장음표시 사용
561쪽
oportet , quae sit causa, quare inter omnia praedicamenta ratio qualitatis in communi sit nobis obscurior: cum tamen in particulari plures sint qualitates ssensibus ipsis notae. Nascitur autem hoc ex imperiacto modo cognoscendi intellectus trostri, cuius obiectum pro hoc statu est Quidditas, seu natura in materia corporali cxistens, ut docet D. Thom. prima parte quaestione 8 . articulo I. M alibi saepE. Et id bsibstantiam materialcm facile cognoscit: quia simul in ens simpliciter, &quid ipsi proportionatum. Propter quod etiam facile percipit qualitatem: tum quia hroximior cst silbstamiae ma-tcriali, & illi conuenit,ssecunduin quod talis cst: idni etiam quia in sicundi misissensibilis. Cum ver , alia accidentia neque sint entia sinpliciter, neque ita proportionata liuellectui, sicut quantietas: idcb, ut ea intelligat, indiget, Sutitur aliquo extrinseco , quo iuuetur ad illocum cognitioncm. Cum ergo relatio, & alia sex vltima proicamenta ui sita natura includant ordinem ad aliquid extrinsecum : iam habet intellectus, quo iuuetur, ut facilὰ illa cognoscat. Sola ei sentia qualitatis in communi, neque est proportionata intellectiti nostro pro hoc statu; cran abstrahat aqualitatibus corpor libus, & spiritu libus: neque prout sic includit ordinem ad aliquid extrinsecum, sed est omninbabselum: qui aut ex Diu. Thom. Metaphysicae lecti i7. irotauimus disput tione praecedenti num. 28. qualitas,
securuli in quod qualitas sesum et
spicit istbiectum, in quo est; ad aliud
verb non ordinatur, nisi secundum par siculares rationes huius, vel illius qualitatis, nempὸ inquant ini est habituApotentia, &c. Ac proindE, licet intcli istiis noster facile cognos: at aliquaspa ticulares qualitates; dissicit E tamen po'
test percipere communissimam rationem huius praedicamunti, in qua omnea speςies eius conueniunt. ii Propter haec ergo plures Aut res, licet Aristoti definitionem impc sectam, & obscuram esse fiteantur clariorem aliam inuestigare non curant. Alii vel, ut imperiectionem dis et e definitionis vitarent: varie. distr.
cti sint in assignanda aliqua alia des
nitione meliori: variisque inuenerunt, quas longum esset recensere. Vnam tantum, aut alteram sibi jciemus. Et prima sit, quam inuenit Suarea disput. 2. Metaph. Dct. t. in hunc modum: acci s datam ab iuum, adiuum n s stantiae creatae o cempe mentum perfectionis et is, tam in exist
Δ, quam in agen 6. Quam des ripti iacm satis longam, longius explicat ipse Suarea: admittuntque Columbric. &alij Moderni Dialectici.
Caetenim eius insissicientiam probat inter alios Gallego controu. citat Et quidem si attente considcretur, se-xε omnia eius verba superiluunt: n que tandem explicat propriam rati
nem qualitatis. Nam imprimis ad quia additur ly qiuatam 3 non enim ponitur pro genere, ut Patet , neque adit alia
uid si pra ea, quae ponuntur a partei fierentur. Item si perquit ly a d
tum: ut enim vidimus sipra disputat. ar. num. nomen istud non significat gradum aliquem positiuum inter acridens,& quantitatem, aut qualitatem verbi natia; sed negationem relatimi nis immediase iundatam in propriol uniuscuiusque sonstituitu scut imi
562쪽
Dis jur. XV. de qualitata, Inr
ci uale non significat gradum positiuum inter animal, & equum, aut leonem , sed negationem hominas, Prae immediatE f datur in propria uniuscuiusq; differentia. Ergo sicut sit perficia defini- etur equus dicendo : Equin est animes irrationati hinnibiti imb & iurgatori), siquidem in hinnibili continetur iurationale ;& ita bis ponereturi: sic similiter superilue,& nugarerie ponitur lyabstatum in definitione qualitatis, aut
ii Tmib: superfluunt illa verba: a diiunctum stantiae creata : id enim continetur in prima particula definitio' nis ; siquidem accidetis ex sua natura petit adiungi substantiae creatae;cum in increata nulla possint esse accidentia.
lyad complementum persee Lenis mos. . Noenim in sensus qualitatem complere substantiam in elle substantiali :. nam hoc est proprium subsistentim , aut cristentiar, ut aliquando dicemus. Ergo intelligendum in de complemento in aliqua persectione, aut elle accidentali. Hoc autem conuenit qualitati ex eo, qudd sit accidens: siquidem omnia accidentia,ex eo quia sint entia,& pcr- sectiones secundi im quid ,; complent, sabstantiam in aliquo esse,sse persecti ne accidentali, ut palci inductione.
Quod si per hanc particulam significo
tur qualitatem esse a natura institutam, visi ornamentum sitbstant , ut Suar. explicat: iam definitio non conuenit
omni qualitati: quis enim dicet hab 'as vitiosos datos esse a natura, ut sint
ornamentum , aut complementiunsubstantia: Vltima etiam particula , scilicet tam in existendo, quam in agena. , si colle Uuξ sumatur; non conuenit omni qualitati: pluresenim nonsant activa. Sivea disiunctita sumatur, incidit in
possit, vitandus est: iam enim in rei ve citate non erit unica descriptio sed plures: ncque revera definietur genus supremum ; ita incmbra ill a diuidentia, quibus adaequatξ conuenit unaquaeque pars talis ditiunctionis. Et tandem l in luce descriptio non explicat rati nem propriam qualitatis ; sed Vese conuenit quantitati, ut consideranti patinit.
13 Ne autem praedictae definitionis discussio, nimia, & superstitiosa alicui
videatur; simulque peripiciatur, quan-sima vera definiendi me abhorreat similis redundantia, audiat Aristotelem libro; Topicorum capite primo, ubi cxplicans modos, quibus contigit definitionem esse superfluam, inquit: Itaadem ιm incommodum est, sepe idem de altrici re dicere. c d Xenocrati v ut Gnit, Pi sapientiam ait esse δε itionem, cognitionem Oturarum. Gippe cum δε nitra , p essam sit Ogmtis: ita ιisu in Axit, ad uila verba e Mimn .
In eo em errore versantur j, qui refrigeratissem primitissm eatiris ruralis ustri ians. Nam eum ritu, quod i situm
erat dicere caloris priuationem e pwand
qaiaem ex ipse nomine priuatims, rei naturalis .eg. inre igitur. Discamus ergo, & discant omnes ex hac Aristotelis doctrina , a rerum definitionibus sis perflua verba rescindere. Sed ad qualitatis definitionem redeundo. i Secunda est, quam tradit Hu lado loco citato quaestione praecedenti:
ubi reici definitione Aristotelis, scipse definit: absit . est aereidem A . tuturi a quanti ara Astinctum. Haec tamen definitio potiori iure rejicienda est. Primδ quidem quia, vel nomine accidentis anseluti intelligit, quM
non est vera relatio praedicamentalis:&
563쪽
vltimis oraedicamentis ; siquidem in hoc sentu verὸ sunt accidentia ab luta distincta a quantitate , ves intelligit, quidquid nullum dicit res etiam, neque praedicamentalem , neque trant-cendentalem : & sic definitio non conuenit omni qualitati siquidem habitus, potentiae, & plures aliis qualitates sint
velationes transcendentales, ut patet. Ergo haec definitio, vcl comi enit aliis a definito. vel non conuenit Omni contentasub illo. Praeterea quia; esto definitio illa conueniret omni, &ibli qualitati; adhuc non explicat propriam eius rationem, seu quid sit illud, per quod qualitas distinguitur a quantitate, & alijs praedicamentis. Sicili si quis definiret animal, ese vivent Asini tum a plantat
re vera non explicaret plopriam rati
nem constitutivam animalis, scd per inde esset, ac si per negationem definiret dicendo: quianin est mora. Quem modum definiendi , ut imperfectissimum contemnit Aristot. i. Topici cap. 4. Ergo syropterca reficit iste aucior dcfinitionemAristotelis: quia non declarat,quid sit ipsa qualitas: eadem etiam ratione
reqcienda est sita definitio. is Tertib tandem alii definiunt
qualitatem sic: cu'sit est accidens ' nomen aforma in loqui to Per primam
particulam differentia distingunt qualitatem aquantitare, ubi, situ , α alijs
praedicamentis, quae quantitatem cor sequuntur: nam, ut illacet D.Thom. 1. Metaph. lech. 9.&3. p. qu stis arto
de potentia,qu. s. art. 7. & alibi sepE, quanta in hoc a quantitate distinguiatm ; quod haec sequitur materiam k illa verosormam. Per ultimam uod pati culam distinguitur abactione; qu qui-du proueniti forma; sed quas inmotines nuxu,quem secum trahit acho ; oon
ma prouenire in esse quieto. Caeterum haec etiam definitio, , quamuis nihil contuleat a veritate alienum; adhuc tamen non videtur omni-lios assicienter explicate eslmatiam qualitatis: sed ad Liminum est des iptiua Elides inuestigandum restat quae se illa ratio,aut persectio,cui murexum cst prouenire a forma inesse quieto. S cutenim silpra disp.is. nu. 17. diximus insuffcienter explicari essentiam hora nis, dicendo cile animal radi liter rim.
bile: qui aconisse indicatur ibi essentia hominis: sic similiter,dicendo qualitatem esse accidens proueniens a sorina. in esse quieto ; valdξ confuse impori
definitionibus relictis.16. Dicendum est veram rationem,Sc essentiam qualitatis in commai, pro- priumq; csiectum formalem cius duobusmodis,& utroque optimo, plicari. a D.Tho.quem si quamur Caic Coi radus Cano. AinuariSancti.& Gallego infra cita ii, de communiter Thomictae.
Primus habetur I. par. qu. 22. ari, et
ubi docet, quod in unoquoque praedicamento accidentium possum duo considerari, scilicet ratio communis accidentis, de propria , A peculiaris ratio uniuscuiusque. Haec autem in qualit
tia ; sicut propria ratio quantitatis est , esse mensuram, aut extensioncm si stantis. Iuxta quam doctrinam, sicut haec est congrua, definitio. quantitatis: . antitas est extenso, seu mensura. si stantia; vel accidens extetivum, sca imensuratiuum substantiae:sic etiam hic erit congrua definitio qualitatis:
.. 17 secundus modus declarandi. rationem . communem. qualitatis est Uud D. Thom. I. a. quo. artis a
564쪽
luemdam indum stantia: mcatu cu- hanc dispositioncm non esse necessor vi est, it dicit sive Genesim rium , ut vero, dc realiter sint putes. i ad titeram, pum mensera praefigit a Cr aut plura in habente ipsi m. Nam bini
Ex quibus verbis formatur alia definitio qualitatis sic : si litis est accidens.' a catinum, siue dela unatiuum, vel impinem modum , aut determinatronem
substantia. duae . definitiones si recte intelligantur; inter se coincidunt, di explicant optime propriam,& clientialcm rationem qualitatis in commu- Di, quidquid contra dicat Suarcet loco citato quia autem definitioiaes non possunt demonstrari, vi bonitas ista-xum apparcat, sufficiet carum terminos explicare, ut explicant communiter Thomiliae.18 Pro primae emo intelligentia notandum est nomen d risition a disponendo dictum esse. Disponere auteidem est, quod ordinare, seu ponere aliqua cum ordine. Adquod requiritur, ut in te quae di bonitur, sint a uo modo plura seu paries, quae Pasit cum etdine collocati. Vnde Arist. Meta. . textu et . definit dispositionem generaliter sumptam dicens: Dis Uii. est e, d. . Mιentu partes: vel ut ait D. Tho. lcct. . apio tis est Wrda partium in habente partei. autem duplex dispositio pa
tium. Alia in ordine adlocum,quae ses et sic ordinat partes rei, Vt Vnaco respondeat sursum, alia deorsiam, M lure constituit praedicamentum situs.
Alia est dispositio rei in se ipsa i de de hac loquimur in praesenti, ant igitur me deritio triana.
t. .s intellestias γppellatur ab .Arist. in hoc capite, & est vera dispositio: cum tamen in ipse intellectit non sint verti&realiter partes, quae per talem habutum disponantur. Sunicit ergo, ut in illo iit quaedam indifferentia, & potestas ad plura; quae est virtualis quaedam latitudo, ratione cuius apprehendimus in ipso intellectu quasi Plures partes potentiae, etiam inordine ad obicinini eiusdem habitus; sucundum quas potest magis ac magis a tirari per talcm
habitum, tam secundum extensionem, queun secundis intensionem, ut margis declarabimus in libris de generati ne. Vndξ habitus sie a rans illas quas partes potentiae, verξ esbdispotatio: quia per talem gradualem actu cionem ponit ordinom inter tales partes , quae antea intelliginantur quasi confusae, de inordinatae. Sit exemplum in intellectu aes.
pectu Geometriae, in quo loquendo de ext sone j est potentia ad scire
ni conclusionem , le potentia adscire alteram , ε plures alias. Quae potentiae sint quas partes visis integrae potentiae, quam intellectias habet re ectu toti is Geometriae ; in- 'inligunturque qnas confusis, Se inordinatae, antequam adueniat habitus Geometriae. Qui tamen adueniens. verὶ ponit ordinem inter illas, Orebi se actuando ipsas, prius circa Priamam conclusiotae , deinde circa se cundam, Idem etiam cernitur in intensione Δm habituum, clim etiam omnium qi tatum , vin suscipiunt magis, ac minus. in eadem parte ita es est tentia, ut actitetur per ca-
565쪽
partiales potentiae , quae antea intelli-
gebantur consulis, & inordinatae ; H- ueniente calore, ordinantur: siqvident prius actuatur potentia ad calorem viduo, deinde ad calorem ut tria, de sic
de alijs Tandem idem cernitur in qu si cie qualitatis. Nam figura hominis
verὸ ordinat, & disiponit partes eius,ita ut haec vitiatur illi, & non alteri: & hoc non in ordine ad locum: nam hoc iacit stus; sed in se ipsis : siquidem etiam deficiente situ, adhuc potest esse figura, vide iacto contingit in mysterio Eucharistiae. Et idem. etiam est de alijs fi-
suris Mathematicis: nam circulus, aut
triangulus vect ordinat, & disponit partes lineae, quae antetales figuras ii telligebantur quasi consese,& inordinatae. Restat ergo , quod disponererem in se ipsa, ut explicatum est, conuenit omnibus qualitatibus. Cu autem Hac non conueniat alijs accidentibus aliorum praedicanaentorum, ut consideranti patebit: planum fit omnes, &silas qualitates esse isto modo dispos tiones ; & ex consequenti hanc esse optimam definitionem qualitatis: tin saccia ni rei isse im. Videantur Sanchezlibro quinto Logi-εα, quaestione i. & Gallego conta
ao superest explicanda saeunda aefinitio supra tradita. Pro qua notandum est, m/ώm sumi multipliciter. Romo enim accipitur latξ pro omni accidenti, siue completo, siue incompluto: de quibus frequenter dicimus, quod modificant, & assiciunt substan Damia arcumiὸ solet restringi ad quaedam accidentia, quae licet re vera sintentia completa; sunt tamen mirum .
di imperfectissimaeentitatis. Quo se strict ro quibusdam entibus impe sectissimis, & incompletas, quae non constituunt aliquod genus, aut speciementis, neque sunt verit partes; sed purae modificationes, aut affectionesentium, ad eorum priscam linvrc-
ductiuὶ pertinentes , & per ipsorum esse existentes; vivario, punctum, de inpraedicamenta. Modificare ergo is tribus modis non est esseetias sor, malis qualitatis, ut est per se cuidEns t. neque in hoc sensu intelligi possunt. ve D. Thom. adducta ex prima le-cundae, ut rectὰ notant ibidem Caieta. Conradus, de Cano , quos adducie Sanctio, ubi supra. Vn ML - ,&vltimo modus specialia ter sumitur pro dispositione, seu ordinata determinatione. Qim acceptio melius, & significantesis exprimitur socunddin phrasim Hispanam, quando
d.; idest iiiijs, quae agit, vel dicit, non. habet dispositionem, vel ordinate pro- cedit, &c. Ex quo patet, modum in hac a ceptione coincidere cum secunda a ceptione dispositionis ; imb significantias exprimere eam : ac proinde hanc etiam esse optimam definitionem qu litatis : si Milo est accidens imponens m. dum , seu determinat em fustantia. Quae in rei veritate coincidat cum prae cedenti ut explicatum est. Videamur
Sancto,&alij Autorescitati. ii Tandem potest assignari tertia . alia definitio , licet desti ptiua, iuxta tertiam proprietatem qualitatis supra. num. q. explicatam ; quam appellat Aristo ex maximὸ propriam illius, conuenitque ei quarto modo propri, utibidem diximus; oc est huiush. i: -- sarti rara ,secundum quod res dicunt simitis , aut L milo. Neque su Muras, relationes sex vltima iri dicamenta solemus appellarem 1 indiget maiori explicatione
566쪽
Disput. XV. de qualitate, III.
cies eius inuestigandae sunt. Et a prima incipiendo , nomina ipsa ante omnia distinguere, & explicare oportet : qiua habent non paruam cons sionem. 22 Nabinu ergo ut betia notat Gi-ietan. in hoc capite, dicitur ab α ida sicut habere sumitur tripliciter: ita habitus triplicem habet acceptionem , ut tradunt expressὰ Aristol. 3. Metaphysica textu 21.&D. Thom. I. a. qu stione 49. artic. I. Primo habere sumitur communiter , prout idem valet, ac possidere quocumque modo, siue per inhaerentiam , siue per rei tionem , 5 c. ut cum dicitur aliquis babere amicum , h. abcre pecunias, scientiam, dcc. Et habere, scii habitus in hac acceptione consequitur praedia camenta, estque postpraedicamentum:
de quo agit Aristot. cap. vltimo huius libri. Iuxta quam etiam acceptionem, ipsa res habita, quaecumque sit illa, siue substantia, siue accidens, interdum appellatur habitus. Quo sensu
Aristoti cap. de oppositis dixit: oc priuatisiis ad habitum non est. Secundὸ, sumitur minus communiter, ut est quoddam medium per mindum actionis, &passionis intcr habentem , & rem haut tam , ratione cuius dicimur vestitos, aut armatos esse, dec. Qui enim habet vestem in arca, non dicitur habere hoc secundo modo, sed tantum primo. Et habitus in hac acceptione constituit speciale pr dicamen tum, ut suoloco vidcbimu ,-- Tertio, tandem sumitur magis stri, prout significat id, quo res se habet benE, vel malξ, vel in se ipsa, vel in ordine ad aliquid aliud. sensi solemus inquirere : quam.d. te haόe; pEt habitus in hac acceptione pertinet ad pr dicamentum qualitatis, estque prima species eius : quia est disposiatio, qua res bene, vel malE se habet, vel in se ipsa, ut sanitas,&agritudo; pulchritudo, de deformitas: ves in o dine ad aliquid aliud, ut virtus, de Virtium; mentia , & error. Videantur Diu. Thom. loco citato, & Ludovicus Montesino ibidem,disputat. 3 o. in principio.
uetur, diximus quaestione prςcedenti numero i8. ubi etiam duas eius accol tiones adduximus. Nunc terom a- iam oportet addere, qua dispositio sumitur pro habitu in tertia acceptione explicata : nam indisserenter sol cinus inquirere: quomoda te habes ' de quina.
do di foliis et ' Propter quod Aristor.& D. Thom. sae e confundunt habitum , de dispolitionem , s undiim quod pertinent ad hanc primam spe- 'ciem qualitatis, ut patet 1. Metaph
cae textu IJ. i. a. quaest. ci. articulo
'. Hoc autem cit discrimen,ut docent Aristoti in hoc cap. & D. Thom. quaestione 4'. citataart. 2. adtertium,quod
nomen habitus proprius , de frequentius applicatur qualitatibus istius speciei, quae sunt dissicit E mobilhs : nomen verb dispositionis, illis quae sunt . facile mobiles. Et meritb quidem :
nam quando quis quaeritur, quom
db se habeat 3 de dispositione pcr-
manenti quaeritur : quam 'non ita ex-
primimus, quando inquirimus, quomodo dispositus est 3 Et ita nomen ipsiam habitus , ut rectξ inquit Dib. . . Thom. ibidem , diuturnitatem quamdam , psrmanentiam importat
567쪽
quam non significat nomcn dispositionis. Propter quod scientiam, virtute, ec alias qualitates diuturnas liuius speciei absolutὰ , & propriἡ .appellamus
habitus ; non veri, diseositiones: econtra vero sanitas, pulchritudo, & similes qualitates facilξ mobiles propriξ di cuntur dispositiones ; & non habitus. Et in hoc sensu condistinguuntur inter se habitus , & dispositio , secundum quod pertinent .ad hanc primam spe-
.ciem qualitias.' His explicatis : duo oportethreuiter examinare. Primum est, in quo
consistat essentia huius primae specie &per quid distinguantur ab alijs. S cundum est: virum habitus, & dispositio, secundum quod specialiter semiantur, ut condistincta, differant essentia liter i accidentaliter. Vbi etiam enumerabimus qualitates, quae sub uno
2- Circa primum , omissis alijs intentijs, dicendum est primδ essentiam huius si eciei, prout comprehendit , tam habitum, propriξ dictum, qu in dispositioncm ab illo condistinctam, consistere in hoc, quod sit quali-- determinans, seu di onens rem benξ, vel male in . ordine ad naturam; scuter se primb ordinata ad benξ, vel male esse naturae subiecti et secundum seipsam, ut contingit in sanitate , pulchritudine, & alijs similibus, quae immediatξ assiciunt naturam; vel in ordine ad aliquam operationem, Ut contin-
git inscientia, virtute, & alijs habitia A qui immediatE assiciunt potentias. sic docet expresa Aristoteles quinto Metaphysicae textu u.&secundo Ethicorum capite quinto, quem refert, &sequitur Diuus Thomas quinione Α'. citata articulo primo , secundo, α tertio, ubi explicat optim3 hanc d ei inam. Pro maa etiam videri pos sunt M'ntesino loco citato quaestione prima, Conradus, Zumel. &alij ex
positores. Probatur breuiter ratione desumpta ex Diuo Thoma. Quia in hoc conueniunt essentialiter omnes qualitates huius primae speciei,&per lioc disti guuntur a caeteris: crgo naec est propria ratio illius. Antecedens quoad primam partem patet, itim ex ipsa edin
logia habitus, &dispositionis si prae
plicata, secundum quod constituunt hanc primam speciem: ci im etiam quia non sol im sanitas, & aegritudo ; pubchritudo, &deformitas,& similes qualitates exsita ratione disponunt rem in ordine ad naturam, quae benE se habet cum sanitate , & pubchritudine; in te autem cum agritudine, de de Gmitate ; sed etiam scientia, & error; virtus, & vitium, di similes habitus revcra ordinantur ad benE, vel malὸ esse naturae potentiarum , quibus insum; siquidem scientia, & virtus disponunt
intellectum , voluntatem conuenienter ad sim naturam; error ver
& vitium disconuenienter. Imbut be-nh docet Diu. Thom. articulo tertio citato, huiusmodi habitibus, eonsiderata ipsa natura habitus secundum se, per se prinili conuenit ordinari adb nri vel male esse natum; de consequemti verb, de ex parte subiccti important ordinem ad operationem, inquantum est finis natur vel perducens in finem . Ergo in hoc, quod est disponere rembenti vel malξ in ordine ad naturam, ut explicatum est, essentialiter conu niunt omnes quuitates. huius primae
speciei. Quod autem per hoc distinguantur ab alijs speciebus squae est secunda pars illius antecedentis in etiam patet. Nam secundaspecies, scilicet naturalis potentia,α impotentia, per se primbsiimitur in ordine ad operationem a solute sumptam, non curando, indit
568쪽
iconueniens, vel disconueniens,ut patet inductione. Intellectus enim aequaliter est potentia respectu intellectionis scientilicae, & erroneae; & voluntas respectu volitionis honesta, & peccami- nola; & idem est de potentiis transcuntibus, ut consideranti patcuit. Similiter tertia species p 'prinid attendiatur,vel ex eo,qubd sit terminus alicuius alterationis procedentis a potenti jssecundae speciei, vel ex eo, qubd sit obiectum alicuius sensius, ut insta videbimus : ad quod impertinens est esse conuenientem, vel disconuenientem naturae subiecti. mod etiar, Per acci dens conuenit quartae speciei siquidem figura,pr cise prout figura est,non dicit conuenientiam, aut disconuenientiam, ut patet in figuris Mathematicis. Ergo
ser hoc distinguitur prima species erra
itatis ab alijs omnibus.1s Hinc fit, ut rectὰ notauit D. Tho. art. r. citato ad primuit' quod quando in qualitatibus tertiae s eciei, verbi gratia in calore, & frigore, quae pertinent ad obiectum tactus aut in colore,qui est obiectum visus,vel etiam in forma aut figura , quae est quarta species , considcratur conuenientia, vel disconuenientia ad naturam subi dii ; tunc rcducuntur ad hanc primam speciem : quia secundum hanc rationem color , & figura pertinent ad pulchritudinem , vcl deformitatem ; &calor, & frigus ad sanitatem, vcl aegritudinem. In quo sensu sinquit Diu. Tho. in Calidis, , Irigiditas ponuntura rhi ρει in prima Oecie qualitatis. Ex dictis potest sic sortia ri definitio huius primae speciei, prout comprehendit habitum, α dispositionem: Usualitas, secundam quam res ben; ,' vel male se habes. In qua definitione ponitur sub distinctione ly bene, vel mali: quia non habemusnomen,quod abstrahat,bono, A malo; siue conuenienti, vel disconuenienti Cum autem species ista diuida tur inhabitum , & dispositioncm per esse facilε, vel dissicile mobilem a sub tectis: si unumquodque horum membrorum velimus definire, ponenda erit pro genere, desectu nominis incomplexi, ipsa definitio huius spcciei, dicendo : Nabitin est quatit, secundum quam res bene, vel male se habet, dis Adjm,όilis: Distasiris vero est qualiti , Iecundum quam res bene, vel malὸ se hauere, facit. mobilis. De quibus iam videt dum est: anellei aliter inter se distinguantur: hoc enim est. quod secundo
loco examinandum promisimus.16 Dicendum est secundd, quoa quamuis habitus proprie dicti,ut scientia, de similes , quando sic imperfecte insunt, ut de facili possint amitti; verὰ dicantur dispositiones: & econtra, dispositiones proprie dictae, ut sanitas, Maegritudo, quan id ex aliquo accidenti redduntur dissicilὰ mobiles, veta etiam dicantur habitus; atque ita iuxta modum loquendi interdum distinguantur habitus, &dispositio ut persectum, Mimpersectum intra zansem speciem ditamen, absolute loquendo, habitus, Ac
dispositio propriῆ dicta; quibus scilicet
per se, & ex natura sua conuenit esse sa-cil E. vel dissicilla mobile verὰ differunt essentialiter, de specificE. H c conclusio
est contra Scotum qu st. 9. huius praedicamenti, Vas l. I. 2. disp. 78. p. i. Salas ibidem, qu. 12. disput. I. se . I & quosdam alios Recentiores. Eam tamen docet expresse D. Thom. art. citat. ad 3. quem sequuntur communi
Iabel &Soto in hoc cap. Mas ibidem
quo &Sarach. lib. s. qu. 4 . Quibus etiam consentiunt Lorca , Valcn-F sec. Tolet. Coninalia Rubo
Lorin. de alij, quos resert Galla α
569쪽
controu. 28. Pro qua etiam sententia
videri possunt Montesino , ubi supra
numer. 27. & noster Didacus a Iesu
17 Probatur ratione Aristot. quam adducit D. Thom. ibidem ex commu- mi modo loquendi. Qitia qualitates,.quae o natura sua sunt facile mobiles,li ex aliquo accidenti reddantur dissicile mobiles, dicuntur habitus, Ut contingit in subri, quae transit in cthicam. E contra veri, qualitates, quae ex natura sua sunt di incilὰ mobiles, cum ita imperfectὸ insunt, ut de facili amittamur, dicuntur dispositiones, Ut p . tet in scientia; quam dum quis ita im-erscchὰ acquirit , non tam dicitiuabere, quam disponi ad illam. Ergo signiam est, propriam rationem habitus intrinsec & essentialiter impo
citare diuturnitatem , . seu pcrmanen
tiam; econtra verb dii positionem per c,& in natura sua hibere , quod de facili amittatur. Et per consequens
hes,itus', de dispoisitio propriὸ dicta
.elsentialiter distinguuntur. Confirmatur: quia ex eo sanitas,&aegritudo sunt qualitates sicile mobiles : quia per se, & ex natura sua li . bent causas transnutabiles ; & ex eo scientiae, & virtutcs sitiat qualitates di .ficit E mobiles: quia per se, & cx natura uahabent causas immobiles, ut inquiti Diuus Thomas loco citato. Sed ex di--uerstate causarum per se propri rum sumitur distinctio essentialis in effectibus,ut per se notum est. Ergo illae qualitates, quibus per se,& ex natura sua conuenit esse Acile mobiles, distinguuntur essentialiter ab illis , quae ab intrinseco,& ex propria ratione sunt difficile mobiles. Est tamen hic aduertendum cum Angelico Doctore ibidem , quod quamuis differentiae istae videantur accidentales ; cum pertineatit ad motum, qui est extra praedicamentum qualita tis: designant tamen eroprias, &per se differentias harum specierum , sicut etiam in genere substantiae frequenter accipiuntur differentiae accidentales loco substantialium. Per quod facile Aluuntur argumenta, quae solent fieri
contra nostram conclusionem: & ides, illa omittimus.18 Ex dictis possunt utcumqae
enumerari qualitates , quae sub via quaque harum specierum contineam
tur. sub habitu enim propriὰ dicto
comprehenduntur omnes scientiae, α
virtutes. Quarum seriem sic possumus ordinare , ut habit diuidatur in acquisitum,&infusum. Sub infuse coimtinentur Fidch Spes, Charitas .Lumen gloriae, aliaque permanentia Spiritus sancti dona , de virtutes, si quae sunt aliae per se infusae. Habitus acquisitus diuiditur in intellectualem, de morale, seu in lini bitum intellectius, de voluntatis: hic diuiditur,in virtutem mores , ' de vitium illi oppositum : de unumquodque in suas spccies , in quarum
consideratione Occuratur tota sere 2.2. D. Thom. Habitus inici lectiasis diuiditur ab Arist. 6. Ethicorici'. in intelligentiam, sapientiam,scientiam, artem, .
de prudentiam. Intelligentia idem est. quod habitus principiorum, de quo in libris Posteriorum: ubi etiam diuisi nem scientiae statuemus. Sapientia non constituit speciem distinctam ascientia uniuersaliter sumpta, ut com prehendit Theolo iam , Metaphys, cam,& aliassesentias, ut ibidem disp. 2o. explisabimus. Ars communiter diuiditur in septem mechanicas : nam liberales secundum quid tantum dicuntur artes. Et tandem prudentia in monasticam ,α oeconomica
& polyticam. Quae omnia percensendo potius , quis ex professe dicta sunt. Quia tamen diuisi illa liabitus in
570쪽
Dist uti ari de qualitate, IV. Πρ
tellectitatis ab Aristot. tradita non cst immediata: eam ordinabimus loco ci
19 Sub dispositione , ut condit in guttur ab habitu, continentur omeae dispositiones corporales: quia istae simplicitet non sunt difficile mobile ut in
cundum propter mutabilitatem caularum corporalium. Et huiusmodi sunt
sanitas, de aegritudo; pulchritudo, de deformitas, & si qui sunt quasi habitus in
membris corporis, ut lacilitas acquista saltandi, pulsandi citharam, aut alia opera corporalia exercendi Notandum tamen est, qubd si talitas, aut aegritudo non est aliquod unum accidens distin--ctum a primis qualitatibus ; & si pulchritudo, vel deformitas non in acci dens distinctum a coloro, figura, dcc. non continentur propriri & per se sib hac prima specie; sed tantum reducti-ue: siquidem sic revera sunt entia per accidens. Si verbsint accidentia abulis distit. a, & inde resiliantia: proprie, α per se sub illa continentur. Ad hanc etiam speciem pertinct ex spiritualibus illa qualitas, quae per primum, aut secundum aetiim virtutis relinquitur in voluntate. Haec enim non cii vere habitus; sed dispositio iura in sententiam D.Thomae qu.1l. sequenti art. ubi docet per primum a m scientiae posse qvidem gcnerari scientiam, quae si verὰ habitus, licet impcr-fectus: per primum verb actum virtutis non generari virtutem, quae sit vect habitus, sed dispositio.De quo videri potest Montes Oisip. num. 29.& disput. 62. sequenti quaest. s. 3o Quid autem de gratia habituali. dicendum sit, supposito Obd realiter distinguatur a charitate iuxta senten-
ctantibidem Theolosi. Ipsempertine-πc ad hanc spe hin Ispositionis videtur colligi ex solutione ad 3. ubi inquit
Sanctus Doctor: Gratia reducitur ad primum steriem Palitatis: neque tamen esissem, quoa vis tin dia ha luda quaedam, quae praesupponitur virtutibus infusis. .
bus verbis addit in 1. dist. 26. qu.I.ari.
tia est sumta mentis,c'. De quo etiam videri potest quaest. 27. de Veritate an. r. ad 6. Quod autem magis sit conii
meranda habitibus propriό dictis, se det ipsi excellentia, & persectio gratiae,
colligiturque non obscuia ex eadem quaest. 27.art. i. ad 9. ubi docet Anselliacus Doctor gratiam ex natura sua esIedissicile mobilem a subiecto, etiam si per unum actum peccati mortalis ami latur. Neque contrarius est alijs locis
adductis: quia solum negat fratiam esse habitum, scut Philosophi loquuti sunt de habitibus ,vt ipse ibidem se sitis explicat: & ideb haec sententia apparet probabilior: pro qua videri potest Conrad. loco citato primae secundae. O AESTIO IV. . DE SECUNDA SPECIE si V Iitatis , scilicet naturali ξνuntia, V tetula.
3i DRo intelligentia huius speesei
L notandum est duplex esse principium operationis: aliud radicate, de remotum, quod est ipsa sorma subsaim sicli , ut anima resperi intellectionis, de quo certum est, eo ipsi, non pertinere ad praedicamentum qualitatis: aliud proximum,& Grivale, ut intcllectus: dc hoc est qualitas pertinens ad hanc secundam speciem . Quae quando tribuit subiecto posse tartitcr operari , dicitur potentia naturalia , Η - - Y in