장음표시 사용
501쪽
sOλ dam miscellaneis sumpti, de juvene, scilicet, qui animi a sectibus vehementibus agitatus, cum suum digitum momordi siet, viginti quatuor horarum spatio hydrophobi cusfactus, et caeteris rabiei caninae symptomatis Oppressus,
Celeberrimus etiam Boerha avius exemplum hujusmodi memorat; ubi homo, ab intemperantia, insolatione, fatigationeque, febre ardenti correptus, maxime omnes liquores aversabatur, et brevi mortem obiit ). In actis medicis, Edin burgi editis, hydrophobiae historia accuratissime enarratur, quae a ventriculi inflammatione oriri credebatur si . Verum, hauriendi humores dissicultas satis non est. Quam m) dissicultatem d) aversationemque saepe in m Orbis, haud omnino rabiei caninae similibus, incidere certe patet. De tertiana subcontinua, haec habet Ill. Sa uva ge
Iam febris facta remittens perniciosa facile cognosci- tur ex de sed tu apyrexiae; et, quamvis ab origine inter- mittens fuerit, non caret periculo; nam trahit secum quoddam saevum symptoma, ut caeterae malignae ab initio remittentes, vel continuae, potissimum Vero parO- tides, delirium perpetuum, convulsione S, ano rex ias, hy- drophobias, seu cujusvis potus aversationes, et similia o). Alia etiam exempla commemorantur. Inter quae tamen Casum, quo morbus sic ortus in alios grassetur, nequeo in
Quumque veneni naturam dotesque indagaverimus, hauda fide alienum erit, hos casus si vere ad rabiem caninam pertinerent) infectione productos esse. De primo exemplo ab Illustrissimo Van Swieten memoriae prodito, aegrum, viginti quatuor horarum spatio post morsum, hydrophobi cum factum animadvertendum est ;quod in morsu canis rabidi, ubi virus virulentissimum est , nunquam tamen tam cito accidit, idque, e contrario semper aliquot dies, septimanas, vel menses, in corpore intus
Attamen, Van Swieten virus in juvene, pathemate exi-
502쪽
stenti, genitum, et sic vulneri in digito communicatum: et hinc morbum Ortum censuit; opinione minime vero Consentanea, et haud omnino tam perito et doctissimo viro digna. Qua ato, Contra, veri similius est, juvenem venenum antea recepisse, et animi pathemata potius prima sympto mata, vel causam pro catarcticam, quam directam morbi causam, fuisset
Dein morbum non rabiem, sed ardentem febrem, et, ut videatur, phrenitidem fuisse, ortumque ab ebrietate, in inlatione, et fatigatione traxisse, .satis manifestum est. Certe huic morbo furibunda deliri a saepe subesse; peculiaremque hujus aegri idio syncrasin dissicultati aversationique aquam hauriendi causari u praebuisse, ita ut speciem hydrophobiae indueret, experientia quotidiana exploratum est. In exemplo altero supra memorato, de quo, in Actis Medicis Edilaburgi editis, relatum est; licet ex symptomatis aestimanti vera rabies extitisse et nulla suspicio contagionis fuisse, videatur; tamen haec pro valida ratione haud haberi debet. Ex hac ratione, et quia morbus rarissime hominibus,
quibus venenum aliquo modo non evidenter applicatum fuerit, accidit, veram rabiem caninam nunquam in hominibus sua sponte oriri, concludere liceat. Porro, si homines sine contagione huic morbo obnoxios esse concedamus, eundem in omnibus aliis animalibus similiter oriri posse, nam omnia ejus effectibus obnoxia sunt, cum virus in eorum systemata penetraverit, etiam dandum erit. In quibus tamen morbum occurrentem, canis rabidi morsui omnes fere uno ore auctores acceptum, retulerunt. Hinc hujus morbi originem canibus peculiarem esse, et solum ab internis causis in iis oriri, in universum pro certo habendum est. Oui tamen, quoniam saepe quoque in vulpibus et lupis occurrit, ita ob id, et quia illa ejusdem generis curru canibus sunt, ea in eundem morbum natura prona esie, perquam verisimile est.
Ab argumentis igitur jam expositis, hujus morbi virus, in illo genere animalium, cui nomen Canis est, gigni demonstratum est.
Ne quis me, quod, ab amnoribus multis et etiam magni nominis, dissentire ausus sum, arrogantiae instimulet, fidelissimi de hac re Galeni sententiam addam: Nam facile intelligitur ex canibus, quantam habeat si vim assiciendae rei aptitudo; quum enim reliquorum animalium nullum rabie capiatur, solus canis eo affectu
503쪽
φ corripitur; atque tanta fit in ipso humorum corruptio, ut sola ejus saliva, si humanum corpus contigerit, ra-ε biem excitet. Ut igitur ab exiguo initio salivae qualitate ε aucta, quaedam in corpore assectio, quando ad magni- tudinem notatu dignam pervenerit, discernitur post sex menses, quum nonnunquam ante id tempus nulla notta deprehenderetur; sic eodem modo, vitioso humore in animalis corpore genito, paulatim tractu temporis prin- cipum partium aliqua consentit, a qua universum corpus celeriter mutatur' sp). Iamque de veneni natura et qualitatibus dicendum est. Id in animalis rabidi saliva latere apparet; unde plerumque morbus morsu inducitur; dentes, saliva, et hinc veneno imbuti, in vulnus ubi primum infligitur, penetrant. Diversis autem modis oriri potest: Ingens vulnus minime necessarium est ad ejus essectus excitandos ; solum suis cit, ut cuticula ita amoveatur, ut in quibusdam aliis contagionibus videre est. Variolae, insitione productae,
cuticula elata, et viro varioloso cuti applicato, saepe exoriuntur. Nec alio modo in nostrum corpus virus vene reum agit; multaque exempla nobis adsunt, quibus rabies,
contagione molli et tenerae parti sq) applicata, inducta est; v. g. multi saepe homines r), vel etiam canes s), hydro-phobia laborantes, tantummodo osculando, morbum sibi
adsciverunt. An integrae etiam manuum veI aliarum partium cuti idem admotum morbum inducere possit, experientia haud constatia p) Galeni de locis affectis, lib. 6. caput 3. p. 32Ο, tom. Vii. char
q) In via obviam venit ei canis rabiosus, qui vestem ejus dentibus arripiens, huc et illuc trahebat, donec tandem veste lacerata, Cuti tamen mulieris illaesa et intacta, canis aufugit. Illa vero, nescia canem rabidium fui sie, laceratam vestem filo prout sarcinatrices factitare solent dentibus abscissio, resarcire coepit. Unde nullum quidem perires menses 1 ensit incommodum. Postea vero sensim melancholica faeta, imaginationibus, visionibus horribilibus, et pavoribus agitari coepit, et paulo post, aquam et vinum odisse, &c. donec tandem
ρ in Cum enim rusticus quidam rabie perculsus furiisque agitatus, sibi e vivis brevi migrandum esse intelligeret, assidentes qui cum vinculis constrictum tenebant, in furoris intermissione obni se rogavit, ut quos mox deserturus esset liberos, sibi deosculari liceret : QMod Cum ei fuisset concessum, liberisque oscula libat Iet, praefocatus est :Sed ecce, septimo post die. liberi eodem morbo correpti, eisdemque cruciatibus torti, brevi miserrimam vitam cum morte Commutarunt. Palmarii de morsu canis rabidi, lib. CAP. 1. P. 3 9
504쪽
constat. Sed, si res ita se habeat, is cui sic admotum est, statim ablui debet. Certe saliva siccata, et diu aeri exposita, si vulneri aut partibus tenera cuticula praeditis admota est, excitare morbum potest. Hujusmodi singulare exemplum, de quo fortasse nonnulli dubitarent, Schenkius memorat, juvenem nobilem, qui digitum gladio vulnera-Vit, quo, aliquot ante annOS, canis rabiosus trucidatus erat, hydrophobia correptum esse st). Quod si vir, cum uxore rem habens, hoc morbo eam a Dfcere dictus est sti), id ex basiatione, quae concubitum praecedit, quam ex hoc, incidisse credibilius est, morbumque,
e saliva labiis linguaeque admota, et non semine, ortum. Porro, nec rebus veris, nec experimentis accuratissimis, satis probatum est, an alii humores, saliva excepta, hoc veneno imbuantur: Hoc autem certum est, aerem inde non contaminari posse; hinc nunquam morbus per populum grassatur. An caro rabidi animalis in ventriculum assumpta morbum producere possit, necne, non exploratum est. Quod a priori licet verum esse videri possit, tamen multa venena
subtilia impune deglutiuntur; quae, vulneri admota aut sanguini admista, symptomata saevissima sxj excitant: Quumque hepar rabiqi canis in numero medicamentorum celebratum sit, hinc absque ullo incommodo carnem edi posse, conjicere licet. Sic locutus est Sau vagesius : ε Ani- malium rabidorum carnes Comestae, excepta forte gula, aliis hydrophobiam intulisse non constat; jecur ipsum pro hydrophobiae antidoto multis laudatur; veneni ergo se- des in oesophago fixa videtur so ).'Quoniam vero tam dira symptomata morbum comitantur, ideo homines a carne et secretionibus hoc morbo laborantium summa cura cavere debent. Nam quid imprudentius absurdiusve .esset, quam carnem rabidi animalis ultro edere tMirum est, hoc lethale venenum 'tamdiu in corpore latere. Morbus, secundum medicorum experientiam et observationes, intra triginta, quadraginta, quinquaginta, vel sexaginta dierum spatium, postquam virus sanguini ad mistum est, nonnunquam impetum facit. Alias vero citius se ostendit sa); alias in horpore ab uno sa) ad duodecim t) Ib. observ. 9. p. 84ῖ.
ti) Van Swiet. comment . in aphoris. II 36. ωὶ Halter Element. Physiol. tom. i. lib. 3. P. 232. γ) Sauvag. Nos . Method. tom. ii. p. 234. z) Palmarii de morsu canis rabidi liber, cap. I. P. 329. a in Galen. Comment. a. in lib. I. praedic. Hipp. to m. I. Nor gagni de caus. et sed. morb. epist. S. art. 22, 23. 27.
505쪽
cini menses ; alias ab uno b) ad duo, tres sc), vel etiam
viginiti d) annos, venenum remanet. Morgagni dixit, se vidisse exemplum, quo quadraginta annos latuit se . Ratio hujus haud in promptu esse videtur ; sequenti au- te in modo clarissimus Abel Roscius hanc rem explicat. Mirum sane videre debet, quod quosdam celerius, alios tardius, enecet. Quae ratio hujus effectus tam stupen-
di reddi potest Z Si quae sit, haec erit, ni fallor. Vene-
na deleteria, quae toto generi humanae naturae adVer- santur, a colore nostro nunquam evinci, neque superari
possunt, sed vel hausta, vel ejaculata, in corpore huma- no existentia, semper agunt, vitam oppugnantia, in per- niciem tandem homines ducunt. Actio illa alias cito, alias tarde, perficitur. Hujus diversitatis ratio a duo- bus pendet; videlicet, vel ex violentia seu imbecillitate a- gentis, vel a fortitudine seu debilitate patientis. Ratio-
ne agentis quandoque idem Venenum cernitur, modo
suam actionem citissime, modo longo tempore edere, ex ejusdsim violentia, vel majore, vel minore. Ratione pa- tientis, mu tos novimus, qui, eodem assumpto Veneno, diversis tamen temporibus extincti fuerunt ; quia ad om- nem actionem patientis dispositio requiritur, cujus meri- to imbecilla corpora citius, fortia tardius, veneno ne-
Sine dubio copia veneni, in corpus recepta, semper perquam exigua est, et priusquam nostros humores in suam Naturam rapit, ut morbum tam lethalem inferre possit, multum temporis requiri, credibile est. Aliquid autem viribus veneni tribuendum est. Quo enim magis virus Venenatis viribus pollet, co citius sanguinem aut caeteros humores corrumpet, et sic morbum maturius inducet. Nam symp- tomata fere observantur in hominibus vel animalibus, qui a cane, in ultimo stadio morbi existente, morsi fuerunt, citissime occurrere, quo tempore virus virulentissimum est. Et iam dignum notatu est, quum in capite vulnus illatum sit morbum maturius, quam in aliis partibus, apparere, et, caeteris paribus, etiam serius in membris inferiori
His Observationibus et rebus veris minifestum est, bo- mines b) Ibid. p. 735.
e) Morgag n. de se l. et caussis morborum, epist. 8. art. 2I. i) Hiladnus, centur. i. observat. chirurg. 86. P. 64.
506쪽
mines huic contagio obnoxios esse, cum maxime securo sese putant, et ab ejus in corpore mora, multos oblivisci Posse, talem casum unquam sibi accidisse ; et venenum Oc culto, sed dirissimo impetu, dum miser sui fati minime Conscius, securus quiescit, clam incedere posse. Quamvis hydrophobia, cum insectio non manifesta est, oriri potest; tamen inde eam a causis in corpore humano internis gigni, Neutiquam est concludendum. His praemissis, pathognomonica, symptomata, quae canem rabidum esse indicant, exponere conabor. Quorum Notitia eo magis necessario est, quod, sine ea, in perpetuo timore metuque, nullo periculo imminenti, vitam homi
De SImplomatis in Cane rabido occurrentibus. RIMO Canis suum vigorem amittit, minus vividus fit, et, inter obsequium domino praestandum, solitudinem petit. Non latrat, sed murmurat, aliis minitatur ; auribus et cauda demissis, cibum aversatur, et vultus tristitiae omnia signa exhibet. Postquam haec symptomata unum, duos, Vel tres dies permanserunt, dein canis cito dissiculterque respirat: linguam ore exerit, atque salivam primo par- Cius movet. Hero haud obedienter obviam venit; domo
fugit; 'hinc illinc vagatur; interdum quasi ictu sopitus, tarde currit ; sed, paulo post, cursum accelerat, at semper inaequali et titubanti gradu; augetur salivae stillicidium,
tota lingua ex ore promittitur et livescit. Indiscriminatim Omnia rapit, et hirrit. Nec mora; delirat; vires amittit ;Corpus marcescit ; respiratio dissicilior sit; os spuma scatet. Tum omnia ita mordet, itave mordere conatur, ut vel umbras ore hianti captet. Proinde alii canes, ejus calamitatis quasi conscii, cum signis magni terroris eum fugiunt sti). Qui dein dolore et fatigatione exhaustus expirat. h) Reliqui canes ab eo diffugiunt, eique, si repente fit, obviam
cedunt et blandiuntur. Palmarii de morsu canis rabidi lib. cap. I p. 33o. Hoc plane mirum est, et manifeste demonstrat, omnia animalia, aeque ac homines, aliquo praeter materiam inertem praedita esse ; funile quid quibusdam aliis animalibus accidit. Cervos canibus venaticis fugatus, ut eos evitare possit, gregem petit, cum quo antea congruere solebat, sed cum primum iis appropinquat, statim ex
grege crudeliter expellitur. Goldsinuli'a Natural History,
507쪽
Praeter haec, aliud signum characteristi cum scriptores memorant, nempe, si frustum panis, aut carnis elixae, quod in os mortui rabidi canis immisium, et eJus saliva bene imbutum sit, deinde cani jejuno offeratur, hos rore re
Hae notae sunt, quae attente cauteque perpensae, semper morbum indicabunt. Interest autem hominum quorum canes sunt, eos securo et bene munito loco, Cum primum symptomata apparent, concludere ; quo facto multum periculi, vatiae anxietates terroresque vitari possent, et, quod minus quidem interest, multi canes, immaturae mortis securi vitam degerent. His similia symptomata in caeteris animalibus ferme o currunt: aut, si minime negari potest, quin animalium variae naturae, dotesque, seriem jam expositam mutare posia sint ; tamen symptomata patho gnomonica raro mutari dicendum est.
Θmplomata in Homine praecipue occurrentia. IHIL, ad justam morborum naturae notitiam acquirendam, aut etiam ad curationem idoneam, magis, quam symptomatum accurata, plena, fidelisque narratio confert. Quam solum utique longa, diligenti, et sedula proxi assequendam, aetas et experientia, summorum medicorum praeceptrix, minime nobis suppeditant. Praecipua itaque symptomata sunt ea, quae Celeberrimus Boerha avius eleganter depinxit ), vir, ob summam diligentiam, Praeclaram sapientiam, egregias virtutes, morumque suavitatem, a nobis et aliis medicinae cultoribus, nunquam satis laudandus. Sed haec hactenus ; ad nostrum propositum ve
Post incertum ex recepto in systema veneno spatium, quod, uti antea dictum est l), intra unius hebdomadae et viginti annorum, at sepissimae unius vel duorum mensi uiri spatium, accidit), dolor aut quaedam peculiaris et insolita sensatio prope partem, cui virus applicatum fuerat, senti tur, vulnere sorsitan jamdiu sanato, vagans et ad vicinas parteS patera S. Languor, gravitas, et in toto in usculoso genere lassitudo, lassitudinis febrium initiis occurrentis in-
i) Acad. des Sciences, i et g. Hist. p. 39. Van SWiet. Comment, in Aphoris. II 35.
508쪽
Nunc moestus sit aeger, saepe ab imo pectore gemittas trahit, solitudinemque petit; somniis inquietis et horrendis animi imaginibus, jactationibus et levibus convulsionibus, perturbatur. Pulsus irregularis, celerior quam in sanitate, et saepe plenus, nausea, prostratus appetitus, adsunt. Quae symptomata, secundum auctores, primum morbi stadium e X plent. Tum priora non solum augentur, sed iis porro ingens Circa praecordia angustia et oppressio et respiratio dissicilis accedunt. De magna siti et aestu aeger Conqueritur, et, se non potum sine summa dissicultate deglutire posie, . miratur; deglutiendi dissicultas, convulsionibus musculorum laryngi et pharyngi servientium, augetur. Globi, ad fauces ascendentis, et strangulationem minantis, sensus subest. Et quo magis limpidus pellucidus ve liquor sit, eo magis bibendi dissicultas augetur.
Procedente tempore, anxietas, horror, horripilatio, tremores, Convulsionesque ad aquarum conspectum, imo etiam ad earum mentionem, sese Giton durat.
In nonnullis aegris, haec memorata symptomata saepe a speculi reflectentis aliarumve rerum pellucidarum albarumve conspectu, aeque ac conspecta aqua, sed leniore cum effectu, ex oriuntur sm . Neque panem vel cibum solidum, non, absque his saevissimis te terrimisque sympto- maribus, deglutire aegrotans potest. Est ubi aer frigidus, sonusque anxietatem et gutturis spasmos producit n . Levantur haec omnia, brevi temporis spatio, post aquam remotam, meliusque sese aegrotans habet, quin et delirii etiam saepe immunis est. Idem multum de siti questus, ut bibere tamen obstinate recusat, ita se deglutire, vel per calamum fugere posse, si ejus oculi velentur, sperat. Sed vanae sunt spes, vanae cogitationes; nam, simul ac tetigerit ejus labia linguamve liquor, summa angustia, maxima anxietas, convulsiones immanes, et furibunda deliria iterum recrudescunt. Nunc materies biliosa per vomitum ejicitur, et saliva ex ore stillat. Pulsus plerumque est frequens plenusque, aliquando tardus, et cum continuis vigiliis conjungitur. In viris aliquando priapi sinus, frequens invitaque seminis ejectio so), et stranguria cum convulsionibuss m) Mead, new edition, publimed at Edilaburgh, p. 38. Med. Comment. Edinburgh, vol. 3. p. 297. Palmarii de morsu canis rabidi lib. cap. a. P. 333 n) Μead, ibid. . London Μed. Observ. vol. iii. p. 36I. o) Caelius Aurelianus de morbi. acutis et chron. lib. iii. cap. Ia.
509쪽
SOPhus, compluribus in partibus corporis, et praecipue faciei, adsunt; quibus subsultus tendinum addi potest. Hoc modo malum procedit, et sic stadium secundum finitur.
Nunc omnia symptomata enarrata crescunt, soletque delirium sequi; os semiapertum ; lingua aspera et spumosa ore exeritur; saliva emanat, quae aliquando in adstantes vehementer semperque expuitur etiam aegro invito. Vox rauca et insonora est. Hinc quidam eam sono, quem Canes inter latrandum edunt, comparaverunt, sed manifeste falso. Licet sitis ingens et intolerabilis sit, tamen ad Conatum bibendi, imo etiam ad contactum, conspectum, etiam mentionem humoris cujuslibet, convulsiones, horro TeS, et furores redintegrantur. Saliva copiosa et spumosa expuitur. Omnia mordere etiam praeter voluntatem ni titur aegrotans. Delirium est ferox ; vires et conatus ingentes sunt sp). In amicos et consanguineos impetus fit, quos in lucidis intervallis aeger, sciens se non esie potentem fui, sibi caveant admonet, his enim suroribus cohibendis se imparem esse ; et quod mirandum est, men8 prudens, Constansque sibi eo ipso tempore, quo corporis actione S co natusque immanes et terribiles sunt. Postremo, vires deficiunt, respiratio dissicilis, et sudor gelidus omnia membra pervadit, vultus squalidus et visu terribilis fit. Mors fere semper, intra quartum ab initio diem, doloribus finem
imponit. Haec symptomata, secundum aegrotantium naturaS, hanc scenam dirissimam comitantur. Aliquando, etsi raro accidit, delirium melancholicum est, in quo furor rabies ique non tam immania sunt ; sed stupor atque torpor totum Corpus, nisi cum potionis irritamentum objicitur, occupant. Estque ubi horror et aversatio non aeque magna
De his quae Carietinerum in peelio demostrat.
AD AVRRUM inspectio, quae multus in morbis ad eo- rum sedes naturasque explorandas et indagandas, Plum rimum, nihil tamen in hoc malo, consert. In multis dissectionibus, a Boneto, Morgagnio, et aliis celeberrimis Pathologiae anatomicae cultoribus, institutis, fauces parte D
p. zaz. London Med. Observ. et Inquiri es, vol. V. ari. IV. P. I96, Nead, nexu edition publis hed at E diri inargh, P. 37. BOnet. Sepulchret. Anat. lib. i. seel. 3. P. a I ,
510쪽
que superiores laryngis pharyngisque inflammatae apparuerunt In alliis vero inflammationis nulla signa adsuerunt. Et, ubicunque inflammatio subest, eam non causam convulsionum et spasmodicae contractionis musCulorum, his partibus inservientium, sed effectum e se, audacter et jure dicere possum. Nam, si inflammatio saucium bibendi dil- ficultatis causa sit, necesse est, eam omnibus, qui hydro-phobia correpti sunt, semper adfuturam esse; porro, angina aut gutturis inflammationes majorem dissicultatem in solidis, quam in fluidis deglutiendis, producunt. Morden- di desiderium in cani rabido morsis, magni nominis me- dicus referebat ad inflammationem faucium et conjunc- tam anginae speciem : Sed aperta aliquoties cadavera, nulla inflammationis vestigia ostendere sq).'Ventriculus saepe aere multum distenditur, et vasa intestinorum sanguifera solito majora videntur denique, omnia viscera quam solent sicciora fr) ; arteriae, quam venae, plus sanguinis abundant. Cerebrum aliquando intactum apparet s . Causae quae huic morbo opportuni res Canes reddunt. T hunc morbum internis causis in homnibus nunquam originem debere, videri nobis dictum est ita nihil inhumani generis natura inesse, quo huic morbo opportunior reddatur, saltem nihil, quod certis argumentis demonstrari queat, haud dubitamus dicere. Causae predisponentes ut aiunt) in canibus, apud auctores, hae plurimum
2. In gesta putrida, 3. Aquarum inopia. 4. Vermes in cavis et diversis corporis visceribus, videlicet, cerebro, jecore, renibus, DC. s. Vermiculus sub lingua positus. De quibus nobis tantum conjecturas proponere licet. Quod ad ingentem aestum attinet ; canes rabidos hyeme, vereque frequenter, at in aestate, Syrio urgente, frequentissime fieri, observationibus multis compertum est. Quod licet ita se habeat; tamen, si verum sit, quod a nonnullis memoriae Droditum ost, neminem in America Au-