장음표시 사용
341쪽
Spe frustrantur verba Imperfecta portantes. ut autem per posea cornua verint foras, Vera perficiunt, hominum quando quis videt. Tum ex Virgilio Eneid. lib. I. res. 89 . qui hanc sequitur: Sunt geminae Somni portae, quarum altera fertur Cornea, qua veris facilis datur exitus Umbris: Altera candenti perfecta nitens et tanto Sed falsa ad caelum mittunt insomnia Manes. Philostratus ad illas portas alludens dicit, somnia repraesentari solita cum
veste alba , quemdam coloris nigri circumvoluta , prae manibus cornu gestantem . Et Eustathius ad locum Homeri mox addunum diversas hac de re conjecturas affert , quarum pleraeque adeo ineptae ac nugatoriae , ut eas tantum memorare operam ludere esset qui autem plura desiderat , si v cat, ipsum Scholiastem adire potest.
Tempus quo vera somnia expectabantur , erat νυκτος δεχολγος, ideoque
Homerus tradit , Penelope , viso auspicato somnio de filio Telemacho qui sollicite quaerebat patrem Ulyssem, magis laetatam fuisse , quia tunc temporis ostensum est sibi O dig. et ad finem.
ipsa vero ex somno excitata es Filia Icarii, amictim autem illi praetus resoruit Ginando ipse evidens somnium apparuisset nocte liquida.
Quodnam tempus fuerit, non convenit inter Grammaticos nonnulli it Iam uocem deducunt ait Eustathluso ex particula privandi αδε verbo μολει , ambulo , aut μογεου, laboro, quasi esset 'μολος vena χογος, & per epenthesim uολγος , tanquam denotaret concubium ossitem , per quam hinnines nec operantur nec obambulant . Alii putant ea significari posse mediam aut profundam οἱ tem , sed aliam ob causam quippe ἡ μοῖ γος secundum illos idem est ac πυκνος , densus vel compa ius; mesiodus istud vocabulum hoc sensu usurpavit, quando ait Oper. 2 Dieb vers. 88.
Libumque lacteum. Quod est , iuxta Athenaei interpretationem ποιμεm άμμυαια , spissa placenta, qualis in cibum pastorum Maratoium. Alii admittunt eumdem significatum , sed tertiam ob rationem , nimirum , μολγος apud Achaeos, secundum Glos graphos, idem est ac ιυιριη, quod denotat medium vel summum T ali-
342쪽
alicujus rei, ut Θερους, tempus illud aestatis, quo calores sunt servidi solstitium aestivum hominesque dicuntur esse ν άκμῆ, quando aetate viribus valent; quapropter αμολγος, et νυκτος, debet esse prostin a aut media nox. Verum ista interpretatio nihil ad rem nostram; nulli bi enim la-gimus, somnia aliquanto majorem auctoritatem habuisse, quando nocte com-cubia contingebant. Itaque ἐριολγος in alium sensum usurpabatur, scit piis tempore, quo pecora mulgere consueverant, deduciturque a verbo ἀμέλγω mulge , uirique ἐριολγος νυκτος significabit matutinum,mdgendi tempus , contraoppositum ημερας μολγω, seu vospertino ms endi temporici quod autem hoc sensu acciperetur, patet ex Homeri Bad. . vers. 26. ubi ait caniculam quae oritur paulo ante solemo lucere o νυκτας ἐμ ολγῶ. En ipsius verba Παριφαίνονθ' - --λέπεα συμενον πεδίοιο Ο D, οπωρης σιν Ἀριζηλοι δέ οἱ ιυγαι
Collucentem tanquam sellam ruentem per campum, uae nempe autumno oritur perilis res autem ejus radiἱ Lucent multa inter aura nocte intempsa, quam canem Orionis vulgo vocant. Somnia vero hoc tempore potissimum accidisse , Horatius fib. I. sat. X. non sinit nos dubitare ego quum Graecos facerem, natus mare citra, Vesculos, vertiit me tali voce curninus,
Pos mediam noctem istis, quum Iomnia fra. ovidius quoque idem sentiebat, sic canens Namque sub auroram jam dormitante lucerna , Tempore quo cerni somnia vera solent. His accinit Theocritus Europa seu fit. XIX. init
- prope erat aurora, Cum s veracium pascitur turba somniorum Istius sententiae ratio haec erat , nimir. Existimabant cibos in stomacho residuos probe concoctos hoc tempore fuisse; nam eousque somnia a vaporibus proximae cenae potius quam ab ulla causa supernaturali excitari credebantur ideoque Plinius asserit oranium nunquam esse verura post cibum aut potum; Artemidorus paulo longius progreditur, quum ait non multam fidem adhibendam esse somnio matutino , si nocte proxime praeterita plus nimio comederis quoniam non verisimile fit omnes cruditates tunc egestas esse.
Eapropter qui somnium praesagum cernere volebant, peculiarem dia
343쪽
tam servare soliti erant, ita ut nihil concoctu dissicile manducarent, cuiusmodi fabas, aut crudos fructus. Nonnulli ad sumos tuto cavendos ac stomacho vacuo dormiendum eo superstitionis deveniebant, ut per unum die na cibo & per tres a vino abstinerent Pisces, cum cito aut facile non digerantur , somnia vera impedire verisimiliter credebantur hincque colligi posse videtur, cur tot ciant in honorem De BriZo sacrificarentur; quae enim iis gratiis ma, aut quae ipsi multum abhorrebant, offerri consueverant ista, quoniam ipsis maxime placere existimabantur haec vero, quia plurimum aversabantur, ideoque iis ad ipsorum aras adolendis consumendis maxime delectari creditum . Plutarchus in Tra I de audisndis Poetis observat , polypodis caput nocere iis , qui somnia prophetica Xoptabant
Pol odis capiti perbibent bonum ines malumque.
Propterea quod gustui suave ac gratum est, sed homines inter dormiendum perturbat ac inquietos reddit, tumultuosain dira somnia eae citans idcirco huic Poesim assimilat, quoniam plurima aeque utilia ac jucunda iis , qui
bene utuntur, complectitur; qui vero male utuntur, valde damnosa, ipsorum cerebro varias inanes, si non impias, ideas atque opiniones ingerens. Summatim vitanda sunt, quaecumque stomachum gravare, sanguinem fermentare, spiritus nimio vehementer movere , vanasin insolitas cogitationes parere, hominum quietem turbare , aut liberram ordinarias mentis operationes ullo modo impedire valent ita ut in mentem ac phantasiam defaecatas,in ab omni insolita externaque impressione liberas, facilius irrepant inspirationes divinae . Sic quorumdam colorum vestes adhibebantur,
quippe Suidas memoriae prodidit , maxime conveniens fuisse si dormirent candida veste tecti, qua sit ad clariora reddenda somnia & visiones conferret. Psrro ut nihil dicam de illis , qui ab Amphiarao aliisve Numinibus c-pectabant somnia per sortes, quae superius adduxi antequalia irent cubitum, Mercurio sacra facere solebant ita Calatiris apud Heliodorum, precatus omnes caeteros Deos, Mercurium supplex orat, ut ipsi argiatur ρον νυκτα , hoc est, noctem bonorum somniorum. Iam sciendum est,mercurium creditum fuisse υπνου inrepae, omni largitorem , teste Eustathio ideoque illius imaginem insculpebant lecti fulcris , ob hanc rationem nuncupatis ερφαῖσι , quam Vocem adhibet Homerus Od FG. vers. 78. ubi asserit Vulcanum cancellis inclusisse Martem cum Venere in lecto cubantemAμφὶ δ αρ ερριι υν χε δέσματα κυκλώθ άπαν-.
344쪽
Lecti fulcro elaborato. Alii contendunt ερμοῦ derivari ab ερμα, id est, fulcrum aut sustentacultim quippe lectus eo fulciebatur ac sustinebatur momodocumque se res habeat, certum est Mercurium peculiariter praefuisse somno , somniis , nocti quoque, una cum omnibus quae ad illam spectant; sic enim indicavit Homerus 'mno in bunc Deum vers. q. ubi illum vocat:
Praedonem, abactorem boum , ducem somniorum No iis speisatorem, anitorem. Istis omnibus ita dispositis, linum petebant, inflati spe cognoscendi ante diluculum quaecumque Xpetebant, aut de quibus solliciti erant: si vero quod ipsis eventurum foret , verbis obscuris seu allegoricis nunciatum se set, ita ut ipsi me sensum expiscari nequirent, extemplo consulendus interpres . Eorum primus ut tradit Plinius Nat. His lib. II cap. v. suit Amphictyon Deucalionis filius Pausanias prout antea dictum esto contendit fuisse Amphiaraum , qui ob inventam hujusmodi artem sacris honoribus decoratus est; verum quisquis fuerit ejus inventor , constat fuisse in magna auctoritate ac fama apud Graecos, ut patet ex umero Librorum de illa arte conscriptorum , nam Geminus Pyrius tres , Artemon Milesus viginti duo composuit , praeter Panyas Halicarnassensem , Alexandrum Mindium, Phoebum Antiochenum , Demetri uni Phalereum, Nicostratum Ephesium, Antiphontem Atheniensem , aliosque, quorum scripta adhuc exstant, quales Artemidorus, Astram psychus, Philo Iudaeus, Achines filius Scyrimi, Nicephorus , c. Sed nihilosecius haec nunquam in tanto honore ac pretio fuit, quanto aliae divinationum species ob multa falsa Minania somnia, quae singulis hominibus accidunt , reliqua omnia in suspicionem adducuntur quae nil nisi praestigiae erant , in dubium vocabant quae Vere διοπεμπτοι seu prophetis , ideoque Heros apud Homerum Elad. α vers et admonens Graecos ut a quodam propheta sciscitentur , qua a tione iram Deorum placare valerent, audacter ac proterve loquitur de ριαν-τει , seu vate numine Affliato de ἱερ- , seu haruspice ibi enim scinterpretanda vox ἱερευς sed quando venit ad γειροπολον , vel somniorum inici prolem , quadam verborum suorum defensione uti coactus est, hunc in
Sed age una aliquem atem consulamus, aut sacerdotem, Vel o somniorum interpretem etenim somnium a Joves
345쪽
Hac ratione occurrit dissicultati, quam sibi fieri posse videbat , nimir. Cur autem illum consuleremus , qui in vanisin fallacibus praestigiis explican. dis solummodo occupatur λ Cur sic dicto deceptori vaserrimo universi exercitus salutem commendaremus p Ad hoc respondet : Revera dari innumera falsa mendacia somnia , sed omnia sic se habere inde concludendum neutiquam esse; nam licet quamplurimae fiant praestigiae , tamen nonnulla somnia vera existunt , prodeuntque a Iove auctore communi omnium vaticinationum, idcirco ei fidere possumus. Poetae verba sic commentatur Eustathius. Posterioribus temporibus somnia parvi habita sunt, praeterquam a vetulis delirantibus , quae in illis observandis valde superstitiosae erant quemadmodum indicat Propertius M. II eleg III. se mea non decis somnia versat anus. Multis post saeculis populi Gaditani morystentiae , incolae quoque Tel- missi & Hybla Gereatidis civitatis sub potestate Cataneorum in Sicilia fuerunt inclyti ac peritissimi illa arte , quam invenisse a nonnullis perhibentur. Sic enim Clemens Alexandrinus Strom. I. pag. 3C6 loquitur: σαυροι δε- ραβες ἐξεπονησαν την οἰωνιςικὴν , σπερ Τελμιισεις τὴν δἰ νεέρων μαντικην. Isauri autem o Arabes exercuerunt artem augurandi , quemadmodum
Telmissenses artem dioinandi per somnia . Singula indicta , quibus divinare credebant, hoc loco recensere permolestum foret; si cui tamen tantum otii sit, aut usque adeo insanire velit , ut delectetur hujusmodi insulsis ac ridi. culis nugis legendis, Artemidorum adire potest. Si somnia aliquid diri horrendique continerent, quibusdam Diis terrores
suos aperire consueverant thus aliaque dona offerentes, atque orantes, ut,
si quid boni ominis esset, ratum haberetur; sin contra, ut Dii , quidquid mali ex iis portenderetur, avertere dignarentur. Cuidam singulari Numini non enarrabantur somnia nonnulli enim Mercurio , alii Iovi illa detegebant, ut nonnemo iacit apud Plautum utcumque sit, quoniam Penates proxime aderant, domosque, in quibus culti, praecipue curare credebantur, idcirco somnia ipsis , ac praesertim Vestae , declarare moris erat , quemad' modum discere est ex Propertio lib. II eleg XXII.
Vaditis hinc castis narratum somnia Vestae, sua sibi, quaeque mihi non nocitura forent. Apollini quoque peculiariter ac jure merito tribuebatur iste cultus , nomine εξοικετηρίου, α τοτροπαίου , seu averrunci, ita cognominati ab averruncandis malis , απροςατηρ si , quia aedium praeses eas tutabatur , ideoque
prout nos docet vetus Sophoclis Scholiastes ipsius simulacra in vestibulis exstabant. Hinc Clytaemnestra , viso diro somnio , ancillam sic alloquitur apud Sophoclem Electra vers. 35.
346쪽
CL. Tu ancilla, quae ades, aufer incensa Ex arus frugibus, ut regi Phoebo preces.suae me his terroribus berent , effundam. Tumque precationem inchoat ibid. vers. 638.
Audi nunc polio, qui in foribus sedem habes,
occuham hanc meam precationem .
Verum, audi, quemadmodum ego dicam Nam quae hac odii spectra vidi Geminorum somniorum , hinc mihi, dicis rex Si quidem fausta sunt , fac ut rata eveniant: Sin autem adversa, ad inimicos meos illa transm treVerum Soli metum antea patefecerat Chrysothemis enim Electrae dicit, se hac ratione somnium ipsius intellexisse, edoetam a quodam, qui verba ejus audierat, ibid. v rf. 35.
Hoc mihi quidam, qui Iuno audivit, cum ipsa soli
Narravit somnium, indicavit. Ambo Scholiastae inistinc locum tradunt , haec facta suisse secundum antiquam consuetudinem renunciandi somnia Soli horumque istam rationem proser Triclinius, nimir. Quod, cum Sol noctis contrarium sit , omnia mala ab illa prodeuntia avertere ac propulsare valet . Eumdem morem surpat Iphigenia, cum ista tamen differentia , quod Coelo mentem suam revelat, cum Clytaemnestra Soli tantum; en Iphigeniae verba apud Euripidem Iphig. Taur. vcrs. 2. κωνι δ' ει νυξ φερουσα φάσμοπα, Jam vero quae nox praesens attulit recentia tisa,
Dicam ad aerem: si quod hoc es remedium. Quando
347쪽
Quando hoc agebant, dicebatur ἀποπέμπεΘο- α ποδιαπομ Στε Θω - ά πο- τρψmΘου ἔννυχον οψιν , seu ποτροπιά Θα ηλια , c. Antequam autem Deorum aras accedere ipsis Permitteretur, ab omnibus nocturnis inquinamentis se purgare tenebantur propterea quidam siccio
quitur apud Eschylum in Persis vers. o I. Edit Lonae pag. 38. EπM J ἀνές , - χεροῖν καλλιρροεσ
Postquam vero surrexi, o manibus poPhristium Tetigi fontem, sacrifica manu Altari adsiti, averruncis iis Oblattira libum. Simili ritu Eneas apud Virgilium se lustrat, aqua manibus e flumine sublata, idque ad orientem solem conversus, Eneid. lib. VIII vers. 7.-nox Eneam somnusque reliquit: Surgit, o aetherii pectans orientia solis Lumina, rite cavis undam de sumine palmis SVidit, ac tales effudit ad aethera voces. Verum alii operosiori lustratione utebantur,' totum corpus flamine purgabant quod e Silio discimus lib. ID. -- lucem ut visa secundent
Oro coelicolas, o vivo purgor in amne Nefas enim erat Deo unquam venerari, donec aqua purgati essent, mutante dictum Dimo hoc tempore potissimum exigebatur. Praeterea Persius Sat. II. Ters. 15 addit, RomanOS, antequam preces matutinas funderent,
in aqua caput quinquies immergere solitos fuisse H es ancte ut poscas, Tiberino in gurgite mergis Mane caput bis terque, o noctem sumine purgas.
P. XIV. De Divinatione per sacrificia
περομ αντδεα ut Ιεροσκοπία , id est, Divinatio per sacrificia, in diversa ge. - nera juxta diversam sacrificiorum materiam distinguitur. Divinare enim solebant primo per signa in artibus exterioribus Qvictimae motibus ob- Tom L Vm serva-
348쪽
servata deinde per viscera, per flammam qua absumebatur , per placen. tas milaginem, per vinum aquam, ter plura alia similia, equi. bus suo loco. Primo ars Θυγα dicitur, qua omina in hostia mactanda aut dissecanda dignoscebantur. Si hostia vel ad aram vi adducta fuisset, vel dum eo iret aufugisset, vel ictu lethi sero se subduxisset, Vel renitens' tumultuans procubuisset, vel calcitrasset, subsiliisset, mugiisset, sanguinem ultro non emisisset, diu cum morte reluctata fuisset, intensitoris silit dolori indicia edi disset, humum capite collidisset, in motu convullivo occubuisset, aut quid aliud praeter morem pecorum mactatorum accidisset, pro inauspicatis o munibus re irae divinae indubiis portentis habebantur . men omnium fere pessimum erat, si victima sponte moreretur unde quum Pyrrhus Epirotacum aliis duobus Regibus foedus initurus esset , haruspex Theodotus eum jurare vetuit, unique e tribus Regibus mortem denunciavit , quod ex tribus victimis, quae ad aram adductae erant, una mortua ante ictum concidisset. Vid. Plutarchus in 'rrho Econtra , ii propitii & pietatis ossicia iis persoluta in bonam partem accipere credebantur, si omnia expedite perficerentur, si victima ad caedem ultro, non coacte accessisset, ictum tranquille excepisset, placide collapsa suisset, ejus sanguis liberior & abundam tior erupisset,in suae gemitu exspirasset . Nempe propitios ore Deos expediabant, si victima sponte se traderet eorum in honorem mactandam Unde scelicissimum signum est, quod apud Senecam habemus in Herc. Fur. Stat ecce ad aras hostia, expectat manum
Atque hinc aqua in ejus aurem saepe injiciebatur, ut quodam capitis motus immolandam esse annueret Myrritus lib. I. Lesbicorum μιεν kμῶς
cerdotes aquam in aurem victimae injicere solebant, ut sacris annueret. Imo in ipsa caudae agitatione quid ominos observare solebant quod patet ex hoc Poetae versiculo: cauda bene se habet. Quem in finem videntur cultrum a fronte ad caudam victimae duxisse. Sed etiam cauda victimae in ignem injectae si motu flammae incurvaretur, molestias dissicultates affuturas praenotabat si penitus concideret demisis versus terram penderet, cladem, infortunium : sim in altum erigeretur, rictoriae' oelicitatis omen erat . Euripidis Scholiastes in Phoenis .
Deinde hostia dissectae viscera observabantur a Graece ματυρα dicta sunt ab igne , quo Victima immolabatur, & haec divinatio ἐμπυρων μαροτεια, unde τα εμπυρα σημα apud Platonem dicuntur ea signa , quae ex hostiis
349쪽
hostiis igne calentibus capiebantur. Haec autem divinatio aut originem hybuisse , aut persectionem aliquam ex morte Delphicae Sibyllae fingitur quod ejus corpus in pulverem postea in herbas mutatum, bestiis id gustantibus aliquam futurorum praesensitonem indiderit: sicuti partes, quae in aerem recessere, vocibus ominatis sutura praedicebant. Fabula est apud Clementem Alexandrinum Stram. I. V. O . sed a fabulis ad moresin ritus redeo. Itaque si in extis integra sana, locum, colorem, justam analogiam obtinentia deprehenderentur omnia, res prospere se habebant: in vero dilapsa fuissent, aut deessent , aut incomposita , aut quid in illis naturae legibus adversaretur, aliquid mali portendebatur . Unicum hujus rei exemplum e Senecae Oedipo describam vers. 367. Mutatus ordo est, sed nil propria acet: Sed acta retro cuncta . Non animae capax In parte dextra pulmo sanguineus jacet: Non laeva cordis re io. Etiam si valde palpitarent & tremerent exta , malum erat omen Ibidem
- non levi motu, is solent, Agitata trepiseant exta, sed totas manus
Eodem in loco alia tristia signa multis versibus enumerata reperies. Ex omnibus partibus hepar primo & praesertim inspiciebatur , atque id divinationum quasi tripodem hoc est, principem , appellant Veteres: ν
lostratus in Apollonio :b. III. Quod si corruptum Oret, sanguinem, imo integrum corpus, pariter se habere inde colligebant qua de causa ibi subsistebant, caeteris partibus neglectis; ijusmodi omina dicta sunt κέ υθα, quia ne ulterius inquirerent impediebant Hesychius: κέλευΘα ἰν Θυτικῆσημειον, τα μη κ κελευΘος. Quae o aliis etiam membris, quae diro ali
quo omine ulteriorem progressum impediunt, applicanda est . Iecoris inspectio dicitur H παγοσκοπια, quae deinde pro haruspicina in genere sumpta est, eo quod hepar viscerum praecipuum existimabatur. Si jecur nitido nativo colore ruberet, si sanum, omni macula' naevo carens, silobi patuli, si bini, si ad interiora respicerent om n. prospera faelicia sibi promittebant. Vice versa, pericula , infortunia , aerumnae Oriendebantur , si in jecore ore δι ιας , c prout vocari soleto hoc est, nimia ariditas , vel li σεχος, aut incidum, quo partes sibi in Vicem unguntur, id est , si continutim , praesertim si λοβος, obis merct , vel si omnino defecisset ipsum jecur nam extremitas jecoris , sicut aliarum rerum , λοβος dicitur Pythagoras aruspex Alexandro mortem praenunciavit , τι λοβονο π ηπανην ἱερω . Ut etiam Hephaestionis obitus eodem omine significatus fuisse dicitur. Vid. Arrianus lib. II. Praeterea, si pustulosum , ulcerosum, corrugatum, emaciatum, durum fuisset jecur , tristem nigrumque colorem
contraxisset, si sanies putridis humoribus vitiatum , aut e loco suo deje-Vi 4 et una
350쪽
ctum tandem, si dum lixaretur inter caetera viscera non manifesto conis spiceretur, si scelido tabo corruptum, si plus solito molle ut ita , cam, in gelatam coagulatum videretur . ConcaVa hepatis pars dicebatur μγιας, id est , familiaris , quia per illam de se suis conjicere solebant consultores gibbosa vero & exterior επίβολις aut αντις άτιος vocabatur quia ad hostas spectabat si utravis superficies rugosa, corrupta , aut aegra fuisset, exitium minari credebatur; sin vero patula , sana solito crassior, pro auspicato omine accipiebatur Seneca ad hunc morem allusit Tragoedia modo laudata vers. 36o ubi Manto jecoris capita describit: Et capita paribus bina consurgunt toris Sed utrumqtie caesum tenuis abscondit caput Membrana, lates iam rebus occultis negans Hostile alido robore insurgit latus,
Illa divinatione utebantur Romani victoriam enim , quam Iulius Caesar in Pompejum adeptus est, per inspectionem jecoris praedictam suisse tradit Lucanus his versibus: Quodque nefas num impune apparuit extis, Ecce vidit capiti fibrarum increscere molem Alterius capiti pars aegra, marcida pendet, Pars micat, ct celeri venas movet improba pulsu. Locus, qui integrum hepar capit , dicebatur δήξις- δοχη Medium spatium, quod inter lobos interjacet, πυλωαδε ευρυχωρ et a pluribus nuncupatum. Interpres Demosthenis in orat a Corona, πυλωα , η μέση τοῦ παre ευρυχωρία in aut ἐκτροπού ab Hesychi , πυλο ab Euripide in Electra vers. 828. Vocatur. - πυλαι - , asu δεχοα χολῆς πελας Κακὰς φωνον τὼ σκοπῶντι προσβολὰς
- aditis autem o cellulae juxta bilem AAersos inspicienti portendebant casus. Haec malo erant omini, si cona pressa inuasi clausa apparerent unde Diom Caracalla tradit, aruspices monuisse ut sibi caveret, τι αἱ του ηπατει πυ- λοα κεκλειντο, quia jecoris portae clausis sunt.
Proxime sequitur cor, quod si plus solito exiguum fuisset , nimio palpitasset, subsiliis set, rugas contraxisset, adipe omnino caruisset , malam fortunam praesagiebat; si plane defuisset, lethi serum omen censebatur. Cor excipiebant et lien, pulmones, & membranae , quae viscera capiunt, inspicienda. Si se duplex, si tumidum, membranam ambientem perrumpere videretur, acerrimasin cruentas, licet prosperas , pugnas Ortendebat. Si splen locum solitum Occupare , si purus cianus , si nativo colore nitens, si pustulis, callis , dc rugis carens deprehensus suisse , bo
