Diatriba de mutuo, non esse alienationem. Adversus Coprianum quemdam iuris doctorem. Auctore Alexio a Massalia, domino de Sancto Lupo

121쪽

dere, quo sibi aliquem obliger, quia,u

idem Caius ait leg. IX. D. eodem , nul- ludi contractum iacere potest non inter posita tutoris auctoritat . Obligari, inquit , ex omni contraLiu pupillus sine tutoris auctoritate non potvi. Adquirere autem stipulando , ω per traditionem accipere , etiam fine tutoris auctoritate potest. Hoc e*plic tur ex Institutionibus lib. I. eodem. In bis causis, nimirum ex quibus obligationes m tuae nascuntur, ut tu emptionibus venditionibus, locationibus conductionibus, mandatis, depositis, si tutoris auctoritas non interveniat, ipsi quidem qui eum bis contrahunt, obligantur, ἄν inritum pupilli non obligantur. His addendi δcco tractus pignorum , & commodati. Nam ultro citroque nascuntur actiones in

his contractibus. Ergo in huiusmodi obligationibus obligat pupillum qui eas .

contrahit sine tutoris auctoritate, non in-

vicem obligatuita. Verbi gratia,si deponathecuniam penes aliquem pupillus , dire

clam habet actionem depositi, non con- trariam ille apud quem deposuerit, qua. impensas necessarias iure persequatur. Ita es in commodato, ita in aliis. Atqui de his credendi verbum usurpatur, de pigno' ie , deposito , & commodato. Non igitur verum quod scribit Caius, credendo

122쪽

pupillum non sibi obligare sine tutoris auctoritate , si id intelligatur de pignoribus, depositis, ac commodatis, aliisque contractibus, de quibus Verbum credere passim tum usurpabat iurispiudelia. Quos omnes contraetiis non prohibebatur facere pupillus, sed in his no obligabatur,cum ipse obligaret secum contrahenteS. Longe ita verior esset lectio apud Caium, & iurisprudentium sententiae magis consent nea, si sine negatione legeretur, Sedoe credendo obligare bipotest. Nihil enim verius, quam pupillum posse sibi obligare credendo, id est, deponendo, commodando, repignori dando. Quas omnes obligationes contrahendo non ipse vicissim obligatur. De mutuo videamus, quid iuris sit. Profecto nec mutui datione obligatur, id est, si mutuum ei detur, ut constat ex Institutis lib. m. cap. XV. Vnde pupi Ueisine tuto ris auctoritate indebitum per errorem datum non tenetur indebiti condistione, non magis quam mutes datione. Quod si ipse det, an, ut & in aliis credendi generibus, accipientem obligabit-- ὸ Certe mutuum non aliter ne Catio fini contrahitur quam ut oblige . Non enim ex utroque latere in hoc contractu reciproca nascitur actio , ut in deposito, commodato,& pignor . Ne'

123쪽

122 DIATRIBAmoe igitur dat mutuum nisi ut obliget accipientem. Si credendo itaque obligar qui mutuum dat,quidni & pupillus mutuum dare queati N ec obstare videtur quod in mutuo res fiat accipientis, &domini si eius transeat. Transit enim non ad alienationem faciendam, sed ad obligationem contrahendam . In depositi etiam genere , ubi pecunia adnumeratur non inclusa saccis,fiscis, aut Ioculis, nec obsignata deponitur, dominium transire Certum est, u

ante ex Alpheno notabamus. In Institu ris tamen diserte scribitur, neque pupillum, neque pupilla, ullam rem sine tutoris auctoritate alienare posse, ideoque si pecuniam mutua sine tutoris auctoritate cilicui dederit, non contrahere obligationem,quia pecuniam non facit accipientis. Si in aliis credendi generibus dando contrahit obligationes, cur in mutuo no

idem iurist Quia in mutuo fit accipiet tis pecunia. Quid tum Z Ita fit ut reddenda tamen sit , & obligatur accipiens ad eam restituendam, haud minus quam qui depositi actione tenetur, aut Commodati, aut pigneraticia. Sed & obligari etiam aliquo modo certum est qui a pupillo motuum accipit, quamvis Institutionum auctor neget, pupillum mutuum dantem

124쪽

D E M u T ii O. 12 contrahere obligationem. Nam si nummi extant, actione in rem eos vindicat. Si occultantur,ad exhibendum agit. Si bona fide consumpti sunt, condictionem habet ex muruo, ut eXTheophialo constat,& leg. x Ix. D. de rebus creditis. Certe etiamsi obligatio contra sta fuistet, condictionem haberet , ad xcpetedos nummos ex credi- O, quocunque vellet tempore, si nullum tempus praestituisset: aut die praestituta, ubi illa advenisset. At pupillo mutuum dans, suum plane perderet, & nulla actione id repetere pollet, quia non tenetur pupillus nec obligatur mutui datione. Optimmo tamen iuro Iurisconsulti statuerunt', Pupillum non posse mutuum dare sine i roris auctoritate , sed non ob eam san . rationem quod alienare etiam non possit. Nec enim mutui datio alienationis species ς quamvis per eam dominium transfera-zur tantum, ut diximus, ad hoc, ut usus rei utendae concessie possit consistere, & propter illam concessionem obligatus debi-

ror rem tempore statuto reddat'. Per imbecillitatem iudicii posset dubiis ac malis nominibus rem suam dare pupillus, α sic male crederet'. In spons0ribus aut pi'τὶOribus accipiendis minus cautus esset, Et sic multis modis circumsecibi & cire

125쪽

124 Dr A T R i , Acumveniri facilem se preteberet in mutuo contrahendo. Placuit enim, ut meliorem quidem suam conditionem quacunque 'in re pupillis facere liceat sine tutoris auctoritate , deteriorem non aliter quam illo auctore. Vereor igitur, ne illa ratio quae in Institutis refertur, ideo non posse pupillum mutuum dare ni si interposita tutoris auctoritate,quia nullam rem sine bea possit alienare, falsia sit, & ex Joco Cati in Digesta relato & 1 Triboniano ii terpolato desumpta. Obligari ex omni contractu pupillos sine tutoris auctoritate non posse, ibi scribit'. Additur:fed credendo obligare sibinon pote, E. Hoc falsissimum, si verbum credendi generaliter accipiamus,ut temper ab omnibus iurisconsultis, & ab ipso praetore in edietaxperpetuo acceptum fuit'. Et diserte, in Iustiniani Institutis, compilatis ex eiusdem Caii institutionibus,scriptum est, de Omnibus contractibus ex quibus mutua: ob - ligationes nascuntur , deque variis cre dendi modis', si tutoris auctoritas non intere

veniat , ipsos quidem qui cum his contra ni, ebligari, at invicem pupisios non obligari. His

verbis Caii quid tam germanum, quam quod idem Caius scripsit in eadem lea. IX. in eodem, ii sine negatione legatutiat Ob

ligari

126쪽

ligari ex omni contractu pupilla ne auctoritate non potest , sed credendo obligare sibi potest.

Credendo, id est, deponendo, commodando, pignerando, indebitum solvendo. Immo etiam mutuum dando. Nam qui accipit, tenetur actione in rem, si nummi extent: ad exhibendum, si occultentu et condicticia, si bona fide consumpti sint ' Tribonianus inserta negatione contra riam sententiam&falsam concinnavit',& rationes nihili adiunxit: Sed credendo ob ligare sibi non potest, quia sine auctoritate nihil alienare potiar. Si haec verba no ab eo adiecta fuere, omnino corrupta reperisse con' staticii sic auctor scripserit: Sed credendo obligare sibi pote R. usu ω sine tutoris aufforitate alienare nihil potest. Ex eo autem quod pupillus

nullam rem fine tutoris auctoritate alienare potiati apparet, nec manumittere sine tutoris auctoritate posse. Audace hanc coniecturam non nemo est dicturus. Veram praesto,& facile talem credent , quibus nota est librorum antiquitus scriptorum non credenda corruptela,& Triboniani in mutandis atque interpolandis genuinis Iurisconsulto- 'rum verbis immanis confidentia. Non po'

tuisse ita scribere Caium, ut hodie in ea lege legitur , ipsius Cati auctoritate evincam. Scribit paulo post in eadem illa lege:

127쪽

i 16 DIATRIBA lege : Pupillus ex omnibus causis fruendo emtoris auctoritate nihil agit , quia nullum δε- mi aium transferre Vides, hoc dicere Caium , ideo pupillumsonendosine tutoris asectoritate nihil agere , quia nullum dominium , transferre poten) Debuit potius dicer, quia nullam rem potest alienare, si omnis do- minii transatio alienatio est, si haec ratio valuit, ne pupillo liceret mutuum dare, quia non posset alienare. Immo &illo loco, ubi dixit, credendo non posse sibi obligarepupillum,quia novo set alienaresine tuto ris auctoritate, debuit & istud de non sol-

vendo referre, quia, qui solvit, alienat . Certe & Tribonianus in Institutis aperte

posuit pupillum vel pupillam solvere sine

turoris auctoritate non posse, quia id quod solvunt, non fit accipientis, quia scilicet nullius rei alienatio eis sine tutoris auctoritate cocus sit. . Ergo utriusque par est ratio , & mutui dandi, &solvendi. In utroq; fit pecunia accipi entis. In utroq; transfertur dorminium . Sed quaestio est, an dominii tras latio quae fit in mutuo qua dando qua solvendo, habenda sit pro alienatione, & talis habita fuerit antiquis Iurisconsultis.

Caius ex omnibus causis sine tutoris a

ctoritate solvendo pupillum nihil agere dixit , quia nullum dominium transe

128쪽

D E Mu T u Ο. I 2Ifrre poteti. Non dixit, quia nullam rem alienave potest. Et sane qui sosvit, domi minium traffert, quia prius in eum transilatum fuit a creditore. Non tamen alie Dat , quia alienatum a creditore non acceperat. Trasfert dominium, non ad alienatione, sed ad solutione, quia idem domi niuad eum transierat,non alienationis, sed obligationis gratia. Non igitur aliena obligationem qui solvit quod redder

obligatus fuerar . Sed nec rem aliena quam reddit, licet dominium eius transfera . Et alienatio quidem, ut ante diximus, hic magis locum haberet, dum solvit debitor,quam in creditore, dum mutuum dat. Hic enim transfert in perpetuum rem quam solvit, non repetendam ab co cui solvitur,cum creditor ad tempus

tantum δί repetendam daret mutuam .

Nullum ergo dubium est, si non alienat' qui solvit, non posse dici alienare qui dedit & obligationem contraxit. Hoc enim ex illo pendet'. Alienum habet aes debitor quod solvit. Non igitur illud alienat cum solvit, sed suum domino reddi . Alioquin alienam rem videretur alienare. Dominiu tamen transfert, quia res eius fa es afuerat, sed citra alienationem. Ergo&citra alienatione quoque eius dominium

129쪽

118 D I λ T n. I B A transfert, dum illud iterum domino reddit. Solutionem debiti non posse haberi pro alienatione, Ulpianus notavit, dc nos ex eo supra, ubi diximus, edicto praetoris, quo alienatio improbabatur mutadi iudicii causa facta,non coprehensam fuisse solutione eius rei quam quis ex obligatione dedisse . Ergo translatio dominii etiam

sine alienatione fieri potest. Ut in hoc C. se, ubi solvitur sine alienatione , cum tamen dominium rei in solutum datae transferatur. Nec ergo alienatio fit cum mutuum datur, alioquin necesse esset etiam tum fieri cum redditur. Caius itaque, cum dixit,dominium trafferri in rei solutione, non potuit dicere, ideo credendo obliga

re sibi non posse puellium, quianaon posset alienare. Res ipsa falsa , nec minus ratio. Nam non alienat qui credit , dc

pupillus qui credit, sibi obligat, nec ipse

obligatur . In aliis multis casibus dominium tra's ferri sine alienatione,iuris indubitati est. Et eo iure quo tunc utebantur Romani, cum res mancipii non aliter . liceret abalienare nisi interposita nexus sollemnitate, si aliter quam nexu traditione dominium ad alterum transire ' , transferebatur quidem dominium, sed sine

alienatione , . De qua re, ac neXus mauci' in patiouis,

130쪽

pationis faciende more idemCaius in Institutionum libro primo tractaverat , ur apud Boethium ad Topica Ciceronis videre est. Res igitur mancipii alio modo quam ritu sellemni nexus in alterum dominum translata,non alienata censebatur,

quamvis in eius bonis duceretur cui esse tradita. In certo genere rerum locatarum dominium quoque transferebatur, resque omnino fiebataccipietis sine alienatione.

De quo supra docuimus. Sed & depositi genus quoddam fuit, in quo si pecunia adnumerata tantum fuisset deposita , in creditum ibat, fiebatq; accipientis, transiato

dominio,no tame alienata dicebatur.Tra sire dominium etiam non alienatum,con' stat exleg. XxxVI. D. de acquirendo rerum dominio. Ubi Iulianus dicit, cum in corpus quod traditur consentiunt contra hentes, in causis vero dissentiunt, non se animadvertere cur inessicax sit traditio. , Deinde addit: Ham ei si pecuniam numeratam tibi trudum donandi gnatia, tu eπm P si creditam accipias, consat proprietatem ad tet usine, nec impedimento se quod circa Gufam, Audi atque accipiendi dissensinmm. i Notant ad eam legem doctores, immo non tralam sire, ex lego xv I I s. D. de rebus creditis Et solvere Alciatum , ut transeat, si debi'