장음표시 사용
481쪽
blicis rebus non priuatis in quiete manetibus. & quid opus est de mutuis hominum iniuriis dicere, cum idem fastus etiam res diuinas parvipendat, quarum honor putatur priecipuus quis enim honor esse potest, ubi deest
ueritas,res honorata ,sicut & nomen eius: quandoquidem illi contrarium tmendacium suapte natura est uile ac aspernabile. Quam aut contempta
sit religio,sciui qui modo utuntur oculis. na pictores fictores , innumeris fsimulacris templa Sia , repleuerunt & circumdederunt,eacp surda & inis panima dignati sunt aris ac honoribus caelestibus, quod genus hominum si icrae litere natis ex meretrice adsimilant. sicut enim hi patres appellant omo pnes, a quibus mater adamata fuerat, cum naturalem parentem nesciant: ita ἔpopuli oppidatim abalienati a ueri dei noticia, innumera sibi consecrauea trantialsi nominis numina. cum , alius aliud colendum accepisset, ex hae de summo bono dissensione caeterae contentiones uniuersae enatae sunt. de phoc est cur extra ciuitates Ietem diuina perserti placuit . huc accessit causi zaltera qudd ad sacras leges recipiendas animus purificatus requiritur,eius veis maculis quae haerent ex miscellaneae turbae in ciuitatibus degentis cona atagio.id uero non est possibile aliter ει in secessu escere, & longo tempos nris spatio,donec exolescant 8c euari escant ueterum erratorum species ex as ritimo: qui modus obseruatur etiam a peritis medicis. nec enim prius cibos zaegrotis praebent, si morbi causis sublatis . nam illis manentibus alimenta a
fiunt inutilia,ut quae uertuntur in humorum noxiorum materiam . nota taxum igitur si a perniciosa ciuitatum c5suetudine in desertum abductus est irpopulus, ut animos purgaret ab iniquitatibus,moxj mentis alimenta cas hperet, uidelicet leges praecepta , diuina. Quin & tertia causa rius saeti ad. α ertur haec: Quemadmodum qui longinquam nauigationem suscipiunt, non inter soluendum e portu uela parant & gubernacula, sed ante* naue ei conscendat, initi ucta habent quaecun* ad propositum suum sunt necesia atria: ad eundem modum decebat ut accepturi agros & nouellas colonias, rinon una cum eis leges acciperent, sed iam ante praeparata haberent institu iuta 8c uiis resulas,ne rudes ac inexercitati admouerentur ad rempublicam, ijicum satius sit iam ante recepto iure cosociatos sua quemo obire negotia. cNec desunt qui & quartam causam afferant, non alienam a ueritate quan ritum ego iudico. Quoniam enim oportebat persuasum esse metibus, leges nitas non esse commenta humana sed oracula certa diuinitus prodita abdu ,
cta est multitudo longe ab urbibus in uastam Alitudinem omnium stilo jctuum mitium sterilem,at etiam aqua carentem limpida:ut constituti in i summa cibi potusw inopia, dc salutis periculo, repente inuenirent sponte ioblatam rerum copiam,in panis uicem depluente manna caelitus,acceden itibus* in obsonium coturnicibus, aquis autem nunc edulcatis deposita , salsugine,nunc e rupe largo sonte promanantibus: ne posthac Nilum mi. rarentur,aut deum esse legum nouarum autorem ambigerent, sumpto bonitatis esus experimento manifestissimo in tam insperato eoestatis remes
dio. Nam qui ope sua uitam eis prorogabat, ide praescribebat etiam bene uiuendi sermulas: alterum praest ins seggerendo commeatus quos no pN parauerat, alterum uero serendo leges profuturas corrigendis animis. Hs
482쪽
causae possunt asserri uerisimiles: uerae deo seli notae sent. contentus iam expositis,deinceps te es ipsas tradiabo diligentius, prssatus primum, leges has partim deum iptum prodidisse uocis suae oraculo ullius interpretis ministerio,partim per Mosem prophetam, quem unum ex omnibus optimatibus maxime idoneum enunciandis his sacris praeceptis dele, gerat. Das igitur ore suo cecinit,& leges sunt, Sc capita legum particula rium:quas autem uates promulgauit,omnes ad illa reseruntur. De utriscipdicam quantum potero, & primum de summariis, in quibus illud miran, dum occurrit ante omnia, quod absoluutur dcnario numero intere omnes persectissimo, compicetente cunctas numerorum disserentias parium Scimparium,parium duorum,imparium trium,pariterimparium quin g, Scrationcs eorum multiplicativas ac superpartientes superpartitas queritem proportiones tum arithmeticas quae tantundem numero superant quans tum superantur ab aliis, ut in I. II. ii I. tum geometricas,ubi sicutse habet secundus ad primum,sic ad secundum tertius,ut patet in i. tr. Q& in duplis triplisin ac se tialteris superteri as que & similibus.Nec deest harmonica proportio, iuxta quam medius inter extremos aequa portione uel super tur uel superat,ut apparct in secudo, quarto sexto . Quin Sc triangulo ii, quadrangulo ii,aliorum multianguloru proprietates denarius numeo rus continet: atque insuper symphoniarum,eius quae diatessaron uocatur proportionem habens supertertiam:& eius quae diapente quae est sesqualtera, ut tria ad duo: sicut dupla quae diapasen dicitur,ut duo ad unum.quadrupla uero disdiapason ut octo ad duo . Q iapropter impositores primi nominum, uiri sapientes, merito uidentur appellasse hanc λεκαὶ be quasi ista,qudd capiat comprehendat , omnia numerorum genera, & ratios num proportionumw arithmeticarum,ac insuper harmoniarum symphoniarum , . Haec sunt quae denarium faciunt admirabilem, qui complecti tur naturam & indimensam &dimensionibus obnoxiam. indimensa ad Glum punctum pertinet. dimessua tres habet species,lineam, saperficiem, selidum. Quod enim duobus punctis terminatur,est linea: perῆcies ueoro quod duas dimensiones habet,accedente ad lineam latitudine. Tres autem dimensiones solidum corpus conficiunt, quando dc altitudo assumis turmec habet natura quo procedat ulterius, quandoquidem non plures tribus dimensiones produxit.Harum rerum exempla uidere licet in numeris,indimensi puncti unum lineae duo, superficies tria, solidi quatuor qui numeri compositi denarium conficiunt, ali js quoin spectabilem pulchriotudinibus.Nam per hunc numerus infinitus pene sit mensurabilis:quia cuconstet e quatuor terminis uno,du'bus, tribus,quatuor, totidem termini gignunt centenarium e dena S. Nam π. ππ. αππ. XL. centenarium Loriunt. Sic e centuriis sit millenarius,ὸ millenariis myrias.Vnitas autem deo narius, centenarius, millenarius quatuor sunt tem lini, ὸ quibus denarius nascitur. In eo praeter iam dictas numerorum differentias apparent 8c aisti ae:prinadis quem metimur unitatibus, ut III. V. VII. deinde quadranguintus quartus, pariter par . denique cubicus Octavus, pariter par pariter.
Quin εc ille persectus senarius, exaequλtias sui P rtib. ternario,binariinus
483쪽
litati ,. Quorsem aute attinet decadis uirtutes innumeras percensere obiter, quae per seipsis possitiat exhibere amplum argumentu mathematicis dilatis igitur alias unam etia non intempestiue memorabo docendi gratia. Quae in rem natura praedicam eta uocantur, decem sola esse aiunt studiosi
philosophis substantia,qualitatem,quantitate ad aliquid,agere pati, habitum, situm,&sinequib.nihil,locu tempus . nihil est enim non horu particeps. Equide substantia habeo desumptam ab elemetis singulis ex quibus
inaudiis totus copaetus est,terra,aqua,aere igne ,quae ad mei cotemperastionem sum ciui. pasticeps sum 8c qualitatis,quatenus homo, Sc quantitaσcis pro statura. ad aliquid quoin cosiderosicu mihi dexter aliquis sinister i.
ue astitit.ago quippia sticas tondens*,patior Metus tonsus ue ab alus. inhabitu examinor indutus armatus ue:in situ sedens cubans ue. Sum uti pin loco & tempore quandoquide nihil ex omnib.praedictis absin his am. bobus potest subsistere . de his igitur satis dictu sit. superest ut attexamus
decem illa praecepta siue leges,seu uerius oracula,qus pro totius gentis cocio ricin e mulieribus quide ab hoc coetu semotis rei u pater cecinit. Quaesres,num ipse uoce mittens absit ut in mentem nostra descendat haec cogis ratio.nec em more hominu deus habet opus ore lingua, dc arteri js:sed opatior eum illo tempore sacrum quodda edidisse miraculu, iussisse ν utaen inuisibilem prodire ex aere,quovis instrumento absolutiore sonantiore non inanimem,nec tamen prosectam ex corpore animato qualis est animalium, sed animam rationalem diserte sonora: quae pulsato aere formato0 1n flammae speciem, spiritu quodam instar iube articulate ab omnibus exsaudiretur uel prope uel longius distantibus.hominu enim uoces in longii extentae solent deficere,ut a procul stantibus percipi clare ncqueant, hebelatae paulatim medio spatio ut prosectae ab instrumentis corruptibilibus. hanc aute nouam uocem & mirifica inspirabat dei uirtus uegetabathit Scdiffundens eam per omnia, pulsabat altu quo* auditum pi stantioress
diurium,uidelicet tanges singulorum animos. sensus eiiiiii cum sit tardior, nil mouetur,donec percellatur a motu aeris.at mens afflata numine, ultro
procurrit praeceptis cius obuiam. Hactenus de uoce diuina. Quaerat &illud aliquis no immerit3,cur in cocione tam multorii milium, quodin Ora xulusingulos appellat no plures:Non moechaberis non occides,nsi furas heris,&ad eunde imodum caetera.Respondendu est igitur, ideo placuisse hanc sermulam,ut lectores sacrae scripturae disceret quidda ualde pulchru' necessariu:uidelicet unum quen* tantisper dum deo paret ac lemb.hos nore aequaris equetissimo populo uel potius omnibus gentib. addo ams plius, i nundo etia uniuerso: quonia aliubi quenda iustum virulaudas in. qui Ego sum deus tuus: ipse aut erat etia deus naudi totius.ita qui pariter situm ordinent non deserunt, & imperatori pariter ossicium suum approsa an in eodem honore habentur. Altera causa est, quia qui concionem M. loquitur,nion semper interdicit aut praecipit:cum aut singuli admonentur quid ageredebeat omnes docentur eadem opera, Sc quis Q redditur obsit quentior sibi diistu existimas.qui uero cu caetera turba coprehenditur eora dem alloquio,surdescit,turba ipsam praetexes ius cotumaciae.Tertia causa
484쪽
haec assertur, exemptu hic datum esse nequis un*r tyrannusve supers despiciat priuatu obscurum in ciue,sed doctus a sacris legib.deponat supercilium sestum* dediscat sic lecu uerisimiliter inad uere,cogitans: Si ille
ingenitus,immortalis, sempiternus, nullius indigus creator rerum onmi
beneficus regum rex & deus deorum ne humilitumu quide coteninere sastinuit,sed hunc quom admisit ad oraculorum suorum epulis, tan' inuitatio es soli paratu ad exhilaranda anima quantu ses est sacris magnis p mysteriis initiata: ego mortalis cur inflatus ceruicem eriga efferens me uItra riusdem naturae parti cipes,sortuna impares mihi n5 origine generis, eade sorma insignitos,& mecum ceses in hominum numero exhibebo igitur me comem &affabilem,etiam si terrae mari scp imperium assequar, uel egentissimis obscurissimis , domestico destitutis auxilio, utro p parente orbatis,&mulieribus uiduitate tolerantibus,senibusw quibus aut nun* coliges
xunt liberi: aut erepti sunt immaturo interitu. homo enim cum sim,non est aequum ut maiestatem tragicam in me recipiam. continebo me intra natus ram meam,nec transgrediar eius terminos: assuefaciam potius mentem humanitatis affectibus no Alii propter incertas sortunae uices mutantis latis tristia uerum quia sic decet etiamsi felicitas maneat perpetua, non obliuisici conditionis sitae. hae sunt opinor causae cur singulariter loquuntur orascula, quasi dirigantur ad unum hominem. Interea, ut par erat in praesentia numinis, omnia perstrepebant prodigiosis tonitribus aures obtundentiobus coruscabant sulguribus micansissimis, nus tubae inuisibilis Elonsinquo exaudiebatur ἡ nube, quae instar colunae innixa terrae e basi tendebas ad aetheream celsitudinem caelestis ignis impetu, profunda caligine filmi . o Siscante circumuicinii aerem . oportebat enim ad dei aduentum turbari mundii omnib. sui partibus,& cxciri ad ministerium. Adstabat autem p oopulus purus a mulierib & omnibus uoluptatibus abstinens praeter cibos necessarios, lauacris etia purificatus per triduu, candidis nitidis p indutus Hestibus arrectus & attetus ita ut Moses praemonuerat. is enim iam diem concioni praestituta seorsum didicerat. Tum uox E medio flammae superane ruentis horrcndum insonuit,diserta &articulata iuxta c5munem captu auditoria,tam manifeste se ingerens,ut uidere magis-audire se putarent:
scut in lege ipsa scriptu legitur his uerbis, Vniuersus populus uideb ocem apertissime.Humana enim uox audit diuina uisu, percipitur. quare quia quaecunque deus dicit non uerba sunt, sed opera, quorum iudicium non tam est penes aures quam penes oculos. Siquidem pro dignitate rei dicitur e flamma uox procedere. probata sunt enim dei praecepta, uelut aurum igni examinatum.Nec caret haec figura mysterio.Quoniam ignis ha bet uim gemitiam, illustrandi urendi*, pnaecepta haec obedientibus erunt Per totam uitam pro lumine legibus ceu sideribus animae praelucentibus. quotquot aute cotumaces fuerint,aestuabut urenturm intestinis concupiscentiis,more flammς totos homines scines occupatos depascentibus. Hse
sint quae praefari necesse fuit. Nunc sermo erit de ipsis praeceptis, & dispi ciemus quid a se inuice di rant. dece enim cum sint,in quina diuiduntur, inscripta duabus tabulis. Prior quinarius habetur potior, secundus inso
485쪽
riocutraq; bona sunt & ad uita utilia, uias latas in unu fine copetetes steris nentia, per quas anima summi boni cupida in ostensum iter saciat. ille istis tur potior quinarius de monarchia loquitur, oua mundus regitur, de si is tuis simulacris* 8c id genus manus uis operio. de non assumendo in imanu Dei nomine,de obi atione religiosa diei septimi, de honorandis pasrentib.& ambobus 8c singulis. itam una lisc tabula incipit a deo patre cooditore* rerum omnium,desinit in parentes, qui ad illius imitationem gi.
gnunt particulariter. alter quinarius ex interdidiis constat, uetans adultes rium homicidium surtum,falsum tem monium concupiscentiam. ea praescepta singula perscrutada sunt diligenter,ne quid a propolito evagetur Ooratio. Principium rerum omnium optimum deus est, sicut uirtutum piotas: de his igitur necesse habemus ante omnia disserere. Error non exisguus occupauit maxima partem humani peneris,de re quae uel Ala uel in ter praecipuas ab omni errore libera puram infigi debuerat singuloru natatibus . na at a quatuor elementa cosecrata suis decretis colunt tan* numi na:alii selem ac lanam caetera que sidera tum fixa tum erratio: alu caelu, aαlin mundum uniuersum. at illum summum antiquistimum , parentem, illum magnae ciuitatis principe,&imperatore inuiditi exercitus, omnia gubernantem salubriter silentio texerunt,istis salso nominatis imponedo astias alia uocabula.uocant enim terra Proserpinam Plutonem,Cerere: in
re Neptunum in cuius famulicium fingunt turbas maximas geniorum seoxus utrius*.Sic aerem Iunone igne Vulcanii, solem Apolline, luna Diaonam lucifera Venere stilbonta Mercuriu:&atins stellis indut alia cognos. mina desumpta e sabulis,arte cotextis conseiis p ad decipiedas aures obodulas: mirifice que sibi placent hac nominum elegantia, dum orbe disseocto in duo hemisphaeria alterum superius ac conspicuum, alterum subterfraneum appellant ea gemellos Castores,& addunt prodigiosum menda.
cium de uita eorum alternis diebus mutabili. cum enim caelum contineno
ter & irrequiete in orbe circumagatur,necessario cosequitur ut hemisphssriu utrum sus* deo seratur alternis diebus, sicut nobis uidetur: na re uora in orbibus nihil est superius aut inserius: sed iuxta sitii nostrii ista diculis tu quae super caput supera,insera quae contraria. caeterum germanae phi lotophiae studiosus purs p pietatis sectator discit egregiam sententia,nuis iam mussi partem esse suimet compotem,& suomet arbitratu agere: geni tae sunt em uti*: generatio uero comiptionis est principiis,quamuis creastoris prouidentia immortalitatem adipiscantur quae aliquando non mearant.at de deo dicere Φ aliquando non fuerit, & aliquo tepore natus sMopiternitate acceperihnctis est.sed nonnulli tam peruerse iudicat, ut no statum deos credant quos diximus, uertam etiam unumquemque horum essse deum summum α maximum, cui uere nomen id coueniatisve quia hasbet ingeniti indocile siue quia no curat discere quippe qui preter ista senssibilia nullum inuisibilem intelligibilem p rerum autorem existimant essse,quod tame euidentissimis argumetis potuissent cognoscere. cii em ani mae suae acceptu referant uita, consilia,caeteras, ossicia, nun* tame potu runt animam corporcis oculis inspicere, quamuis nihil non fustiari. ut sis
486쪽
bi liceret uidere imaginem eius augustissili main, e cuius contemplatione possent transire ad cogitationem de deo sempiterno ac ingenito, mundi gubernatore atin conseruatore quem inuisibiliter temperat. Qucmadmodii igitur si quis magni regis honores satrapis eius praefectisin exhiberet, non itulticiae solum argueretur, sed & periculos, audacis tribuens seruis, quod debetur domino: ita quicunci' sic creaturas colit ut creatorem, sciat se impudentissimum & iniustisimum, qui paria largiatur imparibus, non tam in honorem inseriorum,quam in potioris contumeliam. Verum hos quo p impietate superant. qui ne parem quidem honorem habent utris
sed alteros omni cultu dignantur,alterum adeo nullo, ut eius nec meminerint.Nec solum obliuiscuntur cuius minime debuerat, sed homines miseris rimi augent eam obliuionem data opera. Nec desunt quidam uaniloqui rabulae, quos non pudet impietatem suam proferre in medium, & maledica linguam contra deum acuere, ut contristent pios, & in dolorem con aciat maximum,dum uerba per aurcs ingressa urunt totam animam: quod i m. pq his utantur machinis, & amicos dei adigant ad silentium, ne forte adouersam per contentionem proritetur ad maiores blasphemias. Amota igitur omni sit perstitione germanas nobis naturas non adoramus ne immortales quidem & purissimas. intercedit autem inter creaturas quaedam gero manitas hoc ipso quod creatae sunt: quandoquidem creator omnium ideetiam pater est uniuerserum. proinde malumus totam mentem, totam rastionem,uires omnes mercre ad cultum ingeniti sempiterni que autoris rerum,non submittendo nos uulgaribus religionibus, qus multos perdunt
qui aliis seruari poterant: & primum illud sanetis sinum. praeceptum penitus inscribimus pectiori, unum summum deum credendum esse colens dum p.at multorum deorum religione in aures quidem puras admittitur hominum sedulo ueritati studentium.Ergo quotquot solis,lunae,caeli,mudi, praecipuarumst, huius partium cultores habentur & huiusmodi sacros rum antistites, peccant proculdubio, dum posthabito principe uenerans tur eius subditos: minus tamen a recto declinant, quam qui ligna, lapides,
argentum,aurum,similest materias formatas,ut cuique libuit, uertunt iii statuas ac simulacra,carteracp manufidia opcra: qua parte fictorum piistos rumo ars ualde humanae uitae nocuit, omnes terras implentium his aborminationibus . exemerunt enim robur ex anima, persuasionem ueram de semper uiuente deo, ut uacillet tan* male saburratum liauigium, huc illuc undis iactatum, cui nec facile portum attingere, nec tutum in statione alis qua interquiescere, propter caecutientes circa ueritatem oculos mentinquam solam uidere debucrant. ego certe tales miseriores iudico, quam orshatos corporeis oculis. nam hi mul diati sunt aut incurabili morbo aut initamicorum insid0s:illi suapte uoluntate obscurarunt uisum anima aut omsotrio perdiderunt. Quapropter alteris miseratio debetur ut infortunatis calamitosisw, alteris poena ut ultro complexis miseriam ac maliciam: qui
ne illud quidem considerant quod uel pueris est conspicuum, artifice praestantiorem&antiquiorem suo esse opificio. iuxta tempus enim prior est
cum sit quasi pater: potcntia quo superiosiquato id quod agi prscessit
487쪽
ea quae patiuntur. certe si error placuit, pictores ac statuarii magis merebatur ut consecrarentiar&diuinos honores acciperent, nunc ipsis contrinsptis ac si nihil praestitissent Vegium, pro d is habentur eorum opera: &cum artifices sise inhonorati in egestate consenuerint, absumpti. sim uariis casibus, opera eorum exornantur purpura& auro luxu caetero que diuitiae suppeditant,adoranturin religiose non tu ab ingenuis, uerunobilibus honestain specie praeditis. nam in sacerdote & genus examina. tur ut sit inculpabile,&corporis partiu modus copetes, ut sit usquequam integrum .nec hic gradu sistit impietas, procedit ulterius. noui enim quoisdam qui a se Distis simulacris preces uotiuas. uidiimas o t, iustius
tram* manum suam adoraturi,aut si hoc nossent uitantes crimen arrogantiae altem incudes,malleos, scalpra,sorcipes, serramentass caetera quibus materiae sormam addiderant. huiusmodi homines deploratae amentiae lisbet sic increpare: heus uos uiri egregia, uotorum summa & selicitatis finis est reddi deo similem. orate igitur ut similes satis uestris statuis, & summa felicitate fruamin non uidentes oculis,non audientes auribus,nec respitates nec otia litantes naribus, ore nec loquentes nec gustantes, manibus nec dantes nec capientes nec agentes quicquam aliud, pedibus non incedenotes, ociosi omnibus partibus corporis, templo inclusi alteruati p tan*in carcere adhibitis interdiu nodiu* custodiis, & inibi haurientes nidos rem ac fumum exhalatem e uicimis . nam hoc uno commodo fiui statuas sacratas sal licet, creditis tamen. atqui reor, talia dicentem non ut Lusia ominantem audirent libenter,sed ut diras imprecantem auersarentur, Conuiciis p uicissim proscinderenti quod ingens argumentu est impietatis hominum nimiae opinionem diuins malevatis concipientii m de his, quibus deprecantur abominaturin similes fieri. nemo igitur animam habens adoret brutas res cassas animis indecorum enim & iniquum est , opus natu submittere se operibus artificum. caeterum Amyptiis non satis est in eodecum reliquis haerere crimine, habent& aliud suum eximium: qui non talis delubra uenerantur cum sacratis statuis sed etiam animantes mutas in deorum numerum reserunt,tauros,hircos,arietes, affingendo suas cui p sa las. haec tamen habent fortasse quandam recti speciem prosunt entam uita hos arando & terram praedomando ad suturas segetes, triturando item quando Miges conduntur in horrea:aries praebendo tegmina commodissima contra tempestatum iniurias, siue ardores lis nimios siue immode ratum frigus aeris. rerum quod immanes crocodilos, serocisssimos Iemno,uirulentas que aspides pariter templis,lucis aris sacrifici js,fistis, ponapis que honorant,quaesis cuius pietatis est aut prudentiae in utroque mento diuinitus concesse ad ussim hominum, terras &aquas scrutari, nec interseras leone serocius quicquam inuenire potuerunt, nec inter aquariscas beluas crocodilo crudelius, quos adorant pro nominibus. nec hos scis tu sed &am mantes alias, canes feles, lupos, e uolucribus ibi des &acci pitres, pistes quoque aut in t gros aut membratim consecrant: quod sincrisii dici non potest certe hospites recens in Aegyptum delati, priusquam assuescant eius prouinciae uanitatibus abhorrent ab eis usque ad taedium-
488쪽
Quod si qui eruditi sunt liberalius, obstupescunt dum uident in honoretile res uilistimas,& his uiliores cultores ipsos miserantur, animo transformatos in illas animantes bestias obambulantes sub humana specie.sublaistis igitur e iure diuino huiusmodi faetitius dins omnibus, ad ueri dei cultu lex nos reuocat, qua uis ille opus eo no habeat, nimirii ipse sibi susticiens, nullius indigus. sed hoc tantu agitur ut humanu genus ab errore in uiam rei tam redeat,& naturae dudium sequendo finem optimum inueniat Eliutis ueram noticiam,qui est summu bonum & absolutis limit, a quo ceu sonte mundus risatur bonis istis particularibus. Hadienus & de secundo praecepto quantu potuimus,deinceps excutiamus tertiit hoc est, NG asIumes dei nonae in uanu. Et ordo quidem per se patet menti b. perspicacibus. semper enim nonae rem tan* umbra corpus sequitur. ergo postcs' dixit de esissentia honoreΦ eius qui semper est, secutus reru seriem ita ut decet praeciapit de usu eius nominis. multis enim&uariis modis in hac parte peccant homines. proinde utilissimu Herit & rationali naturae conuenientissim v. omnino abstinere a iureiurando,& sic ueritati assuescere ut simplex sermo uim iuramenti habeat. secundaria uero iuxta prouerbium nauigatio, cstre iste iurare.iam enim qui iurat suspeetus est de perfidia. Sit igitur cunestator procrastinator,si sorte disterendo possit euitare ne iuret. Quod si qua incumbat necessitas, dispicienda sun t curiose singula , de quibus fit contro uersia. Est em iusiurandii no exiguit, negotiu tametsi cotemnitur propter consuetudinem, uidelicet testimonium Dei de rebus dubqs. Deum autem citare testem mendacii scelus est nefarium. Introspice, si libet, Dista iurantis animum. Aspicies eum no quiescere, sed plenum tumultu trepidationein, accusatum a seipso & sibin psi facientem conuicium modis omnibus. Insita enim a natura cui ν conscientia non solet admittere quic* culpabile pro Pter natiuum uirtutis amorem & uiciorum odium, eadem accusatrix ac iudex primi; indignatione pudorem incuties, deinde more iudicis docens, monens praecipiens mutare propositum.Quae si persuadere ualuerit, gaudesas accusatum recipit in gratiam: siti milius, irascitur insensa hostilite, nocte diein urgens stimulans,inssi gens insanabilia uulnera donec abrumpatuitam execratam & miseram. Quid ais,inquam, tu periure audebis improbe adire notum quenquam, Sc asseuerare quae nec uidisti unquam nec ausdisti: quasi uisa audita te praesente acta omnia i depone testimonium. non sacies opinor. Alioqui pernicio is insaniae peccatum committeres. Qua fronte sobrius ab amico peteres commoda mihi maleficium mea causa cGtra ius & fas age. proculdubio his auditis ualere ilibebit talem amicitiam, seipsum damnans quod non initio abstinuisset, resiliet* abs te tanΦ a raobida sera hue bestia. & postea quod ab amico non audes postulare, ad id
cleum uocas ita ne nulla inest tibi reuerentia parentis omnipotentisatoque domini c Scis an nescis illum inspicere omnia exaudire quec si nescis, impius es. est autem sons omnium iniquitatum impietas. Praeterea iurans
do prie uaricaris & dolo malo agis, dum iuras per eum qui non animad uertit,quas per prospicientem rebus hominum. Quod si nosti eius prouidentiam, nihil ad summam impietatem tibi facis reliquum, si non ore lini
489쪽
gua que eerte torde sic appellans deum: dic pro me salsiam testimonium, esto mihi sceleris & maleficia socius. una mihi spes superest tuendae existi,
mationis apud homincs,si celetur ueritas.esto alienae maliciae uicarius inelior deteriori subseritiens deus optimus scelesto homini. Et simi qui etiam lucro nullo proposito subinde iurant temere ob malam consuetudinem, de rebus nihili contradicente nemine,iureiurando supplentes orationem, quasi non satius esset dimidiatam mutilam uerciliiquere,inad prorsus obsmutescere: quandoquidem exstequenti iuramento nascitur periurium&impietas. Quapropter iuraturus debet omnes rei circumst tias diligenister perspiccre,quanta sit,quam uera, quam bene a se percepta: tum seipsum c5siderare,num purus sit anima,co pore lingua illa ab iniquitatibus, hoea piaculis hac a maledicentia. nefas est em in per os quo profertur nomen illud sanistissimum, quicquam turpe progredi. quaeratur etiam tam loci quam temporis opportunitas.Noui enim quosdam in profinis impuris aque locis ubi nec patris, nec matris, nec cuiuslibet honesti uiri mentioncm deceret fieri,deierare,& quasi conceptis uerbis iusiurandum texere multis dei cognominibus praeter omne decorum,cum impietate maxima. Quod
si cui haec contemnenda uidetur,sciat se primo scelestum esse impurum*: dein obnoxium diris ultricibus, per occasionem exacturis inclemeter poenas debitas tantis sceleribus: quas tametsi diuina iusticia non statim repraesentat sontibus.reddit tamen uiquando cum sanore, quando maxime id ἡ republica esse iudicat. Quartum praeceptum commendat diem septima, iubens eam saniste pie que transigi. hanc ciuitates quaedam singulis mensibus ut festam celebrant incipiendo numerationem a novilunio dudaeis ue' ro sancta est septima quaeque dies: cuius rei ristionem in libro de opificio mundi reddidimus. constat enim mundum intra sex dies creatum: septiis ma deum quieuisse a suis operibus,& approbasse quae bene codiderat. Iussit igitur ut quicunque haec instituta recepissent, sicut in caeteris ita in hoc qiioin deum sequerentur, operando Per sex dies septima uero interquies,cendo uacandoin contemplationi rerum & studio sapientiae, retractando etiam cogitatione acta praeterita & rationem eorum a se reposcendo, sicuisbi a legum praescripto abirratum suerat, ut imposicrum cautiores essent, prospicerent ne iterum impingerent in eadem ossendicula. Verum deo satis fuit Q semel creationi mundi perfectioni in sex dies impendit quia noopus habet prolixo tempore: homo autem quis in cum sit mortalis & multis necessariis ad uitam indigeat, impigre debet cadonec spirat quaerere, sabbatorum quiete se reficiens. an non egregium praeceptum, & ad omne uirtutem excitandam utile,pietatem uero praecipue Quasi dicat, Se lucresbnper deum. habes exemplum & praescriptum operandi per sex dies qui numerus susserit uel mundi fabricae. habes item aliud exemplum philosophandi & examinandi quae secta sunt, quod ipse quoque imiteris contemplando siue tua siue naturae opera, & quantum quodque ad felicitatem
conserat. Ne discedamus igitur ab his optimis uitae tum aetitiae tum cori templativae sormulis: sed eas semper intuedo imprimendoq; nostris meriotibus,conemur effingere in omnibus quae agenda diccnda ue sun durata α
490쪽
DE DAc ALOGO. 4s3xat quantum mortalibus licet ad immortalis similitudin em accedere. cacis rerum quomodo intelligatur intra sex dies mundum creatum a deo, qui non opus habet tempore, alibi hanc allegoriam explicauimus. certe septes nari j priuilegium ostendunt mathematici summa cura perquisitum & diis It entia. nam hebdomas pro sua natura qua reliquos antecellit numeros, eri uirgo matre carens, ualde familiaris unitati Sc principio, & planetarum idea sicut unitas est idea sphaerae continentis fixa sidera. nam ex unitate &hebdomade constat caelum incorporeum, exemplar huius caeli uisibilis. compactum cst aute caelum ex natura indivisibili & ex natura diuisibili. in diuisibilis primam summamΦ sortita est circumferentiam circuli fixorum sideruin,quem tutatur unitas.diuisibilis secunda est tum uiribus tum ordine ad hebdomadis curam pertinens scissa Φ sex limitibus,septem quos planetas Sc errones uocat, efficit, cum tamen in caelo nihil sit errori obnoxiu, propter beatam,felicem diuinam in huius naturam, ab omni errore alienissimam. proinde caelestia semper sui similia currunt recurruntwperpetuo, nullam prorsus mutationem admittentia. sed quia cursum tenent in diuisiis bili Sc extremae sphaerae contrarium, parum proprie sidera erratica cognominata sunt ab hominibus temerari js, suum metipsorum errore illis ascrisbentibus quae in summi imperatoris militia nunquam deserunt ordinem.
his at 7 alqs pluribus de causis honoratur septenarius, sed ob nullam ma agis quam quod per hunc numerum manifestatus est pater uniuersitatis Scconditor: in quo ceu in speculo mens considerat deum fabricantem munudum Sc quicquid eo continetur, regentem que sua prouidentia. Sequitur quintum praeceptum de honorandis parentibus situm in duarum tabula, rum confinio, cum enim in prima sit ultimum coniungit ambas, priori sescundam applicas complexam ius quod nobis intercedit cum hominibus, quod ideo laetum arbitror, quia parentum natura uidetur mortalis & imis mortalis essentiae confinium: mortalis propter cognationem cum hominibus&carteris animantibus, & propter corpus corruptibile: immortalis uero quia gignendo refert deum genitorem omnium. Sunt igitur qui alteri parti addicti, alteram uidentur contemnere. pleni enim pietatis desideario, relictis ali js negotiis, totam uitam dedicant diuino cultui: at a contra, dum nullum este ius praeter humanum existimant, solam curant societastem hominum, bona sua cum quibuslibet communicantes liberaliter,&mala illorum subleuantes pro uiribus . illos dei amatores, hos hominum, rec te dixeris, semiperseetae uirtutis homines, integri enim ab utrow proabantur genere. caeterum qui nec de hominibus bene merentur laeti eorum Prosperitatibus condolentes aduersitatibus, nec picta tem sanistitatem scis, iciun postulat uideri mutati in serarum ingenium: inter quos primas fercnt qui parcies suos negligula hutriusin partis hostes,tum eius que deo, ita ira eius quae hominibus se approbare uult. sciant igitur se damnatos procluobus tribunalibus, quae sola sunt naturalia: impietatis apud diuinum, quod secundos post deum autores uitae suae non tradiant cx ossicio : inhumanitatis uero apud humanum. cui enim benefacient qui proximos &optime de se meritos vilipendunt quibus nulla potest referri gratia non inseo Philo S a riora