장음표시 사용
201쪽
tas appetit, vel refugit quae intellectus apprehendit. O. 500, 5.').
Ceterum mirum non esset, si una facultas in alteram eiusdem animae facultatem ageret. Etenim anima potest ugere in seipsam; ac propterea salsum est solum Deum in illam agere posse. Ad 4. Dist. ant. Deus omnia saeit propter se; nempe ad suam bonitatem manifestandam, idque variis modis, cone. ; omnia lacit per se, nullam rebus a se conditis tribuens Betivitutem, nego. Nego item eonsequens, ciusque suppositum, quod nempe VO-luntas hominis nihil amare possit, nisi quatenus naturaliter ac noeessario Deum amat. Quae propositio non modo salsa est, sed penitus absurda. ut supra ostensum est 419, 2.').451. Dicunt V. Animo non potest inesse virtus, qua ideas
Nam l .v ideae sunt cntia spiritualia, ne proinde perseetiora corporibus, quae Deus produxit. Quare qui putat, sibi inesse vimideis producendis parem, videtur sibi adseribere viri ulem ess-ciendi entia persectiora, quam quae Deus secit.
eas crearet: hae enim ex impressionibus materialibus sopinari
cendam cognosceret. Sed cognoscere rem perinde eSt, ac cius ideam habere. Ergo. 452. Resp. Νω. ant. Ad 1. Dist. ant. Idcae sunt entia spiritualiu, nempe modificationes entis spiritualis, eone. ; sceus nego. Ideae sunt persectiores eorporibus, ratione substantiae cui insunt, cone.; per Se ac simpliciter, nego. Substantia enim omni modi sientisne est simpliciter perlaetior. Hinc negandum congequens. Ad 2. ' Nego animum ereare ideas. Ideae enim non sunt realitates, quae ex nihilo educi debeant, sed intellectus modi fistutiones. Neque ex impressionibus materialibus formantur, scd exactivitute intellectus resultant, obiecto per sensus proposito, ut supra explientum eSt.
Ad 5. Nego mai. Intellectus enim producit ideas ad modum
naturae; ad quum productionem non requiritur praevia rei producendae cognitio, quemadmodum requiritur in artis operationibus, atque citam in reminiscentia vel in ratioeinio. 435. Dicunt VI. Ratio, cuius omncs participes sumus, est ipsa
202쪽
ratio universalis, necessaria, immutabilis, ipsa ratio Dei mentibus nostris longe superior, quam omnes ex aequo e Sulunt quicumque rationales Sunt. Sane.
tias illuminat, quamque omnes consulunt, numquam certi esse posSemus, omnes homines easdem Veritates videre, quas videt unusquisque. Recte Augustinus: a Si ambo videmus verum esses quod dicis, ct ambo videmus verum esse quod dieo, ubi quaesos id videmus Nec ego in te, nec tu in me, sed ambo in ipsa, quae supra mentcs nostras est, incommutabili veritate. . ω
quid ante nos positum a mente recipi, non secus ac ab oculo solis radii recipiuntur.
extra Deum nihil est eiusmodi.
quam ipse necessario sequitur, immulabilem legem. Atqui quod Deus intelligit, in Deo est: in Dco quoque est regula, quam Deusneeessario sequitur. Ergo. 454. Resp. distinguendo singula, quae in antecedente dicuntur. Ratio humana est ratio uuiversalis, non quidem ratio unica numero, Omnibusque realiter communis, sed ratio, quae pro im dividuorum multitudine multiplicatur: est ratio neceδSaria, non tamen subiective, sed in rationibus obiectivis, quas. percipit, et circa quas Operatur: est immutabilis eodem modo. Nullo igitur pacto est ratio Dei, sed participatio, seu similitudo participata divini intellectus. 455. Ad 1. quod attinet, haec animadvertnntur.
caussaliter, i. e. sui similitudinem omnibus communicando, seu lumen intelligentiae nostrae creando, cone. ; praesulgens Singulis, ut obieetum et lumen increatum, nego.
eiusdem divini luminis participatione, easdem rationes in Obiectis apprehendunt, Vel apprehendere possunt, eBSdemque rerum relationes intelligunt, vel possunt intelligere, muc.; quatenuS OmneS rationem unam obiectivum immediate, ut normam, inspiciant, ne9O.
quisque ; h. c. casdem Veritates expressas in una eademque ra-iαὶ conseas. Lib. XII. e. 25.
203쪽
tione superiori, nego; easdem veritates, ut exprimendas ab omnibus, qui in rebus easdem rationes apprehendunt, quas nos apprehendimus, eong. O.' Hinc patet, cur certi simus, omnes homines easdem veritates videre, quas nos videmus. Etenim certi sumus, nos percipere res rerumque relationes, prouti sunt obieetive: sentimus item evidentia relationum perceptarum nos Pogi, ad Sie et non
aliter iudieandum. Hinc concludimus, fieri non posse, ut quicumque sit intelligendi capax ea, quae nos percipimus, non percipiat, et ad eadem, quae nos proserimus, iudicia proserenda,
456. Ad S. Augustini locum respondebimus cum S. Thoma: . Aliquid in aliquo dicitur cognosci dupliciter. Uno modo sicuta in obiecto cognito : sicut aliquis videt in speculo ea, quorum s imagines in speculo repraesentantur. Et hoc modo anima in η Statu praesentis vitae non potest videre omnia in rationibus aeternis : sed sic in rationibus aeternis eognoscunt omnia bea-
η ti, qui Deum vident, et omnia in ipso. Alio modo dicitur alis quid cognosci in aliquo, sicut in cognitionis prineipio, sicut sis dicamus quod in sole videntur ea, quae Videntur per Solem. Et sic necesse est diocre, quod anima humana omnia cognO- seat in rationibus aeternis, per quarum participationem omnias cognoscimus. Ipsum enim lumen intellectuale, quod est in no-
bis, nihil est aliud, quam quaedam participata similitudo Ius minis increati, in quo continentur rationes aeternae a sa).457. Ad 2. Dist. .' partem. Quisque sentit se non creare Veritatem obiectivam, quae est relatio a nobis independens inter obieeta cognita, cone. ς i. e. se non proferre iudicium consorine veritati obieetivae, nego. Dist. 2. partem. Sentimus Veritatem a nobis recipi etc., Scilicet obieetorum intelligibilitatem montes nostras allicere, Sicut radius solis omnium oculos assistit, cone. ; quasi vero Obicet0rum ideae exsistentes in mente infinita, vel lumen ipsum substantivum et increatum nos asseeret, ne90.458. Ad 5. cone. mai. eo modo intellectam, quem in antecedenti capite 587, 2.'), et in Ontologia, agentes de rerUm essentiis O. bl-55), cxplicavimus. Dist. min. In ordine reali exsistentiae, eone.; in ordine ideoli et intelligibilitatis, subd.; independenter a Deo, eone. ἰ dependen-
uJ Sum. th. p. I. q. LXXXIV, ari. V.
204쪽
prouii sunt in divino intellectu, nego ; intelligimus easdem rerum relationes, quas Deus intelligit, subd.; ita tamen ut nostra cognitio determinetur ab obiectis, in quibus exsistunt essentiae, quarum exemplares idcae sunt in divino intellectu; Deus autem in sua ipsa essentia intelligat omnia, eonc.; ita ut nos intelligamus quae intelligimus, in divina essentia, nego.
Variae huius systematis formae exponuntur 440. Sequitur, ut idearum innatarum Systema expendamus. Huius primam formam in s ratica et platonica doctrina reperimus. Plato semina quaedam a Socrate Sparsa colligens atquc excolens, statuit animas humanas, dum in astris degerent 205), ideas rerum aeternas et immutabiles intellexisse, per species intellectuales a summa Mente ipsis inditas. Postquam vero inndmissorum scelerum poenam, corporibus, quasi carceribus, inclusae fuerunt, retinuisse quidem ingenitas illas species, sed mole ae pondere corporum, quibus demersae sunt, impediri, quominus per illas ad actum cognitionis determinentur. Hinc ut ideas actu iterum intelligant, aliquo alio incitamento indigere: exellari autem a sensationibus: sensationes enim res menti corporeas offerunt, quae idearum participatione suam cssentiam sortiuntur. Ex his concludebat Plato, nihil novi nos in dies in tolligere, sed per ingenitas species naturaliter cuncta cognoscere, non tamen aetn sed habitu; cognitionem Vero omnem quam nunc adipisci arbitramur, veteris cognitionis reminiscentiam
441. Ingenitas ideas, diverso tamen modo, Carlesius iterum eiusque assectae in philosophorum scholas intulerunt. Divisit Curtesius mentis humanae ideas in adventilias, faetitias et innatas. Quid vero ideae innatac nomine intelligeret, non est salis
205쪽
202 psv c Ilo LOCI A exploratum. Semel tamen professus est, se numquam seripsisse vel iudicasso, mentem indistere ideis innatis, quae sint aliquid diversum ab eius facultate eo9ilandi; casque Solum ideas vocasse innatas, quae nec ab obiectis externis, nee a voluntatis deici minatione procederent, sed a sola cogitandi facultate sa).442. At longius progressi sunt Cartesianorurn plerique. Ηorum Senientia est, admittendus esse ideas quasdam mentibus omnium impressas, ceu formas quasdam repraesentali UaS, quas mens non quidem actuali reflexione contempletur iugiter, sed perceptione quadam habituali semper cognoscat: ita tamen ut si alientio deficiat, eae involutae in nobis, et quasi consopitae delitescant, si autem allentio adhibeatur, rurSum excitentur, mentique praesentes sunt. Huiusmodi sunt idea in primis supremi Numinis; ium etiam ideae illae omnes, quibus nituntur generalia quaedam principia, quorum veritas ob omnibus facillimo intelligitur; ut v. gr. illa: quae sunt eadem Nni tertio, gunt eadem inter se ; et: quod tibi sieri non vis, alteri ne feeeris, aliaque id genus. 445. Inter idearum innatarum fautores recensendi quoque sunt Leibnit Zius ae Wolfius, et ipse Κanlius. Censuit Leibnitatus, ut alibi retulimus C. 14), infimi ordinis monades, cx quibus
corpora coaleSeunt, ObSeura quodam perceptione naturaliter praeditas esse, qua rerum universitatem sibi repraesentant. Alteram Vero monadum esse classem, quae claris idcis sed confusis instructae sunt: hae sunt brutorum animae. Tertiam Vero elus- Sem unimas humanas complecti, quae non clara modo, sed etiam distincta rerum repracsentatione gaudent; ita tamen, ut omnia sibi confuso principio repracsentent, distincle Vcro per partes et cum quadam succeSSione, in qua antecedens repraesentatio sit
subsequentis ratio sumetens 175 . Hunc sere in omnibus sequitur Wolfius. De Κantio alibi diximus L. 515).444. Huc denique speetat Rosminii viri el. systema, quod cum
recentissirnum sit, ciuSque auetor ingenio, subtilitate, cruditione, multis praecellat, diligentius exponi merciur. Cuius doctrinae haec summa est: unicam esse in humana mente idcam innatam, videlicet ideam entis possibilis ct communissimi. Sic itaque statuit. t.' Institula idearum nostrarum analysi, facile deprehendimus,
206쪽
in iis omnibus ideam citiis contineri; nisi quod idea ontis est prorsus indeterminata, ceterae Vero ideae cras aliquo modo determinatum exhibent. Nam v. gr. in idea lapidis ego cognoseo ras non quodcumque, sed unum aliquod ens, quod lapidis do- terminationes habet. Idem de ceteris dicatur. Itaque ens in omni reperitur idea; adieetae vero determinationes nihil aliud sunt, nisi ipsa entis idea certis quibusdam modis limitata. Omnibus proinde id eis idem substratum suhiicitur, omnes idem elemen. tum includunt, quod est esse id cale seu possibile. 2.' Dctorminationes ciati superadditae vel compicte cns dolose minant, vel solummodo ex aliqua parte determinant, et ex altera indeterminatum relinquunt. V. gr. possum mihi formarc ideamithri certae cuiusdam magnitudinis ac formae, certis quibusdam typis impressi, iisque omnibus occidentibus instructi, quae certum aliquem librum asseiunt. Hace est idea libri determinata, quamquam adhuc generalis sit, quia pura est idea, non Vero
liber realis; estque veluti quidam typus menti propositus, in cuius exemplum indesinitus realium librorum numerus seri posset. E contrario habero possum idcam libri aliqua ex parte
indeterminatam, ut quum librum cogito Secundum eius essentialia constitutiva, praecisione facta a magnitudine, forma, typis,ac eeteris huiusmodi. Idcac porro ex toto determinatae concretae oppellantur; quae vero ex parte indeterminatae Sunt, abstraetae. At si ex libri id ca omnes eius determinationes tam accidentales quam essentiales abstraho, clabitur liher e mente, nec aliud superest, quam idea entis cx toto indeterminati.
5.' Ex his sequitur, duo cxplicanda esse ad problema de idearum origine solvcndum; videlicet primo origo ideac indeterminatae, ne secundo origo detorminationum quae ipsam asticiunt. 4.' Quod ad primum attinet, idea eniis possibilis exhibet aliquid omnino universale ac necessarium, et consequenter aliquid insinitum atque aeternum. Huiusmodi autem idea nec a sensa tionibus, nec a propriae exsistentiae Sensu oriri poteSt, nec reflexione seu abstractione ossici, nec occasione sensationis sive a nobismctipsis, sive a Dco in animo nostro produci. Superest igitur, ut sit innata, videlicet non aquisita, scd naturaliter insita, atque ab ipso creatore menti oblata. 5.' Varias autem ciatis determinationes cognoscimus per Sen- Sum tam internum, quam externum. Facile porro intelligitur, quo pacto sensationes in id cas convertero possimus, si idea entis innata ponatur. Quum enim animus sensationes experitur, Secum
207쪽
ipse dicere potest: hela est unum cias sensatione limitatum aedeterminatum. V. gr. quum stellam aspicit, non cogitat amplius ens indeterminatum, sed ens cum determinationibus luminis eiusque graduum, magnitudinis, formae, aliisque. Hae omnes qualitates ens determinatum esticiunt, atque omnes a sensibus suppeditantur.
quid. Cognitio autem quas in affirmatione sita esl, seu in perinsuasione subsissemiae exsistentiae realis ), ideam ineludit; nequit enim realis exsistentia ustirmari de obiecto, quin aliqua simul eius idea habeatur. Itaque quum iudico aliquid subsistere, duo simul habeo, nempe ideam rei, et iudicium de eius subsistentia. Idea rei, quatenus huic iudicio sociatur, vocatur a Rosminio intelleetualis rei pereeptis.
tur, sed cum obiecto particulari et sensibili adhuc colligata. At divelli inde potest, si a cogitatione subsistentiae eiusdem obiecti praecisio fiat. V. gr. si servata stellae imagine, de eius reali exsistentia non cogites, eamque consideres ut stellam possit,ilem , ut typum indesinitarum numero stellarum, quae per Creatoris potentiam produci possunt, haec stella possibilis crit idea pura determinata. Quae stellae determinatio possibilis non est amplius sensatio; haec enim realis est, non possibilis: nihilominus sensatio oecasionem mihi praebuit ad eam reperiendam, animusque intelligens eam reperit considerando ut possibile id, quod sensatio ut reale offerebat. Hoc autem animus estistere pintest ; cognoseit enim, quid sit ens possibile. Quum vero stella possibilis sit universalis, haec spiritus operatio, qua Stellam ut possibilem respicit, a Rosminio vocatur uniuersalizatio.
ita abstraetio, quae altera est mentis operatio, reliquas formulideas, qua sunt ex parte determinatae, et ex parte indeterminatae; ut quum unimus non modo a subsistentia stellae, sed sed etiam a magnitudine, a luminis iniensitate, aliisque aestidentibus huiusmodi praeseindit.
videlicet elemento a priori et formali, quod est iden enlis, et clemento a posserior, et materiali, quod determinationibus a sensu obluiis continetur. Per has determinationes idea entis con vestitur, limitatur ne in reliquas omnes ideas transformatur. Hae autem determinationes materialiter suppeditantur a sensati bl
208쪽
bus, formantur vero duplici illa operatione, universaligatione et
10.' Sic solvitur quaesiis do idearum origine. Num omnes ideae nericae ct spodiit e sunt ipsa entis idea, sensationum ope, Beuabus illis montis operationibus diversi modo determinuta. Primitiva autem illa ideu, cum ad hasce operationes tamquam necessaria conditio praerequiratur, per easdem formari nequit. Ne-eesse est igitur, ut homo eam a natura accipiat, seiatque quid sit clas, quin hoc addiscere debeat; omnia enim per hanc primam cognitionem addiscit. i
peniuntur theoriae Platonis eι Cartesii 445. Expendemus modo systemata Platonis, Cartesii et Cartesianorum; deinde rosminianam theoriam. De Leibnithii enim ci Κuniti opinionibus alibi satis dictum est 176, 508, 5.' L. 516).Pnopostrio I. Intelleeιus humanus res non co9n est per Spe elas i enua8. Haec est Platonis, ut diximus, Opinio. Resutatur autem .' Quia duabus salsis hypothesibus tota innititur. Primn est, animas corporibus praeextitisse et unitionum animae cum corpore poenalem esse. Altera, immediatum nostri intellectus obiecium esse ideas divinas, atque adeo, iuxta Plutonicos quosdam, ideas immateriales separatas. Utraque hipothesis supra reiecta
2.9 Animae rationalis eum corpore coniunctio naturalis est, sepulcherrimum naturae opus. Est ergo in unimae rationalis bonum, non in detrimentum. Ιii magnum autem eius detrimen tum cederet coniunctio ista, si naturalem cius cognitionem non modo non promoveret, verum etiam impediret ac pene aboleret ut a Platone ponitur.5.' Intelligi prorsus nequit, quomodo corpus animae cognitionem, quue per speetes in ipsa iam inditos determinari possit, impedire queat. Cognitio enim huiusmodi nullo pacto dependeret
a Sensibus, nee per corporeum aliquod organum expromenda esset. Anima vero si in seipsa iam species reoepit, easque in seipsa Sorvat, habet in seipsa adsequatum suae cognitionis principium rno corpus in unimum Vere potest, aut species ipsi impressas obfuscare utcumque aut delere, aut animae vincula iniicere, ne Diuilir orale
209쪽
in aetum erumpat: quae quidem omnia multo mugis vera sunt in sententia Platonis, iuxta quem anima corpori, inutummodo ut
molor mobili, coniungitur 170).446. Celebris est, et specie quadam non caret ratio illa, qua Plato suadebat, nihil novi nos addiscere, sed reminisei solum, quae olim didicimus. Homines enim quicumque, quantumvis
rudes, si apte interrogentur, recte ne vere ad Singula respondent : nemo autem verum respondere potest, nisi in iis, quorum cognitionem habet. Ergo omnes homines, antequam Selentiam adquirant, veritatem cognOSeunt.
Respondet optime S. Thomas. α dicendum, quod ordinata in- η terrogatio procedit ex principiis communibus per se notis ad η propria. Per talem autem processum scientia caussatur in uni- mn addiscentis. Unde quum verum respondet de his, de qui- v bus seeundo interrogatur, hoe non est quia prius ea noverit; . sed quia tunc ea de novo addiscit. Nihil enim refert, utrum, ille qui doeet, proponendo vel interrogando procedat de prin- η cipiis eommunibus ad conclusiones. Utrobique enim animusa nudientis eertiseatur de posterioribus per priora. Q. 447. Pnopostrio II. Nullae sunt ideae innatae. Primo nullae sunt, si ideae innatae ita intelligantur ut a Cartesio in loco supra ei talo 441) intelliguntur. Cartesio enim ideae innatac illae esse videntur, ad quas ex ipsa nutura saeuitatis cogitandi mens determinatur. At 1.' si ponamus cogitandi facultatem esse ex se ad hasee ideas determinatum, eae statim ab ipso suo ortu in mente Vigerent. Id quod est contra experientiam. Ideae enim, quae hoc pacto innatae dicuntur, solum post experientiam, ac post plures ullus cognitiones, in humana mente versari incipiunt. Reponet Cartesius, tune ex hubitualibus fieri uel utiles, et ex directis reflexos.
usu autem quomodo probabit' An ex eo quod essentialis sit animo neiuniis aliqua intellectus operatio' Quid vero si hoc negetur, ut negari debet ' Est igitur haec assertio gratuitis principiis innix9.2.' Falsum est, esse in intellectu humano ideas, quae neque ad nil ventitias neque ad laetitias revocari possint. Nominatim vero idcae illae, ex quibus prinei pia prima procedunt, ut ideaeentis, et nitis, identitatis et caeicrae huiusmodi, sunt adventilia Per ubStruetionem superius explicuium 596, seq. . Idea vero Dei
210쪽
et ideae morales sunt laetitiae ac deductae, ut supra ostensum
448. Secundo: nullae sunt ideae innatae, ut intelliguntur a Cartesianis 442 . Nam 1 P eorum opinio supponit, ideas esse Semper perceptio. nis obiectum, et a pereeptione realiter distinctas, id quod sal sum est 576, 5.' , ct idealismo viam aperit.
cognitione intellectae, quin de hac cognitione sensus iniimus nos monere possit; quomodo illuc consopitac delitescunt; aut quomodo deinde mens ad cus reflexe contuendas determinetur, huco profecto omnia nescio an intelligi possint, probari vero nullatenus pOSSunt. 5.' Eadem opinio non sumeti ad id carum originem explicandam. Ceterue enim ideae, quae innatae non sunt, Si eum Sen- Sutionibus , ut par est, non confundantur, quomodo, aut qua Viproduci dicuntur ' Sane aut a Deo, aut a mente OceaSione Sensationis. Si dicant a Deo, dicent quod probare nullatenus POS- sunt. Si a mente, inseremus, eadem vi mentis eas quoque ideas, quae innatae dicuntur, Produci posse.
cum earum origo assignari possit, nec maiores rcvcra dissicul- tutes prae se serat quam ceterarum idearum origo. 449. Subiicimus praecipua rationum momenta, quibus Suam opinionem Cartesiani confirmabant. Aiebant 1.' Humanac menti essentialis est aliqua actualis eo. gitatio. Ergo nec in primo suae exsistentiae exordio omni cingitatione , etiam habituali, destituta esse potest.' 2.9 Anima humana ad Dei imaginem condita est. Quis autem huiusmodi imuginem in pura cogitandi facultate, prorsus inuni et omnium egena, agnoscat
siderium. Sed voluntas felicitatem desiderare nequit , nisi intellectus eam cognoscat, saltem confuse: ignoti enim nulla cupido. Ergo. 4.v Non selieitatem quamcumque, sed pers tam felicitatem naturae instinctu desideramus, ei inquirimus. Sed perseeta solicitas in summo dumtaxat bono reperiri potest. Ergo humana Voluuias Summum bonum, nempe Deum, naturaliter oppetii. Ergo Deum naturaliter cognOScit.