장음표시 사용
251쪽
itaque augent, quod e X effectu eorum in morbis cognito patet a . Sanctorium huic frictionum e flectui contradi centem invenio; ejus vero sententiae fides vix habenda est : cum experimenta, quibus innixus Cam amplexus et professus est, non protulerit b). Cl. quoque Iceii, cutis perfricationem nec perspirationem inhibere nec promopere, dicit sc . Eo die vero in quo frictiones sibi appli- andas curavit, uti ipse agnoscit, equitando admodum antetrat desesius; et vix dubitandum est, quin perspirationema aud parum imminutam sensisset, si nullae omnino friciones fuissent adhibitae, cum defatigatio sola, uti postea non strabitur, perspirationem imminuat. Balneum frigidum. -Calor potentissimus est systematis rostri stimulus. Frigus contra se dativum est adeo essicax, it vitam ipsam interdum supprimat. Ubi gradu vero meliocri, et per breve solummodo tempus, applicatur, syste- natis reactio id excipit. Immersio in aquam frigidam ita
ut anea totum systema commovet, cordi S ac arteriarum ac-ionem intensiorem efficit, cutim vero quam aqua immelia te attingit praecipue assicit , hinc calor per cutim dita usus percipitur, determinatio fluidorum in eandem sae lat 'st, et perspiratio augetur. Effectus hi immersionem ceria ius sequuntur, Cum exercitio antecedente, quod nec su-lor nec lassitudo subsequuntur, corpus fuerit calefactum. Corporis exercitium. -Sanguinis circuitus e cordis et ar-eriarum actione pendet; cui adjutrix accedit musculorum ontractio. Sed omnibus bene notum est, sanguinem ci- ius curriculum suum conficere, et velociore motu per va- a deferri, dum exercitatione corpus agitatur. Eodem e X-rcitio augetur corporis calor; unde facile intelligere est, tuomodo exercitium perspirationem copiosam, saepe ustatue ad sudorem etiam, producat, sicut omnibus experiri troclive est. Hac in parte notatu perquam dignum est, qui fiat ut, er spiratione corporis exercitio valde aucta, et sudore co- ioso exinde fluente, reliquae aliae secretiones non solumion augeri, sed quodammodo quasi obstrui ac cessare, vi-leantur. Mira quidem est haec et sagax naturae provisio; iam si aliter sese res haberet, corpus cito vacuum et in an Celinqueretur. Haec observatio aliam quae majoris est nomenti suggerit. Omnes qui secretionis arcanis dete-Fre tentarunt, nimium ad generalem sanguinia motum,
252쪽
et minus quam par erat ad organum ipsum secretorium et systematis nervosi asse mones, attendisse videntur sdin.
Anima pathemata actiυa -Vasa quae materiem perspitrabilem exhalant, ipsa rurn arteriarum extremitates sunt;. quae, quum vi motrice et quadam sensibilitate fruanitur, systematis nervosi aflectionibus obnoxiae sunt; idque et pudor et timor manifeste indicant. Quum pudore assicimur, rubor faciei sussu sus auctam esse extremorum vasorum actionem testatur. Timore vero oborto, pallor vultum occupat, formicatio per cutem sentitur, quae et aliquando tam valida est, ut pili erigantur. Pathemata activa contrarium huic effectum edere, et e X tremorum VasO-
Ium actionem ciere, ex vi qua praedita sunt perspirationis laugendae, suspicari licet: Nihil sinquit Sanctorius in ma- gis liberam perspirationem reddit quam animi consola- tio se). Medicamenta diaphoretica. -Id omne quod perspirationem excitat, diaphoreticum dici potest: Medici vero perdia phoretica vulgo intelligunt ea quae per os ingesta perspirationem copiosiorem essiciunt. Horum quam plurima stimimantia sunt; cordis et arteriarum actionem excitant, et forsan usque ad cutem penetrantia ipsa vasorum extrema stimulant.
Alia vero, quae ex effectibus inter diaphoretica jure re-
Censentur, indolem habent contrariam; vim enim sedativam edunt: Hujusmodi sunt plerique sales neutri. Ad secretionem quamlibet augendam minime semper est necesse ut stimulus organo immediate applicetur. Fluxum enim salivab augeli, quum alimentorum grati saporis reminiscimur, ut et lacrymarum effusionem, quum oculi clarae luci expositi sunt, quotidiana experientia demonstrat. Hinc diaphoreticorum plerorumque e flectus deduci possunt. Sympathia quaedam, quocunque modo e X plicetur, inter ventriculum et vasa extrema obtinet si, Stomachus enim perspirationis statu assicitur, cujus quantitas vici 'm, prout stomachus se habet, haud leviter augeri vel minui videtur. Tonus enim fibrarum ventriculi vasis extremis communicatur, eaque proinde vel magis vel minus apta ad perspirabilem materiem emittendam reddit. Huc forsan' diaphoreticorum stimulantium esse Chus referendi sunt; utcunque vero haec res se habeat, ex hoc principio effectuum sedantium ratio deducenda est. Relaxationem.
enim, quam stomacho, et proinde toti systemati, et cutis
253쪽
Uasis speciatim, afferunt, cordis et arteriarum reactio se 'ut videtur: Hinc relaxatis vasis extremis, et sanguinis imo tu incitato, diopho resin certe quidem ac tuto promo- 'vent. Eadem ratione emeticorum parvulis dosibus exhibit torum effectus explicandi iunt , quibus diaphoretica pol tentiora Materia Medica vix praebet. Huic explicationi lux affulget ex effectu optati cum emetico uniti, ut in pulvere Do veriano. Opiatum enimi certiorem reddit relaxationem extremorum vasorum ; dum forsan reactioni validiori locum praebet, et hinc perspirationcm quam maXime auget. Copia fanguinis aucta. - Quoniam e sanguinis massa orietur quodcunque perspiratione exhalamus, materi ei perspi- Tatae quantitas, rationem quandam habebit ad massae iu lius molem. Ex assumptis vel retentis augebitur sanguinis copia. Ιn- gestio enim solito largior, si1 digerendo stomachi vires su siciunt, vasa replet, et proinde per sprrationem auget. EX- empla auctae perspirationis ab excretionibus nimis diu remoratis frequentiora sunt; alvum constrictam, vel urinam parcam, largam perspirationem efficere saepenumero experientia docet. Aer Siccus. - De vi hujus causae in perspiratione augenda consentientes habemus praecipuos auctores qui hoc a gumentum tractarunt fg j. Aer aquam dissolvit atque solutam suspendit sh). Materiem perspirabilem quoque dissolvere videtur, quae proinde Oculorum aciem effugit. Talem esse aeris effectum ex observatione certiores facti sumus; quoniam ejusmodi aeris status, qui solutionem impediunt perspirationem sensibilem reddunt; pulmonalis
luxti l tio, dum in aere frigido quassi praecipitatur, densi
vaporis speciem prae se fert. Ita quoque perspiratio cu-tanea visum non semper latet: Cel. Haller enim, eam se vidisse, asserit, in locis ubi densior erat aer si . Siccitas itaque aeris, ex adtione ejus in aqua solvenda, plurimum in perspiratione pio movenda valere potest. 'Porro aer siccus tunica vi pollet, et extremorum vasorum actionem ciet. mae vis tonica cum vi lolventi conjuncta in perspiratione excitanda aera eslicacem reddere potest. Cl. Noster Home, qui summa cum laude do ctrinam de Mate-τia Medica in hac Accidemia tradit, exercitando in aere
254쪽
et 1 Ds PER SPIRATIONE INSENSIBILI.
frigido perspirationem valde auctam adnotavit h). Scru pulus voro adhuc restat, an perspiratio revera aeris siccitate augeatur; de quo plura infra dicenda sunt. Electricitas. Inter alias quam plurimas electricitati a proprietates, quarum investigatione philosophia saeculo quo viximus locupletata est, ejus vis in perspiratione promovenda eminet. Cel. Abbas Nollet, qui ingeniose admodum plurima in electricitatis doctrina investiganda experimenta fecit, aquam guttatim e tubo insulato deciden tem electricitate adeo accelerari, ut pleno flueret cursu perspexerit si). Hoc experimentum ad vegetabilia et animalia transtulit, quorum perspirationem auctam invenit. Dein in corpore humano caute admodum quaedam e X perimenta fecit, et electricitate corpori admota perspirationem auctam persensit m) Electricitas, dum perspirationem auget, ne C in cutem, nec in fluida, sed in ipsam materiem perspirabilem, agere videtur. Corpora enim, quibus Nollet electricitatem admovit, insulata fuere. Materies itaque electrica in iis ac-Cumulata, atque avolare adnitens, nullum praeter perspirabilem materiem conductorem nacta, eandem accelerat, quo citius aequilibrium restituatur. NOLLEΥ, qui et sibimet ipsi electricitatem applicuit, nihil ex eo nisi inanitionem quandam et esuritionem persensit. Tu tam igitur hanc esse perspirationem promovendi methodum, licet concludere ; et forsan non inutilem .
fore, repetita et accurata experimenta monstrabunt. ΠΑΕ ΡΕAsPIRATIONEM MINUUNT.
Ex hactenus dictis, de causis perspirationem augentibus, facile percipi poterit, quaenam sint eae, quibus seu aliquatenus seu penitus supprimitur; quum vero priorOS sint, ut plurimum, posterioribus e diametro oppostae, absque incommodo omitti possint. Sed, quum de una aut
altera nonnulla occurrant quae adnotari merentur, ea
quam brevissime percurram. Frigori externo itaque inter causas obstruentes, ni sallor, praecipuus locus est tribuendus. Calor magnopere augendae ac promovendae perspirationi in servit. Nemo itaque diffiteri jure poterit quin hinc manifesto sequatur, frigus eidem remorandae plurimum valere. Minime tamen necesse est, ad hunc essectum producendum, ut sei-gus universae superficiei corporis applicetur : Saepissime cnim Medicat Facts, p. 246. I) Mem. de l'Acade Itoyale potar I758, Vol. II. p. 24 I. m) Idem, p. 248.
255쪽
l 'nim experimur, spasmata totam ejusdem superficiem per- radere, cum perexigua solummodo illius pars frigori ex- mnitur. Hoc pendet a sympathia illa peculiari, qua senu tuo assiciunt diversae cutis partes, et i quam certo sci- rius obtinere ex operatione aliarum causarum quibus assi- itur perspiratio; quaeque diligenter adnotanda est, ut ea-um effectus explicari possent. Exercitatio corporis ad Iassitudinem et que protracta. Jebilitas, ex quacunque demum causa oriatur, ad vim ier spiratricem refringendam plurimum confert n . Cummim retundat cordis et arteriarum actionem, a qua prae- ipue circulatio pendet, totius systematis tonum proinde nervat; hinc suida motu nimis tardo et languescente ropelluntur, secretio in genere plus debito remoratur, et pectatim perspiratio ob ejus solitae determinationis ergat uper riciem impetum cohibitum. Si tales sint in genere lebilitatis estedius, multo magis exoriantur oportet ex ista
jus specie quae corpus invadit et affligit statim post ni-niam exercitationem ', ea enim procedente, ob auctam
aer spirationis vim, quae violento exercitio excitari solet, aer magnum fit fluidorum dispendium, quod vicissim, ut experientia monstrat, causa est imminutae perspirationis. Excretiones aliae auctae. -Status systematis nostri, ut a te e solidis ac fluidis compositi, maxime salutaris, cum donea ratione solidarum ac sui larum partium inter se necessario connectitur. Utrarumvis quantitas, sive major it sive minor quam oportet, ad morbos gignendo S aequa- iter spectat. JUsTUM itaque conservandum est medium, ut diversae abricae animatae functiones rite perficiantur. Multaurat huc spectantia, admiratione summa digna, quae ip-am naturam inveni sie et ordinasse cuivis attendenti patent. -In his aequilibrium quod cernere est inter diversas X cretiones nequaquam infimum locum occupat. Hinc, quotiescunque uniuscujusvis sit incrementum, alterius alicujus contra fit diminutio. I' R IGUS externum perspirationem cohibens saepe diar-ri Oeam inducit; et a quacunque causa oriatur hic morbus, cum per aliquod tempus incubuerit, semper exinde Perspirationis imminutio subsequitur: Cujus indicium est haud spernendum, quod saepe abigitur di arrhoea, cum auget tur quantitas perspirationis; fluidorum quippe curriculum in hoc casu divertitur, et alia iis aperiuntur Perquae e curPure exeant ostia. Hoc saltem certissimum est, augmentum n) Keili Med. Stat. Erit. P. I .
256쪽
augmentum perspirationis multum conferre ad hunc morisbum eliminandum. His ΥORI A etiam diabetis aliud praebet argumentum hujus inter secretione S nexus ; cum enim gras ante hoc morbo, permagna fluidi copia per urinam evacuetur, non solum refraenatur perspiratio, sed hinc porro necessario augetur quantitas humoris qui ex aere in corpus per absorptionem derivatur, quo suppleatur quodammodo ingens illud dispendium fluidi quod in hoc morbo fit per re
HUC pertinet etiam Sanctorii aphorismus: Sudor semper est a causa violenta, et ut talis, sicut statica ex-ες perimenta docent, impedit cochorum perspirabilium oc- cultam excretionem so V Haec enim verba juxta principium quod assumpsimus sunt intelligenda, sudorem scilicet evacuasi e systema, sicut diar rhoea vel diabetes, et Perspirationem exinde retardari, usque dum solita fluido-Τum quantitas restituatur. Aer humidus. Omnia quibus innitimur experimenta, ut eorum Ope perspirationis quantitatem dijudicemus, omnesque nostrae conclusiones inde deductae, corpori S ponderationem respiciunt, et ex ea pendent. Cognito enim iam alimentorum pondere ex una parte, quam excretionum sensibilium ex altera; cum prius haud parum posterius semper exsuperet, differentia quantitatem materici, quae insensibili perspiratione per cutis poros abit, exhi- here est censenda. Ponatur, C. gr. alimentorum quae injicimus pondus ad s uncias a si urgere, et excrCtionum quae per faeces alvi et urinam fiunt ad 3'; sequetur pondus materi ei, quae secernitur perspiratione de qua agitur, fore 2 ;quia alimentum e X una parte, et excretiones cujuscunque generis ex altera, aequilibrium inter se mutuo conservant;
et corporis ipsius pondus parum aut nil de die in diem immutatur per breve saltem temporis spatium. Hoc modor tiocinabatur Sanctorius: Sed absorptio humoris quae fit ex aere eum latuit. Haec a recentioribus observata est; et vix fieri potest, quin aliqua ambiguitas, tam in genere quod ad causas perspirationem assicientes attinet, quam speciatim quod ad actionem ipsius aeris in perspiratione promovenda vel refraenanda, hinc oriatur. Per spiratione enim in eodem statu permanente, incrementum ponderis quod fit in acre humido ad auctam absorptionem referri potest, quam in istiusmodi casu locum obtinere haud cunctanter statuendum. Hapc porro observatio causam suspicandi ο) Sech. V. 34
257쪽
candi praebet, decrementum illud ponderis, cui deprehenditur obnoxium esse in sicco aeris statu corpus, unice referri deberi ad abstractionem humoris aerei, ubi perspirationis quantitas eadem prorsus manet. Ut certius dehisce judicemus, pluribus quam quae hactenus facta sunt, iisque accuratioribus experimentis opus est, ad quantitatem humoris ex aere per absorptionem inuem aestimandam, et ad ea penitius investiganda quibus absorptio vel provocari vel reprimi solet. Peculiares aliqui somachisiastes. Nexum intimum inter
stomachum et vasa extrema obtinere, et quaedam exinde perspirationem augere, supra notatum est. Alia e contrario eam minuunt, quorum vis ab eodem nexu pendet.
Rigorem quendam in cute, et acutiorem frigoris perceptionem, saepissime optime valentes post cibum captum experiuntur: Haec manifesta sunt indicia, extrema vasorum spasmate assici, et perspirationem esse imminutam Tempus minoris perspirationis est, quando stomachus est plenus et praecipue varietate eduliorum sp).' Permultos alios Sanctorii aphorismos, e tertia sectione huc facientes, facile possim adducere. Constat itaque conditione stomachi inter cibum concoquendum perspirationem
Hinc ex parte ratio reddi potest distinctionis quae usu patur inter alimenta quae facile vel difficulter perspira: tione evacuantur. Quilibet propria sua experientia cer: tior potest fieri, cibum illum, qui non facile cedit vi concoc ici, majorem cuti rigorem inducere. Cl. Robert sonadnotat, hortorum proventus, olera scilicet et legumina,
et caetera istiusmodi, quae in genere dissicilia sunt concoctu, perspirationem minuere q). Sanctorius porro di- it, Ubi est dissicultas coctionis, ibi tarditas perspira- tionis fr).' Hujusmodi itaque alimenta quae dissicile
digeruntur non adeo ad perspirandum ene proclivia censere licet. Alia perspirationis ex stomachi affectibus imminutae e Templa adduci posunt, speciatim forsan ex morbis illis 'u , dum perspirationem morantur, simul stomachum asia sciunt. An non contagionis et mi asmatum vis sedativatonum ventriculi deprimit, et proinde spasmata, quae se-hribu S praecedunt, extremis v sis inducit Z Nonne hoc probat emeticorum in febribus dii cutiendis usust
258쪽
COGNIΥA et perspecta quantitate materi ei quae perspiratione exit, ut et ejusdem qualitate, usus ejus in oeconomia animali facile discerni atque explicari possunt; h0rum praecipuos paucis attingam. Imo, Itaque perspirationis ope nimia fluidi exuberantia cohibetur, quo sit ut aequilibrium debitum inter sui da et solida conservetur. 2do, Quum omne quod per os ingeritur, non pariter nutritioni et incremento corporis inserviat; quodcunque ad istos fines seu parum seu non omnino est accommodatum, quodque aliis excretionibus non egeritur, per spirationis auxilio exhalat: Hac etiam adjuvante, quaecunque aut vi circulationis, aut corporis calore, in putredinem verti proclivia sunt, et proinde noxia fieri solent, abiguntur: Hinc systema exoneratur; sales etenim, et alia jam memorata quae materi ei perspirabili inesse ostendimus, simul cum eadem per porOS e Xeunt. Credibile admodum est, perspirationis haud parvam esse essicaciam in nervo fis papillis humectandis et emolliendis, quo fit ut externi cujuslibet corporis contactum penitius sentiant, et sensum ejusdem magis exquisitum ad sensorium commune deferant. qto, Quaeritur, An perspiratione corpus refrigeretur ZDocti, omnibus fere saeculis, diligenter indagare conati sunt caloris animalis originem ; cui demonstrandae diversae inventae ac propagatae sunt hypotheses; sed hucusque frustra cessere omnes hujusmodi conatus. - Et fatentur quicunque eruditione et sagacitate praecipue pollent, dissicilius problema neutiquam exstare in tota physiologia. Sed, utcunque haec res se habeat, corpus non solum calorem generat, sed etiam proprietatem prorsus liversam habet, calorem nempe externum ei admotum restinguendi. Calor humani corporis in statu sano liquorem in thermo metro Farenheltiano ad gradum fere 98 sistit ; quem gradum parum aut nil mutatum inter magnas et crebras externi caloris vicissitudines, quibus corpus est obnoxium, constanter admodum conservat. Hujus phaenomeni explicatio vulgo allata et recepta haec est ; vim caloris genetricem, qualiscunque demum sit, eo plus imminui, quo intensior sit calor externus. Et quidem concedatur rem se ita habere, multa tamen litteris a doctis consignata habemus, et memoriae saeculorum insequentium tradita exempla, quibus constat, corpus, licet calori externo multo
259쪽
itensiori, quam est internus ille quo fruitur, fuerit expo- eum, non tamen propterea posterioris momentum adaueri s). Cel Franklin, cujus memoria posteria cara erit, uamdiu per immensum coeli expansum fulgura coruscana micabunt, et tonitru tremendum nubila glomerantia videt, exemplum illustre hujus rei profert. Die quo-ὶm, cum aera insolitus calor et vix ferendus invaserat,inotavit, liquorem thermo metri, in umbra suspensi, ad adum ICO ascendisse: Attamen, Quid inde secutum est Τ.n calor corporis eousque etiam auctus est i Nequaquam. icit enim verbis disertis, corpus suum nunquam ad men- iram aeris externi, vel aliorum corporum. eidem immer-
rum, incaluisse ; et, quaecunque attingebat, tepida ei se visa, quasi ad ignem fuissent calefacta st). Hoc et alia hujusmodi exempla prorsus fiunt inexplicalia juxta hypothesin supra memoratam; vim nempe CZ-ris genetricem minui, cum augetur calor e X ternuS. PO-atur enim eam penitus aboleri; nisi alia quaedam causa iter veniat, quae corpori animato propria est, nulla ratio signari poterit, quapropter non, sicut alia circum ambiatia corpora, calorem, quippe qui praeditus est vi semetuoquoversum diffundendi, recipiat. Caloris absorptionem, vel frigoris generationem, sui rum evaporationem in genere comitari, ex innumerisidiciis constat; praesertim ex iis experimentis quae al. Cullera in lucem edita sunt sti). Ex hoc principio possimum mihi petenda videtur mirae illius proprietatis sol tio, quae corporibus nostris inest ; calorem externum empe restinguendi. Calor etenim externu S, quum coraris superficiei applicatur, magnopere materi ei perspira-ilis fluxum auget; cujus evaporatione obviam itur effec-bus aucti caloris, systemati generali incommodum alio-uin insigne illaturi. Huic hypothesi decus addidit summi hilosophi Celeb. Franklin, idem censentis, suffragium s x.)t, quamvis nonnulla ei suffulciendae haud inepta adduci Vo L. III. possent,
s) Dr Roberison, qui nuper chemiam in Academia Glascuensi douit, merCurium in thermometro, operam debentibus in vaporariouodam ubi calor supra humani corporis gradum ascendebat, apPliato, ad gradum 97. vel 98. subsidisse invenit. Ur Chaliners in Carolina degens, tempore aestivo cUm mercuri US'pra gradum IoO. stetit, corpori suo thermometrum Zpplicuit, et aercurium ad gradum 93. vel V6. protinus decidere obserVaVit.
r. δ' Ll pdpers ora philosophical subjects, p. 366. u) Physical and literary e Tays, Vol. II. Art. VII. xx) Letters and papers on philosophical subjects, P. 3 o.
260쪽
possent, satius tamen duco eam tanti viri auctoritati nixam relinquere. Hactenus dictis subjungi nunc oporteret perspirationis conspectus pathologicus: Quum autem fieri nequeat, quin, si id aggrederer, in nimiam molem hocce tentamen ex cresceret, hic gradus sistendus est ; quum semel, quantum verbis assequi potuero, intimos grati animi sensus protule rim erga Praeceptores meos doctissimos humanissimos Fa cultatis Μedicae, ut et erga Prosesiores reliquarum artium et scientiarum quae ad medicinae studium quocunque modo viam sternunt: Vobis enim, Viri celeberrimi, si quid unquam in hac arte salutifera exercenda essicere valuero, id omne, jure merito, referendum et jam praesentio, et