장음표시 사용
211쪽
rio intelligunt ne reeipiunt, hoc in omnium mentibus anticipata notione inscriptum sit oportet. Atqui huiusmodi sunt ideae, in quibus prima moralitatis principia sundantur. Ergo. 450. Resp. ad 1. Nego ant. Aliquum enim intellectus actualem Operationem humanae menti essentialem esSe, gratis asseritur, et salsum est. Quod si dicere solemus, primorum habitum principiorum intellectui naturalem esse, hoe intelligi debet non de quibusdam cognitionibus in eo impressis et latitantibus, scd de naturali dispositione ad prima prineipia formanda, per primitivarum idearum analysim L. 554 . Solum actualis sui sen-Sus est animo essentialis, ut supra demonstratum est 274 . iΑd 2. Anima humana est Dei imago, Sed impersecta. Deus
enim est purus actus. Anima autem humana est aetus potentia mixtus; est enim actu quoad naturam eiusque proprietates; sed ad ulteriorem suam persectionem est in potentia. Ad 5. Dist. anui. Ad naturam hominis pertinet selicitatis de Siderium, i. e. facultas appetendi bonum, Secundum quod cognoscitur , eme.; actuale desiderium felicitatis, subd. , positauius cognitione, eone. ; antequam cognoscatur, nego. Felicitas enim non in ipso exsistentiae initio a mente cognoseitur , sed post aliquod tempus, quum nempe ita sese explicuit intelligendi sa- cultas, ut hane ideam formare sibi possit. Postquam autem mens felicitatis notionem adepta est, profecto naturale homini est aeneeessarium, ut eam desideret. Ad ε. Dist. mai. Felicitatem persectam naturaliter deside, ramus, i. e. desideramus ut expleantur animi tendentiae ad bonum nobis conveniens, quodcumque illud sit, eone. ; desideramus determinatum illud obiectum, in quo bonum nobis conveniens est positum , nesto. Cone. min. et disti cotta. Humana Voluntas Deum naturaliterpppetit, nempe Deus per naturale hoc desiderium hominem ad se ordinavit, eone. ; homo per hoc desiderium se ordinat autendit ad Deum, nego. . Summum bonum est Deus: nos autem bonum nostrum Perlaetum desideramus, antequam cognoseamus utque adeo quantumvis ignoremus, hoc in Deo solo reperiri. Hoc itaque desiderium, quamvis indicio sit, Deum esse ultimum sinem, humanas naturae, non tamen a Dei cognitione ulloimodo dependet, nec ad Deum per se explicite tendit. Ad b. ' MD anι. Vide dieia in rcsponsione ad 1.' i ii l
212쪽
ε3l. PGpostrio III, Rosminii de idearum origine sententia multipliet eae.ca ite reiicienda est. Omissis plurimis, quae sive in totum nosminii sγstema, sivo inicius partes animadverti possent, haec tantummodo quae Suh-dimus, ad id, quod nobis propositum est, demonstrandum su sietent.
in omni idca eontineri r entis autem, si hoc ubstraeie speetetur, attributa propria osse universalitatem, necessitatem, infinitatem, aeternitatem. Atqui ex his rosminiana eo lusio deduci sano non potest. Iam enim ostendimus, ideo ens in omni idea contineri, quia est prima noto, quae in rerum cognitione ab intelloetu apprehcnditur per abstractioncm 572; 587, 5.'): ostendimus item, straeta omnia, hoc ipso quod intellectus ab exsistentiae conditionibus abstrahondo praescindit, iis omnibus ornari characteribus, quibus idea eniis instructa est. 587, 2.' ). Ergo necesse non est, ut eo iundamento posito, entis idca innata esse dicatur. Notandum praetcreu, cns, quod in omni idea continetur, dici posse uuieryale, non tamen uni voce O. 13, seq.), nec ut universale cognosci, nisi post multa enita cognita L. 358. . Estilem necessarium, Videlicet non ipsum ens, ut a nobis cognoscitur, sed cius possibilitas; est inlinitum, non tamen Secundum realitatem, at secundum extensionem O. 565): ac demum est aeternum, si a fundamento reali omnis possibilitatis praescindamus, per remotionem potius quam per allirmationem, quatenus intelligibilitas ae possibilitas oniis ab actuali exsistentia, proindeque ab omni tempore praescinditur. Ens autem hoc pacto uni-Versale , necessarium, infinitum, aeternum est.idea, quae D rebus individuis ci contingentibus abstrahi potest 587, 2.' 428 .
sensatio in ideam transformari dicitur, quia sensatio ens id lodeterminat. Atqui haec entis ideatis per sensationem determinatio admitti non potest. Ut enim supra demonstratum est 566), intellestius a sucultate organica determinari nequit. Ens autem idealecst in intellectu, ae Scusatio est actus organi eae lacultatis. Itaque etiamsi largiremur, esse menti innatam idcam entis in ge-
213쪽
nero, adhuc tamen uliquid oliud in ipsa mente necessario ponendum esset, quo, posita senstitione, ens idente determinaretur. Dices, intellectum in sensatione agnoseere debere inuit um determinatum entis possibilis, quod prius n se cogitabatur; idcumque entis possibilis nihil aliud esse, quam eonditionem nil n ο- seendam in sensatione entis limitationem. At nihil proficiet Ros- minius, si haec reponat. Etenim ut intelleelus in sensatione emismodum, seu limitationem agnoseat, instituenda est illi inter ens indeterminatum et ens determinatum comparatio. Sed comparatio hace institui ni, eo non potest, nisi prius utrumque comparationis ierminum percipiat. Si vero ens delerminatum percipi dicatur ab intellectu ontequam cum ente indeterminato comparetur, iam idca cntis indeterminati, ad cognoscendum in sensati ne entis limitationem, est prorsus inutilis. 5. uoc idem systema ad absurdas conclusiones nos adducit. Nam sensatione posita, mens, praeter id eam cntis possibilis,
quam eontempliatur, vel deprehendit in ipsis obieeiis illud essercole, quod ipsis est proprium, vel secus. Primum Rosminius dicere nequit, quin iotum suum systema landitus subruat. Dicat ergo alterum necesse est; nempe intellectum sensationem ad res cxsistentes referre, quin prius entis rationem in sensatione agn0S-
eat. Hoc autem si distat, iudicia syntheliea n priori instaurare, et eognitionum nostrarum realitatem problematicam esseere Videbitur. Perceptio cnim intelleeliva, seu iudicium illud, quo u firmamus, id quod sentio emistit, subieelo praedicatum nitri, buit, non quia hoc illi eonvenire perspieit, sed ex subiectiva necessitate, et sine fundamento. Nam et sensationes, iuxta nosminium, non Sunt obiectorum pereeptiones, sed merae subiecti assectioncs; ct ens quod obiectis applicatur, est aliquid ideole, quod in sensationis obiecto non percipitur, sed onte omnem experientiam naturali neecssitate menti contuendum ossertur. 4.' Demum et illud a quibusdam animadversum est: huius systematis auetorem ita de ente identi quandoque disserere,
ut dissidite sit definire, quid illud sit; et quamvis eius animus Sineere a pantheismo obhorruerit, nihilominus quosdam modos loquendi ab ipso adhibitos, esse eiusmodi, ut pantheis tae fortasse iis abuti possent. 4o2. Argumentum praecipuum quo Bosminius suadere eonaintur, entis ideam innatam esse, huc redit. ideae universales nequeunt esse omnes nquisitae: idea enim universalis est orinari nequit, nisi vel abstraetione vel' iuditio.
214쪽
Atqui ulraque operatio ideas universales Supponit. Ergo necesse est, esse aliquam ideam universalem, quae non sit opus intel- leetus, sed in illo ingenita. Prob. min. quod l. Abstractio in hoc sita est, quod assumpta idca quapiam particulari, notae communes, quae in illa sunt, a notis propriis separentur. Sed notae communes sunt ipsa idea universalis, quam quuerimus. Ergo ante abstruetionem supponi debet idea universalis iam in mente exsistens, et in particularibus idcis contenta. Prob. quoad 2. In omni iudicio praedicatum, quod a subiecto
distinctum concipimus, eidem coniungimus. Praedicatum autem quodcumque a subiecto distinctum, nolionem Semper generalem eontinet; nam quousque certo alicui subiceto non coniungitur, pluribus atque adeo infinitis subieetis possibilibus coniungi poteSt. 455. Ex iis, quae hucusque de idearum natura et origine
disputata sunt, non dissiculter eruitur huius argumenti solutio. Primo itaque animadvertendum, universale duplex distingui oportere, directum videlicet ci refleaeum, ut in logien declaratum est L. 558). Illud est essentia, seu ratio specificu, quae proprium est intellectus obiectum; hoc Vero eadem essentia, cognita ut communis pluribus. Animadvertendum secundo, duplicem quoque abstractionem esse; alterum simplicem, Seu directam, qua intelicetus, oblato per sensus individuo, essentiam citis apprehendit 587, 5.0), ulteram comparativam Seu resteaeam, quae ex ideis specificis, quas mens possidet, notas genericus elicit. L. 57,2.9). 454. Ilespondeo nunc ad dissicultatem propositam. Nesso Aut. Ad probationem, omissa maiori, dist. min. Iudicium supponit ideas universales, omitto; abstructio, subd.; ubstractio simplex et directa, nego; abstractio comparativa et reflexis, eOnc.
Ad 1.' Dist. mui. Abstraetio simplox et directa separat notas communes, quae sunt in id ea particulari, a notis propriis, nego; intractio comparativa et reflexa, transeat. Abstractio enim Simplex non circa ideam, sed eirea obieetum per sensus oblatum exercetur; nec notas communes a propriis, sed essentiam ubcxsistentiae conditionibus separat. IIaec autum abstraetio eSt, quae universale directum sueti, ut saepe dictum est. Omitto min. ct dist. consequens distinctione maiori S. Quoad 2. , uuimadvertendum est, in iudieio ideam universa-
215쪽
lem directam, non vero resicram supponi, saltem necessaria uac animadversione posita, concedi potcst argumetitum, sed nihil inde sequitur, quod rosminiano Systemati faveat. i is
455. Reliquum est, ut Traditionalium systema ad examen revocemus. SSStema hoc omnium recentissimum est, ac Bouo, diu in auetorem habet su). In eum vero finem excogitatum est,iut rationis individualis infirmitas, et revelationis ac traditionisnbsoluta necessitas, ad rationalismum radicitus exstirpandum, firmiter stabiliretur. Tota porro huiusmodi doctrina ad hanc summam reducitur: mentem humanam sibi relictam ultra seu- sibilium perceptionum ambitum excurrere, ideasque universales ne notiones abstractas sibi eudere non posse, sed egere auxilio rationis alterius, quae ideas universales ci veritates, quae ex hisi deis cssorescunt, easque praesertim, quae ad religi um, m0ralem ac socialem ordinem pertinent, ei tradat atque communicet. Traditionem autem hanc fieri in praesenti hominis statu per rationem socialem, mediante loquela, quam societas, . in qua dcgimus, nobis communicat; loquela enim, eum Sit idearum cxpressio ac veluti eorpus, eas nobis praesentes ac pereeptibiles
456. Hinc statuunt 1.' sine verbo impossibilem esse eooia tioncm, ut visio est sine luce impossibilis; impossibilemque esse homini veritatis inventionem, ut creatio illi impossibilis est. i
ipso quod loquelae donum ab eo accepit
sariam, ad hoe ut ratio cogitare incipiat, et ut cogitare pergnt.
id earum signa, proprio marte inveniat.
216쪽
s. . Absolutam oggo ad naturalem revelationis primiti RQ, βψVinstruetionis educationisque divinae necessitatem, ad intelicetum rationemque hominis sormandam.
num, quae ipsi cum Verbo communieantur.
ab individuis per actum fidei suscipi, fidemque esse rationis ac scientiae principium. 457. Haec traditionalismi primitiva Arma, quam Bonoldius professus est, omnes prorsus ideas et cognitiones intellectuales complectitur. At plures deinde ex cadem schola philosophi originariam huius d trinae eruditinem variis modis emollire ac temperare conati sunt. Cl. Bonnei ly, saltem postremis hisce temporibus, traditionis neressitatem std eas solas veritates, quae ad religiosum ac mOralem ordinem pertinent, coarctare videtur; quae Vero sunt extrahorum dogmatum ambitum, aut quac ex iis ratiocinio derivantur, a philosophis inveniri posse .non negat α .P. Ventura concessit ct ipse intellectui vim formandi sibi ideas primitivus entis in genere, eiusque proprietatum, ideas generis et speciei, concreti et abstracti, caussarum et effectuum, aliasque id genus ; quin etiam notiones boni ac mali moralis, ad quas, ut ipse putat, per physici boni ac mali cognitionem evehumur; existimavit tamen, notiones Dei, spiritus et immortalitatis animae, tum etiam ossiciorum moralium claram distinctamque cognitionem non posse hominem aliunde recipere, quam n revelatione divina, per loquelam traditionemque propagata. Nihilominus diserte docuit, has ipsas veritates, quas ratio suis sibi viribus comparare nequit, postquam ab ipsa per sdem receptae sunt, demonstrari ab eadem posse, earum cognitionum ope, quos ex se adquirit b).458. Demum non desunt, qui adhuc mitiorem traditionalismi formum in praesenti proponant. Quorum haec est sententia.
pria, eamdem tamen, ut homo, qualis nunc nascitur, ad expeditum rutionis usum perveniat, externo aliquo auxilio opus habere.
lium a Deo eonditore humanae menti indila esse; ita tamen, ut
217쪽
solummodo confusus quidam harum Veri totum sensus et vaga quaedam opprehensio ipsi insit: ad hoc autem, ut homo Haram, distinetam, certam Dei et veritatum moralium cognitionem sibi eomparare possit, institutionc aliqua foetuli, sive per Verbum, sive per scriptum, sive per gestum, sive per ulla quae- eumque media, quae foetetntis commercium suppeditat, indigere.
Sam, per quam homo ad expeditum Suae rationis usum perveniat, sed tamquam meram conditionem, sine qua non possit ad expeditum illum usum pervenire.
ratione quam plurimas veritatem naturalis ordinis assequi posse. 459. Adverte, traditionalismi doctrinas cum aliorum, quoque systematum, circa idearum originem, principiis cohaerere aliquatenus POSSe. Et re quidem vera Bonaldius ideas innatas admittere videtur Sed eas, sine verbo, latentes dicit et invisibiles, et quasi quosdam Propemodum characteres aeromalleos per verbum colorandos: accedente nutem verbo, ideam fieri pereeptionem, videlicet coram intellectu praesentem seri, ac percipi. Bonnetly omnes ideas innatas exeludit, ct solas in animo sa- cultates ngnoscit. Ventura, quod mirum est, eum Aristotelis ae S. Thomae doctrina limitatum suum traditionalismum conciliari optime putat. Denique sunt etiam, qui traditionalismum cum Ontologismoe S iant, quatenus confusam illam cognitionem, quae traditionem praecedit, ex intuitu Eutis infiniti comparari asserunt. Quam sententium minus mirabere, si recolas quod supra vidimus, ει- tologistas videlicet recentiores, ad notiones distinctas aquirendas,
Sermonem necessarium existimare. ARTICULES II.
Traditionalismus refellitur 460. PROPOsITio I. Absurde asseritur, primas ideas universales recipi per verbum, aut siqnum quodeumque arbitrarium. Sane 1.' ideas per verbum tradi, nut gigni non minus absurde dictum videtur, quam ideas seri per sensationis transformationem. Verbum enim auditum ex 'se est mera sensatio; quomodo itaque mera haec sensatio ideas, quae sunt quiddam a SenSa-Disitir oc le
218쪽
tione prorsus diVersum, nullamque naturalem relationem eum illa habens, in mente producit' Quomodo sit, ut voeabula, in diversis linguis omnino diversa, eamdem in montibus insantium ideas exeitent; et e converso idem sonus, in diversis linguis, diversas ideas imprimat Τ Aut quomodo vox, Seriplum, gestus, quae adeo inter se disserunt, eumdem nihilominus esseelum producunt Haec dicuntur a iraditionalibus mysteria. At non certe mysteria divina, aut naturalia, nec mystcria ullo modo, sed si proprio loqui velimus, ubsurda sunt.
telligentiae assci re potest, nisi mens eius significationem intelligat. Significatio autum est nexus quidam inter signum ae rem significatam; et in signis arbitrariis, est nexus ex arbitrio institutoque hominum indueius. Quum itaque verbum in nure Sonat, vel hunc nexum mens iam cognoscit, vel secus. Si non cognoseit, numquam per signum in rei signiscatae eognitionem deveniet. Si vero hunc nexum cognoscit, hune cognoscere nequit, nisi rei significatae idcam possideat. Ergo ut verba aliquod subsidium menti conserant, necesse ost, ui res, quas illa signiseunt, mens prius cognoscat: videlicet verba possunt quidem efficere, ut ex associatione inter verbum et ideam iam constituta, ideae rerum quas ipsa significant, in monte reviviscant, scd ideas in mente primo producere proseelO DOD POSSUnt.
mens primo cognoscit Prosecto vel per alia vocabula, quorum Significationem iam noverit, quae proinde aliquas ideas in mente audientis exsistentes supponunt, vel denique per signa quaedamnaturalia, quae dum voeabulum profertur, ad obiectum per illud significatum mentis altentionem dirigant. Ita v. gr. subiicimus pueri illis duo vasa, duos bacillos, duo solia aequalia, unumque alteri
applieamus et commensuramus, et simul ingeminamus eam VO-eem : aequalia. Ex hoc puer intelligit, nos per eum sonum significare velle id, quod ipso, iis obieetis tali modo sibi oblatis, mente eoncipit. At si pueri mons per uilentionem, quam ad obiecta sibi commonstrata convertit, ideam aequalitatis, vi sibi propria, ess0rmare non POSset, sane et signum naturale, et signum arbitrarium tam essent illi inutilia, ad vocabuli signifieationem intelligendam, quam stipiti aut lapidi. Ergo 1.') signa quaceumque
non ideae c9ussa sunt, sed . ad summum occasio: 2.') Sigi narbitraria neque oecasionis munere fungi possent, nisi signis naturalibus sociarentnr: 5.') signa quoquo naturalia inutilia essent,
219쪽
nisi mens vi sibi propria, ideas elicere posset: 4. demum non ideae Der signa, sed signa per ideas intelliguntur.
sensibiles, ad quas audientis attentio per signa tanturalia eonverti Nequit, significant, quo pacto eorum significatio primo ab in tantibus intelligitur' Necessu plane est, ut insans eam eruat ex consideratione et comparatione plurium locutionussi, in quibus cadem vox repeditatur, ut una eademque ratio in robus diversis signifiectur. Ita v. gr. puer primo intelligit significationem vocis: hodie, Posteaquam diversis diebus, de factis sibi notis diei audivit: hodie
pluiι; hodie uenit amicus; hodie mater aegrotat; et similia. Haec inter se comparans, et ideam ci voci subiectam format, et vocis significationem intelligit. Quae operationes, ut patet, nutiones identitatis et diversitatis in eo supponunt. Ergo has quoque ideas possideat necesse QSt. 461. P postrio II. Absurdum est pariter, nullam veritatem ab humana mente eo91wsci possis nisi per divinam revelationem
traditione transmissam. ' .nus Etenim 1.' hoc semel admisso, omnis cognitio actu coeeae sdei contineretur; atque una societatis auctoritas Veritatis criterium, ac certitudinis motivum esset. At fides sine aliqua praevia seientia irrationabilis est, immo impossibilis: repugnat praeterea, Buctor, tutem quamlibet unicum aut supremum veritatis criterium esse.
Vide quae in Logista dicta sunt contra Lamennaisium L. 672 .
In quo enim traditionalium, saltem rigidiorum, doctrina a Lamenna isti doctrina discrepet, ego quidem non Video. 2.' cum huius opinionis adsertores diserte lateantur, ac si-ieri porro debeant, humanam traditionem, sive in conservandd, sive in tradenda doctrina divinitus initio tradita, minimo insallibilem esse, necesse est inferro,.rationem in pleris luc hominibus
necessitate prorsus physica ad errorem compelli, et in errore, detineri. Hoc autem ct salsum est, et absurdum, et eum divinae providentiae conceptu omnino pugnat.
lute necessariam laetant, ad quamlibet veritatem intelligendam; essentiale omne diserimen inter veritates rationales ac revelatas e medio tollunt; in quo non modo communi Sensui, Sed etiam unanimi Theologorum consensui rcfragantur, et Phil Ophiam cum Theologia confundunt, ac dum rationalistas, ultra praescriptos a veritate limites persequuntur, ipsam veritatem eorum letibus exponunt.
220쪽
4.st Pieri nequit ut homo ab homine instruatur, nisi ratio discentis vi sibi propria veritatem eognoscere possit, utque udeo nisi aliquid sciat, antequam instruntur. Probatur l. Instruetio enim hoc tantum diseenti eonferre potest, ut eius rationem dirigat, ac propemodum manuduent, ud quasdam operationes successive et Ordine quodam exserendas; ut v. gr. diseipulus rcv et primo quasdam ideas vel adquirat, deinde ut quasdam idcarum relationes percipiat, et ut quaedam principia ipsi nota ad particularem aliquam materiam applicet, et exi de particulares utiquas conclusiones inserat. Certe si operationes istae a mente diseipuli non fiant, hie nihil ad fiseet umquam; nec magister, quantumvis inclamet, doctrinam suam illi tradoro alio
modo, nut communicare poterit. a Stetit medicus, ita praeelare. S. Thomas, dicitur caussare sanitalem in infirmo, natura ope- rante; ita etiam homo dicitur caussare Mientiam in altero,s operante ratione illius: et hoe est doeere. a) Pone nune discipuli rationem non esse potentiam fetivam, sed mere passivam, ut ponitur a rigidis Traditionalibus, quid, quaeso, pote rit ex instruetione prosecre Prob. 2. Primo ex iis, quae supra diximus de ideis. Ut enim discipulus doceatur, docentis verba intelligat oportet. Nequit autem eius verba intelligere, nisi ideas rerum, quae per ea significantur, iam mente teneat.
Praeterea. Si prima rationis principia discipulus ignorat, ne certa non habet, conclusiones addiseero numquam poterit. At prima principia nec addisei possunt, nec certa haberi, nisi peridearum intuitionem. In his enim praedicatum ex ipsa subieeti notione eruitur; atque ideo evidentissima sunt ne certissima, quia praedieatum, quod in iis est, de ipsa subiecti ratione esse immediale cernitur. Ergo nisi hace principia por se addi secret mens, addiscere ea numquam posset per disciplinam. 462. Pnopostrio III. Falso asseritur, revelationem traditione
commvulcatam physice necessariam esse, gallem ad ideas aeveritates, quae ad ordinem seu religiosum, seu moratem pertinent, Sequenda3.
Nam 1.' etiamsi ita mitigetur traditionalismus, superest adhuc inconveniens supra notatum 461, 2,' ), homincm in relius maximi momenti, in errorem necessarium trahi, si instruetio socialis