs bonae indolis, uelut geneu rosae plantae stirculos, gaudent rati se inuenisse haeredes opulentiae reconoditae in antino,quae solae uerae sunt diuitiae: itaq; assia munt eos oc excoluimeorum ingenia dogmatibus contemplationibus*,donec confirmata uir tutis fiuisium proferant. Huiusmodi exemplis praeceptis* leges reseras ac distinet e stini in gratiam egenorum, quos in solo iudicio miterari non estns. nam miseratio debetur infelicibus. quisquis aut sponte male ficit, non infelix sed iniquus est.caeterum iniquis poena proponitur, sicut iustis hoonor & praemium. Ita* nemini misero propter suam inopi a poena remitiaotum quandoquidem non miserationem absit sed iram meretur. Et qui ad iudicadii accedit, debet more boni numularii naturas negocioru discernere,ne turbatis signis confundantur proba cum improbis. Poteram &alia multa de salsis testibus de* iudicib. dicere: sed ne nimis prolixus fiam, traasbo ad praeceptum decalogi ultimum, quod compendiarium sicut caetera oraculum continet, Non concupisces uidelicet.
VIB V s D Ari placet sortito creari principes nullo sane subditoru comodo. sors enim ad felicitatem noad uirtutem attinet ital sspe accidi qui ad principatum sors eveheret, quos uir bonus ii 5 serret in suboditorum numero . nam et minores principes, qui ab aliis uocatur domini, no omnes uernas empticios
ue assumunt in famulictu, sed solos morigeros obsequctes*:caeteros refractarios dc incorrigibiles gregatim interdum hastae audisoni* subqciunt ut indignos qui uel scrutat in boni uiri familia. Quanto minus decet domini u principatussi integrarum ciuitatu gentiumq; sorti c5mittere lubricae res pendenti a fortuna instabisti. certe in aegrotis curandis sortiti nemo meminit. nec enim sorte capiuturmedici, sed peritissimus quisci; eligitur. item cum de prosperitate fassutem nauigantiu agitur, no sorte decernitur qui gubernaturus 'puppim a secia dat ne sorte aliquis imperitus uel in traquillitate ac serenitate asciscat natis stadu: sed qusritur aliquis qui arte subernandi a iuuentute didicerit: hoc est,qui saepe nauigauit perlustrauito aut omnia aut plurima maria,qui bene nouit emporia, portus,stationes receptacula. quς uel in contincte serit uel in insulis, qui in mari quo* callet inuenire semitas ex obseruatione sis derii peritus stellaru & suos cursus ad illaru motus dirigens, ita ut per inaiata uia expediat,et nouo more maria terrestri animati aperiat reddatin traiectit facilia.& postea ciuitates magnas, populosas, plenas habitatoribus.
468쪽
DE cREArio NE PRINCIPre. 4. ε olumi administratione,&curam rerum priuatarum ac publicam sacra riim acproianarum, quam incrito quis artem artium & scientia scientiara dixerit, comittemus incerte rei sortui et resedio ueritatis examine in au , temueritatis amen, rationabilis probatio. His igitur c deratis Moses
sapientissimus nusquam meminit principatus quaesiti sertibus; maluit , . si Igqs eleeios introducere. Sic igitur praecipit: Praeficies tibiipsi principem no alienigena,sed unu ex tuis uatribus . nimirii significans electione debere fieri uoluntaria ex suis agns coissensu , totius populi , praecedente ut oportet examine. huiusmodi porro comitia ut rata fiansirequirut etiam dei calculu, ccusignaculu, sicut & caetera publica negocia:qua loquide huius uolutate homo in uniuersa reru natura preemine . sicut facies in corpore.Cur aut principatus no detur extero,duae cauta assignanture altera, ne
sibi magna uim auri,argm,pecorusi, colligat spoliatis iniuste subditis:altera, ne propter sua priuata c5moda gete traducat in regione alia,&subindet alio aio alio migrare iubeat, osterata uana spe agri uberiora s,& omisia cer
tapossessione pristina. merito enim legislator in desediti principis habuit ratione cognationis comunis originis &similiaritatis intimae. ea est co sensus in institutis ac legibus,& unius dei religio qui sibi optauit peculia rem populu. sub tali principe nihil timedum est eoru quς modo diximus, sed speranda omnia contraria. tantum enim abest ut cogat colonos demis
grare aliis, ut potius si qui ante dispersi silerecolligat, et scp ius postliminii
concedat. &adeo no auseret alienas pecunias, ut potius de suis largiatur in usus publicos. Caeterum mox post acceptam potestatem iubetur deuteronomium, hoc est legum compedium describere manu propria, quo magis ea praecepta inhaereant animo. na legenti b. elabuntur sententiae, si le- momorasn Spatituri qui aut scribit per ocium, imprimit&infigit menti singula fideliter ii 5 in transcursu animaduers sed cunei inter, no prius cogitatione trans te adsequen0a;ta bene pensitatis quae praecesserat. Ab luto aut hoc scripto, relegendu est quotidie, ut assiduitate co firmetur memoria,& ipsa priccepta eo magis adlubescant per assuetudine, utilitate hoe
nectate , sua c5 mendabilia & animo inta entia sacrii sui desideriis. na lothga consuetudo sincerit amore gignit n5 solum erga homines, sed Sc erga Gigia as cognitu literas. id ita nec, si princeps euoluet a se non ab aliis sciliptos comentarios. na libentius quodamodo agnoscet propria, sic secum cogitans Ego tantus princeps scripsit sc iullius usus opera,cum tot suboditos habea. fortas Ie ut libru explerem literis uelut scribae mercenam, aut oculoria acumen exercere & celeritatem manuu sicut notari j. nequaquam, sed ut inter transcribendu in anima imprimere,&menti diuinos chara fieres inscriberem nunqua elui biles.Ergo cum ali j reges sceptro utantur pro
gestamine mihi pro sceptro erit hoc lesucopendium: hoc insigni gloria. bor hoc me inuidiu reddet & inculpabilem, summi. regis imitatorem.
his sacris legibus semper subnixus assequar duas res eximias:primu aequalitatem,qua nihil praestantius.na arrogatia superbiam pusillanimitatis est, in futurum no prospicientis.at aequalitas conciliat subditoru benevolens tiam,securitatem principi bene merito rependemtu,sicut inaequalitas peri
469쪽
culis sem pre est obnoxia. Haec igitur effiigiam si ave satus silero inaequalitatem causam disiidioru & caliginis: securusin uitam exigam aequalitate colens autore u aquillitatis ac luminis. Altem uero assiequar, ut in neutra parte desteista uelut in aequilibrio, reeta regia uia mandatorii diuinorii incedens firmis passibus nec usquam offensantibus.Tale enim uiam Mosses solet appellare regiam, qua inter defeetii&ninaietatem tramitem tenet medium: quoniam in ternione quod medium est, principatu habet, uti inque contigua coaptans uinculo insolubili, latera sibi tan* regi stipantia. Tali aut principi legitimo, ius aequabile honoranti, incori apte iudicanti, semper meditanti iusticiam, longaeuum principatu propheta proponit uice praem 'mon qudd annosam aetatem polliceatur recte administi antibus rem publicam, sed ut nos doceat,legitimum principem uidium etiam post obitum residia post se immortali uirtutis rem , a se gestaria memoria. Est autem id quom potestatis summae ossicium, eligere aliquot administratio itis reddendi m iuris socios. Unus enim non siiucit, quant uuis alacris sortis* corpore simul atm animo, in tanta mole negocio ii ac multitudine. Quotidie alijs affluentibus super alia: proinde assumedi sunt bptimates s ea leti specta is prudeliae fortitudinis, iusticiae pietatis', incomipti,& ante omnia infensi superbiae: na huiusmodi uiri maxime idonei sitiit ad subleo Dandum ope sua bonum honestum m principe. Praeterea cum aliquando
res mapnae aliquando minores tractandae sint, ne in exipuis conterat operam princeps, bubpraesessitis eas delegabit, maiores uero ipse examinabit diligentissime. maiora dico negocia, noui quida existimat, controuersias quae inter claros,diuites, potentescpincidunt, sed quoties priuati, egeni,
obscuri premuntur a potetitioribus, cum nulla praesidii spes est nisi in iudice. Quae dico patent exemplis sacrs scripturAὸ quibus no ii decet disceodere. Fuit em aliquando tempus cum Alus Moses praesidebat iudiciis oca cupatus θc laborans a mane us p ucspera.tupi socer eius sit perueniens, Scanimaduertes quanta mole premeretur confluente ad ipsius tribunal multitudine optime consuluit ut uicarios eligeret qui minora tractet negocia,
ipse uero maiora curet, interquiesces noni hilad consiliu aded placuit, ut mox probatissimus qui sin allectus sit in ordine iudicii reseruatis propheors grauioribus controuertius. Relatu est etiam hoc in sacra uolumina ut baheret quod imitentur posterord principes: primu ne aspernentur consiliarios quasi possint ipsi dispicere omnia cum ne Moses quidem aspernatus sit amicus dei sapientissimus. deinde ut sibi uicarios secundae tertiaeq; nomiae substituat ne solicitudine impendedo rebus uilioribus, negligat ira ioarismonidii negocia. Impossibile est em unu homine obire omnia munia. ad hoe exemptu adiungemus&altem confirmatum quae diximus. Dixiamus aut magnas caiisas esse personaru humilioru, ut sunt ui duae, pupilli. aduenae. his debet seu ius summus princeps reddere, qui potestate habet nemini obnoxi .a, quandoquide autori Mosi credimus, ne deum quidereorum omnium regum grauatim causas taliu cognoscere. se enim uates laus dat rius uirtutes. dicens: Deus magnus sertis ν qui nullius persona respiscit, qui sine cor ruptelis iudicat. moxcy addat quos iudicet,non satrapas Uvannos.
470쪽
DE exrATIONE pRINcipis. 463rannos terra & mari late imperitantes,sed aduena pupillinuidu1. prima illi'quia cognatos, quos solos aduocatos habere potuerat, inimicos sibi insensissimos reddidit postst se ad ueritatem & unius numinis cultu transtulit a figmentorum deliriis, quae parentes, aui, proaui, maiores , ipsiuspi uri si deoru ueneratores sequuti fuerat. secundu uod, quia patris & masti is naturali ac neces Iaria tutela destituitu tertiam item,co quod maritum amisi i qui ad ipsius defensione in parentum uicem successerati uxori enim maritus tutor est, sicut paretes uirgini.&alioqui tota ludsoru natio est pupillo similis, si coriseratur cum caeteris. na illae quoties in calamitates incio dunt adiuuatur mutuis comerciis:huic aut nemo sert ope, propter mores
ritusin diuinbs ab aliis,contendentes ad uirtutis iasib um, re pulchemomia sed eandem dissicillimam, ac proinde a uulgo uoluptati posthabitam. Caetcrum Moses pollicetur huic orbitati desolationic nun* defore promidentiam caelestis numinis, tan* peculiari sibi prouinciae, totius* homani generis ceu sacratis primitiis. in causa est inclita iusticia uirtus* pria moriam autorii huius gentis, unde quasi ab immortalib. plantis perpetuissim eius germinat & proueniunt salubres etia posteris utilissimiΦ ad ommia atin insuper peccatis eoru afferςntes remedium,modo no sint prorsus ansanabilia.Nemo tam e sumnia felicitatis in generis nobilitate collocas homestas actiones negligat reputas grauiori animaduersioni fieri obnoxium quisquis ex optimis prognatus maiores suos uitiis dedecorat discedens a Nirtutis exemplis domessticis: quom reliquiis omnib.deletis ex animo, nopotest inculta reprehensionem emigere. Est&aliud interdictum iustissi,mum,quo cauetur ne reipublics princeps dolose uersetur intersitos subdivos. nam fallaces mores ad seruile non liberale ingeniti pertinent, dum realius simulatio praetcxitur. at princeps ad hunc modii traelare suos n5 deabet qui parentis locum inter eos obtinet, ac uicissim tan* a germanis fisi as reuerentia postulat. Sunt enim principes ut uerum serear γ publici pasrentes ciuitatu & gentium quotquot boni sunt. nec cedunt pietati natura ium. Contra qui in subditorum detrimentu abutuntur potentia, nequa'
principes sed hostes appellandi sunt, cum agat hostilia. Sic & qui per dolui riserunt iniuria peiores sunt apertis hostibus: siquide hi propulsanturia cile detecto infenso animo.at illos sua malicia deprehedi n5 sinit tan*in theatro personatos sub alieno habitu, tegentes uera faciem.Est aut quae iam principatus species in quouis uitae genere, sola distans magnitudine. mod em est in ciuitate ex hoc in uico magister, in domo dominus, interae grotos medicus, imperator inter milites, praesectus classis inter nauales se cios,intervectores nauclerus, inter nautas gubernator. hi omnes & pro dei e possunt & obesse, debent tame id uelle quod est melius. praestat aut iuuare quoscun* possis pro uiribus.nam praeceptu uulgo tritum,Deum sequi re no aliud significat: quandoqiride illle quo cum utrumcp possit. mauu lt bene sacere, ut liquet ex mundi creatione at regimine.non entita enim dedit essentiam cosusa digessit in ordine, nouas qualitates rebus indidit similia secit edissimilibus, bdiuersis eade ex insectabilibus &dissiotis cohaerentia sociabilia , ex inaequalitas qualia ex obscuris illustria. sem